در حالی که وزارت راه و شهرسازی از تکمیل بیش از ۶۶۱ هزار واحد مسکونی در نخستین سال اجرای برنامه هفتم توسعه خبر میدهد، هزاران متقاضی همچنان در صف تحویل واحدهایی هستند که گاهی بیش از ده سال از ثبتنام آنها گذشته است.
در این گزارش، با نگاهی دقیقتر به آمارهای ارایهشده، اظهارات مسوولان و واقعیتهای میدانی، سعی داریم به این پرسش پاسخ دهیم که چرا با وجود همه طرحها و آمارهای پر زرقوبرق، بحران مسکن همچنان پابرجاست.
مسکن برای چه کسانی ساخته میشود؟
بر اساس آنچه نرگس رزبان، مدیرکل دفتر اقتصاد مسکن وزارت راه و شهرسازی اعلام کرده، برنامه هفتم توسعه، چهار ماموریت مشخص را در حوزه مسکن دنبال میکند، احداث ۱.۵ میلیون مسکن حمایتی، یک میلیون مسکن روستایی، ۵۰۰ هزار واحد در بافت فرسوده و ۲ میلیون واحد در سایر بخشها؛ این چهار سرفصل باید طی یک بازه پنجساله تحقق پیدا کند. با یک حساب ساده، یعنی سالانه باید حدود یک میلیون واحد مسکونی ساخته شود. اما آیا ۶۶۱ هزار واحد تکمیلشده در سال نخست، آنطور که ادعا میشود، گامی در جهت تحقق این اهداف است؟ و مهمتر اینکه، این واحدها چقدر در اختیار دهکهای واقعی هدف قرار گرفتهاند؟
وعدهای که در عمل رنگ نمیبازد
بر اساس اعلام رسمی وزارت راه و شهرسازی، از مجموع ۶۶۱ هزار واحد مسکونی تکمیلشده در یک سال اخیر: ۴۱۵ هزار واحد توسط بخش خصوصی ساخته شدهاند؛ ۱۶۶ هزار واحد در مناطق روستایی و از سوی بنیاد مسکن احداث شدهاند؛ و تنها ۶۱ هزار واحد مربوط به طرحهای حمایتی مانند مسکن مهر، اقدام ملی و نهضت ملی مسکن بوده است. در این میان، سهم واقعی دولت از ساخت مسکن حمایتی بسیار ناچیز است. در واقع، بیش از ۶۰ درصد آمارها مربوط به ساختوساز بخش خصوصی است که معمولاً در دسترس اقشار ضعیف نیست. آیا این همان مسکن وعدهدادهشده به مردم است؟
واگذاری زمین؛ شعار یا راهکار واقعی؟
بخشی دیگر از عملکرد وزارت راه و شهرسازی، مربوط به واگذاری ۴۶ هزار قطعه زمین به متقاضیان است. این اقدام، بهویژه در راستای قانون حمایت از جوانی جمعیت مورد توجه قرار گرفته است. اما پرسش اساسی اینجاست: واگذاری زمین بدون تأمین زیرساخت، چقدر به خانهدار شدن کمک میکند؟ رزبان در این باره میگوید: دولت متناسب با توان خود، زمینی را به مردم واگذار میکند که آمادهسازی شده باشد، قابلیت احداث مسکن داشته باشد و امکان تامین خدمات زیربنایی و روبنایی برای آن وجود داشته باشد. اما بررسیهای میدانی در برخی شهرها، از جمله استانهای جنوبی، حکایت از واگذاری زمینهایی دارد که فاقد زیرساختهای اولیه هستند و عملاً قابلیت ساختوساز فوری ندارند.
وقتی وعدهها پشت درِ واحدهای نیمهتمام میماند
با اینحال، هنوز دهها هزار نفر از ثبتنامکنندگان مسکن مهر، پس از سالها، نه خانهای تحویل گرفتهاند و نه چشماندازی روشن برای دریافت آن دارند. بسیاری از این واحدها یا درگیر مسائل زیرساختی هستند، یا به دلیل اختلافات با پیمانکاران، عملاً متوقف شدهاند.
نهضت ملی؛ چقدر از آن به نیازمندان رسید؟
مدیرکل دفتر اقتصاد مسکن وزارت راه و شهرسازی همچنین اعلام کردکه از ابتدای دولت چهاردهم، بیش از ۴۲ هزار واحد مسکن حمایتی در قالب پروژههای اقدام ملی و نهضت ملی تحویل شدهاند. این رقم در ابتدای دولت حدود ۲۱ هزار واحد بود. اما سوال اینجاست: ۴۲ هزار واحد برای چند میلیون متقاضی؟ با در نظر گرفتن اینکه طرح نهضت ملی مسکن ۸۵۸ هزار واحد در تعهد قطعی دولت دارد، هنوز فاصله زیادی تا تحقق وعدهها باقی است. رزبان میگوید: از این تعداد، بیش از ۴۸۰ هزار واحد به تسهیلات بانکی متصل شدهاند. اگر این اتصال بهدرستی انجام نشود، فرآیند اجرا کند شده و با اختلال مواجه میشود. اما همین تسهیلات بانکی، برای بسیاری از دهکهای پایین قابل دسترسی نیست. اقساط سنگین، نرخهای بهره بالا، و نیاز به آورده اولیه، عملاً بخش بزرگی از جامعه را از دایره بهرهمندی حذف کردهاند. رزبان در بخش دیگری از صحبتهای خود به استفاده از اراضی دولتی برای کمک به دهکهای پایین اشاره کرده است: در برنامههای در دست اجرا، از ظرفیت اراضی دولتی برای تأمین منابع مالی پروژهها، چه از طریق واگذاری و چه تهاتر، استفاده میشود. اما مشخص نیست این سیاستها چقدر به جبران واقعی کسری آورده مردم انجامیده و تا چه اندازه صرفاً تأمینکننده منابع مالی دولت یا شهرداریها برای خدمات روبنایی و زیربنایی بوده است.
واگذاری زمین با دو شرط؟
شناسایی ۳۰۰ هزار هکتار زمین فرصت یا فرار به جلو؟
وزارت راه و شهرسازی از شناسایی بیش از ۳۰۰ هزار هکتار زمین در سواحل جنوبی کشور برای الحاق به محدوده شهری خبر داده است. به گفته رزبان، الحاق زمین به محدوده شهرها نیازمند طی تمامی فرآیندهای کارشناسی و قانونی مربوط به خود است و وزارت راه یکی از ارکان تصمیمگیری در این فرآیند است. اما کارشناسان نگراناند که این الحاقها، بدون برنامهریزی دقیق، ممکن است منجر به شهرسازی بیضابطه، تشدید مهاجرت به مناطق کمزیرساخت و حتی بحرانهای زیستمحیطی جدید شود. در مجموع، اگرچه گزارش رسمی وزارت راه و شهرسازی از تکمیل ۶۶۱ هزار واحد مسکونی و واگذاری ۴۶ هزار قطعه زمین سخن میگوید، اما واقعیت میدانی نشان میدهد که اکثریت این پروژهها یا متعلق به بخش خصوصیاند، یا برای دهکهای پایین دستنیافتنیاند.
دیدگاهتان را بنویسید