برچسب: فرشاد مومنی

به گزارش اقتصادران، دکتر فرشاد مومنی، اقتصاددان، تاکید کرد: ما با مناسبات رانتی مواجه هستیم که اساس آن بر استثمار، ظلم و نابرابرسازی و بی‌اعتنایی به اکثریت جمعیت است. در چارچوب چنین مناسباتی، افرادی استثمار نیروی کار را افتخار می‌دانند و به مزدورها و شبه مزدورها، پول‌هایی پرداخت می‌کنند که به ذهن نظام سیاست گذاری ما اینگونه القا کند که اگر در نرخ بهره و قیمت‌ها جهش ایجاد کنیم، هیچ اشکالی ندارد! اگر قیمت حیاتی‌ترین کالاها و خدمات مورد نیاز جامعه را جهش دهید، هیچ اشکالی ندارد! به گونه‌ای صحبت می‌کنند که گویا این روندی که در طی بیش از ۳۰ سال گذشته طی شده روندی غیر معطوف به قهقرا بوده است.

تاثیر سطح دستمزد نیروی کار بر افزایش مرگ های از سر ناامیدی

وی با بیان اینکه در این کتاب حدود ۸ موضوع سرنوشت ساز برای اداره یک نظام ملی آورده شده و در این صورت بندی اندیشه‌ای، تلاش کرده تا تبیین کند که چرا این سه مرگ از دهه ۱۹۸۰ به بعد افزایش کرده است، گفت: یکی از تبیین‌های این کتاب، در خصوص کیفیت مشاغل است که می‌گوید کیفیت مشاغل و سطح دستمزدی که به نیروی کار پرداخته می‌شود یکی از عناصر با قدرت توضیح دهندگی بالا در این فاجعه‌ای است که بشر با آن روبرو است.

اساس مناسبات رانتی در ایران استثمار، ظلم و نابرابرسازی و بی‌اعتنایی به اکثریت جمعیت است

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد در توضیح علل اهمیت این موضوع برای ایران، اظهار داشت: ما با مناسبات رانتی مواجه هستیم که اساس آن بر استثمار، ظلم و نابرابرسازی و بی‌اعتنایی به اکثریت جمعیت است. در چارچوب چنین مناسباتی، افرادی استثمار نیروی کار را افتخار می‌دانند و به مزدورها و شبه مزدورها، پول‌هایی پرداخت می‌کنند که به ذهن نظام سیاست گذاری ما اینگونه القا کند که اگر در نرخ بهره و قیمت‌ها جهش ایجاد کنیم، هیچ اشکالی ندارد! اگر قیمت حیاتی‌ترین کالاها و خدمات مورد نیاز جامعه را جهش دهید، هیچ اشکالی ندارد! به گونه‌ای صحبت می‌کنند که گویا این روندی که در طی بیش از ۳۰ سال گذشته طی شده روندی غیر معطوف به قهقرا بوده است.

پیامدهای مخرب اجتماعی کاهش دستمزد نیروی کار

مومنی ادامه داد: فکر می‌کنند اگر دستمزد را بالا ببرند با قهقرا روبرو می‌شوند. در حالی که شما مافوق قهقرا را به این مردم بی‌دفاع تحمیل کرده‌اید. کتاب «مرگهای از سر ناامیدی و آینده سرمایه داری» از این جهت خارق العاده است که با استناد به پژوهش ها در آمریکا، می‌گوید وقتی به بخش بزرگی از نیروی کارتان مزد کمتر می‌دهید، حرامزادگی و تولدهای خارج از استاندارد ازدواج به طرز غیرمتعارفی افزایش پیدا می‌کند. در این کتاب با آمار توضیح می‌دهد که وقتی افراد مزد کمتری می‌گیرند، باید تنشان را بیشتر به کار بگیرد. از بسیاری از جریان‌های سازنده سرمایه اجتماعی را بیزاری می‌جویند، اخلاق متزلزل می‌شود، حتی تمایل به رفتن به مسجد(کلیسا) با شدت کاهش می‌یابد. تمام مناسبات اجتماعی فرو می‌ریزد و اخلاق به کنار گذاشته می‌شود.

ایران رتبه نهم مصرف کنندگان مداوم نوشیدنی های الکلی دنیا

این اقتصاددان با بیان اینکه این سه گونه مرگ که در کتاب «مرگهای از سر ناامیدی و آینده سرمایه داری» بررسی شده حادترین مسئله امروز ایران هم هست، اظهار داشت: حاکمیت سرمایه و مالی‌سازی اقتصاد را در دستور کار قرار می‌دهند و با پنهانکاری اطلاعات، مقامات کلیدی کشور را در چه خواب خوشی فرو می‌برند و یکباره چشمشان را باز می‌کنند، می‌بینند با چه بحرانهایی روبرو هستیم. سازمان WHO در سال ۲۰۲۲ در گزارشی اعلام کرد ایران از نظر سرانه مصرف الکل در میان مصرف کنندگان مداوم نوشیدنی‌های الکلی، رتبه نهم دنیا را دارد! مرتبا جانماز آب می‌کشید و برای ما ژست‌هایی می‌گیرید، اما آنچه که به واسطه بی‌اعتنایی به تولید فناورانه و اشتغال با کیفیت زیر پوست این جامعه می گذرد و بلاهایی که بر سر این کشور آمده، چنین ابعادی دارد.

اعتیاد به موارد مخدر و خودکشی، به ابعاد نگران کننده ای رسیده

وی با بیان اینکه داده‌های مربوط به اعتیاد به مواد مخدر و حتی خودکشی، چه میان فقیرترین مناطق ایران و چه پزشکان، به ابعاد نگران کننده‌ای رسیده است، اضافه کرد: اگر جامعه سالم می‌خواهید، بودجه دستگاه‌های موعظه‌کننده را افزایش ندهید، بلکه فکری برای اشتغال باکیفیت و مولد و فناورانه بکنید. در این شرایط هرچه موعظه کنید، بیشتر نفرت انگیزی می‌کنید؛ چرا که نمی‌توانید گرهی باز کنید. در کتاب «مرگهای از سر ناامیدی و آینده سرمایه داری» درباره آمریکا آمارهایی آمده است اما اوضاع و احوال ایران در این زمینه بسیار بحرانی تر است و حکایتش این است که آنجا که عقاب پر بریزد … .

سیاستگذارها در کشورهای در حال توسعه، درباره توان اجرایی حکومت در توهم به سر می‌برند / بازار، «خدمتکاری» خوب و «اربابی» فاجعه ساز است

مومنی همچنین با اشاره به بخش‌هایی از کتاب «توسعه به مثابه توانمندسازی حکومت»، توضیح داد: کلید بحث در این کتاب این است که می‌گوید سیاستگذارها در کشورهای در حال توسعه، درباره توان اجرایی حکومت در توهم به سر می‌برند. فکر می‌کنند هر میزان که آمال و آرزوهایشان را به صورت قانون و مقررات درآورند، دستگاه اجرایی با توانایی نامحدود وجود دارد که همه آنها را اجرا می‌کند! در حالی که در این کتاب می‌گوید اگر بخواهید هر برنامه‌ای را اجرا کنید، اول باید توانمندی حکومت را بالا ببرید، وگرنه حکومتی که نمی‌تواند ساده‌ترین تصمیم‌ها را اجرا کند، وقتی تصمیم‌های غیرعادی می‌گیرید منابع را تلف می‌کنید و فساد را هم در این پیکره نیمه جان دیوان سالاری افزایش می‌دهید و نارضایتی عمومی را در میان مردم بالا می برید. در این کتاب از تعبیری خارق العاده استفاده می‌کند، می‌گوید از نظر اندیشه‌ای، تقلید طوطی‌وار کمر این حکومت‌ها را شکسته است. این تقلید طوطی‌وار به معنی گذاشتن بارهای غیرعادی بر دوش بازار است. تعبیر این کتاب این است که بازار خدمتکاری خوب و اربابی فاجعه ساز است.

وی ضمن تشریح مفهوم تقلید طوطی وار برای کشورهای در حال توسعه، توضیح داد: در کتاب «دگرگونی بزرگ» آمده است اگر آنچه که به حیات انسان‌ها، محیط زیست و پول مربوط می‌شود را به عهده بازار بسپارید فاجعه‌های انسانی، اجتماعی و محیط زیستی غیر قابل جبران پدیدار می‌شود.

سپردن امور به بازار بدون فراهم کردن زمینه‌ها، به معنای حاکم کردن قانون جنگل است

این استاد دانشگاه در عین حال با بیان اینکه بازار، ابزار عالی برای پیشبرد اهداف است اما تنها زمانی که بستر نهادی و نهادهای پشتیبان آن ایجاد شده باشد، تاکید کرد: سپردن امور به بازار بدون اینکه آن بسترها فراهم شده باشد به تعبیر «داگلاس نورث» به معنای حاکم کردن قانون جنگل بر جامعه است و فاجعه سازی‌های ظالمانه و به فلاکت اندازنده اکثریت قریب به اتفاق جامعه را به همراه دارد.

واگذاری نظام سلامت آمریکا به بازار، چه پیامدهای منفی ایجاد کرد!؟

وی با یادآوری اینکه کتاب «مرگ‌های از سر ناامیدی» در جامعه‌ای نوشته شده که در آن بازاری با شفافیت اطلاعات وجود دارد و نه مانند کشور ما که شاهد بازاری با ساخت رانتی با انبوهی از عدم شفافیت‌ها و فسادها هستیم، گفت: تازه در آن مناسبات می‌گویند ما امور را وقتی به بازار سپردیم این اتفاق‌ها افتاد! می‌گوید هزینه‌هایی که در نظام سلامت آمریکا بر اثر بازاری سازی، به جامعه تحمیل شد ۵ برابر متوسطه هزینه‌هایی است که دیگر کشورهای صنعتی پیشرفته برای نظام سلامتشان می‌پردازند، اما در عین حال کارایی که ایجاد می‌کند یک پنجم میانگین کشورهای پیشرفته صنعتی است.

مومنی با بیان اینکه متاسفانه در ایران این توهم وجود دارد که هرجا که می‌خواهید وضعیتش خوب شود آن را به دست بازار بسپارید، ادامه داد: در آمریکا نظام سلامت را به دست بازار سپرده‌اند، آنها پول خرج می‌کنند و حکومت را می‌خرند که با عنوان پدیده تسخیر حکومت از آن یاد می‌شود. بعد به طور قانونی مجوز می‌گیرند و «مواد مخدر» را با عنوان «قرص مسکن» مباح و رایج می‌کنند و بر آن سرپوش می‌گذارند. انواع و اقسام جنایت‌ها و فسادهایی که برخی هلدینگ‌های بزرگ دارویی با استفاده از بازاری سازی و به فساد کشاندن حکومتگران انجام دادند. در این زمینه چه کسانی فعال هستند؟ روشن است که بخش خصوصی در این زمینه فعال است.

پدیده به فساد کشاندن بازار چگونه رخ می دهد!؟

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد اضافه کرد: کتاب «مرگهای از سر ناامیدی و آینده سرمایه داری» می‌گوید، تعداد فقرای با زندگی نکبت بار، ابعاد بی‌سابقه پیدا کرد، خودکشی و اعتیاد به مواد مخدر و الکلی ابعاد بی‌سابقه پیدا کرد، پشتیبانی از عرضه مواد افیونی تحت عنوان تشویق صنعت داروسازی ریشه‌دار شد. از قوانینی که به نفع شهروندان بی پناه و معمولی حتی در برابر مرگ، محافظت می‌کرد، از طریق قوانین جهت‌دار به نفع فاسدهای بخش خصوصی جلوگیری کردند. این کتاب می‌گوید ما در این چهارچوب با پدیده‌ای در آمریکا روبرو شدیم با عنوان «به فساد کشاندن بازار»، پول‌های درشت را به سایت‌ها و رسانه‌ها می‌دهند هر کس که کوچک‌ترین حرفی علیه منافع مافیاها بزند را رسوا و بدنام می‌کنند. 2 سال پیش در ایران هم وقتی هزینه‌های یکی از این مافیاها که تولید را محمل رانتی و فاسد کردن مناسبات اقتصادی اجتماعی افشا شد، روشن شد فقط به ۱۲۰ سایت و ۱۵ روزنامه، مقرری می‌داده است!

