دسته: انرژی و پتروشیمی

به گزارش اقتصادران، قیمت نفت در معاملات روز سه‌شنبه بازار جهانی، با محدود ماندن ترانزیت انرژی از تنگه هرمز، نزدیک به ۲ درصد افزایش یافت و به افزایش‌های معاملات روز قبل افزود.

به گزارش اقتصادران، مطابق آخرین گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، انتظار می‌رود تقاضای جهانی نفت امسال روزانه حدود ۸۰ هزار بشکه کاهش یابد؛ موضوعی که ناشی از تاثیرات جنگ ایران بر چشم‌انداز جهانی است. این رقم نسبت به گزارش ماه گذشته ۷۳۰ هزار بشکه در روز کمتر است و کاهش پیش‌بینی‌شده ۱.۵ میلیون بشکه در روز در سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶، شدیدترین افت از زمان همه‌گیری کووید-۱۹ خواهد بود.

به گزارش اقتصادران، در هفته های اخیر معامله دلار با چک پول های درشت به یکی از حواشی بازار پولی کشور تبدیل شده است به طوری که افراد با پرداخت ایران‌چک‌های ۵۰۰ هزار و یک میلیون تومانی می توانستند دلاری که در بازار آزاد حدود ۱۵۵ هزار تومان معامله می شود را ارزان تر و حتی با قیمت هایی چون ۱۲۰ هزار تومان تهیه کنند.

برخی فعالان اقتصادی نیز می گویند که انگیزه اصلی استفاده کنندگان از ایران چک ها، برای انجام قاچاق کالاست و با این روش می توان انواع کالاها اعم از کالاهای مصرفی و حتی طلا را به داخل کشور قاچاق کرد.

پیگیری خبرنگار ایرنا از شبکه بانکی نشان می دهد که در هفته های اخیر و پس از شدت گرفتن خرید و فروش ایران چک های ۵۰۰ هزار تومانی و یک میلیون تومانی در بازار ارز، بانک مرکزی به موضوع ورود کرده است تا جلوی هم سوءاستفاده از پول ملی را بگیرد و هم به تخلفات احتمالی شعب در عرضه این اسکناس ها به افرادی که قصد قاچاق و سوداگری را دارند، رسیدگی کند.

رصد بازار ارز در تهران نیز گویای آن است که با ورود نهاد ناظر به بازار پولی، اکنون دیگر خرید و فروش ارز با این روش به حداقل ممکن رسیده است و به همین دلیل فعالان بازار ارز دیگر با این شیوه معامله نمی کنند.

آلبرت بغزیان، استاد دانشگاه تهران و کارشناس اقتصادی، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی ایرنا درباره اینکه معاملات ارزی با ایران چک های درشت چه پیامدهایی برای اقتصاد ایران دارد، اظهار داشت: چاپ اسکناس‌هایی با مبالغ بالا در ابتدا برای تناسب با تورم و کاهش حجم اسکناس‌های خرد انجام شد. اما در عمل، این اسکناس‌ها باعث شدند جابه‌جایی مبالغ بالا راحت‌تر و غیرقابل‌ردیابی شود. همین موضوع، راه را برای معاملات غیرقانونی باز کرده است.

وی افزود: با افزایش تورم و رشد قیمت‌ها، نیاز به اسکناس‌هایی با ارزش بالا طبیعی بود؛ اما در هر کشور، اسکناس بزرگ قدرت خرید مناسبی دارد و معمولاً در معاملات رسمی استفاده می‌شود.

این کارشناس اقتصادی ادامه داد: در ایران، چاپ اسکناس یک‌میلیونی به‌ظاهر تصمیمی فنی بود اما عرضه آن در هفته های پایانی سال گذشته که به دلیل مدیریت نیاز به نقدینگی بازار صورت گرفت، در عمل موجب شد عده‌ای از آن برای معاملات خارج از نظارت بانکی استفاده کنند که باید گفت نقل‌وانتقال پول نقد در این حج به معنی آغاز دوره‌ای تازه برای اقتصاد زیرزمینی است.

