به گزارش اقتصادران، دکتر فرشاد مومنی، اقتصاددان با بیان اینکه نفس اینکه رئیس جمهور می گوید قانون برنامه را اجرا می کنم، به حکم پایبندی ایشان به برنامه ارزشمند است، اما از آنجا که این حرف نشان دهنده عدم آگاهی ایشان از گستره و عمق ضعفهای بسیار بزرگی است که در این سند وجود دارد، می تواند نگران کننده باشد، گفت: در کلی ترین عبارت، باید گفت نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع ملی در ایران، دچار بحران قدرت تشخیص در ساحت نظر و بحران اهلیت حرفه ای در ساحت عمل است. اگر آقای پزشکیان می خواهد کاری کند که اوضاع ایران از این بدتر نشود و اگر زورمان رسید، وضعیت را بهتر کنیم، گام نخست این است که باید شرافتمندانه به شفاف سازی فرایندهای تصمیم گیری و تخصیص منابع تعهد دهد.
وی تاکید کرد: این نشانه منحوس که ردی از مسئولیت پذیری و پاسخگویی در آن وجود ندارد، باید زدوده شود. آقای پزشکیان با دولتش مسئولیت جدی در این زمینه دارند. از دریچه برنامه ریزی، وقتی جدول منابع ارزی و ریالی وجود ندارد، به این معنا است که ما نمی خواهیم تن به پاسخگویی بدهیم و نمی خواهیم مسئولیت هم بپذیریم.
ضرورت کمک به ارتقای بنیه اندیشه ای دولت و مجلس
دکتر فرشاد مومنی، رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد که در ششمین جلسه از سلسله جلسات بررسی حیاتی ترین مسائل مبتلابه مدیریت توسعه ملی با هدف کمک اندیشه ای به دولت جدید با عنوان «دولت چهاردهم و ضرورتهای مواجهه اعتلابخش با برنامه هفتم توسعه»، سخن می گفت، تصریح کرد: به ویژه در شرایط کنونی که مجلس محترم هم همراهی بایسته ای با قوه مجریه و شخص ریس جمهور داشت، کمک به ارتقای بنیه اندیشه ای دولت و مجلس، شاید یکی از ضروری ترین و ثمربخش ترین تلاشهایی است که می توان متصور بود.
برنامه هفتم، مطلقا نسبتی با یک برنامه توسعه باکیفیت ندارد / حتی قادر به اولویت بندی میان بحرانهای موجود نیستیم
وی با بیان اینکه آنچه که ما در قالب سازمان برنامه و بودجه با آن مواجه هستیم، نه سازمان است و نه چندان نسبتی با برنامه و بودجه دارد، گفت: در ساحت نظر، آنچه که با عنوان برنامه هفتم وجود دارد، مطلقا نسبتی با یک برنامه توسعه با کیفیت ندارد. پارداکس بزرگ در کشور این است که از یک سو به واسطه کثرت بحرانها در همه عرصه های حیات جمعی ایرانیان و به واسطه درهم تنیدگی این بحرانهای کثیر با یکدیگر و حالت فزاینده دادن به آن بحرانها، تلاش کردیم به حکومتگران گرامی، صمیمانه و صادقانه بگوییم اینکه فکر کنند بدون برنامه می شود حتی یک مساله موردی قابل اعتنا را حل کرد، به قاعده تجربه دو دهه گذشته، محکوم به شکست است. بحرانهای ما در حال ایجاد دادوستد با یکدیگر هستند و حتی کشور قادر به اولویت بندی آنها هم تا این لحظه نبوده، بنابراین به اسم اینکه می خواهیم مسائل را موردی حل کنیم، فقط زمان و منابع مادی و انسانی را هدر می دهند و برای خودشان، بحران مشروعیت شدت یافته و برای مردم هم گرفتاریها، مشکلات و ناهنجاریهای بیشتر را فراهم می کنند.