احاله امور به بازار وضعیت اجتماعی  آمریکا را به کجا کشاند!؟

این عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به پدیده‌ای به نام «دستکاری حقیقت از طریق گیج کردن مخاطبان» که در علوم ارتباطات مورد توجه قرار گرفته است، تصریح کرد: در این کتاب می‌گوید در نهایت آنچه که جامعه آمریکا به دست آورد، کند شدن نرخ رشد اقتصادی، سقوط کیفیت مشاغل، نزول شدید اعتماد اجتماعی بود و اسم این مناسبات مافیایی را احاله امور به بازار گذاشته‌اند.

به جای فهم ریشه خودکشی‌ها، انتشار داده‌ها را متوقف می‌کنند!

مومنی افزود: ما در کشوری زندگی می‌کنیم که کسانی قصد غربت می‌کنند و به جای اینکه ریشه خودکشی‌ها را بفهمند در آمار و اطلاعات دست می‌برند و انتشار داده‌ها را متوقف می‌کنند! آیا می‌توان خیانتی بزرگتر از این تصور کرد که کشوری از محل منابع بین نسلی‌اش کارشناس تربیت کند و بعد یا انتشار داده‌ها را متوقف کند و یا با ده ها شیوه در آن دستکاری کند!؟ می‌گویند دانشگاهی ها حرف‌هایی می‌زنند که در قوطی هیچ عطاری پیدا نمی‌شود! از آغاز برنامه تعدیل ساختاری که در ایران مالی‌سازی فاجعه‌ساز اتفاق افتاد، انتشار داده‌های مربوط به سهم واسطه‌گری‌های مالی را متوقف کردند. آنها حتی داده‌های مربوط به طلاق را هم طبقه بندی کرده‌اند! داده‌های غیر رسمی در برخی از شهرها می‌گوید از هر دو ازدواج بیش از یک ازدواج به طلاق منجر می‌شود، بعد فکر می‌کنند با طبقه‌بندی داده‌ها و جلوگیری از انتشار آنها قضیه حل و فصل می‌شود.

وقتی از بازار، نادرست استفاده می‌کنید، قوانینتان از منافع مافیاها حمایت می‌کند

 رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد گفت: در کتاب «مرگهای از سر ناامیدی و آینده سرمایه داری» می‌گوید وقتی از بازار به صورت نادرست استفاده می‌کنید، قوانین و مقرراتتان از منافع لاشخورها و مافیاها حمایت می‌کند اما شما اسم آن را بازارگرایی گذاشته‌اید.

بازارگرایی در ایران با رانت و فساد پیوند دارد

در ادامه مومنی با انتقاد از عملکرد آنها که در ایران خود را بازارگرا می‌نامند، اضافه کرد: کتاب‌های متفکران بزرگ، مانند اسمیت، جان استوارت میل و حتی میلتون فریدمن، می‌گویند هیچ چیز برای یک بازارگرا به اندازه حقوق مالکیت امری ناموسی تلقی نمی‌شود. اما وضعیت امنیت حقوق مالکیت در ایران از دوره تعدیل ساختاری تاکنون به سقوط‌های بی‌سابقه در تاریخ اقتصادی ۱۰۰ ساله ایران دچار شده، اما ما هیچ اعتراضی از بازارگرایان در این رابطه ندیدیم. اینکه می‌گوییم بازارگرایی در اینجا با رانت و فساد پیوند دارد به این علت است؛ چرا که اگر بخواهید از شفافیت اطلاعات و امنیت حقوق مالکیت پشتیبانی کنید در منافع مافیاها تزلزل ایجاد می‌شود و این خط قرمز مافیاها است.

انتقادی جدی به عملکرد بازارگرایان در ایران

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: بعد از شفافیت اطلاعات و امنیت حقوق مالکیت، ناموسی‌ترین مسئله برای یک بازارگرای باشرافت، مسئله برابری است. یعنی تمام وعده‌های اقتصاد بازار، منوط و موکول به وجود برابری کامل در صحنه اقتصادی و اجتماعی کشور است، در حالی که ما در ایران با وحشتناک‌ترین شکل‌های نابرابری مواجه هستیم و در این شرایط ما بازارگراهایی داریم که چشمشان را می‌بندند و یک کلمه راجع به نابرابری‌های کمرشکن و فلاکت بار برای مردم اشاره نمی‌کنند. آنها نه از بحران عدم شفافیت آمار و اطلاعات رنجی احساس می‌کنند و نه از بحران ناامنی حقوق مالکیت و نه از نابرابری‌های ناموجه فاجعه‌ساز! به هیچ یک کاری ندارند!

بازارگرایی مبتذل مردم را به انزواجویی کشانده است

این اقتصاددان با تاکید بر اینکه وقتی سراغ مشاغل بی‌کیفیت رفتید، از نظر اجتماعی بازارگرایی مبتذل مردم را به انزواجویی و محصور کردن خود و جدا افتادن از جامعه کشانده است، یادآورشد: در کتاب «مرگهای از سر ناامیدی و آینده سرمایه داری» تبیین شده که این انزواجویی به هنر لطمه زده، کسی رغبت ندارد تئاتر برود، در سینما فیلم ببیند و موسیقی بشنود. این وضعیت به خیررسانی اجتماعی لطمه زده و کسی علاقه‌ای به انجام این کارها ندارد.

با ژست مبارزه با استکبار برای استکبار جهانی مشروعیت ایجاد می‌کنند / اتهام ارتباط با استکبار به فعالان محیط زیست و خیریه ها چه معنایی دارد!؟

مومنی با انتقاد از برخی برخوردها با فعالان محیط زیست و خیّران، اظهارداشت: ما در ایران کشوری ساخته‌ایم که هر کسی می‌خواهد کار خیر کند، او را به چشم موردی امنیتی نگاه می کنند! با ژست مبارزه با استکبار برای استکبار جهانی مشروعیت ایجاد می‌کنند! گروهی که خیریه است و به فقرا رسیدگی می‌کند را استکبار جهانی تلقی می‌کنند! چقدر آنها را که به محیط زیست حساس شده‌اند و شرافت کارشناسی نشان داده‌اند فراری داده‌اند و چه میزان از آنها را بازداشت کرده‌اند! گویی تمام خیرخواهی که در این جامعه رخ می‌دهد به روایت رسمی بخش‌هایی از دستگاه‌های امنیتی ما ریشه در استکبار جهانی دارد. برای محبوب سازی استکبار جهانی به خوبی بازارسازی می‌کنند اما ژست مبارزه با استکبار می‌گیرند، می‌گویند ما با آنها برخورد کردیم و گرفتیم و بستیم! همه چیز از ریل خود خارج شده و ما با بساط عجیبی مواجه هستیم.

افزایش مرگ های از سر ناامیدی به دلیل از بین رفتن توازن بین کار و سرمایه

وی توضیح داد: یکی از چیزهایی که از دریچه اینکه برای یک بازارگرا مسئله برابری، موضوعی حیاتی است تمرکزی است که در این کتاب روی تغییر در موازنه قوای نیروهای اجتماعی و آثار آن بر عملکرد اقتصاد اجتماعی مطرح می‌شود. این کتاب می‌گوید به اسم بازارگرایی، قدرت اتحادیه‌های کارگری را لطمه زدید و از بین بردید. حالا مرگ‌های از سر ناامیدی را درو کنید. بی‌رغبتی به دین، بی رغبتی به اخلاق و افزایش جرم و جنایت را درو کنید! داده‌های رسمی نشان می‌دهد وقتی توازن قوای بین کار و سرمایه از بین می‌رود اینگونه می‌شود.

صاحبان کار و سرمایه در ایران به اسارت رباخوارها و دلال ها درآمده اند

این اقتصاددان یادآور شد: وضعیت در ایران را ببینید که صاحبان شرافتمند کار و سرمایه هر دو به اسارت رباخورها و دلال‌ها و وارداتچی‌ها درآمده‌اند و از این طریق کمر این کشور شکسته است. وقتی به تولید فناورانه در آمریکا کم بها دادند، مشاغل کیفیتشان را از دست دادند و چه بساطهایی به وجود آمد! حال ببینیم در مناسبات رانتی ما که با پدیده‌ای به اسم رانتی معدنی‌ها مواجه هستیم و اسم آن را تولید صنعتی می‌گذارند چه فجایعی اتفاق افتاده است! در قرن بیستم هیچ کشوری نیست که به توسعه رسیده باشد، به جز از طریق جهش‌هایی که در سهم ارزش افزوده و اشتغال صنایع نساجی تجربه کرده است. آنها با باد کردن رانتی معدنی‌ها، سقوط صنعت نساجی در ایران را پنهان کردند و در این مدت حتی یک « آخ » هم نشنیدیم.

صنعت نساجی ایران را بی سر و صدا نابود کردیم

مومنی ادامه داد: رمان شاه لیر را بخوانید! چند صد سال پیش خانم‌های درباری انگلستان وقتی می‌خواستند به یکدیگر فخر فروشی کنند، می‌گفتند لباسی که تنشان است از مخمل کاشان ایران تهیه شده! ما چنین صنعتی را بی سر و صدا نابود کردیم. به این دلیل که مافیاهای رسانه‌ای که در خدمت دزدسالارها هستند، این امکان را دارند که مسائل بسیار مهم را حذف و فقط آنچه که به منافع مفت‌خورها برمی‌گردد را عمده کنند. این وضعیت وقتی به نظام گزینش دولتمردانی گره می خورد که به آدم‌های با کیفیت و با صلاحیت کمتر بها می‌دهد و بیشتر به آنها که مطیع و چاپلوس هستند توجه دارد، بدنه‌ حکومتی را آلوده به فساد می‌کند. همانطور که داده‌های رسمی وزارت کشور نشان می‌دهد گسترش و تعمیق فساد در ایران، وضعیت اعتماد مردم به حکومتگران و وضعیت اعتماد مردم به یکدیگر را به چه جاهایی رسانده است.

به گزارش اقتصادران، دکتر حسین راغفر، استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا، دکتر علی عرب مازار یزدی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی، سید غلامحسین حسنتاش، عضو هیات علمی موسسه مطالعات انرژی، سید محمد بحرینیان، پژوهشگر توسعه و صنعتگر ، دکتر محمدرضا واعظ مهدوی، نظریه پرداز اقتصاد سلامت و دکتر فرشاد مومنی، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی بیانیه ای صادر کردند.

هموطنان گرامی؛

ایران امروز در یک لحظه تاریخی قرار دارد. تعیین رئیس جمهور چهاردهم به مرحله دوم رسیده است. ما، آقای دکتر مسعود پزشکیان را سال‌های متمادی است به صداقت، صراحت، وفای به عهد، ادب، عشق به وطن، مردم‌داری و همدلی با محرومین و دردمندان و تلاش برای تحقق عدالت در جامعه می‌شناسیم.

اکنون که ایشان تعهد روشن و صریحی در پایبندی به عدالت اجتماعی به صورت فراگیر و با تمرکز بر فرصت‎های برابرساز و فراموش شده قانون اساسی، یعنی عدالت آموزشی و عدالت در سلامت برای آحاد جامعه فارغ از زبان، نژاد، قومیت و جنسیت را اعلام کرده‎ اند، با تاکید بر این مسئله که راه توسعه عادلانه و عدالت اجتماعی از مسیر اشتغال مولد، تولید فناورانه، بالابردن هزینه‌فرصت مفت‎خوارگی و طراحی برنامه ملی مبارزه پیش‎گیرانه از فساد می‌گذرد و تنها در این شرایط می‌توان از آثار زیان‌بار و پرخسارت رویه‌های مبتنی بر جمود و تعصب، سفله‌پروری و میدان دادن به خشونت‌ورزی سازمان‌یافته مبتنی بر مداخله نظامیان در سیاست و اقتصاد پرهیز کرد، همگان را به اغتنام فرصت و اعمال اراده ملی برای تعیین سرنوشت خود با استعانت از عنایات الهی دعوت می‌نماییم.

اکنون فرصتی فراهم آمده تا اداره قوه اجراییه کشور را به فردی با ویژگی‌های مورد اشاره یعنی دکتر مسعود پزشکیان محول کنیم.