بغزیان با ذکر مثال‌هایی درباره مقایسه واحدهای پولی گفت: در آمریکا، بزرگ‌ترین اسکناس ۱۰۰ دلاری است؛ وقتی دلار مثلاً ۱۵۰ هزار تومان باشد، ارزش آن حدود ۱۵ میلیون تومان می‌شود. در ایران هم زمانی بزرگ‌ترین اسکناس ۲۰۰ هزار تومان بود، اما امروز یک میلیون تومان؛ یعنی تقریباً معادل ۱۵ ورق اسکناس قدیمی. این کار به دلیل رشد قیمت‌ها انجام شد تا تناسب ایجاد شود.

وی ادامه داد: در بسیاری از کشورها هم بزرگ‌ترین اسکناس قدرت خرید بالایی دارد؛ مثل اسکناس ۵۰۰ یورویی را می توان که با حجم تهیه کرد. اما مسئله اینجاست که ارقام درشت اسکناس عملاً جابه‌جایی حجم پول را آسان‌تر می‌کند و همین موضوع می‌تواند زمینه سوءاستفاده را فراهم کند.

بغزیان خاطرنشان کرد: وقتی بدون ورود مشخص در چرخه گردش مالی و کارت‌به‌کارت شدن، افراد با اسکناس درشت مبادله می‌کنند، مسیر برای انجام برخی فعالیت‌های غیرقانونی – از جمله پولشویی و کارهایی که نباید کشف شوند – هموار می‌شود.

جنگ، محدودیت بانکی و سودجویان فعال

بغزیان با اشاره به شرایط خاص کشور و با تاکید بر اینکه مدیریت اقتصاد در وضعیت جنگی نیازمند برنامه ریزی منسجم است، گفت: در چنین وضعیتی، حواله‌های دلار و نقل‌وانتقال‌های بانکی سخت‌تر انجام می‌شود. سودجویان هم برای مبادلات سریع و بدون رد مالی، سراغ اسکناس‌های درشت می‌روند؛ بخصوص در حوزه قاچاق سوخت که اختلاف قیمت داخل و خارج کشور، انگیزه زیادی برای انجام آن ایجاد کرده است.

به گفته این کارشناس، ارزش مبادلات قاچاق با چند برگ اسکناس یک‌میلیونی قابل انجام است، بدون اینکه اثری از آن در سیستم مالی کشور ثبت شود. او تأکید کرد: در ماه‌های اخیر، وضعیت قاچاق سوخت به‌ویژه در مناطق مرزی، نگران‌کننده‌تر شده و اسکناس‌های درشت در این میان ابزار اصلی انتقال پول هستند.

بغزیان در بخش دیگری از گفت‌وگو با اشاره به اقدامات دولت برای کنترل بازار سوخت افزود: کارت سوخت با هدف جلوگیری از سوءاستفاده طراحی شد، اما عملاً به دلیل وجود کارت‌های آزاد در جایگاه‌ها و نبود نظارت کافی، عملکرد آن کاهش یافته است. در چنین محیطی، اسکناس‌های درشت کار قاچاقچیان را ساده‌تر می‌کند.

وی تاکید کرد: هرچه معاملات نقدی بیشتر شود، امکان رصد پایه‌های پولی و مالی کمتر می‌شود و ریسک پول‌شویی بالا می‌رود.

تصفیه با ریال؛ ساده اما پرخطر

بغزیان خاطر نشان کرد: معاملات نقدی با اسکناس نیازی به ثبت ندارند. این باعث می‌شود کسانی که می‌خواهند فعالیت قاچاق یا انتقال پول‌های غیرقانونی انجام دهند، به سمت اسکناس درشت بروند که اسکناس یک‌میلیونی این روند را تسهیل می‌کند.

این کارشناس اقتصادی با یادآوری معایب توسعه با ریال برای اقتصاد ایران اظهار داشت: تصفیه با ریال نیازی به ثبت در سیستم های بانکی ندارد؛ ممکن است کسانی مثل اتباع خارجی بخواهند دلار وارد کشور کنند و چون کارت بانکی داخل ایران را ندارند، مجبور به استفاده از اسکناس هستند.