ساختار قدرت قادر و مایل به تدوین یک برنامه باکیفیت نیست
این استاد دانشگاه تاکید کرد: در این پارداوکس بزرگ، از یک سو، برای ایران، راه حل غیرمبتنی بر یک برنامه باکیفیت و عالمانه، ممتنع و ناممکن است، از سوی دیگر، بنا به ملاحظات اقتصاد سیاسی مشخص و اندیشه ای معرفتی مشخص، ساختار قدرت کنونی نه قادر و نه مایل به طراحی و تدوین یک برنامه باکیفیت است. این به همان اندازه که پاشنه آشیل سیستم است، راه نجاتش هم درنظر گرفته می شود. معمولا یکی از شیوه های طفره روی از پاسخگویی در ساختار قدرت ایران، این است که می گویند منتقدان خیلی حرفهای عالمانه و خوبی می زنند، اما این فقط در مرحله نقد است، در مرحله پیشنهاد جایگزین می گویند عزیزان پیشنهادی ندارد. هر کس الفبا را بداند، متوجه می شود که این یک دروغ ناجوانمردانه ای است که از ناحیه ساختار قدرت و گروه های ذی نفع، به کارشناسان دلسوز کشور وارد می شود. من شخصا در چهل سال گذشته، حتی یک مورد هم ندیدم که یک کارشناس صاحب صلاحیتی ، نقدی کند و برای آنها راه حلی ارائه نکند.
کشور بدون برنامه راه نجاتی ندارد / راه مهم برای حل پارادوکس پیش روی برنامه محوری
مومنی با بیان اینکه کشور بدون برنامه راه نجاتی ندارد و ساختار قدرت موجود هم تمایل و توانایی تدوین این برنامه را هم ندارد، اظهارداشت: راه حلی که از درون این پارادوکس ایجاد می شود این است که حکومت باید فرایندهای تصمیم گیری و تخصیص منابع را شفاف کند و خردمندانه، باب مشارکت دانایان را باز نمایند. این راه حل است. اما در طی دو دهه گذشته، در ابعادی بی سابقه در تاریخ اقتصادی معاصر ایران، در هر دو این زمینه ها، روندی که ساختار قدرت ترجیح داده، روندی واژگونه است. تا توانسته اند، برای عرضه داده های مورد نیاز کارشناسان، وقفه و کارشکنی ایجاد کرده اند و تا توانسته اند هم باب مشارکت دانایان را هم بسته اند. آنچه که درو کرده اند، این شرایط حاد بحرانی کنونی است.
کشور به ورطه های خطرناکی از شکنندگی دچار شده / باید در ریل حکمرانی ارتقا، تغییر و اصلاح بنیادی انجام داد
رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد، با تاکید بر اینکه کشور به ورطه های خطرناکی از شکنندگی دچار شده، بنابراین باید در ریل حکمرانی ارتقا، تغییر و اصلاح بنیادی انجام داد، گفت: برای اصلاح بنیادی باید به حکومتگران گرامی گفت لطفا برنامه ریزی با کیفیت را در دستور کار قرار دهید. جز این راهی وجود ندارد. وقتی 35 ساله گذشته کشور ، یعنی دوره پس از جنگ را نگاه می کنیم، مشخص است که به دلیل تن در دادن به برنامه تعدیل ساختاری، ما با پدیده بحران شکست لاینقطع در عرصه سیاستگذاری روبرو هستیم. در 35 سال گذشته، تقریبا در همه عرصه های سرنوشت سازی که مورد تاکید برنامه تعدیل ساختاری بوده، ما با فاجعه آمیزترین شکست ها روبرو شدیم، حتی یک مورد موفقیت در این 35 سال گذشته وجود نداشته و نکته کلیدی و تلخ این است که گسترده ترین و عمیق ترین شکستها، به حیطه هایی مربوط می شود که حکومت بیشترین حیثیت را برای آن خرج کرده است. در هر زمینه ای که بیشتر مایه گذاشتند و بر آن تاکید کردند، شدت شکست بیشتر بوده و تلخ ترین قسمت ماجرا این است که صاحبان مدرک فاقد کیفیت هم کم نداریم، اما نباید آن را مطلق کرد و واقعیت این است که کارشناسان بسیار قابلی هم در همین دوره تربیت شدند که می توانند تکیه گاه ملت باشند.
حکومت نظام تصمیم گیری و اجرای خود را آسیب شناسی جدی کند
این اقتصاددان اضافه کرد: در چارچوب برنامه تعدیل ساختاری، آسیب بزرگی که نظام تصمیم گیری های کشور با آن مواجه شده، خوگرفتن و تن دردادن به سطحی نگری و کوته نگری، همراه با آسیب پذیری های بی سابقه از فساد و درگیری تمام عیار با سفله پسندی و کوتوله پروری و ناکارآمدی های بنیان برانداز است. شاید اگر بخواهیم برای برنامه ریزی، فاز صفری تعریف کنیم، این است که ابتدا، حکومت نظام تصمیم گیری و اجرای خود را آسیب شناسی جدی کند و متون بسیار موجهی هم دراین زمینه وجود دارد که قابل اجرا و استناد است. وقتی متوجه می شوید که در کتاب توانمندسازی حکومت که انتشارات روزنه منتشر کرده و با پشتیبانی بخشی از ساختار قدرت و قوه مجریه فراهم شده، می گوید حکوکت ایران در بین کشورهای دنیا، از نظر میزان کارآمدی، در گروه کشورهای ضعیف طبقه بندی می شود. صفت ممیزه این نظام با توانمندی اجرایی ضعیف این است که شیب انحطاط در ضعف توانمندی ایران، در میان کشورهای ضعیف، جزء بالاترین ها است.