به امید آنکه با همت و غیرت ملی از انسداد سیاسی کشور کاسته شود و افق‌های جدیدی از امید در زندگی مردم و به خصوص محرومان کشور اعم از مردان، زنان و جوانان گشوده شود.

حسین راغفر، علی عرب مازار یزدی، سید غلامحسین حسنتاش، سید محمد بحرینیان، محمدرضا واعظ مهدوی، فرشاد مومنی

به گزارش اقتصادران، دکتر فرشاد مومنی با بیان اینکه اگر حکومتی تن به سازماندهی و تحزب مردمش ندهد در اسارت مافیاها و گروه‌ها و باندها قرار خواهد گرفت، تاکید کرد: اگر دستگاه‌های مسئولی را در ایران دیدید که رسالت خود را نابود کردن احزاب و سازمان‌های سیاسی تعریف کنند و آن را موفقیت بدانند، صمیمانه و خاضعانه از دریچه اندیشه توسعه باید به آنها گفت شما قرار بود مراقب نفوذ بیگانگان باشید، این اندیشه نشان می‌دهد شما تحت سلطه و نفوذ امثال چینی‌ها، روس‌ها و انگلیسی‌ها قرار گرفته‌اید. در دوره قاجار همواره می‌شنیدیم که شعار محوری انگلیسی‌ها، تفرقه بینداز و حکومت کن بود. قرار آنها این بود ایرانی‌ها کار جمعی کردن، یاد نگیرند و قدرت کار جمعی نداشته باشند تا همیشه سلطه پذیر باقی بمانند.

دکتر فرشاد مومنی، اقتصاددان و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی که در نشستی با عنوان “شهید بهشتی و اقتضائات زمانه” که به مناسبت چهل و سومین سالگرد شهادت آیت الله بهشتی در موسسه “مطالعات دین و اقتصاد” سخن می‌گفت، خاطرنشان کرد: یکی از مشخصه‌های بزرگ انسان‌های خداگونه و کسانی که به مقام خلیفه اللهی نائل شدند این است که غیاب آنها بسیار بیشتر از حضورشان حس می‌شود؛ چرا که تا زمانی که انسان از نعمتی برخوردار است و آن را ابدی می‌پندارد حضورش حس نمی شود. کارهایی هم که چنین انسانهایی انجام می‌دهند چندان درک نمی‌شود به این دلیل که این انسان‌ها معمولا کارها را بی‌توقع در سکوت و بی‌مزد و منت انجام می‌دهند، اما به محض اینکه آنها نیستند خلاء وجودی‌شان از تمام زوایا با تمام وجود احساس می‌شود.

پرکاری و خستگی ناپذیری ویژگی انسانهای خداگونه است

وی پرکاری و خستگی ناپذیری را یکی دیگر از خصوصیات انسان‌های خداگونه عنوان کرد و ادامه داد: وقتی به کارنامه شهید بهشتی چه در ساحت عمل و چه در ساحت نظر نگاه می‌کنید، با تمام وجود از اینکه چطور یک انسان با همه محدودیت‌هایش می‌توانسته تا این میزان اندیشه و عمل خلق کند شگفت زده می‌شوید.

اتاق کار شهید بهشتی، نمایی از زندگی یک عالم پرکار و منظم

این استاد دانشگاه ادامه داد: خاطرم هست وقتی این افتخار نصیبم شد که برای انتشار کتاب “بانکداری، ربا و مسائل مالی اسلام” با خانواده گرامی شهید بهشتی همراهی کنم، فرزند برومند ایشان من را به اتاق بزرگی بردند که نزدیک سه متر ارتفاع داشت. سرتاسر آن با قفسه‌های فلزی طبقه‌بندی شده بود و فیش‌های تحقیقاتی شهید بهشتی را در آنجا نگهداری می‌کردند. حقیقتا نظمی که در آن اتاق وجود داشت یک طرف و عظمت فایل‌های موضوعی و اینکه همه آنها پر از فیش‌های تحقیقاتی بود مرا منقلب کرد. شهید بهشتی همه آن فایل‌ها را با دست خود نوشته بود!

بهشتی در هر سخنرانی، حاصل یک پژوهش را ارائه می کرد

مومنی یادآور شد: شهید بهشتی چند هفته پس از پیروزی انقلاب وقتی در کتابخانه‌اش حاضر شده بود، با حسرتی، به پسرش گفته بود من تا قبل از پیروزی انقلاب به ندرت سخنرانی کردم تا سخنرانی کرده باشم، و در هر سخنرانی حاصل یک پژوهش علمی خود را عرضه کردم. این سیره عملی برای روحانیان و دانشگاهیان بسیار اعتلابخش است.

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد، ضمن بیان خاطرات خود از سال‌های حضور در کنار شهید بهشتی گفت: با نظر لطف ایشان بعد از تشکیل حزب جمهوری اسلامی، مسئولیت واحد دانش آموزی را بر عهده داشتم. در آن ایام دائما دچار بحران کمبود وقت می‌شدم، یک بار از خودم پرسیدم که چگونه آقای شهید بهشتی علی رغم مسئولیت دبیر کلی حزب و مسئولیت‌های بزرگ دیگر به همه کارهایشان می‌رسند، اما من در این رابطه ناتوانم! فقط تعداد جلسات موظفی که ایشان باید در طول هفته در آن شرکت می‌کردند را دیدم، تا جایی که من اطلاع دارم ایشان باید در هفته حدود ۴۰ ساعت در جلسات موظف شرکت می کردند!

نظم استثنایی، راز برکتی در وقت در زندگی شهید بهشتی

مومنی ادامه داد: وقتی این مسئله را با دوستان عزیزم خصوصا سه یار بسیار عزیزم که هر سه در ماجرای هفتم تیر شهید شدند، یعنی شهید حسن اجاره‌دار، جواد مالکی و علی اصغر آقا زمانی به عنوان شگفتی مطرح کردم به اتفاق آرا جمع‌بندی ما این بود که این ناشی از نظم استثنایی و منحصر به فرد ایشان است که خداوند تا این درجه در اوقاتش برکت قرار می‌دهد.

بهشتی ۱۸ تا ۲۰ ساعت در روز کار با کیفیت، همراه با نظم و دانایی می‌کرد

مومنی گفت: شاهد بودم افرادی با التماس وارد حزب می‌شدند و می‌گفتند کار اضطراری با ایشان دارند، شهید علی درخشان که از دوستان عزیز ما و یار کم نظیر شهید بهشتی که بسیار مهربان بود جدول اوقات برنامه‌های شهید بهشتی را مقابل آنها می‌گذاشت و نشان می داد وقت شهید بهشتی کاملا پر است اما با اصرار آنها از کمترین فرصتی برای انجام این ملاقات استفاده می‌شد و ایشان کوچک‌ترین وقت استراحتی نداشت. شهید بهشتی نزدیک ۱۸ تا ۲۰ ساعت در روز کار با کیفیت همراه با نظم و دانایی می‌کرد.

چه باید کرد تا چنین انسان‌هایی بیشتر تکرار شوند؟

وی خاطرنشان کرد: وقتی به این فکر می‌کنم که چه باید کرد تا چنین انسان‌هایی بیشتر تکرار شوند به این نتیجه می رسم که باید بنیان‌های اندیشه‌ای و اسلوب روش شناختی ایشان را به خوبی بشناسیم و بشناسانیم و در این راستا، عمیقا نیازمندیم با منش و روش زیست فردی و جمعی ایشان هم آشنا شویم. حقیقتا جای دریغ و تاسف بزرگی است که در این بیش از ۴۰ سال که از شهادت ایشان می‌گذرد، دقیقا در این زمینه‌ها با کمترین آثار روبرو هستیم.

همه تجربه های موفق توسعه، راه را برای بهره‌مندی بدون صلاحیت و تلاش بسته‌اند

به گفته این اقتصاددان؛ حل کردن این پارادوکس بزرگ که چگونه بر روی اصول ثابت استخراج شده از دین پافشاری کنیم و همزمان اقتضائات زمانه را هم رعایت کرده باشیم خدمت بزرگی به ایران معاصر است. چنین پرسشی، عینا در اندیشه توسعه هم موضوعیت دارد. بدون استثنا همه تجربه‌های موفق توسعه از یک سلسله اصول ثابت پیروی کرده‌اند، مثلا همه آنها راه را برای بهره‌مندی بدون صلاحیت و تلاش بسته‌اند.

ملی کردن بانکهای خصوصی گام اول تجربه های موفق توسعه در قرن بیستم

وی یادآور شد: در تمام تجربه‌های موفق توسعه در قرن بیستم، گام نخست حرکت ملی کردن و یا متوقف کردن بانک‌های خصوصی است. به اندازه‌ای تامل و دقت درباره آن وجود دارد که می‌توان چند جلسه درباره آن صحبت کرد. حتی در دوره شیلی پسا آلنده که ترکیب منحوس دیکتاتوری نظامی کودتاگر و بازارگرایی افراطی به نمایش گذاشته شده بود، وقتی رژیم پینوشه دید حتی برای کنترل مردم رعب ناشی از نظامی‌گری و زور سرنیزه کار را راه نمی‌اندازد، گام نخست برای برون رفت از بحران را ملی کردن بانک‌های خصوصی دانستند.

بانکهای خصوصی در ایران سلطه غیرمتعارفی پیدا کرده‌اند

مومنی تاکید کرد: حتی در انگلستان و فرانسه بلافاصله پس از جنگ جهانی دوم که بازسازی و توسعه در دستور کار قرار گرفت، اولین اقدام، ملی کردن بانک‌های خصوصی بوده است. با مرور فجایعی که بانکداری خصوصی در ایران از نقطه عطف ۱۳۸۰ تا به امروز پدیدار کرده، روشن است که برای نجات ایران هم یکی از اجتناب ناپذیرترین گام‌های ضروری این مسئله است که دلیل سلطه غیرمتعارفی که بانک‌های خصوصی در ایران پیدا کرده‌اند، شاید بسیاری با من هم نظر باشند، اما به دلیل برخی ملاحظات آن را به زبان جاری نمی‌کنند. با این حال آنچه که راه نجات کشور است و مردم را از این فقر و فلاکت و کشور را از این پس افتادگی و انحطاط نجات می‌دهد، از این مسیر می گذرد و ما چاره‌ای جز این نداریم که آن را بیان کنیم و هزینه‌هایش را هم بپردازیم. برخی از آن طفره می‌روند اما گریزی از آن نداریم.

فاجعه ای که بعد از ایجاد بانکهای خصوصی در ایران رقم خورد…

این اقتصاددان با بیان اینکه این مسئله به معنای نادیده گرفتن همه بحران‌ها، کاستی‌ها و نارسایی‌های اقتصاد توسعه نیافته رانتی نیست، یادآورشد: در نامه‌ای که کمیسیون اقتصادی مجلس نوشته بود آورده بود از ۱۳۸۰ تا ۱۳۹۹ و در مقطعی که پای بانک‌های خصوصی در ایران باز شده در یک دوره ۲۰ ساله رشد تولید ۳۶ درصد و رشد نقدینگی ۱۰۲۵۰ درصد بوده است! جا دارد ساعت‌ها راجع به این مسئله صحبت کنیم که همین ۳۶ درصد هم تا چه میزان نادقیق است؛ چرا که خام فروشی نفت، تولید معیشتی و ضد توسعه‌ای در محاسبات آنها با عنوان «تولید» حساب شده و نام مونتاژکاری که تنها با اهرم دلارهای نفتی می‌تواند بقا داشته باشد، تولید صنعتی گذاشته شده است.

مملکت را از نظر مالی دچار افلاس و ورشکستگی کرده‌اند

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد گفت: تنها به روند تحولات بدهی‌های دولت در این مدت نگاه کنید تا ببینید چرا دولت به این روز افتاده که دائما مجبور است از تعهدات حاکمیتی خود در زمینه آموزش، سلامت، بهداشت، تغذیه، مسکن مردم و زیرساخت‌های عمرانی و فیزیکی و هر آنچه که به زندگی با عزت و قابل قبول متصل و در حیطه مسئولیت‌های دولت است طفره می رود. نسبت هزینه‌های حاکمیتی دولت به تولید ناخالص داخلی فقیرترین کشورهای دنیا که درآمد سرانه‌شان بین ۲ تا ۵ هزار دلار است، به طور متوسط ۲۷ درصد است. این رقم در ایران حدود ۱۰ سال است که به حدود ۱۰ درصد فروافتاده، ببینید چه به روز دولت آورده‌اند و در چه ابعادی نهاد حکومت را از نظر مالی دچار افلاس و ورشکستگی کرده‌اند!