وی خاطرنشان کرد: باید در نهایت گفت که ویژگی تسویه با ریال ناشناس ماندن است و بهترین روش برای قاچاق کالاست.

به گزارش اقتصادران، روزنامه همشهری نوشت: در تحلیل «محاصره نفتی»، یک دوگانه غلط مدام تکرار می‌شود: یا گفته می‌شود اگر تولید نفت ایران متوقف شود، بخش قابل‌توجهی از نفت برای همیشه در زمین حبس می‌شود و عملا از دست می‌رود؛ یا در طرف مقابل ادعا می‌شود هیچ اتفاق خاصی نمی‌افتد و هر زمان اراده کنیم، تولید ظرف مدت کوتاهی به سطح قبلی برمی‌گردد. هردو نگاه، فاصله قابل‌توجهی با واقعیت دارند.

اگر از داده‌های واقعی شروع کنیم، ایران روزانه حدود ۳ تا ۳.۵میلیون بشکه نفت تولید می‌کند؛ برآورد‌های سال۲۰۲۶ هم این عدد را حدود ۳.۲ تا ۳.۶میلیون بشکه در روز نشان می‌دهند. از این مقدار، حدود ۱.۸ تا ۲میلیون بشکه در داخل کشور مصرف می‌شود و حدود ۱ تا ۱.۵میلیون بشکه صادر می‌شود؛ یعنی حدود ۵۵ تا ۶۰درصد تولید نفت ایران در داخل استفاده می‌شود. همین موضوع خیلی مهم است، چون یعنی حتی در شرایط سخت هم همه تولید کشور متوقف نمی‌شود و بخش بزرگی از آن داخل کشور مصرف می‌شود.

به گزارش اقتصادران، در میانه آتش‌بسی شکننده پس از جنگ۴۰ روزه، دونالد ترامپ مدعی است که ایران فقط سه روز تا انفجار زیرساخت‌های نفتی‌اش فرصت ندارد. ادعای او با واکنش و پاسخ‌های قاطعی همراه شده است. ضمن اینکه گزارش‌های مبتنی بر پایش‌های ماهواره‌ای و رصد تردد نفتکش‌ها نشان می‌دهد زیرساخت ذخیره‌سازی و صادرات نفت ایران نه‌تنها از کار نیفتاده، بلکه همچنان در حال فعالیت است. از جزیره خارگ به‌عنوان هاب اصلی صادرات نفت، خبر بارگیری چند میلیون بشکه‌ای در روز‌های اخیر منتشر شده و حضور نفتکش‌ها در این منطقه، نشانه‌ای از تداوم جریان صادرات حتی در شرایط فشار نظامی و امنیتی تلقی می‌شود. این داده‌ها، ولو با محدودیت‌هایی در اندازه‌گیری کامل ظرفیت مخازن، با ادعای «چند روز تا انفجار» همخوانی ندارد.

خبرگزاری تسنیم نیز در واکنش به ادعای ترامپ نوشته «براساس آخرین داده‌ها و تصاویر ماهواره‌ای از مخازن ایرانی، تاکنون به طور میانگین حدود نیمی از ظرفیت این مخازن تکمیل شده است. البته این آمار فقط مربوط به مخازنی است که سقف شناور دارد. مخازن دیگری که سقف ثابت دارند قابل اندازه گیری نیستند و در داده‌های ماهواره‌ای ثبت نمی‌شوند. علاوه بر این ایران دارای یکی از بزرگترین ناوگان نفتکش در دنیا است و تعداد دقیق این نفتکش‌ها به دلیل تحریم‌های غیرقانونی آمریکا مشخص نیست.»

بنا بر این گزارش «طبق تصاویر ماهواره‌ای در حال حاضر حدود ۱۷ نفتکش در نزدیکی جزیره خارگ قرار دارند و براساس برآورد‌ها صرفا همین ۱۷ نفتکش ظرفیتی بین ۵ تا ۸ میلیون بشکه ظرفیت ذخیره سازی دارند. همچنین بسیاری از نفتکش‌های سایه با تغییر پرچم با ایران همکاری می‌کنند که از همین جهت برآورد دقیقی از میزان نفتکش‌های که با ایران همکاری می‌کنند چندان مشخص نیست.»