هدف گذاری عالمانه را با بیان آرزوها اشتباه گرفته اند
مومنی ادامه داد: یکی از حیاتی ترین آسیب ها این است که در چارچوب مناسبات رانتی که عزیزان مثلا هدف گذاری عالمانه برنامه ای را با بیان آمال، آرزوها و ارضای جاه طلبی های خودشان اشتباه گرفته اند، فرضشان بر این است که ما یک نظام اجرایی داریم که فقط منتظر است دولت و مجلس با یکدیگر، احکام جدید صادر کنند! اینکه می بیند در دولت و مجلس مسابقه حکم نویسی وجود دارد و مجلس احکامی که دولت پذیرفته را چند برابر می کند، به این دلیل است که ما تصورشان این است که ما از نظر ظرفیت اجرایی، حد یقفی نداریم. اینها همه محصول بی اعتنایی به علم در ساحت برنامه ریزی است، اولین الفبا برنامه ریزی، احصاء ظرفیتها است، چه ظرفیت دانایی، چه ظرفیت سازمانی و چه ظرفیت اجرایی. وقتی می بینید 35 سال گذشته و حتی یک مورد، یک سیاست جدی که روی آن بسیار مایه گذاشتید، جز شکست چیزی تجربه نکرده، آیا بنا به این تعبیر قرآنی، زمان آن نرسیده است که بازنگریهایی در خود کنند و بفهمند باید روی ترمز زد.
بیش از 50درصد برنامه وزرا با برنامه هفتم نسبتی ندارد
این استاد دانشگاه علامه طباطبایی یادآورشد: نفس اینکه رئیس جمهور می گوید قانون برنامه را اجرا می کنم، به حکم پایبندی ایشان به برنامه ارزشمند است، اما از آنجا که این حرف نشان دهنده عدم آگاهی ایشان از گستره و عمق ضعفهای بسیار بزرگی است که در این سند وجود دارد، می تواند نگران کننده باشد. در کلی ترین عبارت، باید گفت نظام تصمیم گیری و تخصیص منابع ملی در ایران، دچار بحران قدرت تشخیص در ساحت نظر و بحران اهلیت حرفه ای در ساحت عمل است. اکنون چون همه شادمان هستند که بعد از مدتها، تفاهمی در دولت و مجلس پدیدار شد، ولو در سطح نازلی که مشاهده کردیم که ما هم قدردان و شاکر هستیم، اما اگر در کشور حساب و کتاب برنامه ای وجود داشته باشد، به طور قطع بیش از 50 درصد آنچه که به عنوان برنامه کاندیداهای وزارت مطرح شد، هیچ نسبتی با برنامه هفتم نداشت. البته این 50 درصد را نیز با اغماض باید گفت تا شادمانی ها لطمه نبیند.
با برخی اظهارات اعضای کابینه در مجلس، جز استثناهایی، آبی برای کشور گرم نمی شود
وی توضیح داد: او که می گوید من برنامه را اجرا می کنم، همان افرادی را که انتخاب کرده، در این ابعاد نگران کننده، حرفهایی به اسم برنامه زدند، که اولا اهانت به برنامه است و آن همچنان بیان آمال و آرزوهاست و نسبتی با برنامه ندارد، از همه مهمتر اینکه هیچ نسبتی با برنامه هفتم که می گویید مبنای کار ماست ندارد. بنابراین ما صمیمانه و خاضعانه می گوییم در حد روحیه بخشی به ملت، خدا پدرتان را بیامرزد، هم بابت اینکه می گویید قائل به ضرورت پایبندی به برنامه هستید، و هم اینکه سطوحی از وفاق را صرف نظر از پشت پرده هایش به نمایش گذاشتید. اما می گوییم اگر آقای رئیس جمهور فکر کند با آن حرفهایی که برخی اعضای تیم معرفی شده به مجلس در کابینه ایشان زدند، آبی برای کشور گرم می شود، جز استثناهایی پاسخ قاطعانه منفی است.