مسئولیت پذیری حکومت در ایران، یک سوم فقیرترین کشورها است

مومنی تاکید کرد: وقتی حرف‌های غیرمتعارفی که راجع به کارنامه سه سال اخیر زده می‌شود را با محک واقعیت ها می‌سنجیم، می‌بینیم از این ناحیه که حیاتی‌ترین شاخص برای سنجش عملکرد واقعی یک دولت است در لایحه بودجه ۱۴۰۳ این نسبت به زیر ۱۰ درصد فرو افتاده است. میزان مسئولیت پذیری حکومت در زمینه وظایف حاکمیتیش تقریبا به یک سوم میانگین فقیرترین و پس افتاده‌ترین کشورها رسیده است. از این دریچه می‌توانیم حرف‌های پوچ و توخالی که راجع به نرخ رشد اقتصادی اعلام می‌شود را بسنجیم. رشدی که از طریق سرمایه‌گذاری خالص منفی حاصل شده باشد، مشخص است جز به کار ژست گرفتن و تبلیغ کردن به هیچ کار دیگری نمی‌آید به همین دلیل هم است که به هیچ وجه مورد اعتنای کسی قرار نمی‌گیرد.

در طول 20 سال، رشد عرضه 36 درصد، رشد تقاضا 10250 درصد بوده/ پر کردن این شکاف وحشتناک، به بهای وابستگی های ذلت آور به دنیای خارج

این اقتصاددان توضیح داد: قسمت عرضه کل اقتصاد، با همه ملاحظات، در ۲۰ سال ۳۶ درصد رشد کرده. قسمت تقاضای اقتصاد در همان ۲۰ سال، ۱۰۲۵۰ درصد رشد داشته است ببینید برای پر کردن این شکاف وحشتناک چقدر باید به سمت وابستگی‌های ذلت آور به دنیای خارج برویم، چه تحمیل‌هایی را متحمل شویم و دم برنیاوریم! اگر انشاالله شرایط کشور مساعد و بابی باز شود که گزارش‌های شفافی تهیه شود فقط درباره اینکه نفتمان را چگونه به چینی‌ها فروختیم و پول آن را به چه میزان و به چه صورت و در کادر چه قیدهایی پس گرفتیم، دور از ذهن نیست که ننگ های دیگر به ننگ خام فروشی اضافه شود.

روشن شدن ارتباط بانکهای خصوصی با کانالهای قدرت و ثروت، زوایای شگفت انگیزی از اقتصاد سیاسی ایران را برملا می کند

وی در عین حال گفت: در مقام دفاع از حریم بخش خصوصی شرافتمند و مولد، باید گفت اطلاق لفظ بانک خصوصی به بانک‌هایی که در ایران با قاعده بانکداری خصوصی مجوز فعالیت پیدا کرده‌اند هم یک ظلم بزرگ و آشکاری است. اگر بابی باز شود که روشن گردد که چه کسانی پشت سر این بانک‌ها هستند و به چه کانال‌های قدرت و ثروتی متصلند زوایای شگفت انگیزی از اقتصاد سیاسی ایران برملا می‌شود. همانطور که اگر تجربه خصوصی‌سازی در ایران را از این زاویه مورد واکاوی قرار دهید، به همین نتیجه می رسید. هر چند که گویی فقط از ایده خصوصی‌سازی تنها برای بی آبرو کردن و لجن مالی بخش خصوصی مولد استفاده شده در حالی که بهره‌مندان اصلی آن، هیچ نسبت قابل ذکری نه با بخش خصوصی دارند، نه با فعالیت‌های مولد.

ردگیری اندیشه توسعه در آثار شهید بهشتی حیاتی است

 رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد ردگیری اندیشه توسعه در آثار شهید بهشتی را یکی از اقدامات بسیار حیاتی عنوان کرد و اظهار داشت: شهید بهشتی از جهت اسلوب روش شناختی، منطق فطرت را برگزید. ایشان حتی شناخت از دیدگاه فطرت را بررسی کردند که بسیار خارق‌العاده است. اجمالا منطق فطرت به معنای توجه به گونه خاصی از خلقت و آفرینش است که بر اساس مصرحات قرآنی به طور خدادادی و ذاتی و تغییرناپذیر است و کل ماجرای زندگی این است که هر کس چقدر توفیق دارد که از آن قوه‌ای که در چهارچوب منطق فطرت در خلقت انسان به کار گرفته، فعلیت بسازد.

مومنی بیان اینکه از دیدگاه شهید بهشتی اگر بخواهد توسعه‌ای اتفاق بیفتد این امور پنجگانه فطری باید در مرکز توجه قرار گیرد؛ تربیت مبتنی بر آزادی، توجه به عقل و عقلانیت به مثابه ابزار فعلیت یافتن استعدادهای فطری، ترکیب خردمندانه عقل و دل در انسان شناسی اسلامی، به رسمیت شناختن اینکه هر انسان نماد ظرفیت‌هایی برای تحول پذیری و شدن‌های مستمر است، و همچنین ترکیب خردمندانه خودسازی و محیط سازی به عنوان یک ستون بسیار محوری در منطقه فطرت

مهمترین معنای زندگی این است که مناسبات عادلانه برپا کنیم / ریشه انحطاط و بی عزتی جوامع اسلامی این است که آنها عاملان حق و عدل نیستند

وی با بیان اینکه در اسلوب روش شناختی شهید بهشتی قرآن محوری نیز دیده می‌شود، تکلیف قرآنی ساختن یک جامعه نمونه اسلامی برای مسلمانان را از دیگر محورها عنوان کرد و گفت: از دیدگاه قرآن، قیامت باید به مثابه تجلیگاه عمل انسان‌ها دیده شود. از نظر ایشان، مهمترین معنای زندگی این است که مناسبات عادلانه برپا کنیم و فلسفه اعتقاد به امام زمان(عج) هم عدالت محوری انسان مسلمان است. از همه تکانده دهنده‌تر اینکه ریشه اصلی انحطاط و نداشتن عزت در میان مسلمانان و جوامع اسلامی این است که آنها عاملان حق و عدل نیستند که به این روز افتاده‌اند.

جایگاه فهم عالمانه اقتضائات زمان در مسیر مبارزه با جمود و تحجر

 مومنی با بیان اینکه یکی از وجوه عظمت اندیشه‌ای شهید بهشتی این است که می‌توانستند اقتضائات زمانه را خوب بفهمند، ادامه داد شهید بهشتی در مسیر مبارزه با جمود و تحجر برای فهم عالمانه اقتضائات زمان جایگاه استثنایی و منحصر به فرد تعریف کرده بود.

توسعه با اندیشه جامد محقق نمی شود / در معرض سوء استفاده از نقص اطلاعات و توزیع نامتقارن آن در کشور هستیم / فریب و دادن آدرس‌های غلط، لازمه بقای مناسبات رانتی است

وی با بیان اینکه «داگلاس نورث» در کتاب «فهم فرایند تحول اقتصادی توسعه» توسعه خواهی را به مثابه مطالبه تغییر اعتلابخش می‌داند که با اندیشه «متصلب» و «جامد»، شدنی نیست، اظهار داشت: شهید بهشتی، وقوف روش شناختی به مسئله نقص اطلاعات انسان‌ها داشت و اکنون در دستگاه نظریه نهادگرایی در این زمینه مفصل بحث می‌شود که می‌گویند، نقص اطلاعات انسان‌ها به توزیع نامتقارن همان اطلاعات ناقص گره می‌خورد که بشر را در قالب‌های فردی و اجتماعی‌اش در برابر فرصت طلبی‌ها و فریبکاری‌ها آسیب‌پذیر می‌کند. هر کس مثل ما، در یک مناسبات رانتی زندگی کرده باشد با اندکی دقت، با تمام وجودش حس می‌کند که چقدر در معرض سوء استفاده از نقص اطلاعات و توزیع نامتقارن آن در کشور هستیم، چرا که لازمه بقاء مناسبات رانتی گیج کردن ذینفعان و فریب دادن آنها و دادن آدرس‌های غلط به آنها است.

اظهارات برخی کاندیداها در مناظرات، در کادر الگوی فرافکنانه بازارگرایی مبتذل بود

مومنی ادامه داد: در همین مناظره‌های انتخاباتی ریاست جمهوری آنچه که برخی به زبان آوردند به خوبی نشان می‌داد اگر حمل بر صحت کنیم و این فرض را جدی بگیریم که هیچ کدام از آنها به کانون‌های توزیع رانتی عایدات وصل نیستند، همان حرف‌هایی که درباره برخی تحلیل‌ها مثلا ریشه تورم می‌زدند، تماما در کادر الگوی فرافکنانه بازارگرایی مبتذل در ایران بود. اگر به هر کدام از توصیه‌هایی که مطرح می‌کردند عمل شود، یعنی باید فاتحه جامعه حتی با تورم یک رقمی در ایران را خواند!

سمبه رانت جویان و شوک درمانگرها در ایران قدرتمند است / در مناظرات به مبتذل‌ترین شیوه‌ها وعده‌های مصرفی داده می‌شد

این اقتصاددان با بیان اینکه از اینجا متوجه شدم که چقدر سمبه رانت جویان و شوک درمانگرها در ایران قدرتمند است، تاکید کرد: پیش از این هشدار داده بودیم که باید باب دادن وعده‌های مالایطاق، فرصت طلبانه و تحریک کننده مصرف و انگیزه‌های مصرفی به جای انگیزه‌های خلاقیت و تولید را ببندید. اما به مبتذل‌ترین شیوه‌ها وعده‌های مصرفی داده می‌شد و خدا می‌داند اگر درصدی از آنها می‌خواست عملی شود چه فاجعه‌هایی را باید تصور کرد چون از کانال‌های سالم که نمی‌شود کار غلط انجام داد و برای تامین منابع آن باید سراغ شیوه‌هایی بروند که جز فاجعه برای کشور نساخته است.

این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، گفت: نفس اینکه هنوز از این حرف‌ها می‌زنند نشان دهنده ده‌ها مسئله است که باید آنها را با گفت وگوهای ملی تحلیل کرد و اگر نهادهایی مانند مراکز پژوهشی شورای نگهبان یا مجلس این کار را نکردند، نیازمندیم که رسانه‌ها این کار را بکنند و انشاالله که داغ و درفش نمایش داده از سوی این و آن نیز متوقف شود تا مقداری یادگیری های ما هویت جمعی پیدا کند و بدانیم این سازه‌های ذهنی که مستلزم تخریب‌های گسترده‌تر در نظم اجتماعی و اقتصادی است، چه بر سر ما آورده است و گویی هیچ چیز دیگر به ذهن آنها نمی‌رسد.

تصویر وضعیت تولید فناورانه در کشور، قلب هر انسان توسعه خواهی را می‌فشارد

وی با بیان اینکه از همه تکان دهنده‌تر این است که حتی در یک مورد یکی از آنها اشاره‌ای به وضعیت فاجعه آمیز تولید فناورانه در ایران نکرد، ادامه داد: تصویری که از وضعیت تولید فناورانه در کشور وجود دارد قلب هر انسان توسعه خواهی را می‌فشارد و نشان می‌دهد پشت کردن به خلاقیت و تولید، عدالت و آزادی چگونه ما را از حق طلبی و عدالت خواهی دور و به تعبیر شهید بهشتی ما را دچار بی‌عزتی کرده است. شهید بهشتی در کتاب حق و باطل از دیدگاه قرآن که جزء افتخارآمیزترین دستاوردهای معرفتی تمدن اسلامی در قرن بیستم است تاکید دارد بنا به مصرحات قرآن، وقتی اسلام دین جهانی معرفی می‌شود، دلالت‌های معرفتی روش شناختی و اجرایی و عملی آن چیست! هوش از سر انسان می‌برد!