از سوی دیگر، سقاب اصفهانی معاون رئیس جمهور با ادبیاتی تندتر، تهدید به پاسخ متقابل در صورت آسیب به زیرساخت‌های نفتی را مطرح کرده و گفته که در مقابل یک چاه نفت، چهار چاه نفت را می‌زنیم؛ موضعی که بیش از آنکه اقتصادی باشد، در چارچوب بازدارندگی قابل فهم است.

آنچه این تقابل روایی را مهم‌تر می‌کند، جایگاه نفت در معادله جنگ و آتش‌بس است. در طول این ۴۰ روز، انرژی نه‌تنها یک هدف بالقوه نظامی، بلکه یک اهرم فشار اقتصادی و روانی بوده است. اکنون نیز در دوره آتش‌بس، هر دو طرف تلاش می‌کنند با دستکاری ادراکات درباره توان و ظرفیت طرف مقابل، موقعیت خود را در هر مذاکره احتمالی آینده تقویت کنند. در این چارچوب، ادعای ترامپ را می‌توان بخشی از استراتژی فشار دانست؛ استراتژی‌ای که الزاماً به داده‌های دقیق متکی نیست، بلکه بر اثرگذاری سیاسی و رسانه‌ای حساب می‌کند.

در مقابل، روایت ایران بر تداوم صادرات حتی در سایه تحریم و درگیری استوار است؛ روایتی که می‌خواهد نشان دهد شبکه فروش و لجستیک نفت کشور، با تکیه بر مسیر‌های غیررسمی و ناوگان متنوع، همچنان فعال است. این وضعیت ثابت می‌کند که ابزار فشار واشنگتن به آن شدتی که ادعا می‌شود کارآمد نبوده است.

آنچه در ظاهر به‌عنوان یک اختلاف بر سر چند عدد و تصویر ماهواره‌ای مطرح می‌شود، در واقع بخشی از یک نبرد پیچیده‌تر بر سر «ادراک» است. ادعای سه‌روزه دونالد ترامپ، بیش از آنکه گزارشی فنی از وضعیت زیرساخت‌های نفتی ایران باشد، تلاشی برای القای شکنندگی و فوریت در طرف مقابل است؛ پیامی که همزمان مخاطب داخلی آمریکا، بازار جهانی انرژی و میز احتمالی مذاکره را هدف گرفته است. در مقابل، پاسخ ایران نیز صرفاً یک تکذیب ساده نیست، بلکه بازنمایی یک «تاب‌آوری ساختاری» است؛ تأکیدی بر اینکه حتی در شرایط فشار حداکثری و درگیری نظامی، جریان صادرات و ذخیره‌سازی نفت متوقف نشده و شبکه‌های جایگزین همچنان کار می‌کنند.

در این میان، واقعیت احتمالاً در فاصله‌ای میان این دو روایت قرار دارد: نه زیرساخت‌ها در آستانه فروپاشی فوری‌اند و نه آسیب‌ناپذیر. اما اهمیت ماجرا در این است که در دوره آتش‌بس، «تصویر از توان» گاهی مهم‌تر از خود توان می‌شود. هر دو طرف می‌کوشند با بزرگ‌نمایی یا کوچک‌نمایی ظرفیت‌ها، دست بالاتر را در معادلات پساجنگ به دست آورند. به همین دلیل، نفت دیگر فقط یک منبع درآمد یا هدف نظامی نیست؛ به یک ابزار چانه‌زنی و جنگ روانی تبدیل شده است.

به گزارش اقتصادران، سازمان بین‌المللی غیردولتی مستقر در اسپانیا موسوم به آکسفام اینترمون اعلام کرد ۶ شرکت بزرگ نفتی جهان، شرکت‌های شورون، شل، بی‌پی، کونوکوفیلیپس، اکسون‌موبیل و توتال‌انرجیز، در سال جاری میلادی، در شرایطی که افزایش قیمت انرژی به‌دلیل بحران در خاورمیانه تشدید شده است، حدود سه هزار دلار (۲۵۶۲ یورو) در هر ثانیه سود کسب خواهند کرد.

