دسته: سیاسی

به گزارش اقتصادران، یک منبع آگاه جزئیات طرح ۱۰ بندی پیشنهادی جمهوری اسلامی ایران را که به عنوان مبنای توافق آتش‌بس مورد پذیرش قرار گرفته، تشریح کرد.

این طرح که چارچوب نهایی توقف درگیری‌ها را تعیین می‌کند، شامل مفادی است که محور‌های مهم آن موارد زیر است:

توقف کامل هرگونه تجاوز به ایران و گروه‌های مقاومت هم‌پیمان.

خروج نیرو‌های رزمی آمریکا از منطقه، ممنوعیت هرگونه حمله از پایگاه‌ها به ایران و خودداری از اتخاذ آرایش رزمی.

عبور محدود روزانه کشتی از تنگه هرمز به مدت دو هفته، تحت عنوان پروتکل عبور امن که تحت نظارت و قواعد مشخص این کشور.

لغو کلیه تحریم‌های اولیه، ثانویه و تحریم‌های سازمان ملل.

تامین خسارات ایران با ایجاد صندوق سرمایه گذاری و مالی.

تعهد ایران مبنی بر عدم ساخت سلاح هسته‌ای.

پذیرش حق غنی سازی ایران توسط آمریکا و مذاکره درباره سطح غنی‌سازی.

موافقت ایران برای مذاکره درباره پیمان‌های صلح دوجانبه و چندجانبه با کشور‌های منطقه در راستای منافع خود.

تسری عدم تجاوز به همه متجاوزین علیه تمام گروه‌های مقاومت.

خاتمه یافتن همه قطعنامه‌های شورای حکام و شورای امنیت و تصویب همه تعهدات در قطعنامه رسمی سازمان ملل.

این منبع آگاه تأکید کرد که ایران پیش از این با رد طرح ۱۵ ماده‌ای امریکا هر گونه توقف آتش را منوط به پذیرش طرح پیشنهادی خود و اعلام موافقت رسمی ترامپ با این طرح کرده بود که ترامپ رسما طرح ده ماده‌ای ایران را پذیرفت.

به گزارش اقتصادران، امروز چهارشنبه، روز ۱۹ فروردین ۱۴۰۵، چهلمین روز جنگ است.

جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران که از روز شنبه ۹ اسفندماه با حمله جنگنده‌های اسرائیل به مجموعه بیت رهبری در مرکز تهران آغاز شد، امروز وارد چهلهمین روز خود شده است. ایران هم در واکنش، علاوه بر حمله به اسرائیل، به پایگاه‌های آمریکا و دیگر مراکز در کشور‌های عربی منطقه حمله می‌کند. درگیری‌ها ادامه دارد.

***

به چهارمین ابرقدرت جهان سلام کنید

رابرت پیپ، استاد ارشد دانشگاه شیکاگو درباره عقب نشینی ترامپ و طرح آتش بس در پیامی نوشت: با پایان این جنگ، چهارمین مرکز قدرت جهان هم ظهور کرده است؛ ایران!

***

کانال ۱۴ اسرائیل: بندهای توافق با ایران دیوانگی است

کانال ۱۴ اسرائیل در گزارشی از توافق آتش‌بس با ایران گفت: این رئیس‌جمهور در چه دنیایی زندگی می‌کند در حالی که این توافق تسلیم را به عنوان یک دستاورد تبلیغ می‌کند؟ چیزی که نگران‌کننده‌تر است این است که اسرائیل این دیوانگی را انکار نمی‌کند.

***

بازندگان واقعی و مطلق جنگ ایران: پادشاهی‌های حوزه خلیج فارس

الکساندر دوگین، متفکر روس: اکنون بازندگان مطلق و قطعی این جنگ پادشاهی‌های حوزه خلیج فارس هستند؛ تحقیرشده، سوژه تمسخر همه، با اقتصادهای ویران، پلشت و رقت‌انگیز.

خبرنگار کانادایی: امشب تاریخ‌ساز شد. ایالات متحده جنگ در ایران را باخت

***

دست و پازنی ترامپ برای کسب درآمد در تنگه هرمز

دونالد ترامپ در پیامی که در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» منتشر کرد، از این رویداد بعنوان «روز بزرگ برای صلح جهانی» یاد کرد و در خصوص قصد خود برای پرسه‌زنی در حومه تنگه هرمز نوشت «ایالات متحده آمریکا در زمینه مدیریت ترافیک کشتیرانی در تنگه هرمز کمک‌رسان خواهد بود. اقدامات مثبت زیادی در پیش است».

رئیس‌جمهور آمریکا که پیش از این تهدید کرده بود پل‌ها و نیروگاه‌های برق ایران را هدف قرار می‌دهد، هم‌اکنون با ژست حمایت از بازسازی ایران از طریق درآمد‌هایی که از تنگه هرمز به دست می‌آید، ادامه داد «پول‌های کلانی خلق خواهد شد. ایران می‌تواند فرآیند بازسازی را آغاز کند. ما محموله‌های عظیم از انواع تجهیزات و ملزومات را بار خواهیم زد و فقط جوری «پرسه می‌زنیم» که مطمئن شویم همه چیز به خوبی پیش می‌رود. من به این موفقیت اطمینان دارم. درست مثل آنچه در آمریکا تجربه می‌کنیم، این می‌تواند عصر طلایی خاورمیانه باشد».