پزشکیان تیمی برای سنجش اعتبار کارشناسی اظهارات منتخبانش تشکیل دهد
مومنی ادامه داد: دوستداران توسعه و کشور، و به ویژه نزدیکان مشفق آقای ریس جمهور، به ایشان بگویند شرافتمندانه یک تیمی ایجاد کند تا اعتبار کارشناسی حرفهای منتخبانش محک زده شود. طرف وزیر تولید است، مهمترین راهکارش تشویق واردات بود، این مضحک و شرم آور است. بعد برای واردات، کرامات و معجراتی مطرح می کند که وهم مطلق است.بزرگترین خدمتی که آقای پزشکیان می خواهد به خود و کشور داشته باشد، این است که یک تیم صاحب صلاحیتی منصوب کند تا اظهارات وزیرانش را بررسی و نسبتش را با مصالح کشور و علم و کارآمدی و قدرت حل کردن مساله به نمایش بگذارد. آقای رئیس جمهور، در درون خانواده دولت به این مسائل رسیدگی کند.
وقت تعارف نیست
رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد با بیان اینکه وقت تعارف کردن نیست، بلکه وقت مجهز شدن برای بازکردن گره هاست، خاطرنشان کرد: به واسطه بی اعتنایی به اهلیت علمی و حرفه ای، شرایطی را تجربه می کنیم که با انبوهی از واگراییها به جای همگرایی در عرصه های حیاتی روبرو هستیم و با بحران حاد میان تهی شدن دولت و بنگاه ها و خانوارها از نظر مالی مواجهیم. با انبوهی از بحرانها روبروییم که حیاتی ترین آنها، پدیده هایی مانند فساد به غایت گسترده، نابرابری های ناموجه شکنندگی آور و وابستگیهای ذلت آور و شکنندگی آور به دنیای خارج در عرصه تولید است.
بلایی که در دهه های 1380 و 1390 بر سر اقتصاد کشور آمد… / سه شاخص بازتاب دهنده وضعیت فاجعه بار نزول اقتصاد ایران / برای گزینش مشاوران صاحب صلاحیت، از تعارف مناصب به گروه های ذی نفع دست برداریم
مومنی با بیان اینکه رئیس جمهور می تواند برایند همه آنچه که گفته شد را در این چند رقم مشاهده کند، اظهارداشت: برای نمونه، در دهه 1390، می توانید کارنامه اقتصاد ایران را در قالب سه مشخصه و با سه عدد ببینید و هر کس هر میزان که از کُنهِ این اعداد و مسائل دیگری که تجلی می کند، قدرت تشخیص داشته باشد، متوجه می شود که باید حساب کار خودمان را بکنیم و تعارفها را کنار بگذاریم و حداقل در زمینه گزینش مشاوران صاحب صلاحیت، از تعارف زدن مناصب به گروه های ذی نفع دست برداریم. در دهه 1390، ما با پدیده رشد تقریبا 1000درصدی نقدینگی روبرو بودیم و به طور همزمان رشد نزدیک به صفر تولید را داشتیم. از آن تکان دهنده تر، روند نزولی نرخ تشکیل سرمایه ثابت بوده است. می توان درباره ابعاد این مساله، ساعتها ذکر مصیبت کرد.
با وجود تزریق 650 میلیارد دلار به اقتصاد در یک دهه، رشد تولید منفی بود
به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی؛ یکی از وجوهش که زنندگی و تهوع آوری و شکنندگی آوری این مناسبات فاسد و رانتی را عریان می کند، این است که در این دهه که رشد تولید صفر است، ما چیزی حدود 650 میلیارد دلار به این اقتصاد تزریق کردیم. هزاران هزار میلیارد تومان هم به این اقتصاد تزریق کردیم و میلیاردها نفر ساعت هم نیروی کار در این کشور کار کرده که برآیند آن رشد صفر شده است، اما از آن سو، این هیولای نقدینگی معطوف به مناسبات رانتی ، ربوی و فاسد، آن گونه دهان باز کرده است.
وی ادامه داد: این تازه دهه 1390 است! اگر افق بررسی ها را به دو دهه برسانیم، این سه رقم مسائل بیشتری را عریان می کنند. در فاصله 1380 تا 1399، یعنی دهه های 1380 تا 1390، رشد نقدینگی، بالغ بر 10 هزار و 250درصد بوده است. در برابر رشد 36 درصدی تولید. تناسبهای بین عرضه کل و تقاضای کل را نگاه کنید! فصل مشترک دهه 1380 با 1390 هم رشد کاهنده تشکیل سرمایه ثابت است. یعنی تمام آن فسادها را در این که در این دو دهه، بیش از 1500 میلیارد دلار و هزاران هزار میلیارد تومان خرج شده، اما سرمایه گذاریهایی که صورت گرفته، در این سالهای آخری، قادر به جبران استهلاکها هم نبوده است. حالا نسبت به این وضعیت را با این ادعاهای پوشالی و شرم آوری که در دو دهه گذشته راجع به اشغال زایی صورت گرفته ببینید که چگونه مشاغل بی کیفیت و سیاه را هم جزء آمار اشتغال زایی هایشان حساب کرده اند.