در مناسبات رانتی، منافع اقلیت مفت‌خوار و زورگو این است که فریبکار باشد

به گفته مومنی؛ در مناسبات رانتی، منافع اقلیت مفت‌خوار و زورگو این است که فریبکار باشد و اکنون آنها با به کارگیری برخی رسانه‌ها، فریبکاری را به شکل مدرن انجام می‌دهند. وی افزود: شاهد بودیم که وقتی فساد یکی از رانتی معدنی‌ها عریان شد، یکی از ستون‌های آن فساد، تزریق پول به رسانه‌های خاص بود؛ اما چون حواس ما پرت است راجع به این مسائل حیاتی که نیازمند ژرفکاوی است، اساسا حرفی نمی‌شنویم! حتی در تلویزیون، گاه مشاهده می‌شود ظاهرا برنامه‌ای اجرا می‌کند اما پشت سر آن یک تامین کننده مالی وجود دارد که با کمال تاسف عموما به واردات وصل و مشوق مصرف است و نه به مشوق تولید و خلاقیت! اگر ساختار قدرت از جمله شورای نگهبان و دیگر نهادهای نظارتی، اهل یادگیری باشند یکی از عالی‌ترین یادگیری‌ها، از دریچه رمزگشایی از مضمون ضد توسعه‌ای اکثر وعده‌هایی بود که کاندیداها می‌دادند، در این چارچوب نمی توان راهی به حق و عدل متصور بود.

سهم جمعیتی ایران از کل جمعیت دنیا تقریبا یک درصد / سهم ایران از کل صادرات جهان صرف نظر از کیفیت آن در ۲۰۲۲ رقم 0.23

این استاد دانشگاه اضافه کرد: اگر فکر می‌کنید که بدون تغییر ریل بنیادی از شوک درمانی و رانت محوری به سمت خلاقیت و تولید، راهی برای نجات ایران قابل تصور است باید بدانید که محال است. با جابجایی افراد ممکن است مقداری در سطوح خسارت‌هایی که به کشور وارد می‌شود تغییر ایجاد شود، اما بیشتر از آن امکان ندارد و باید ساختار قدرت ایران هرچه زودتر بفهمد که وقتی از حق و عدل دور شدیم، دچار چه عدم تناسب‌های ذلت آور و تحمیل کننده وابستگی ذلت آور به دنیای خارج شده‌ایم؛ مثلا در حالی که سهم جمعیتی ایران از کل جمعیت دنیا تقریبا یک درصد است، اما چقدر تلخ است که سهم ایران از کل صادرات جهان صرف نظر از کیفیت آن در ۲۰۲۲ رقم 0.23 درصد، یعنی یک پنجم رقم یک درصد، بوده است.

سهم ایران از نظر انتشار سالانه دی اکسید کربن دو برابر سهم جمعیتی‌اش است/ از نظر آسیب پذیری در برابر بحران تغییر اقلیم، رتبه ۷ دنیا را داریم

مومنی با یادآوری اینکه سهم ایران از نظر انتشار سالانه دی اکسید کربن دو برابر سهم جمعیتی‌اش است، گفت: ایران از نظر آسیب پذیری در برابر بحران تغییر اقلیم رتبه ۷ دنیا را دارد.

اراده مشکوکی با تمام توان تلاش می‌کنند کرکره عقل را پایین بکشد / حاکم کردن جهل و تعصب‌های کور، باب توسعه در ایران را مسدود می‌کند

این عضو هیات علمی دانشگاه اضافه کرد: شاهد نشانه‌های بسیار نگران کننده‌ای، به ویژه در رسانه‌های فراگیر هستیم که نشان می دهد اراده‌ای مشکوک تلاش می کند اندیشه‌های عالمان بزرگ دینی که ویژگی مشترک همه شان عقل گرایی و عقل محوری بوده است، کنار گذاشته شود و معرفی اسلام به عهده افرادی سپرده می‌شود که نمی‌خواهم اسم صنف آنها را بگویم تا سوء تفاهم نشود، چرا که در آن صنف هم مانند همه اصناف دیگر افراد شایسته‌ای حضور دارد. نمی‌خواهم بگویم همه مداحان فلان گونه هستند، اما گویی با تمام توان تلاش می‌کنند کرکره عقل را پایین بکشد. این اقدام به تعبیر شهید بهشتی خلاف فطرت و فلسفه خلقت انسان است. حاکم کردن جمود و جهل و تعصب‌های کور، باب توسعه در ایران را مسدود می‌کند. این مسئله یکی از زمینه‌های بسیار جالب است.

این اقتصاددان به کتاب منتشر شده با عنوان «اسلام و اقتضائات زمانه از دیدگاه شهید بهشتی» نوشته «صدیقه قاسمی» اشاره کرد و گفت: جمع میان اصول ثابت اسلام و رعایت اقتضائات زمان، منحصرا از طریق عقل محوری، عدل محوری و آزادی محوری امکان‌پذیر است.

تلاشها برای کاهش منزلت عقل در ایران، ضد دینی و ضد ملی است

وی با بیان اینکه در عصر شتاب تاریخ، در دنیایی زندگی می‌کنیم که در هر یک ثانیه، بیش از یک اختراع ثبت می‌شود، اضافه کرد: هر کس با هر انگیزه‌ای تلاش می‌کند منزلت عقل را در ایران کاهش دهد به همان اندازه که ضد دینی عمل می‌کند، ضد ملی هم عمل می‌کند و ما را دچار گرفتاری‌های بسیار بزرگ در اداره جامعه مان و گرفتاری‌های بسیار بزرگتر در حفظ تمامیت ارضی کشورمان می‌کند. اگر از سر جهل، کوته نگری و یا شوخی است، با بد جایی شوخی می‌کنند.

تغییر ریل باید اتفاق بیفتد / چه کسانی را برای عرضه دین خدا جلو می فرستید!؟

این استاد دانشگاه گفت: تغییر ریل باید اتفاق بیفتد، یعنی همانطور که در اقتصاد می‌گوییم باید هزینه – فرصت مفت خوارگی را بالا ببرید و مانع فساد شوید و به صورت نظام وار نهادمند و برنامه‌ای به خلاقیت و تولید پاداش دهید و نه به خلاف آن، در ساحت رسانه‌ای نیز باید تغییر ریل اتفاق بیفتد. چقدر کفران نعمت است که ذخایر اندیشه‌ای برای معرفی اسلام مانند بهشتی، مطهری، صدرها، طالقانی و باهنرها را کنار بگذارید و بعد چه کسانی را برای عرضه دین خدا جلو بفرستید! این بدترین مصداق کفران نعمت و بد دفاع کردن از دین است. چه چیزهایی را به دین نسبت می‌دهند با این ظلمی که به دین خدا ائمه و پیامبر ما می‌کنند خدا می‌داند عاقبت خودشان چه خواهد شد!

اهمیت جایگاه تحزب و سازمان یابی در اندیشه شهید بهشتی / حکومتی که تن به تحزب ندهد در اسارت مافیاها و باندها قرار می گیرد

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد به پیوستگی وضعیت اقتصاد و سیاست در یک جامعه اشاره کرد و یادآور شد: شهید بهشتی اقتضائات قدرت در دوران مدرن را هم به طرز بی‌نظیری درک می‌کردند. به همین دلیل هم در اندیشه ایشان جایگاهی برای سازمان یابی و تحزب در نظر گرفته شده است، در حالی که نمی‌توان در تاریخ اسلام یک اسلام شناس پیدا کرد که تا این اندازه بر تحزب و سازماندهی مسلمانان تاکید داشته باشد. در عصر مدرن، قدرت اقناعی اگر بخواهد هویت جمعی پیدا کند باید از درون سازمان‌ها عبور کند و اگر حکومتی تن به سازماندهی و تحزب مردمش ندهد در اسارت مافیاها و گروه‌ها و باندها قرار خواهد گرفت. اگر دستگاه‌های مسئولی را در ایران دیدید که رسالت خود را نابود کردن احزاب و سازمان‌های سیاسی تعریف کنند و آن را موفقیت بدانند، صمیمانه و خاضعانه از دریچه اندیشه توسعه باید به آنها گفت شما قرار بود مراقب نفوذ بیگانگان باشید، این اندیشه نشان می‌دهد شما تحت سلطه و نفوذ امثال چینی‌ها، روس‌ها و انگلیسی‌ها قرار گرفته‌اید. در دوره قاجار همواره می‌شنیدیم که شعار محوری انگلیسی‌ها، تفرقه بینداز و حکومت کن بود. قرار آنها این بود ایرانی‌ها کار جمعی کردن، یاد نگیرند و قدرت کار جمعی نداشته باشند تا همیشه سلطه پذیر باقی بمانند.

حکمرانی باندی خوب، عین توهم است

 مومنی ضمن تشریح تاکیدات شهید بهشتی نسبت به ضرورت سازماندهی مردم و تن دادن حکومت به حکمرانی حزب محور و تاثیر آن بر بهره‌مندی از شفافیت و برنامه داشتن و مسئولیت پذیری سیستمی، گفت: گزینه رقیب آن این است که کشور را به باندها و مافیاها بسپارید و شهید بهشتی می‌گوید حواستان باشد که ما حکمرانی باندی محفلی خوب نداریم. حکمرانی باندی خوب عین توهم است.

چرا دست خدا با جماعت است؟

وی با بیان اینکه استیکلیتز در سال ۱۹۹۹ مطالبی را گفته که شهید بهشتی سال‌ها پیش بر اساس موازین قرآنی و حکمت‌های دینی بیان کرده است، گفت: شهید بهشتی ‌صورت بندی مدرن اینکه چرا گفته می‌شود دست خدا با جماعت است را تشریح می‌کند و می‌گوید تنها تجربه‌های تاریخی ایران در قرن بیستم را بخوانید و ببینید از ناحیه ضعف در سازماندهی مسلمانان ما چقدر ضربه خورده‌ایم! ایشان بیش از ۳۰ بار در یک کتاب این مسئله را گوشزد می‌کند افتخارآمیز است که در چنین نظام اندیشه‌ای که امثال شهید بهشتی در آن هستند قرار بگیریم.

مومنی ضمن تشریح فلسفه تحزب و سازمان یابی در اندیشه اسلامی، اضافه کرد: سازمان یابی و تحزب، نیروی محرکه رشد اخلاق کار دسته جمعی و رشد استعدادها و شناخت و تربیت کادرهای مورد نیاز جامعه است. ببینید چقدر افراد تربیت نشده و بی‌کیفیت به جای کادرهای شناخته شده حزبی در این کشور مسئولیت قبول کردند و ما تا چه میزان از این بابت ضربه خوردیم! ایشان می‌گوید از درون تحزب و سازماندهی، امکان پذیری تهیه برنامه، قبول مسئولیت و اجرای آن بیرون می‌آید.

این اقتصاددان اظهار داشت: شهید بهشتی به حکومتگران پس از انقلاب می‌گوید اگر برای جامعه‌تان فایده داشته باشید، باقی می‌مانید. این در عین حال که نوید می دهد، هشدار بزرگ نیز هست. چقدر باید خجالت بکشیم که ما در چه زمینه‌هایی رتبه بالا داریم و در چه زمینه‌هایی رتبه پایین! این مایه شرم و خجالت است. ما باید با تغییر ریل به صورت نظام وار بازگردیم و خودمان را مجهز به اسلوب اندیشه ورزی شهید بهشتی و ذخیره دانایی به کار گرفته شده از اندیشه های ایشان، برای عرضه یک درک روزآمد و مقتضی زمان و راهگشا برای اداره جامعه، کنیم.

 مومنی در پایان گفت: مجموعه آثاری که از شهید بهشتی باقی مانده، حکم ذخیره دانایی کم نظیر و منحصر به فرد را دارد. ما از طریق عمق بخشی به دانایی‌های خود از این دریچه به خوبی می‌توانیم بفهمیم که چرا اکنون کارمان تا این اندازه زار شده و در عین حال سازوکارهای برون رفت از این وضعیت را به خوبی شناسایی کنیم و توفیق بهره‌مندتری بیشتر را مدد کنیم.