***

کاخ سفید از گشایش برای صلح بلندمدت استقبال کرد

کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، ادعا کرد که ترامپ و ارتش آمریکا موجب تحقق آتش‌بس شدند.

او گفت که از همان ابتدا، ترامپ تخمین زده بود که جنگ چهار تا شش هفته طول خواهد کشید و در ۳۸ روز، ایالات متحده به اهداف اصلی واشنگتن دست یافته و از آنها فراتر رفته است.

او گفت: «ارتش، به ترامپ و تیمش اجازه داد تا در مذاکرات سختی شرکت کنند که اکنون دریچه‌ای برای یک راه حل دیپلماتیک و صلح بلندمدت ایجاد کرده است.»

او گفت: «علاوه بر این، ترامپ تنگه هرمز را بازگشایی کرد.»

***

نتانیاهو: آتش‌بس شامل لبنان نمی‌شود

اسرائیل از تصمیم ترامپ برای تعلیق حملات علیه ایران به مدت دو هفته حمایت می‌کند، اما این آتش‌بس شامل لبنان نمی‌شود.

***

واکنش نتانیاهو به پذیرش شروط ایران توسط ترامپ

نخست وزیر رژیم صهیونیستی در واکنش به آتش‌بس و پذیرش بندهای ایران از سوی رئیس جمهور آمریکا گفت که اسرائیل از تصمیم تعلیق دو هفته‌ای حملات حمایت می‌کند اما این آتش‌بس شامل لبنان نخواهد بود.

وی همچنین افزود حمایت تل آویو از تصمیم ترامپ به شرطی است که ایران تنگه هرمز را باز و حملات رامتوقف کند.

***

آسوشیتدپرس: چین، ایران را به آتش‌بس ترغیب کرد

آسوشیتدپرس در گزارشی نوشت: چین به‌عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری تهران از طرسیق کوشرهای میانجی ایران را به آتش بس ترغیب می‌کرد.

***

شنیدن خبر آتش‌بس موقت در حاشیه تجمع شبانه

***

توقف عملیات مقاومت اسلامی

مقاومت اسلامی در عراق اعلام کرد که عملیات‌های خود را در عراق و منطقه، به مدت دو هفته متوقف می‌کنند.

***

آسوشیتدپرس: ایران در این دو هفته از کشتی‌های عبوری تنگه هرمز عوارض دریافت خواهد کرد

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از یک مقام منطقه‌ای، طرح آتش‌بس دو هفته‌ای شامل مجوز ایران و عمان برای دریافت هزینه ترانزیت از کشتی‌هایی است که از تنگه هرمز عبور می‌کنند.

ایران از این درآمد برای بازسازی خود استفاده خواهد کرد، در حالی که برنامه‌های عمان برای این وجوه هنوز مشخص نیست.

***

این جنگ باتلاق ترامپ شد

دنیل گولدمن، نماینده کنگره آمریکا: من هدایت اولین تحقیقات استیضاح دونالد ترامپ را بر عهده داشتم.

رهبری نامنظم و آشفته ترامپ در این جنگ مدت‌هاست که از استیضاح گذشته است.

تنها راه حل، استناد به متمم بیست و پنجم قانون اساسی برای برکناری فوری او از سمتش است.

***

مقام سابق آمریکایی: ایران از لحاظ استراتژیک قوی‌تر شد

سخنگوی سابق وزارت خارجه آمریکا: ظاهراً جنگ درحالی رو به پایان است که ایران کنترل تنگه هرمز را در دست گرفته و از آن عوارض می‌گیرد و تحریم‌های ایالات متحده بر نفت ایران نیز لغو شده است.

اگر این وضعیت به «هنجار جدید» تبدیل شود، ما مقادیر عظیمی از خون، ثروت و اعتبار خود را هزینه کرده‌ایم تا در نهایت ایران را در جنبه‌های کلیدی از نظر استراتژیک قوی‌تر از قبل رها کنیم.

***

استقبال مصر از تعلیق عملیات نظامی در منطقه و تأکید بر فرصت دادن به دیپلماسی

وزارت امور خارجه مصر در بیانیه‌ای اعلام کرد که این کشور از اعلام رئیس‌جمهور آمریکا مبنی بر تعلیق عملیات نظامی در منطقه استقبال می‌کند.

طبق گزارش القاهره الاخباریه، در بیانیه این وزارتخانه آمده است که این اقدام، «تحولی مثبت و مهم» در راستای دستیابی به آرامش و کاهش تنش‌های منطقه‌ای به شمار می‌رود.

دستگاه دیپلماسی مصر همچنین تأکید کرد که توقف عملیات نظامی، فرصتی بسیار مهم برای فراهم شدن زمینه مذاکرات و تقویت مسیرهای دیپلماتیک است.

***

مذاکرات ایران و آمریکا ۲۱ فروردین در اسلام آباد

ایران و آمریکا در ساعات اولیه روز چهارشنبه پس از ۴۰ روز جنگ با میانجی گری پاکستان بر سر یک آتش بس دو هفته ای و از سرگیری مذاکرات بر اساس پیشنهاد ۱۰ بندی ایران موافقت کردند.

توافق بر سر این آتش بس از سوی رییس جمهور آمریکا و شورای عالی امنیت ملی ایران مورد تایید قرار گرفت.

این آتش‌بس در همه مناطق، از جمله لبنان و سایر نقاط از ساعت ۳:۳۰ بامداد چهارشنبه ۸ آوریل ۲۰۲۶ به وقت رسمی ایران و ساعت ۸:۰۰ شب سه‌شنبه ۷ آوریل به وقت شرق آمریکا اجرایی شد.

دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی در اطلاعیه خود اعلام کرد که مذاکرات میان هیات های ایران و آمریکا از ۲۱ فروردین در اسلام آباد آغاز می شود.

زیرنویس جدید شبکه خبر در واکنش به آتش‌بس : عقب نشینی حقیرانه ترامپ از لفاظی ضد ایران

***

سه نماینده آمریکا برای مذاکره با ایران مشخص شدند

به گفته مقامات آمریکایی، انتظار می‌رود استیو ویتکاف فرستاده ویژه ترامپ، جرد کوشنر داماد وی و جی‌دی ونس معاون رئیس جمهور آمریکا، در این جلسه شرکت کنند.

***

رئیس کمیسیون امنیت ملی خطاب به ترامپ:گفته بودیم راهی جز تسلیم ندارید

ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی در صفحه مجازی خود خطاب به ترامپ نوشت:گفته بودیم راهی جز تسلیم و تن دادن به خواسته های ایران بزرگ ندارید.

***

آغاز رسمی آتش‌بس میان ایران و آمریکا در همه جبهه‌ها

براساس بیانیه شهباز شریف نخست وزیر پاکستان آتش‌بس از ساعت ۳:۳۰ بامداد چهارشنبه ۸ آوریل ۲۰۲۶ به وقت رسمی ایران و ساعت ۸:۰۰ شب سه‌شنبه ۷ آوریل به وقت شرق آمریکا اجرایی شده است.

***

چاک شومر سناتور آمریکایی: خوشحالم که ترامپ عقب‌نشینی کرد و به شدت به دنبال هر نوع راه فراری از هیاهوی مسخره‌اش است

***

موافقت اسرائیل با توقف درگیری با ایران

منابع رسانه‌ای به نقل از کاخ سفید گزارش دادند که رژیم صهیونیستی با برقراری آتش‌بس موقت با ایران موافقت کرده است.

در همین راستا، شبکه CNN به نقل از یک مقام ارشد در کاخ سفید گزارش داد که رژیم صهیونیستی پذیرفته است در طول روند مذاکرات، کارزار حملات هوایی خود علیه ایران را به حالت تعلیق درآورد.

***

حملات موشکی از ایران و یمن به سمت اسرائیل

گزارش‌های منتشرشده حاکی از آن است که موشک‌هایی از سوی ایران و یمن به سمت اراضی اشغالی شلیک شده است.

بر اساس این گزارش‌ها، نیرو‌های مسلح یمن موشک‌های بالستیک به سوی اهدافی در اراضی اشغالی شلیک کرده‌اند.

***

کاخ سفید: درباره مذاکرات مستقیم با ایران گفت‌وگو می‌شود، اما هنوز چیزی نهایی نشده است

کاخ سفید به الجزیره اعلام کرد که گفت‌وگوهایی درباره احتمال انجام مذاکرات مستقیم با ایران در جریان است.

با این حال، یک مقام کاخ سفید تأکید کرد که هیچ توافق یا تصمیم نهایی تا زمانی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌طور رسمی آن را اعلام نکند قطعی نخواهد بود.

***

شبکه اسرائیلی: آتش‌بس شامل لبنان خواهد بود

شبکه عبری کان: مقامات نظامی تأکید می‌کنند که آتش‌بس شامل لبنان نیز خواهد شد.

جمهوری اسلامی ایران پیش از این شرط کرده بود که توقف جنگ باید شامل تمامی مناطق درگیری در منطقه شود.

***

استقبال عراق از آتش‌بس موقت میان ایران و آمریکا

وزارت امور خارجه عراق اعلام کرد از هرگونه تلاش منطقه‌ای و بین‌المللی که به مهار بحران‌ها و تقویت زبان گفت‌وگو و دیپلماسی کمک کند، حمایت می‌کند و بر اهمیت پایبندی کامل به آتش‌بس تأکید دارد.

***

دعوت نخست وزیر پاکستان از هیات‌های ایران و امریکا برای حضور در اسلام آباد

با کمال تواضع، خرسندم اعلام کنم که جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، به همراه متحدان خود، با برقراری آتش‌بسی فوری در همه مناطق، از جمله لبنان و سایر نقاط موافقت کرده‌اند.به توافق رسیده‌اند. این آتش‌بس از ساعت ۳:۳۰ بامداد چهارشنبه ۸ آوریل ۲۰۲۶ به وقت رسمی ایران و ساعت ۸:۰۰ شب سه‌شنبه ۷ آوریل به وقت شرق آمریکا اجرایی خواهد شد.

از این اقدام خردمندانه رهبران دو کشور صمیمانه استقبال می‌کنم و از هیأت‌های آنان دعوت به عمل می‌آورم تا روز جمعه ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ در اسلام‌آباد گرد هم آیند و مذاکرات برای دستیابی به توافقی نهایی به‌منظور حل‌وفصل تمامی اختلافات را آغاز کنند.

هر دو طرف با درایتی قابل توجه و درکی متقابل، رویکردی سازنده در پیشبرد صلح و ثبات از خود نشان داده‌اند. صمیمانه امیدواریم «گفت‌وگوهای اسلام‌آباد» به تحقق صلحی پایدار بینجامد و در روزهای آینده، اخبار خوش بیشتری با شما در میان بگذاریم.