چرا مرتبا از مردم در تعیین سرنوشت سیاسی و اقتصادی شان مشارکت زدایی می کنید!؟
مومنی با بیان اینکه در اینکه هر کس که جوان تر و آگاه تر است شدت یاس و سرخوردگی اش نسبت به آینده بیشتر است، مبنا و حساب و کتابی وجود دارد، خاطرنشان کرد: بعضی از سیاسیون به تعارف می گویند، مردم آگاهند، شما اگر آنها را شریف و آگاه و همیشه در صحنه می دانید، چرا مرتبا از آنها در تعیین سرنوشت سیاسی و اقتصادی شان مشارکت زدایی می کنید!؟ با این کارنامه ای که شما دارید و شرم آور است، حداقل بگذارید آنها کمک کنند.
آقای پزشکیان! شرافتمندانه به شفاف سازی فرایندهای تصمیم گیری و تخصیص منابع تعهد دهید
این اقتصاددان گفت: اگر آقای پزشکیان می خواهد کاری کند که اوضاع ایران از این بدتر نشود و اگر زورمان رسید، وضعیت را بهتر کنیم، گام نخست این است که باید شرافتمندانه به شفاف سازی فرایندهای تصمیم گیری و تخصیص منابع تعهد دهد. یکی از دلایل اینکه می بینید برنامه میان مدت و بلندمدت در ایران به یک مناسک توخالی تبدیل شده، این است که در کل این دو دهه گذشته، همه مقامات و دست اندرکاران کشور، از فرط خوشی و موفقیت نمی دانستند چه کنند! یک بار در این بیست سال ندیدید که یک مقام کلیدی کشور، بگوید ما خراب کاری کردیم. حتی یک بار ندیدید که مدیران درجه دو یا سه به خاطر ناتوانی در تحقق وعده هایشان مواخذه شوند و یا کنار گذاشته شوند!
آنچه که درباره ناآرامی های 1401 به شهید رئیسی گفته شد
رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد ادامه داد: من بیش از بیست بار به زنده یاد، آقای رئیسی گفتم در سال 1401، شما می خواستید یک تصمیم بسیار خطرناکی بگیرید و آن هم وارد کردن یک شوک بزرگ به نرخ ارز، با عنوان حذف ارز ترجیحی بود. کارشناسان مستقل این کشور، فریادشان به آسمان رسید که این کار، از نظر انسانی و اجتماعی، فاجعه های بزرگ پدید خواهد آورد. اما افرادی که یا خودشان مستقیما منافع داشتند یا آلت دست آن منافع بودند و روی صندلی های کلیدی نشسته بودند، یکی شان آنچنان وقیح بود که نسبت به استاد خودش که هشدار داده بود، گفته بود از قوه قضائیه تعجب می کنم که چرا برای دستگیری این استاد وارد نمی شود!؟ کار از شدت وقاحت به این جاها رسیده بود! گفتند با این کار ایران را گلستان می کنیم، رانت از بین می بریم و تورم کنترل می کنیم و شما دیدید که در تاریخ اقتصادی پس از جنگ دوم در ایران، جهشی که در قیمت مواد غذایی مورد نیاز مردم در سال 1401 اتفاق افتاد، بی سابقه بود. به آقای رئیسی گفتم ولنگاری ها و بی صلاحیتی ها و وعده های پوچ که برخی مقامات مسئول دادند، به قیمت جان انسانها، چشم و آزادی آنها تمام شد! آنها که بی گناهند باید تنبیه شوند!؟ وقتی افتضاح نتایج آشکار شد، آنها که چنین ادعاهایی کرده بودند، باید شرافت حداقلی نشان می دادند و با استعفا کنار می رفتند. متاسفانه ما در مملکتمان استعفا هم نداریم!