بر اساس این مطالعه، این شرکت‌ها در مجموع به سودی معادل ۹۴ میلیارد دلار (حدود ۸۰ میلیارد یورو) خواهند رسید؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۲۵ افزایشی معادل ۳۷ میلیون دلار در روز را نشان می‌دهد.

پژوهش آکسفام اینترمون همچنین نشان می‌دهد تعداد افرادی که از افزایش سرمایه‌گذاری دولت‌ها در انرژی‌های تجدیدپذیر حمایت می‌کنند، سه برابر کسانی است که از افزایش استخراج سوخت‌های فسیلی پشتیبانی می‌کردند. همچنین، ۶۸ درصد از پاسخ‌دهندگان با وضع مالیات بر سود شرکت‌های نفتی برای تامین منابع مالی گذار سبز موافق هستند.

این سازمان غیردولتی اعلام کرد: افزایش چشمگیر سود شرکت‌های فعال در حوزه سوخت‌های فسیلی با فقر انرژی‌ که به‌دلیل بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی، پیامدهای تشدید خشونت در خاورمیانه و رشد شدید ثروت ابرثروتمندان، دامنگیر شمار فزاینده‌ای از خانواده‌های سراسر جهان شده است، در تضاد کامل قرار دارد.

این نهاد زیرمجموعه کنفدراسیون بین‌المللی سازمان‌های مردم‌نهاد آکسفام اینترمون همچنین هشدار داد که بخش بزرگی از سود حاصل از سوخت‌های فسیلی «به جیب» یک درصد پردرآمدترین افراد جهان می‌رود؛ آنها در حالی از این سودها بهره‌مند می‌شوند که با انباشت ثروت و نفوذ سیاسی، وابستگی جهانی به سوخت‌های فسیلی را بازتولید می‌کنند.

به گفته این سازمان، شرکت‌های نفتی به نیازهای افرادی که تحت تاثیر بحران اقلیمی قرار گرفته‌اند بی‌توجه مانده و به تشدید نابرابری دامن می‌زنند. برای نمونه، «اکسون‌موبیل» به تازگی اعلام کرده است که یک‌سوم از سرمایه‌گذاری خود در پروژه‌های انرژی کم‌کربن را کاهش می‌دهد و شرکت «توتال‌انرژی» نیز از تعهد به برنامه‌ای برای گذار به انتشار خالص صفر امتناع کرده است.

ماریانا پائولی مسئول سیاست‌های اقلیمی آکسفام اینترمون تاکید کرد: گذار عادلانه از سوخت‌های فسیلی باید حامی مردم کشورهای فقیر باشد؛ کشورهایی که بیشترین ضربه را از فجایع اقلیمی می‌بینند، در حالی که دولت‌هایشان ناچارند پول بیشتری برای پرداخت بدهی صرف کنند تا برای آموزش، سلامت یا تطبیق با تغییرات اقلیمی.

وی افزود: دریافت مالیات از آلاینده‌ترین و ثروتمندترین بازیگرانی که هیچ برنامه‌ای برای سرمایه‌گذاری در آینده‌ای پاک ندارند، برای یک گذار عادلانه ضروری است.

این سازمان همچنین از دولت‌ها خواست که منابع مالی عمومی برای اقدامات اقلیمی را افزایش و عدالت را در مرکز گذار انرژی قرار دهند و برنامه‌ای عملیاتی بر پایه ملاحظات برابری‌محور تدوین کنند.

به گزارش اقتصادران، درحالی که جهان هنوز زیر سایه جنگ گسترده امریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران با تبعات ژئوپلیتیک و اختلال‌های انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند، یکی از بزرگ‌ترین موسسات پایش انرژی جهان چشم‌اندازی نگران‌کننده برای آینده تقاضای نفت ترسیم کرده است. کاهش ۷۰۰ هزار بشکه‌ای برآورد مصرف جهانی در سال ۲۰۲۶، صرفاً یک عدد تازه در گزارش‌های تحلیلی نیست؛ بلکه نشانه‌ای است از ورود بازار نفت به دوره‌ای جدید، دوره‌ای که در آن ریسک‌های سیاسی، تحولات فناوری، تغییر الگوی مصرف و رفتار دولت‌ها بیش از گذشته بر سرنوشت انرژی تأثیر می‌گذارند.