***

سناتور آمریکایی: ترامپ کنترل تنگه هرمز را به ایران داده و این یک پیروزی تاریخی برای ایران است

کریس مورفی، سناتور مطرح آمریکایی: به نظر می‌رسد ترامپ به تازگی با اعطای کنترل تنگه هرمز به ایران موافقت کرده است، یک پیروزی تاریخی برای ایران.

سطح بی‌کفایتی (ترامپ) هم خیره‌کننده و هم دلخراش است؛ چه اتفاقی دارد می‌افتد؟

***

موافقت ترامپ با آتش‌بس دو هفته‌ای

من موافقت می‌کنم که بمباران و حمله به ایران را برای مدت دو هفته متوقف کنم.

این یک آتش‌بس دوطرفه خواهد بود! دلیل این اقدام این است که ما قبلاً به تمام اهداف نظامی خود دست یافته و از آنها فراتر رفته‌ایم و در مورد یک توافق قطعی برای صلح بلندمدت با ایران و صلح در خاورمیانه پیشرفت بسیار خوبی داشته‌ایم.

ما یک پیشنهاد ۱۰ ماده‌ای از ایران دریافت کرده‌ایم و معتقدیم این پیشنهاد، اساس قابل کاری برای مذاکره است.

تقریباً تمام موارد مختلف مورد اختلاف گذشته بین ایالات متحده و ایران مورد توافق قرار گرفته‌اند، اما یک دوره دو هفته‌ای به final شدن و تکمیل نهایی این توافق کمک خواهد کرد.

به نمایندگی از ایالات متحده آمریکا، به عنوان رئیس‌جمهور و همچنین به نمایندگی از کشورهای خاورمیانه، افتخار بزرگی است که این مشکل دیرینه نزدیک به حل‌وفصل است.

***

توقف حمله هوایی به ایران

یک مقام آمریکایی به الجزیره گفت: تأیید می‌کنیم که تمامی عملیات تهاجمی علیه ایران متوقف شده است.

***

شورای عالی امنیت ملی: آمریکای جنایتکار مجبور به پذیرش طرح ۱۰ ماده ای ایران شد

شورای عالی امنیت ملی کشور در بیانیه ای اعلام کرد: دشمن در جنگ ناجوانمردانه، غیرقانونی و جنایتکارانه خود علیه ملت ایران دچار شکستی غیرقابل انکار شده و آمریکای جنایتکار مجبور به پذیرش طرح ۱۰ ماده ای ایران شد.

***

پیام سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران به نمایندگی از شورای عالی امنیت ملی

از برادر عزیز جناب شهباز شریف نخست وزیر محترم پاکستان و جناب فیلد مارشال عاصم منیر فرمانده محترم ارتش پاکستان به خاطر تلاش های خستگی ناپذیر ایشان برای خاتمه جنگ در منطقه تشکر و قدردانی می کنم.

در پاسخ به درخواست برادرانه نخست وزیر پاکستان مندرج در توییت ایشان، و با توجه به درخواست امریکا برای مذاکره در پیشنهادات ۱۵ بندی آن کشور، و اعلام رییس جمهور امریکا مبنی بر پذیرش کلیات پیشنهادات ۱۰ بندی ایران به عنوان مبنای مذاکره، بدینوسیله از طرف شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام می کنم:

۱. چنانچه حملات به جمهوری اسلامی ایران متوقف شود، نیروهای مسلح قدرتمند ما نیز حملات دفاعی خود را متوقف می کنند.

۲. به مدت دو هفته تردد امن در تنگه هرمز در هماهنگی با نیروهای مسلح ایران و با نظرداشت محدودیت های فنی موجود مقدور خواهد بود.

به گزارش اقتصادران، جنگ بزرگ در خاورمیانه جاه‌طلبی‌های شاهزاده سعودی را با چالش جدی روبرو کرده است.

وال استریت ژورنال مدعی شد: سایت‌های عظیم توسعه در اطراف ریاض تصاویری از آینده‌ای درخشان برای عربستان سعودی به نمایش می‌گذارند؛ این بخشی از برنامه چشم‌انداز بزرگ ۲۰۳۰ ولیعهد محمد بن سلمان برای تبدیل کشور نفتی به یک مرکز بین‌المللی تجارت، فناوری و فرهنگ است.

بر روی آگهی‌های دعوت به سرمایه‌گذاری که بر روی نرده‌های ساختمان‌سازی عادی قرار دارند، شعارهای انگلیسی از قبیل «بازتعریف زیست‌پذیری» (redefining livability) و «یک وضعیت عادیِ تازه فوق‌العاده» (an extraordinary new normal) نوشته شده‌اند.

چشم‌انداز محمد بن سلمان، وعده سرمایه‌گذاری تا سقف یک تریلیون دلار در آمریکا، طی بازدیدی تاریخی از کاخ سفید در نوامبر، را در بر می‌گیرد که ستایش رئیس‌جمهور ترامپ را برانگیخت. این استقبال گرم نشانه‌ای بود از آنکه رهبر غیررسمی سعودی که زمانی در غرب طرد شده بود، کاملاً در صحنه جهانی بازیابی شده است.

بااین‌همه، این برنامه‌های فوق‌العاده به زمین سفت واقعیت برخورد کرده‌اند. طی سال گذشته بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان آغاز به عقب‌نشینی از بسیاری از پروژه‌ها و سرمایه‌گذاری‌های وعده داده شده کرده است و با کسری بودجه و طرح‌های غیرواقعی روبه‌رو شد. اکنون جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران چشم‌انداز گسترده محمد بن سلمان را به گونه‌ای عمیق‌تر در خطر فرو برده است.