نرخ بهره در ایران، نسبتی با یک کشور اسلامی ندارد
مومنی ابراز عقیده کرد: این مساله را از دریچه مسائلی که برای ساختار قدرت از منظر اعتقادی و هنجاری مهم بوده ببینید! اجمالا باید گفت اگر ما در آن حیطه ورود کنیم، اوضاع از عملکرد عینی و مادی شان در حیطه اقتصاد به مراتب فاجعه آمیزتر است. یکی از دلایلی که می بینید که حکومتگران گرامی، ترجیح می دهند سختگیری شان درباره داده های آماری راجع به مسائل اجتماعی و فرهنگی از حیطه های اقتصادی بیشتر باشد، به این دلیل است. انتظار داریم نهادهایی که به نام ترویج دین این بودجه های غیرمتعارف را می گیرند، متولی این مسائل شوند، اما متاسفانه آنها هم تاکنون فرصت نکردند به ازای این میزان بودجه ای که گرفتند، گزارشی دهند که اوضاع و احوال این کشور از نظر نظام باورهای اسلامی چگونه است. مثلا به یک اقتصاددان اسلامی شرافتمند بگویند وقتی در قرآن به صراحت درباره ربا گفته « فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ »، گزارشی دهد که نرخ بهره در بازار رسمی پول ایران چقدر است و چه نسبتی با آن کشورهایی دارد که چنین ادعاهایی ندارند. هرچند که ما نرخ بهره در بازار غیررسمی را اشاره نمی کنیم، چرا که ابعاد شرم آوری آن حدِ یقف ندارد.
وعده خداوند را حق بدانیم، تعبیر قرآن راجع به جامعه ربا زده چیست؟
مومنی ادامه داد: اگر ما وعده خداوند را حق بدانیم، تعبیر قرآن راجع به جامعه ربا زده این است که مثل آن فرد یا جامعه، مانند فرد و جامعه شیطان زده است. عزیزان درباره دو زلف چنین رگ گردنشان بیرون می زند، اما ما ندیدیم درباره ربا با مصرحاتی که در قرآن وجود دارد، غیرتی برانگیخته شود. در زمینه عدالت اجتماعی، چطور!؟ در حالی که ادعای ما این است که «علی ابن ابی طالب، قتل فی شدة عدله». از این دریچه، ما در درجه اول در نهضت بازگشت به اداره کشور بر محور یک برنامه با کیفیت، باید آن حداقلها را تامین کنیم. تکلیفمان را با مفاهیم سرنوشت ساز، مانند توسعه، عدالت اجتماعی، فناوری، بهره وری، رابطه مردم با حکومت و برنامه ریزی توسعه روشن کنیم. سند برنامه هفتم را با استانداردهای حداقلی برنامه توسعه، آن طور که در همان سازمان برنامه و بودجه ادبیات برایش جور کرده اند، مقایسه می کنید، هر نسبتی به این سند می توان داد، جز اینکه بگوییم برنامه است. البته به آن معنا نیست که موضوعات خوب در آن وجود ندارد، اشاره شد که در کنار آن همه کاستیها ، نارسایی ها، پوچی ها و تناقض ها، نکته های مثبتی هم وجود دارد، اما نسبت هایشان با هم از یک منطق قابل قبول و قابل تحملی برخوردار نیست.
نرخ مشارکت زنان در بازار کار ایران، حدود یک سوم میانگین جهانی / نرخ بیکاری زنان تحصیلکرده دانشگاهی به 71درصد رسیده است
این اقتصاددان با بیان اینکه در شرایطی که در دنیا پیامدهای مشارکت معجزه آسا است، ساختار قدرت در ایران بساطی برپا کرده که میزان مشارکت زنان در بازار کار، جزء فاجعه آمیزترین رتبه ها است، اظهارداشت: نرخ مشارکت زنان در بازار کار ایران، حدود یک سوم میانگین جهانی است. باید درنظر داشت میانگین جهانی هم شاخص ایده آل نیست، در چنین مجموعه ای نرخ مشارکت زنان در بازار کار، یک سوم است. ضمن اینکه مرکز پژوهشهای مجلس، در گزارش 1402، اعلام کرد نرخ بیکاری زنان تحصیلکرده دانشگاهی به 71درصد رسیده است! ببینید چه خبر است!؟ بعد وزرای کاری داریم که از فرط شادمانی و موفقیت نمی دانند چه کنند! آن وزیر کاری که خداروشکر دیگر اکنون وزیر کار نیست، معجزه ای کرد و در حالی که در سال 1401، وضعیت تورم مواد غذایی و اجاره مسکن و هزینه های حمل و نقل جزء بدترین سالهای پس از انقلاب بوده، گزارش داد که اندازه جمعیت فقیر در 1401 در ایران کاهش یافته! آنقدر انگیزه مشارکت پایین است که حتی یک آخ هم در درون حکومت گفته نشد! این همه موسسه ها و پژوهشکده های اقتصادی و دانشکده های حقوق و علوم سیاسی و اقتصاد و علوم اجتماعی هم یک آخ نگفتند، به این دلیل که عزیزان با نهایت حسن نیت، برای اینکه کسی روحیه اش خراب نشود، فقط این ادعا را منتشر کردند و سند پشتیبانی کننده از این ادعا را به خاطر حفظ روحیه ما، طبقه بندی کردند!