به گزارش اقتصادران، دکتر فرشاد مومنی با بیان اینکه متاسفانه به طرز غیرمتعارفی میان تهی و توخالی شده‌ایم، گفت: امروز بیش از هر زمان دیگری در دوره بعد از انقلاب به معنای دقیق کلمه به حکومت توسعه‌گرا نیاز داریم که این سطح از بلوغ در سطح اندیشه و پایبندی عملی به آن را نشان داده باشد که ترکیب خردمندانه عدالت و آزادی نجات دهنده است. با بگیر و ببند و تشویق به مهاجرت نخبگان و ربوی کردن وارد کننده ها، ایران نمی‌تواند نجات پیدا کند و همه در این رابطه سهیمیم.

بی توجهی به مسائل بنیادی، عامل تقلاهای مستهلک کننده و بی دستاورد

دکتر فرشاد مومنی، استاد تمام اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی که در نشست «توسعه؛ از دستکاری به دسترسی جمعیت ها»، در موسسه مطالعات دین و اقتصاد سخن می‌گفت، با تاکید بر اینکه توجه به مسائل بنیادی به معنای نادیده گرفتن شرایط خطیر کنونی نیست و بلکه محصول یک بلوغ است، اظهار داشت: اگر به مسائل بنیادی توجه نکنید، تلاش های سازنده و اعتلابخش می‌تواند جای خود را به تقلاهای مستهلک کننده و بی دستاورد بدهد و این شاید بزرگترین پیام این جلسه به نظام تصمیم گیری های اساسی کشور است.

توسعه عادلانه و فراگیر راه نجات ایران

وی افزود: اینکه با توجیه «شرایط خطیر کنونی»، کوته نگری و اکنون زدگی را به عمیق‌تر فکرکردن، آینده نگری و هم راستا کردن تلاش های کنونی برای اهداف آتی ترجیح دهیم، مسیری است که نمی‌تواند ماجرای توسعه را در ایران جلو ببرد. راه نجات ایران از مسیر توسعه عادلانه و فراگیر و به رسمیت شناختن همه عناصر و اجزای نظام ملی می‌گذرد. تک تک اجزای جمعیتی، محیطی، قومیتی و عقیدتی در ایران هم صاحب حق هستند و هم برای اینکه توسعه اتفاق بیفتد به مشارکت آنها نیاز داریم.

در دوره خاتمی، هسته سخت قدرت سطوحی از تکثر را پذیرفت

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد یادآور شد: در دوره ریاست جمهوری سید محمد خاتمی هسته سخت قدرت سطوحی از تکثر را پذیرفت و نتیجه عملی آن پذیرش، این بود که در بسیاری از مولفه های کلیدی توسعه توانستیم کارنامه ای آبرومند ارائه کنیم. این تجربه نشان می‌دهد اگر سمت و سوی خودتان را اصلاح کنید و رو به هدف قرار بگیرید، بلافاصله آثار عملی آن در کوتاه مدت هم ظاهر می‌شود، اما چون درباره این موارد بحث و گفت وگوی بایسته صورت نمی‌گیرد و مسئله «توسعه»، دغدغه مناسبات رانتی نیست و مسئله «بزن و ببر»، «حذف کن و بیشتر برخوردار شو»، دغدغه کلیدی مناسبات رانتی است، مباحث توسعه به حاشیه رفته و گاه تصور می‌کنند که دامن زدن به مباحث بنیادی به معنای نادیده گرفتن واقعیت های موجود است، در حالی که اصلا اینگونه نیست.

مومنی با بیان اینکه دسترسی برابر برای تحقق عدالت و توسعه عادلانه لازم است، اما کافی نیست، خاطرنشان کرد: حکومتی که صادقانه و عالمانه می‌خواهد توسعه‌خواه باشد باید برای گروه های به حاشیه رانده شده برنامه ارتقاء توانمندی هم داشته باشد.

وجود فساد در ایران به هیچ وجه مختص یک جناح نیست / درخشان ترین کارنامه ها در کاهش فساد در دوره های مصدق و مهندس موسوی رقم خورد

وی با بیان اینکه متاسفانه در ایام انتخابات بسیاری دوست دارند ماجرا صفر در برابر ۱۰۰ دیده شود و بگویند ما نماد توسعه خواهی و پاکدامنی مطلق هستیم و رقیبمان نماد ضد توسعه خواهی و فساد گسترده و فراگیر است، گفت: وجود فساد در ایران به هیچ وجه مختص یک جناح نیست، می‌توان با جزئیات و مستندات درباره آن بحث کرد. نوسانات فساد در دوره های تغییر سمت و سوی قوه مجریه یا مجلس، نوساناتی معنی‌دار نیست. آنجا که فساد به طرز چشمگیر کاهش پیدا کرده به نوآوری های نهادی کاهنده هزینه مبادله برمی‌گردد که در این باره درخشان‌ترین کارنامه ها را در تاریخ اقتصادی معاصر ایران دوره زنده یاد دکتر مصدق و دوره مهندس موسوی داشته است.

این اقتصاددان ادامه داد: در این دو دوره نوآوری های نهادی کاهنده هزینه مبادله رخ داده و شاهد کاهش چشمگیر فساد بودیم. در غیر این صورت ماجرا اینگونه نیست. دلایل متعددی برای آن وجود دارد که یکی از آن دلایل بسیار کلیدی این است که هر گاه هسته سخت قدرت، وقتی با زور مشارکت و مطالبه مردم، اندکی عقب نشینی کرده بخش هایی از این ساختار متصلب قدرت، به واسطه اینکه درک غیرعادی از منافع شخصی و باندی شان دارند، فکر می‌کنند گروه برنده در انتخابات تافته‌ای جدا بافته از نظام جمهوری اسلامی است. آنها به خاطر موقعیتی که دارند، موفقیت دولتی که با انتخابات نسبتا منصفانه‌تر برنده می‌شود را شکست جناح خود تلقی می‌کنند و به این دلیل با شروع به کارشکنی، تلاش می‌کنند گروه پیروز کارنامه آبرومند نداشته باشد!

در تاریخ، آنها که رگ گردنشان بیش از حد برجسته می شود، متصلان به خارج بوده اند / آنها از فقدان آگاهی های اصولی و توسعه سوء استفاده می کنند

مومنی توضیح داد: چه در دوره ریاست جمهوری آقای خاتمی و چه در دوره آقای روحانی با اینکه جزء پیگیرترین منتقدان سیاست های غلط اقتصادی آنها بودم، اما در عین حال به طیف مقابل دائم گوشزد می‌کردم حواستان باشد که اکنون کارنامه فلان دولت رقم نمی‌خورد، بلکه کارنامه نظام جمهوری اسلامی رقم می‌خورد. از این زاویه یقین دارم بخشی از آنها که اینگونه کارشکنی می‌کنند پیوندهایی با خارج از ایران هم دارند. همیشه ی تاریخ ایران آنها که رگ گردنشان بیش از حد برجسته می‌شود بعدها مشخص می‌شود که به خارجی ها وصلند! آنها اصل ایران را و اصل بقا و بالندگی ایران را نمی‌خواهند؛ بنابراین از فقدان آگاهی های اصولی و سطح توسعه که هویت جمعی یافته باشد حداکثر سوء استفاده را می‌کنند و ژست افراد تندرو را می‌گیرند.

مصدق می گفت هر که به جای تفاهم، ستیز را ترویج می‌کند، وصل به خارجی ها است / این فرمول همچنان هم در ایران کار می‌کند

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد، ابراز عقیده کرد: زنده یاد مصدق به اطرافیان خود گفته بود ما که نظام اطلاعاتی و امنیتی پیشرفته نداریم، وقتی در نظام های اطلاعاتی و امنیتی بسیار پیشرفته هم نفوذهایی صورت می‌گیرد، نفوذ کردن در سیستم های اطلاعاتی و امنیتی ما هزار پله ساده‌تر از نفوذ در سیستم های اطلاعاتی آمریکا و روسیه است. دکتر مصدق گفته بود آنچه که شاقول است و باید حواسمان باشد این است که هر کس که حرف های بیش از حد رادیکال می‌زد و به جای تعاون، همکاری و تفاهم، ستیز و سازش ناپذیری را ترویج می‌کند، بدانیم وصل به خارجی ها است. این حاصل نزدیک ۷۰ سال تجربه سیاسی مصدق بود. او حدود ۵۰ سال تجربه اجرایی داشته و سال ها در کشورهای ممتاز اروپایی زندگی کرده بود. این فرمول همچنان هم در ایران کار می‌کند.

مبنای قضاوت تندروها به جای علم و انصاف، ترویج ستیزه جویی است / تندروها در یک ساختار رانتیِ غیرشفاف، حکومت را فریب می دهند

مومنی با بیان اینکه تندروها به جای اینکه خرد، علم و انصاف مبنای قضاوتشان باشد، ستیزه جویی را ترویج می‌کنند، اظهار داشت: تندروها در یک ساختار رانتیِ غیرشفاف، پاکدامن‌ترین و توسعه خواه‌ترین افراد را  متهم می‌کنند، حکومت را فریب می‌دهند و حکومتگر بی‌کیفیت سفله گزیده شده هم بسیار مستعد این فریب است. می‌گویند هرکس شما را نقد کرد دشمن است! در حالی که شهید بهشتی تاکید داشت آزادی انتقاد از رهبران حکومت، جزء دُگم هایی از حکومت است که اصلا حکم ثانویه برنمی‌دارد، یعنی نمی‌توان گفت چون شرایط تحریم است نقد نکنید. اتفاقا اگر در شرایط تحریم نقد نکنیم، ممکن است خود حکومت پاس گل به تحریم کنندگان بدهد.

با طرح تعدیل ساختاری، به استکبار پاس گل داده ایم/ نمی‌توان گفت چون تحریم هستیم، منتقدان دهانشان را ببندند

به گفته این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی؛ کارنامه عملکرد جمهوری اسلامی از ۱۳۸۵ تاکنون نشان می‌دهد آنها با اجرای سیاست تعدیل ساختاری، اصلا نیاز به مداخله استکبار جهانی نداشته‌اند. تمام پاس گل ها را خودشان دادند. اینها پیچیدگی هایی دارد شهید بهشتی که می‌گوید آزادی انتقاد از رهبران حکومت و عدالت خواهی «دُگمِ لایتجزی» است و متغیر کنترلی است که می‌توان با آن ادعای اسلامی بودن حکومت را سنجید. اینها تعطیل بردار نیستند که بگوییم چون استکبار جهانی توطئه می‌کند، منتقدان دهانشان را ببندند! شهید بهشتی می‌گوید اگر دهان منتقدان را ببندید خودتان بیچاره خواهید شد.

نفوذی ها از فرط چاپلوسی، از حکومتگر بی کیفیت و تربیت نشده، ابزار اعمال سلطه می سازند

مومنی تاکید کرد: با این شیوه آلت دست نفوذی هایی می‌شوید که ژستشان این است که از فرط تملق و چاپلوسی از حکومتگرِ فاقد کیفیت و تربیت نشده، ابزار اعمال سلطه خارجی ها می‌سازند. اینها پیچیدگی هایی است که ما باید بعد از این همه تجربه درک کنیم و نسبت به آنها هوشیار باشیم. همه نگاه های توسعه‌ای و اسلامی می‌گویند زنده باد منتقدِ منصفِ! منتقدِ منصف، افشاگری و روکم کنی نمی‌کند، بلکه با آشکار کردن کانون های آسیب پذیری، نقد اعتلابخش می‌کند و بعد کمک می‌کند که آسیب ها برطرف شود. از این دریچه، این آزادی، پیوند تمام عیار میان آزادی و عدالت را رقم می‌زند.

باید کارنامه آنها که به نام اسلام داغ و درفش می‌کنند را هم دید

وی گفت: باید کارنامه آنها که به نام اسلام، داغ و درفش را فصل الخطاب می‌کنند، هم دید. متفکران بزرگ توسعه معتقدند آنها که آزادیهای دیگران را سلب می‌کنند را برچسب ضد آزادی نزنید! آنها آزادی را برای خود خیلی دوست دارند. بحث «فراگیری در برابر دسترسی محدود» هم همین است، آنها هم خیلی آزادی را دوست دارند اما می خواهند آزادی تنها در انحصار خودشان باشد.