محدود شدن تردد دریایی از طریق تنگه هرمز به‌دست ایران، صادرات نفت عربستان را به حدود نیمی از ظرفیت معمول کاهش داده است. این کشور بیشتر میدان‌های فراساحلی خود را تعطیل کرده و هفته گذشته یکی از بزرگ‌ترین کارخانه‌های پتروشیمی جهان را متوقف کرده است.

صدها پهپاد و موشک بالستیک که به‌سوی سعودی شلیک شده‌اند، اگرچه بخش اعظم آن‌ها رهگیری شده‌اند، باز تصویر این کشور به‌سان یک مکان امن برای سرمایه‌گذاران و بازدیدکنندگان را خدشه‌دار کرده است. رویدادهای بزرگی، از جمله یک مسابقه فرمول یک، یک انجمن بازارهای سرمایه و یک رویداد فوتبال پرچمی ]نوع خاصی از فوتبال[ با حضور تام بردی، لغو شده‌اند.

شرکت ویرجین آتلانتیک خدمات روزانه خود به ریاض را متوقف کرده، خدماتی که تنها یک سال پیش آغاز کرده بود. پنج‌شنبه شرکت‌های بزرگ آمریکایی فعال در ریاض به کارکنان خود اعلام کردند که چند روز آینده از خانه کار کنند و برخی برج‌ها و پارک‌های اداری بزرگ، از جمله منطقه مالی ملک عبدالله، به‌طور موقت پس از تهدیدات ایران علیه شرکت‌های آمریکایی بسته شدند.

تجدیدنظر در بلندپروازی‌ها؟

به گفته منابع آگاه از موضوع، جنگ تاکنون بیش از ۱۰ میلیارد دلار به سعودی در قالب درآمدهای از دست رفته و هزینه‌ها ضرر وارد کرده است. دولت سعودی به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخ نداده است.

به گفته منابع آگاه، کم‎‌وبیش همه پروژه‌های عظیمی که بخشی از چشم‌انداز ۲۰۳۰ بودند، اکنون تحت بازبینی قرار دارند؛ فرآیندی که پیش از جنگ آغاز شده بود. مقامات همچنین در حال بازنگری در اندازه سرمایه‌گذاری‌های وعده داده شده آمریکا در سال گذشته هستند. در نیوم، شهر آینده‌نگر برنامه‌ریزی شده با دو برج ۱۶۰۰ فوتی که ۱۰۶ مایل امتداد دارد، مقامات به‌طور پنهانی برنامه‌ها را کاهش داده بودند و یک خندق ۷۵ مایلی در صحرای آن باقی مانده است.

نیوم اخیراً قراردادهای ساخت‌وساز عمده در پروژه کوهستانی تجملاتیِ ۳۸ میلیارد دلاری را لغو کرده است؛ پروژه‌ای که قرار بود نخستین پیست اسکی روباز در خلیج فارس باشد. پس از سال‌ها کار اکنون این احتمال وجود دارد که سازه‌های عظیم نیمه‌ساخته، از جمله سد ۵ میلیارد دلاری که ۳۰٪ آن تکمیل شده بود، به‌طور کامل رها شوند. نیوم به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخ نداده است.

در ریاض، تیم‌های ساختمانی در ماه‌های اخیر بیل‌های مکانیکی خود را درون یک گودال به عرض یک چهارم مایل پارک کرده‌اند؛ جایی که قرار بود بزرگ‌ترین ساختمان جهان — یک مکعب عظیم که می‌توانست ۲۰ ساختمان امپایر استیت نیویورک را در خود جای دهد — در آن ساخته شود.

صندوق سرمایه‌گذاری عمومی سعودی به ارزش یک تریلیون دلار، هزینه‌ها و استخدام را در بسیاری از حوزه‌ها کاهش داده و بخش عمده‌ای از پرتفوی سهام خود در آمریکا را حتی پیش از جنگ فروخته است. در ماه دسامبر پی. آی. اِف. از خانواده‌های ثروتمند، مدیران صندوق و کسب‌وکارهای محلی خواست سرمایه بیشتری در پروژه‌های سعودی تزریق کنند. به ادارات دولتی گفته شده است که کم‌خرجی کنند، سفرها را کاهش دهند و در هتل‌های ارزان‌تر در خارج کشور اقامت کنند.

یاسر الرمیان، مدیر پی. آی. اِف. ، در کنفرانسی در میامی در پایان ماه مارس گفت: «وضعیت کلان اقتصادی عربستان قوی، پایدار و مقاوم باقی مانده است. پرتفوی پی. آی. اِف. به خوبی گوناگون است و ساختاری مقاوم دارد. ما سرمایه‌گذاری بلندنگر و صبوریم.»

چشم‌اندازها در میانه بیم‌ها و امیدها

حتی اگر سرانجام آتش‌بس هم حاصل شود، باز مقامات سعودی نگران‌اند که نتیجه نهایی ایران زخمی اما همچنان تحت سلطه نظام سختگیری باقی بماند که تنگه هرمز را کنترل می‌کند. این می‌تواند سعودی را در ابهام طولانی‌مدت قرار دهد و سرمایه‌گذاران خارجی را که بر روی تحول کشور حساب کرده‌اند، بترساند.