احترام زیادی قائلم، اما برخی اظهارات وزیر کار خطرناک بود
مومنی با بیان اینکه خدا را شکر که برای اولین بار فردی که هم اهلیت حرفه ای و هم اهلیت کارشناسی داشت وزیر کار شد، اما با کمال تاسف در عین اینکه همین فرد هم در سخنانی که مطرح کرد، حرفهای مناسبی بود اما تحلیل های خطرناک و بی پایه ای هم وجود داشت، ادامه داد: با کمال احترامی که برای این وزیر قائل هستم، اما دیدگاه های خود را درباره این موارد خطرناک به گوش پزشکیان خواهم رساند. تا ماجرای «گر تو قرآن بدین نمط خوانی» پیش نیاید و انشالله رونق این تفاهم میان دولت و مجلس باقی بماند.
علت اصلی گرفتاری ایران؛ «سلطه غیرمتعارف نهادهای استثماری و بهره کش به جای نهادهای مشارکتی»
وی با بیان اینکه عنصر گوهری در توضیح اوضاعی که ایران گرفتار آن شده، با تعابیر متفاوتی اسم گذاری شده است، ابراز عقیده کرد: جامع ترین عبارت را عجم اوغلو و رابینسون در کتاب «چرا ملتها شکست می خورند» مطرح کرده و از آن با عنوان «سلطه غیرمتعارف نهادهای استثماری و بهره کش به جای نهادهای مشارکتی» نام برده اند که البته راه حل هم در همین عبارت توضیح داده شده تا نگویند کارشناسان بلد نیستند و راه حل ارائه نمی کنند. هر چند آنها که چنین نسبت هایی به کارشناسان می دهند نگرانی هایی از بابت اینکه این ادعاهایشان تا چه میزان با واقعیت همخوانی دارد، ندارند و آسوده خاطرند.
برنامه هفتم گریز از شفافیت را نهادمند کرده است
این استاد اقتصاد با بیان اینکه کارنامه تعدیل ساختاری را در این 35 ساله گذشته ببینید که چگونه تمام دورهای باطل توسعه نیافتگی در ایران، یک سرش در اجرای این برنامه تعدیل ساختاری است، گفت: این برنامه به کلی، خلاقیت و تولید فناورانه را به حاشیه رانده و مسابقه مستقر، مسابقه بر سر رانت، ربا، مفت خوارگی و بهره مندی های غیرمتناسب با شایستگی ها شده است. از منظر برنامه ریزی، ریشه های این مساله به چند موضوع بر می گردد، از جمله گریز از شفافیت. در سند برنامه هفتم که معتقدیم به شدت نیازمند اصلاح است، انعکاس عدم شفافیت را در طفره روی از ارائه یک گزارش وضع موجود می بینیم. گزارش کارشناسی واقعی وضع موجود، نشان دهنده جزئیات سه رقمی است که به آن اشاره کردم. اگر بر گزارش وضع موجود مهر طبقه بندی نخورد و اجازه انتشار در جامعه را داشته باشد، مورد ارزیابی قرار می گیرد. اما سند قانون برنامه هفتم توسعه که بسیار خوب است رئیس جمهور گفتند به آن پایبند هستند، فاقد گزارش وضع موجود و نشان دادن چشم انداز آینده ایران در صورت تداوم روندهای 35 سال گذشته است. چرا اینگونه است!؟ به این دلیل که برخی با شفافیت مشکل دارند. آنکه در ذهن و عملش، مطامع رانتی به ملاحظه های معطوف به خلاقیت و تولید ترجیح داده شده، با شفافیت مشکل دارد.