آزادی در شرایط نابرابری قدرت و ثروت، به انحصار و استبداد می‌انجامد

این اقتصاددان با تاکید بر اینکه نباید آزادی را هم مطلق کرد و آزادی در شرایط نابرابری قدرت، ثروت و منزلت، قطعا به انحصار، استبداد و فاجعه می‌انجامد، گفت: باید در آزادی، رقابت عادلانه باشد. رقابت عادلانه اعتلابخش است. یکی از جفاهای بزرگی که بازارگرایی مبتذل در ایران انجام داده، این است که ‌می گوید من شوک درمانی می‌کنم و مناسبات را رانتی می‌کنم و بعد دم از آزادی می‌زنم! این یک فریب و نادانی بزرگ و نیروی محرکه فساد، سوء عملکرد و وابستگی ذلت آور به دنیای خارج است. از همین دریچه، بازی هایی که با مفهوم انحصار صورت می‌گیرد نیز این گونه است.

در جریان انتخابات، هسته سخت قدرت، مراقب هم پیمانان خود و آنها که داغ و درفش دارند، باشد

مومنی در عین حال یادآورشد: آنجا که انحصار، نیروی محرکه مقیاس می‌شود تمدن ساز است، اما آنجا که انحصارگر به جای اینکه از طریق نوآوری فناورانه، بنیه تولید خود را بالا ببرد، از طریق محدودسازی دسترسی ها و با کاهش سطح تولید و اخراج بخشی از نیروی کار، بخواهد منافع خود را حداکثر کند مخرب است. این ها حساب کتاب های روشنی دارد و اکنون اگر هسته سخت قدرت می‌خواهد ایران نجات پیدا کند، یکی از مسائل کلیدی‌اش این است که باید مراقب همپیمانان خود و آنها که داغ و درفش در اختیار دارند باشد. برای آنها تخریب دولت منتخب جایزه به همراه نداشته باشد بلکه تنبیه داشته باشد چرا که او هم برای جمهوری اسلامی کار می‌کند.

روشنگری منتقدان را نمی‌شنوند / حکومت باید از این نابالغی بیرون بیاید

این استاد دانشگاه با طرح این پرسش ها که چگونه است که نمی‌فهمد اگر باب گفتگوی انتقادی و آزادی دسترسی و صدا داشتن بی‌صداها بسته شود آنجا تنها صدای چاپلوسان به گوش حکومتگران می‌رسد!؟ تصریح کرد: روشنگری منتقدان را نمی‌شنوند حکومت باید از این نابالغی بیرون بیاید و بداند که خیرخواه واقعی اش منتقدین هستند و نه چاپلوسان. اگر هزار بار دیگر هم این مسئله را تکرار کنیم، باز هم کم است!

مخدوش کردن آزادی های مشروع، خلاف فلسفه خلقت خداوند است

به گزارش جماران، وی با بیان این توضیح که توسعه عادلانه با این فرض به عنوان راه نجات ایران دانسته می‌شود که در درون عدالت، آزادی هم وجود دارد، اضافه کرد: از جنبه دینی، با کیفیت‌ترین بحث های نظری درباره طرز نگاه اسلام را شهید بهشتی ارائه دادند. می‌گویند اگر آزادی های مشروع را تحت هر توجیهی مخدوش کنید، خلاف فلسفه خلقتی که خداوند قرار داده و مشی پیامبر(ص) و علی بن ابیطالب(ع) رفتار کرده‌اید. این گونه است که آزادی به عدالت پیوند می‌خورد؛ چرا که از طریق این ترکیب خردمندانه است که رقابت عادلانه موضوعیت پیدا می‌کند.

برخی با حذف با کیفیت‌ترین اساتید، احساس عبادت می کنند! / می گویند «بچه معتقد» بیاوریم! / اگر می‌توانید «بچه معتقد با کیفیت» تربیت کنید

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد خاطرنشان کرد: متاسفانه برخی در دانشگاه ها احساس عبادت می‌کنند که زیر پای با کیفیت‌ترین اساتید را خالی و آنها را حذف می‌کنند و می‌گویند «بچه معتقد» بیاوریم. شما اگر می‌توانید «بچه معتقد با کیفیت» تربیت کنید که در یک رقابت شرافتمندانه، با آنها که خودی نمی‌دانیدشان با شایستگی روی کار بیاید. در غیر این صورت، این بچه‌، با رانت و حرام روی کار آمده است. حرام یعنی خوردن حق دیگران. شهید بهشتی می‌گوید وقتی چنین خرابخواری هایی رایج شد تمام آثار سوء مناسبات ربوی که خداوند آن را در قرآن گفته در حوزه سیاست و اجتماع هم موضوعیت پیدا می‌کنند. حرام خواری از طریق گماشتن غیرشایستگان عینیت می‌یابد و به تعبیر شهید بهشتی درست مانند جنگ با خدا است که آن را «نظریه تعمیم یافته ربا» نام نهاده ام.

این مسئله باید اصلاح شود نه اینکه منتقدین را ساکت کنید

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد با بیان اینکه شهید بهشتی می‌گوید در بازار سیاست و اجتماع نیز درست مانند بازار اقتصاد، ربا وجود دارد، توضیح داد: به تناسب در آستانه انتخابات بودن، باید گفت آنجا که می‌دانی از تو شایسته‌تر وجود دارد، می‌گویی چون به من تکلیف شده پذیرفتم، تو اشتباه کردی پذیرفتی. تن به ظلم دادی و نقض غرض کردی و به تعبیر آقای بهشتی اعلام جنگ با خدا کردی. وقتی از دریچه اسلوب روش شناختی آقای بهشتی، مسائل توسعه را زیر ذره بین می‌گذارید، ایمان می‌آورید که آنچه عقل حکم می‌کند شرع هم به آن حکم می‌کند و آنچه که حکم شرع است حکم عقل هم هست. اینکه می‌بینی به نام دین، رباخواری غیرعادی شکل می‌گیرد و هیچ حساسیتی هم راجع به آن وجود ندارد اگر حمل بر صحت کنیم به این معناست که درک مسلط از دین با درک امثال بهشتی، مطهری و صدرها فاصله نجومی پیدا کرده است این مسئله باید اصلاح شود نه اینکه منتقدین را ساکت کنید.

نظم اسلامی ،نظم ضابطه محور است و نه رابطه محور و قائم به شخص!

مومنی ادامه داد: به واسطه این برداشت های غلط از دین، شاهد برداشت های غلطی هستیم که استبداد را به جای دین توجیه می‌کند. آقای بهشتی می‌فرمایند ولایت فقیه، یعنی ولایت خرد جمعی نه اعمال سلیقه فرد. کتاب «بازگشت از بهشتی، بازگشت به بهشتی» نوشته آیت الله محمد سروش محلاتی را بخوانید! هوش از سر انسان می‌برد! می‌گوید اگر کسی در حکومت باشد و به نام اعمال ولایت حکومتی، علم، عقل و عدل را زیر پا بگذارد، دیگر ولایتی ندارد. ولایت باید جمعی باشد و نه در نظم قائم به شخص! آقای بهشتی می‌گوید در اسلام، حتی پیروان اسلام را مانند پیروان ادیان دیگر به نام پیامبرشان نمی‌شناسند. حساسیت های اسلام را در نظم قائم به شخص از این دریچه ببینید! اینگونه معجزه اسلام را درک خواهید کرد. از عمر نظریه «توسعه به مثابه نظم اجتماعی غیر قائم به شخص» هنوز ۲۰ سال نمی‌گذرد، اما آن زمان شهید بهشتی از دریچه وحی این مسئله را مطرح کردند که نظم اسلامی ،نظم ضابطه محور است و نه رابطه محور و قائم به شخص! این مانند معجزه می‌ماند.

رویارویی بین رویکرد اسلام تحکمی با اسلام عقل و علم محور تا امروز در جریان است

به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه؛ رسانه های رسمی ما، یادآوری اندیشه های بهشتی، مطهری و صدرها را نزدیک به صفر رسانده و اندیشه کسانی را ترویج می‌کنند که از درون آن چنین دیدگاه هایی بیرون می‌آیند که مردم مطلقا صاحب حق نیستند و هر کسی مانند ما حرف نزد مشمول حکم تکفیر، تفسیق، تحریم و مانند آن می‌شود. آقای بهشتی می‌گوید این گونه برداشت ها ضد اسلامی هستند. رویارویی بین اسلام تحکمی، تحمیلی و سرکوبگر با اسلامِ عقل محور، علم محور و مشارکت محور از زمان علی بن ابیطالب(ع) تا امروز در جریان بوده است.

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد با بیان اینکه تعبیر قرآن این است که اگر مناسبات مبتنی بر علم، عقل، وحی، عدالت و آزادی نباشد بقای «حرث و نسل» تهدید می‌شود، گفت: گزارش مرکز پژوهش های مجلس درباره برنامه هفتم که به بررسی وضعیت محیط زیست پرداخته را ببینید! در این گزارش آمده در هر دوره‌ای که ساختار ایران به سمت یک دست شدن رفته و از فراگیری فاصله پیدا کرده، وحشتناک‌ترین سقوط ها در کیفیت محیط زیست پدیدار شده و زمانی که عدالت به کنار گذاشته شود، حرث و نسل نابود می‌شوند. محیط زیستی که آقای خاتمی به دولت احمدی‌نژاد تحویل داد، از نظر رتبه در دنیا ۵۳ بود سال ۱۳۹۱ که سال پایانی دولت احمدی‌نژاد بود این رتبه به ۱۱۴ رسید و ۶۱ پله سقوط کرد!

مقایسه رتبه محیط زیست در دولت خاتمی و دولتهای بعدی

مومنی با بیان اینکه اگر رای مردم را نادیده بگیرید، «حرث و نسل» نابود می‌شوند، گفت: سال ۱۳۹۹ رتبه ایران از نظر کیفیت محیط زیست در دولت روحانی به ۶۷ رسیده بود و نسبت به دولت احمدی‌نژاد وضعیت بهتری داشت، اما سال ۱۴۰۱ و یک سال و نیم بعد از این دولت جدید، رتبه ایران ۱۳۳ شده است و مجددا شاهد سقوط در کیفیت محیط زیست هستیم! مانند این مسئله در رابطه با شاخص های کنترل فساد هم وجود دارد. چقدر برای ما که مدعی پیروی از دین خاتم هستیم، چنین مسائلی شرم آور است؛ اما به دلیل چنین جهل ها و کوته نگری هایی خطاهایی از نظر آرایش قوای سیاسی و اجتماعی می‌کنیم و از درون آن این بی‌آبرویی های وحشتناک بیرون می‌آید.

این استاد اقتصاد دانشگاه با تاکید بر اینکه عدالت و آزادی، بقاء، بالندگی و عزت ما را تضمین می‌کند، تصریح کرد: شهید بهشتی می‌گوید هر وقت دیدید عزت ندارید، بدانید ریشه آن در این است که شما دنباله رو حق و عدل نیستید. اینکه شایسته ها را حذف می‌کنید و با شوک درمانی مناسبات ربوی را بازتولید می‌کنید ظلم است، اینکه این همه برای تربیت دانایان هزینه می‌کنید و آنها را به حاشیه می‌رانید ظلم است. شهید بهشتی می‌گوید این ظلم ها شما را از عزت در بین مردم خودتان و مردم دنیا می‌اندازد.

در ایران به ازای هر یک واحد تولیدی، ۶ واحد توزیعی وجود دارد!

مومنی اظهارداشت: همه می‌گویند که به طور نسبی در دوره پهلوی، کارنامه «علی نقی عالیخانی» جز خوب ها است. وجه قالب دوره عالیخانی هم رشد دو رقمی که محصول افزایش مقدار فروش نفت خام است، بوده و رانت محوری هنوز هم حرف اول را می‌زده اما عالیخانی کارهای بسیار خوب رو به توسعه را بنیان گذاشته است که یکی از مواردی که بسیار قابل اعتنا است این است که او اتاق صنایع و معادن را از اتاق بازرگانی جدا کرد تا صدای تولید کننده ها در ایران به اندازه صدای توزیع کننده ها شنیده شود. در ایران به ازای هر یک واحد صنفی تولیدی ۶ واحد صنفی توزیع وجود دارد وقتی آنها یکپارچه شوند همیشه احتمال اینکه نمایندگان توزیع کننده ها انتخاب شوند بسیار بیشتر می‌شود. عالیخانی اجازه داد صدای تولید کننده ها شنیده شود و آنها هم سهمی از منبع رانت پیدا کردند و بسیاری از صنایع ساخت ماشین آلات در ایران در دوره عالیخانی رقم خورده است. صنایعی که بنیه تولیدی ایجاد می‌کنند.