همچنین ممکن است ریاض ناچار شود میلیاردها دلار را برای تقویت دفاع‌ها و حمایت از پروژه‌های در حال رکود خرج کند و بودجه‌ای را که با کسری روبه‌روست، بیشتر تحت فشار قرار دهد. به گفته کریس جانسون، وکیل آمریکایی مقیم ریاض که به شرکت‌های خارجی در این کشور کمک می‌کند: «همه چیز اکنون در هاله‌ای از ابهام است.»

محمد بن سلمان در مسیر ظریفی قدم می‌زند. او به‌طور پنهانی از واشنگتن خواسته جنگ را ادامه دهد تا توانایی ایران برای اعمال قدرت کاهش یابد، اما در کنارش نمی‌خواهد جنگ زیرساخت‌های انرژی بیشتری را درگیر کند. دولت سعودی رسماً از حل‌وفصل مسالمت‌آمیز حمایت می‌کند. اوضاع حساس است.

سعودی بزرگ‌ترین اقتصاد جهان عرب و منبع سرمایه و سرمایه‌گذاری جهانی است. مقامات این کشور می‌گویند که هنوز در مسیر دستیابی به اقتصادی بزرگ‌تر و گوناگون‌تر فراتر از نفت پیش می‌روند و حتی تحقق بخشی از چشم‌انداز ۲۰۳۰ موفقیت محسوب می‌شود. این کشور طی دهه گذشته تغییرات چشمگیری را تجربه کرده است، زیرا اصلاحات به ایجاد بخش خصوصی پررونق، کاهش محدودیت‌های اجتماعی سختگیرانه و مقابله با فساد گسترده کمک کرده است.

محمد الجادان، وزیر دارایی سعودی، گفت کشور از لغو برخی پروژه‌ها اگر منطقی نباشند، هراسی ندارد. او می‌گوید: «اگر چیزی اعلام کنیم و نیاز باشد آن را تنظیم کنیم، تسریع کنیم و آن را نسبت به دیگران در اولویت قرار دهیم، یا آن را به تعویق بیندازیم یا لغو کنیم، بدون چشم‌پوشی انجام خواهیم داد.»

عبدالرحمن الرشید، ستون‌نویس باتجربه سعودی، گفت که ولیعهد وقتی برنامه‌ها دچار نقصان می‌شوند یا گزینه‌های بهتر ظاهر می‌شوند، زیان‌ها را کاهش می‌دهد. او گفت: «بن سلمان عجله ندارد و خیلی به میراث یا برداشت رسانه‌ای اهمیت نمی‌دهد، برخلاف بسیاری از رهبران که با این چیزها محدود می‌شوند. گیرم ۲۰۳۰ به ۲۰۴۰ تبدیل شود؛ خب که چه؟»

افزایش شدید اخیر قیمت نفت می‌تواند به بازگرداندن بخشی از درآمدهای از دست رفته کمک کند. عربستان سعودی همچنان حجم زیادی نفت را از طریق یک خط لوله به دریای سرخ صادر می‌کند و تنگه هرمز را دور می‌زند. در بلندمدت، قیمت بالای نفت خطر ایجاد عادات مصرفی را دارد که مصرف نفت را کاهش دهد یا می‌تواند رکودی ایجاد کند که تقاضا را کاهش دهد.

همچنین عربستان با خطر اینکه حوثی‌های مسلح در یمن که طی جنگ غزه ترافیک دریای سرخ را متوقف کرده بودند، دوباره مسیر را مسدود کنند، مواجه است. حوثی‌ها هفته گذشته اسرائیل را هدف قرار دادند، اما تاکنون عربستان یا مسیرهای دریای سرخ را هدف نگرفته‌اند.

رویاهای صحرایی

چشم‌انداز ولیعهد سعودی بر استفاده از ثروت نفت و سرمایه‌گذاری خارجی برای راه‌اندازی بخش‌های اقتصادی جدید، از گردشگری گرفته تا معدن و مراکز داده، قبل از گذار جهان به انرژی‌های تجدیدپذیر، استوار است. مشکل این است که هرگز پول کافی برای تأمین همه ابتکارات بلندپروازانه او وجود نداشت.

این طرح‌ها شامل یک شرکت هواپیمایی تازه که از صفر ساخته می‌شد و حدود ۲۰ میلیارد دلار هواپیما سفارش داده بود؛ سرمایه‌گذاری‌های ۳۸ میلیارد دلاری در شرکت‌های ورزش‌های الکترونیکی (esports) و بازی‌های ویدیویی؛ یک شهر تم‌پارک (theme-park) با بلندترین ترن هوایی جهان با هزینه کل ۳۲ میلیارد دلار؛ مجموعه‌ای از ۳۰ اقامتگاه همانند مالدیو در دریای سرخ با ۱۰ میلیارد دلار هزینه صرف شده؛ و یک تلاش ۱۰۰ میلیارد دلاری در حوزه هوش مصنوعی بود.

توسعه عمده فرودگاه ریاض قرار است تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت پذیرش تا ۱۲۰ میلیون مسافر را داشته باشد، درحالی‌که این عدد در سال ۲۰۲۴ تنها ۳۷ میلیون مسافر بود. مطابق برآورد صندوق بین‌المللی پول، تعهدات مربوط به زیرساخت‌ها برای میزبانی اکسپو جهانی ۲۰۳۰ و جام جهانی ۲۰۳۴ انتظار می‌رود ۲۶ میلیارد دلار هزینه داشته باشد، از جمله یک استادیوم همانند یک اسباب‌بازی ترانسفورمر در لبه کوه و دیگری که شبیه توده‌ای از کریستال‌هاست.