برنامه هفتم سند مسئولیت گریزی نهادمند و بی اعتنایی به پاسخگویی در قبال خداوند و مردم است/ برنامه هفتم نمی تواند مبنای اداره کشور باشد
رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد ادامه داد: محور دومی که از منظر برنامه ریزی برنامه هفتم را شایسته بازنگری جدی می کند، این است که جدول منابع و مصارف ارزی و ریالی ندارد. مشکل آنچه که عزیزان برنامه هفتم می نامند، فقط ارائه ندادن فهمی از وضع موجود، فهمی از وضع مطلوب و ارائه سازوکارهای برون رفت از وضع موجود و حرکت به سمت وضع مطلوب نیست، بلکه وقتی سندی به اسم برنامه ارائه می دهید که فاقد جدول منابع و مصارف ارزی و ریالی است، صد جور استنباط می شود از آن کرد، چنین سندی نمی تواند مبنای اداره کشور قرار گیرد. این سند مسئولیت گریزی نظام وارو نهادمند و بی اعتنایی به این حقیقت است که در قبال خداوند و مردم مسئولید و باید پاسخگو باشید. وقتی چنین جدولی نمی گذارند، یعنی هیچ کس حق ندارد به ما بگوید دلارهای حاصل شده، به چه اموری اختصاص پیدا کرده است. اعتبار علمی و برنامه ای آن تخصیصها چیست!؟ ولنگاری فسادزای سیستمی در اینجا مشاهده می شود، اما عزیزان اسم آن را برنامه گذاشته اند! گویا همه چیز توخالی، مناسکی، تظاهری و ظاهرسازانه شده است!
برنامه هفتم می گوید ما نمی خواهیم تن به پاسخگویی بدهیم و مسئولیت بپذیریم / آقای پزشکیان با دولتش مسئولیت جدی در این زمینه دارند
اعتماد مردم به حکومت و مردم به یکدیگر، به یکی از شکننده ترین ابعاد تاریخی خود رسیده
وی مساله «مشارکت» را محور سوم حیاتی در چارچوب تحلیلهای سطح توسعه دانست و تاکید کرد: رابطه میان مردم و حکومت از هیچ عنصری به اندازه کمیت و کیفیت مشارکت مردم در تعیین سرنوشت سیاسی و اقتصادی شان تاثیر نمی پذیرد. گزارش سه جلدی منتشر شده توسط وزارت کشور، با عنوان گزارش وضعیت اجتماعی کشور را مطالعه کنید! در آنجا، می گوید اعتماد مردم به حکومت و اعتماد مردم به یکدیگر، به یکی از شکننده ترین ابعاد تاریخی خود رسیده است. کارنامه هایی که منتشر می شود، از نظر فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی رقت برانگیز است، اما در عین حال همه مسئولان کلیدی، خداوند را از فرط موفقیت شاکرند! اینها نشان می دهد که تا چه میزان به بازنگری بنیادی و محور قراردادن همه تلاشها در کل ساختار قدرت برای اینکه ایران یک برنامه باکیفیت داشته باشد، تا چه میزان اهمیت دارد.
این اقتصاددان با یادآوری اینکه سند بودجه، سند اجرای یک ساله برنامه میان مدت است، بر ضرورت اصلاح نظام بودجه ریزی در کشور تاکید کرد و گفت: ملاحظات رانتی و ضدتوسعه ای در نظام بودجه ریزی ایران، به مراتب شکنندگی آور و فاجعه سازتر از نظام برنامه ریزی ما است. ما این گرفتاری را در دولت قبلی هم داشتیم، تا می گفتیم این چه طرز کار کردن است ، می گفتند تو به ما برنامه بده و برای ما بودجه بنویس! کسی که این حرف را می زند، حتی اگر صادق باشد، روشن است که مفاهیم برنامه و بودجه را هم نمی فهمد. فکر می کند این برنامه باید منعکس کننده اراده یک فرد باشد.
اولین میدانی که پزشکیان در آن آزمون پس می دهد، میدان بودجه 1404 است
این عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی تاکید کرد: اولین میدانی که آقای پزشکیان در آن آزمون پس می دهد، میدان بودجه و کیفیت بودجه 1404 است. راه نجات این است که قبل از اینکه عزیزان، این سند را منتشر کنند، حداقل به سه یا چهار موسسه پژوهشی معتبر و مستقل ارائه دهند تا اعتبارسنجی شود. جلب مشارکتی صورت می گیرد، اگر از این کار ضرر کردند، لطفا سالهای بعد این کار را نکنند.
مومنی با بیان اینکه مسئولان نباید هر جا که نمی توانند پاسخ دهند یا به صلاحشان نیست، بگویند به نظر کارشناسی ارجاع می دهم، گفت: هر کس که الفبای علم را می فهمد، می داند که ما یک نظر یگانه ای با عنوان نظر کارشناسی نداریم، بلکه باید گفت کدام کارشناس با کدام سطح از قدرت تشخیص و کدام سطح از اهلیت حرفه ای!؟ نباید موضوعات را به مساله موهومی با عنوان نظر کارشناسی حواله کرد.