به گزارش اقتصادران، احد وظیفه درباره وضعیت دمای کشور طی فروردین‌ماه گفت: با توجه به ورود سامانه‌های بارشی مختلف به‌ کشور، خوشبختانه دما طی نیمه دوم اسفند سال گذشته و فروردین امسال در حد نرمال و کمتر از نرمال ثبت شد بنابراین به‌طور نسبی با هوای خنک‌تری مواجه بودیم.

وی افزود: طی هفته جاری و  هفته آینده هم شرایط دمایی مطلوب است ولی به‌تدریج از نیمه اردیبهشت ماه به بعد، با گرمایش نسبی هوا مواجهیم و در ادامه انتظار می‌رود فصل تابستان قدری زودتر از معمول یعنی خردادماه فرا برسد و تابستانی گرم‌تر از معمول را تجربه کنیم. در این شرایط برخی هفته‌ها با امواج گرمایی بسیار شدید به‌خصوص در فلات مرکزی ایران مثل استان‌های اصفهان، تهران، قم و یزد همراه خواهد شد.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی در ادامه گفت: دمای کشور طی تابستان ۱.۵ تا ۲ درجه بالاتر از میانگین بلندمدت پیش‌بینی می‌شود البته در اوج تابستان، امواج گرمایی توسعه پیدا می‌کنند و گاهی به ۵ یا ۶ درجه گرم‌تر از نرمال می‌رسد.

وی درباره بارش‌ تابستانه اظهار کرد: این بارش معمولاً از نیمه دوم تیرماه شروع می‌شود و طی مرداد به اوج خود می‌رسد و تا اوایل شهریور در جنوب شرق کشور مثل شرق هرمزگان، جنوب شرق کرمان و نیمه جنوبی سیستان و بلوچستان ادامه دارد.

وظیفه افزود: چون امسال انتظار حاکمیت «ال‌نینو» یا فاز گرم را داریم، در چنین شرایطی معمولاً انتقال رطوبت به شبه قاره هند ضعیف می‌شود، در نتیجه مونسون ضعیف‌تر عمل می‌کند بنابراین انتقال رطوبت به جنوب شرق ایران ضعیف‌تر از معمول و بارندگی‌ها کمتر از میانگین بلندمدت خواهد بود، به‌طوری که تابستان خشک‌تری را برای شرق هرمزگان و سیستان انتظار می‌رود و هوا به‌طور نسبی گرم‌تر از معمول خواهد شد.

بارندگی نرمال کشور طی فروردین‌ماه

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی با اشاره به وضعیت بارندگی طی فروردین‌ماه اظهار کرد: بارش کشور طی فروردین ماه تقریبا در شرایط نرمال بود اما در برخی استان‌ها حدود ۵۰ درصد از میزان متوسط یا میانگین بلندمدت سال‌های گذشته بیشتر بود، به‌خصوص در جنوب غرب و غرب کشورمان مثل استان‌های چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد، لرستان، خوزستان، ایلام، کرمانشاه، بخش‌های غربی کردستان و آذربایجان‌ غربی و آذربایجان شرقی. وضعیت بارش در شرق کشور نیز خوب بوده است.

وظیفه در پایان گفت: بارندگی در برخی استان‌ها طی فروردین ماه کمتر از نرمال و در استان‌هایی مانند تهران، مرکزی،‌قزوین و سمنان به‌شدت پایین بود. به عنوان میانگین بارندگی تهران ۳۵ درصد کمتر از میانگین بلندمدت ثبت شد. با توجه به اینکه استان‌هایی مانند تهران ششمین سال کم‌بارشی را پشت سر می‌گذارند، اثرات خشکسالی در این مناطق مخرب‌تر می‌شود و کم‌آبی محسوس‌تر است.