ولیعهد شخصاً در بسیاری از پروژه‌ها، به‌ویژه در شهر نیوم، دخیل بود. به گفته کارکنان سابق نیوم، وقتی گفته شد که ولیعهد معماری‌ای را دوست دارد که به نظر گرانش را به چالش می‌کشد، کارکنان نیوم مدل‌های معماری میلیون دلاری را چندین بار در سال در یک چادر آماده می‌کردند تا محمد بن سلمان و سایر مقامات هنگام عبور، طرح‌های مورد علاقه خود را انتخاب کنند.

خلاصه اینکه پروژه‌های کشور به تریلیون‌ها دلار می‌رسید؛ بسیار بیشتر از آنچه یک دولت با بودجه سالانه ۳۰۰ میلیارد دلار می‌توانست تأمین کند.

خاویار هدر رفته

مشکل واقعی در لاین (Line)، شهر افقی آینه‌ای بود که ولیعهد برای نیوم تصور کرده بود. اوایل ۲۰۲۵ کارکنان گفتند که پس از صرف میلیاردها دلار برای چیزی که نیوم آن را بزرگ‌ترین حفاری جهان برای یک گودال ۱/۵ مایلی و ۱۵۰ فوتی توصیف کرده بود، آماده‌اند تا ساخت عمودی اولین بخش از سازه را تا پایان سال آغاز کنند، .

کارکنان پیشین می‌گویند که تا پاییز گذشته، کار روی لاین تقریباً متوقف شد، زیرا به نظر می‌رسید که پی. آی. اِف. پروژه را کنار گذاشته است. یک کارمند سابق گفت که باد به آرامی شن را در خندق ۷۵ مایلی در نظر گرفته شده برای قطار تندرو می‌وزاند، درحالی‌که اردوگاه‌های کارکنان که زمانی پرجنب‌وجوش بودند، اکنون به شهرهای ارواح تبدیل شده‌اند.

صحنه‌ای همانند این در سین‌داله، پروژه اقامتگاه جزیره‌ای فوق‌تجملاتی ۴ میلیارد دلاری در نیوم رخ داد. جشن افتتاح اکتبر ۲۰۲۴ با حضور ویل اسمیت و آلیشیا کیز زودهنگام بود، زیرا کار شتاب‌زده باعث شد که هتل‌ها پر از مشکلات ساخت‌وساز باشند و بدون صرف صدها میلیون دلار تعمیرات، امکان افتتاح وجود نداشت.

به گفته کارکنان پیشین، نیوم بهار گذشته جزیره را به حالت تعلیق درآورد، درحالی‌که کارکنان در بسیاری از رستوران‌های لوکس، لیوان‌های کریستال باکارا و صندلی‌های پوست کروکودیل آبی را انبار کردند. یک کارمند پیشین گفت که بیش از ۵۰ پوند خاویار بلوگا (beluga) که احتمالاً ارزش ده‌ها هزار دلار داشت، دور ریخته شدند. چمن‌های زمین گلف مقاوم در برابر باد قهوه‌ای شدند، درحالی‌که مقامات منتظر تصمیم‌گیری درباره برنامه‌های آینده بودند.

در ریاض، کارگران گودالی مربعی به عرض چهار برابر یک زمین فوتبال حفر کردند که باید مکعب عظیم — با ارتفاع حدود ۷۰ طبقه — را درون خود جای دهد. این مکعب قرار بود مرکز تازه‌ای به نام نیو مربا (New Murabba) باشد و برچسب قیمتی با بیش از ۵۰ میلیارد دلار داشت.

در درون سازه یک آتریوم عظیم برنامه‌ریزی شده بود که تصاویر هولوگرامی سفینه‌ها و صخره‌های شناور از کنار بازدیدکنندگان عبور می‌کرد. به گفته مقامات، درحالی‌که برخی ساخت‌وسازهای جانبی شاید ادامه یابند، اما مکعب متوقف شده است و امید به تأمین مالی آن به سال‌های آینده موکول شده است. نیو مربا در بیانیه‌ای اعلام کرد که توسعه آن «در راستای یک رویکرد مرحله‌ای و منضبط پیش می‌رود» و فعالیت‌های حفاری و فونداسیون «به خوبی پیشرفته است.»

برخی تلاش‌های کم‌هزینه‌تر موفقیت‌آمیز بوده‌اند. گردشگری داخلی و هزینه‌های تفریحی افزایش یافته‌اند، زیرا سینماها و پارک‌های تفریحی که زمانی ممنوع بودند، در سرتاسر کشور ظاهر شده‌اند. ساخت‌وسازی در ریاض به نام دریه با فعالیت زیادی در اطراف یک مرکز رستوران‌ها کنار یک خرابه تاریخی می‌درخشد و یک هتل با برند ترامپ نیز در آن نزدیکی‌ها برنامه‌ریزی شده است.

مترو ریاض که شش خط را در اواخر ۲۰۲۴ پس از سال‌ها تأخیر و میلیاردها دلار هزینه اضافی افتتاح کرد، در ساعات شلوغ به‌طور مرتب پر است. میلیون‌ها زن به نیروی کار پیوسته‌اند و اهداف ۲۰۳۰ را پشت سر گذاشته‌اند. بخش غیرنفتی اقتصاد به بیش از نیمی از تولید ناخالص داخلی رسیده است.