شاهکار جداسازی اصناف تولیدی و توزیعی در دوره مهندس موسوی چگونه رقم خورد؟

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد با بیان اینکه عین این قضیه در دوره مهندس موسوی و زنده یاد محمد مصدق هم اتفاق افتاده است، خاطرنشان کرد: یکی از شاهکارهای بزرگ آقای دکتر حسن عابدی جعفری که در دوره مهندس موسوی وزیر بازرگانی بودند، این بود که ایشان اصناف توزیعی را از اصناف تولیدی جدا کرد. اکنون می‌توان فهمید که چرا با وجود اینکه دوره حسن عابدی جعفری پرافتخارترین دوره بازرگانی در ایران بوده است، تنها دوره‌ای است که در تاریخ اقتصادی ایران، وزارت بازرگانی، معاونت «پشتیبانی از تولید» ایجاد کرده است. یعنی گفته است وظیفه ما سرویس دهی به وارد کننده ها نیست و اگر سراغ واردات برویم بر اساس مصالح تولیدی مان است. حسن عابدی جعفری، صنوف تولیدی و توزیعی را جدا کرد و با اینکه دائما علم و شایستگی او از پایان دوره مهندس موسوی افزایش پیدا کرده اما دیگر هرگز ردی از او در ساختار قدرت در ایران نمی‌بینیم؛ چرا که دوره تعدیل ساختاری و شوک درمانی بود و تولید در آن محلی از اعراب نداشت! همانطور که در بازار سیاست هم مردم چندان محلی از اعراب ندارند و این همان توازن دوگانه است. یعنی وقتی حال اقتصاد بد است، حال سیاست هم بد است و نمی‌توان سیاست را متصلب کرد و انتظار داشت اقتصاد نفس بکشد.

وی به تشریح دیدگاه های نظری در خصوص علل رشد چین علی رغم ساختار متصلب سیاسی‌اش پرداخت و یادآور شد: ساختار قدرت چین از نظر توزیع و تفویض اختیار به مناطق، جزء مثال های اعلای مرکز زدایی در دنیا به حساب می‌آید.

در دهه اول پس از انقلاب فساد کم و کارآمدی زیاد بود / جهش های بزرگ به سمت توسعه رقم خورد

مومنی گفت: یکی از عواملی که توضیح می‌دهد چرا در دوره مهندس موسوی تا این اندازه، فساد کم و کارآمدی زیاد بوده و چرا ما تا این میزان جهش های بزرگ به سمت توسعه را علی رغم همه فشارها رقم زدیم، ترکیب خردمندانه عدالت و آزادی و وقوف روش شناختی به این ماجرا است. هر چند که تا من این را می‌گویم عده‌ای در خارج از کشور می‌گویند یاد دهه طلایی افتاده است! باید به آنها گفت شما نام این دهه را طلایی گذاشتید که بخش بزرگی از حرف هایتان بی‌ضابطه است. من بیش از صد بار گفتم، مگر می‌شود در دوره‌ای که جنگ تحمیلی اداره می‌شود هزار گونه ماجراهای بحرانی وجود دارد، فراگیرترین فتنه تروریسم شهری را مجاهدین خلق در دوره مهندس موسوی عملیاتی کردند، را طلایی نامید!؟ آن دوره که ترور و جنگ تحمیلی بوده طلایی است!؟

برای دوره مهندس موسوی، تعبیر دهه طلایی به کار نمی‌برم، اما آبرومندتر از 10سال قبل و بعدش بود

رئیس موسسه مطالعات دین و اقتصاد با بیان اینکه بحث بر سر این است که کارنامه آبرومندتر است و اگر ما هم نقاط قوت و هم نقاط ضعف آن دوره را زیر ذره بین بگذاریم رشد می‌کنیم، عنوان کرد: اگر بگوییم «مرده باد»، یا «زنده باد»، در همین بی‌خبری و بی‌خردی باقی خواهیم ماند. من هرگز برای آن دوره تعبیر دهه طلایی را به کار نمی‌برم، اما با عدد و رقم می‌گویم آن دهه حتی صرف نظر از فتنه تروریسم مجاهدین خلق و جنگ تحمیلی صدام حسین و تحریم آمریکایی ها کارنامه‌اش بسیار آبرومندتر از دوره ۱۰ ساله قبل از آن در زمان پهلوی و بسیار آبرومندتر از دوره ۱۰ ساله بعدیش در دوره پس از جنگ است. قاطعانه می‌گویم و آمادگی دارم با هر فرد صاحب صلاحیتی هم در این زمینه با تکیه بر مستندات گفت وگوی کارشناسی داشته باشم، اما من گفت وگوی «زنده باد، مرده باد» با کسی نمی‌کنم.

نسبت تعداد تاجران و صنعتگران بسیار وحشتناک است

در ادامه مومنی با یادآوری اینکه در داده های سالنامه آماری اتاق بازرگانی ایران در سال ۱۳۹۶ آمده که تعداد اعضای تاجر اتاق ایران نسبت به تعداد اعضای صنعتگرش ۲.۷ برابر است و این نسبت در تعداد اعضای تاجر اتاق تهران نسبت به تعداد اعضای صنعتگر ۴.۶ برابر بوده، خاطرنشان کرد: موازنه قوا میان تاجران و صنعتگران به این اندازه وحشتناک باشد و بسیار وحشتناک‌تر این است که وقتی نسبت صنوف تولیدی را با تعداد صنوف توزیعی می‌سنجیم نشان می‌دهد این ساختار نهادی دلالی رباخوری و واسطه‌گری را بیشتر از صنعت فناورانه، استقلال آفرین و عدالت آفرین ترجیح می‌دهند. این گونه نمی‌توانید جلو بروید!

اگر در کار دولت بعد کارشکنی کنید، ایران نجات پیدا نخواهد کرد

وی تاکید کرد: اگر رئیس جمهوری دیگری انتخاب شد و شما مانند دولت خاتمی با کارشکنی، فضا را ناامن کنید و هر ۹ روز یک بحران برایش بسازید، امنیت به اندازه‌ای احساس نخواهد شد که انگیزه های سرمایه‌گذاری را تشویق کند و ایران نجات پیدا نخواهد کرد.

پیشنهادهای مشخص برای وفای به عهد کاندیدای منتخب/ عدالت و سلامت دولت با نحوه مواجهه با بخشهای مولد کشور سنجیده می شود

این اقتصاددان با بیان اینکه اکنون در اتاق بازرگانی بیش از ۷۰ درصد منابع اتاق توسط صنعتگران تامین می‌شود اما سهمشان در آراء اندک است، گفت: مشابه این در نظام مالیات ستانی نیز وجود دارد، بیشترین فشار، فشارها به تولید کننده ها است، اما بیشتر رواداری مالیاتی به ثروت هایی است که عموما از کانال غیرمولد انباشته شده است. اینها در درون خود پیشنهادهای مشخصی دارد تا هر کس که انتخاب شد اگر بخواهد شرافتمندانه وفای به عهد کند و برای نجات ایران اقدام کند به آنها توجه کند. شاقول از دیدگاه تمام متفکرین توسعه این است که فرد و دولت منتخب او و مجلس اگر ادعای شرافت عدالت و سلامت دارند، با بخش های مولد چه می‌کنند کلید بحث اینجاست.

خالص وزنی تراز تجاری کشاورزی ایران به طرز وحشتناکی رو به افزایش است

مومنی فراخوان برای استفاده از همه ظرفیت های دانایی کشور را برای ارائه بهترین راه حل ها به جای ظاهرسازی های نمایشی و تو خالی ضروری دانست و ادامه داد: چون نگذاشتید کشاورزی ایران هم صنعتی و فناورانه شود در عین اینکه وحشتناک‌ترین اتلاف منابع انسانی و مادی داریم بیشترین تلفات محصول که با این مشقت تولید می‌شود هم داریم. اگر وزارت کشاورزی می‌خواهد شرافتمندانه در مسیر توسعه ایران خدمت کند تراز تجاری ایران از نظر خالص ارزش دلاری تجارت خارجی و هم از نظر خالص وزنی تجارت خارجی را منتشر کند تا با زاویه دیگری از تهدید شدن «حرث و نسل» آگاه شوید. در طی سال های سه گانه اخیر خالص وزنی تراز تجاری کشاورزی ایران وحشتناک رو به افزایش می‌گذارد. نزدیک به انتخابات نمی‌خواهم رقم آن را بگویم اما فقط می‌گویم این رقم وحشتناک است.

در سیاستگذاری صنعتی مان، اقدامات قبیحی به نفع چینی ها و به ضرر استقلال ایران رقم می‌خورد

این اقتصاددان تاکید کرد: شاقول های زیادی وجود دارد، مثلا داده های رسمی مرکز آمار می‌گوید در حالی که در ۱۵ سال گذشته افراطی ترین رویه های خصوصی‌سازی را داشته‌ایم، خالص فرصت های شغلی ایجاد شده در بخش صنعت بسیار نزدیک به صفر بوده است. شاقول بعدی سهم مونتاژکاریست، فریب و ظاهرسازی که به نام تولید صنعتی ما را مستعمره برخی کشورهای خاص کرده‌اند و از همه فاجعه آمیزتر و غیرقابل توجیه‌ترش، کارهای قبیحی است که در سیاست گذاری صنعتی مان به شکل مشکوکی به نفع چینی ها و به ضرر استقلال ایران و توسعه ملی اش رقم می‌خورد. برای اینکه ببینید بر سر تولید صنعتی ایران بر اثر شوک درمانی و آزادسازی و خصوصی‌سازی چه آمده است، معتبرترین شاخص، شاخص رابطه مبادله است که به طور همزمان هم توان مقاومت صنعت ملی و هم توان رقابتش را در دنیا نشان می‌دهد.

شاخص رابطه مبادله سال ۱۳۸۹ بالغ بر ۳۰ درصد از شاخص رابطه مبادله سال ۶۷ کمتر است! / به طرز غیرمتعارفی میان تهی و توخالی شده‌ایم / امروز بیش از هر زمان دیگری به حکومت توسعه‌گرا نیاز داریم

مومنی توضیح داد: در بین ۱۰ ساله اول بعد از انقلاب، به دلایل و علل پرشمار، سال ۱۳۶۷ از بدترین سال ها بوده است؛ چرا که بی‌سابقه‌ترین شوک های برون زا به اقتصاد ایران وارد شده بود. شاخص رابطه مبادله در سال ۱۳۸۹ بالغ بر ۳۰ درصد از شاخص رابطه مبادله در سال ۶۷ کمتر است، در حالی که بیش از ۱۵۰۰ میلیارد دلار در این فاصله به این اقتصاد تزریق شده بود و البته با محاسبات دیگری این رقم به حدود ۴۰۰۰ میلیارد دلار می‌رسد. در فاصله ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ دوباره همان رابطه مبادله، ۳۴ واحد دیگر هم سقوط کرد. این وضعیت نشان می‌دهد ما به طرز غیرمتعارفی میان تهی و توخالی شده‌ایم. ما امروز بیش از هر زمان دیگری در دوره بعد از انقلاب به معنای دقیق کلمه به حکومت توسعه‌گرا نیاز داریم که این سطح از بلوغ در سطح اندیشه و پایبندی عملی به آن را نشان داده باشد که ترکیب خردمندانه عدالت و آزادی نجات دهنده است. با بگیر و ببند و بزن و بکش و تشویق به مهاجرت نخبگان و ربوی کردن وارد کننده ها و رباخوارها ایران نمی‌تواند نجات پیدا کند. باید آن را بفهمیم و همه در این رابطه سهیمیم.