ولیعهد سیاست‌پیشه

عقب‌نشینی‌ها تهدیدی برای اهداف گسترده‌تر محمد بن سلمان برای تبدیل عربستان و خودش به رهبر خاورمیانه تازه است. دهه‌هاست که عربستان نقش بزرگی را از قِبَل تولید نفت عظیم و جایگاه ویژه‌اش در اسلام به‌عنوان خانه شهرهای مقدس مکه و مدینه ایفا می‌کند. بااین‌همه، پادشاهی سعودی شاهد کاهش نفوذ خود بود، چراکه همسایگانش، به ویژه امارات و قطر، در جذب سرمایه‌گذاران بین‌المللی پیش افتادند.

محمد بن سلمان وعده بازاندیشی جایگاه پادشاهی سعودی در جهان را داد. او که زمانی یک شاهزاده نسبتاً کم‌اهمیت بود، با مهارت از عهده پسرعموهای بزرگتر برآمد و همزمان با کاهش سلامت پدرش، ملک سلمان، رقبای خود را کنار زد تا به ولیعهدی برسد. او برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰ خود را که ۱۰ سال پیش اعلام شد، «بلندپروازانه اما قابل دستیابی» خواند و اصلاحاتی را برای مدرن کردن جامعه سعودی، تضعیف پلیس مذهبی و پایان دادن به ممنوعیت رانندگی زنان انجام داد.

بااین‌حال، شتابزدگی او غرب را شدیداً نگران ساخت. او جنگی در یمن آغاز کرد که به بدی پیش رفت و مخالفان را زندانی کرد. در ۲۰۱۸ مردانِ تحت استخدام او جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار سعودی منتقد دولت را به قتل رساندند. هرچند محمد بن سلمان دخالت شخصی را انکار کرد، اما سازمان سیا نتیجه گرفت که احتمالاً او دستور قتل را صادر کرده است.

رهبران و سرمایه‌گذاران غربی عمدتاً از ولیعهد دوری کردند. اما آن‌ها در ۲۰۲۲ و به‌دنبال تهاجم روسیه به اوکراین و ایجاد بحران انرژی جهانی، آغاز به نرم شدن کردند. پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری، بازگشت یک رهبر طرفدار سعودی به کاخ سفید را به همراه داشت.

محمد بن سلمان همچنین تلاش کرد روابط با ایران را ترمیم کند. در ۲۰۲۳ او پس از هفت سال وقفه، روابط دیپلماتیک با ایران را در توافقی که چین میانجی‌گری کرده بود، از سر گرفت. او پس از آن در مصاحبه‌ای گفت که تحول عربستان سعودی نیازمند منطقه‌ای باثبات است؛ از جمله توسعه اقتصادی در ایران.

تردید خارجی

سرمایه‌گذاری خارجی هرگز به سطحی که محمد بن سلمان برای اجرای کامل چشم‌انداز ۲۰۳۰ خود نیاز داشت، نزدیک هم نشد. شرکت‌های بزرگ آمریکایی مانند گلدمن ساکس، سیتی‌گروپ و پی. دبلیو. سی. پس از آنکه دولت تهدید کرد در صورت‌عدم تمکین آن‌ها را از قراردادها محروم خواهد کرد، دفاتر منطقه‌ای خود را در ریاض افتتاح کردند. اما طبق آمار رسمی، سرمایه‌گذاری خارجی در سال ۲۰۲۵ تنها به ۳۵.۵ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال‌های قبل افزایش داشته، اما بسیار کمتر از هدف ۱۰۰ میلیارد دلاری سال ۲۰۳۰ است.

بدهی عربستان سعودی به حدود ۴۰۰ میلیارد دلار افزایش یافت. اگرچه این میزان در مقایسه با کشورهای غربی و در سطح ۳۲٪ تولید ناخالص داخلی، همچنان نسبتاً محافظه‌کارانه ارزیابی می‌شود، اما بسیار بالاتر از سطح ۱۲٪ یک دهه پیش است. در اکتبر، خالد الفالح، وزیر سرمایه‌گذاری، در یک کنفرانس مالی در ریاض گفت که بخش خصوصی باید نقش بزرگ‌تری ایفا کند.

او که بعداً جای خود را در این مقام به شخص دیگری داد، گفت: «زمان آن رسیده که شاید هزینه‌های دولت یا صندوق سرمایه‌گذاری عمومی را کاهش دهیم… و اجازه دهیم بخش خصوصی وارد شده و شروع به سرمایه‌گذاری کند.»

این فراخوان با گسترش حملات پهپادی بار دیگر مطرح شد. یاسر الرمیان، رئیس پی. آی. اِف. ، در کنفرانس میامی گفت: «ما می‌خواهیم کل جهان را برای سرمایه‌گذاری در عربستان جذب کنیم.» او افزود: منتظر باشید، برنامه‌های به‌روزشده برای رشد آینده عربستان سعودی به‌زودی اعلام خواهد شد.

به گزارش اقتصادران، ماجرای سقوط جنگنده آمریکایی از انتشار نخستین تصاویر در شبکه‌های اجتماعی آغاز شد؛ تصاویری از چتر نجات و بقایای یک هواپیما که نشان می‌داد یک جنگنده در داخل خاک ایران سرنگون شده و یکی از خلبانان ایجکت کرده است. تحلیل تصاویر توسط رسانه‌های بین‌المللی نشان داد که احتمالا یک جنگنده اف-۱۵ هدف قرار گرفته است.