وضعیت اقتصادی بازنشستگان
بازنشستگان تحت پوشش تامین اجتماعی طیف قابل توجهی از جامعه هستند که حقوق و مستمری آنان معمولا ثابت بوده و با تورمهای سنگین روز افزون، موقعیت معیشتیشان آسیبپذیر است. این نکته در گزارشهای متعدد تأکید شده است: بازنشستگان میگویند «مستمریهای زیر خط فقر، کفاف هزینههای یک هفته را نمیدهد». این وضعیت در کنار افزایش هزینههای درمان که همواره در سنین بالاتر بروز بیشتری دارد، باعث شده تا مساله «درمان رایگان» برای بازنشستگان تبدیل به یک مطالبه جدی شود. آنها میگویند که وقتی قدرت پرداخت هزینههای درمانی را ندارند، مجبورند یا درمان را به تأخیر بیندازند یا از آن صرفنظر کنند.
وعده درمان رایگان و ماده ۵۴ قانون تأمین اجتماعی
قانون تأمین اجتماعی در ماده ۵۴ خود بر ضرورت تأمین درمان برای بیمهشدگان تأکید دارد و بازنشستگان تأمین اجتماعی نیز بر بهرهمندی از «درمان رایگان» تأکید دارند. این امر از نظر آنان حق قانونی است. برای نمونه، یکی از مسوولان بازنشستگان استان خراسان رضوی گفته است: «از زمان تصویب ماده ۵۴ سازمان تأمین اجتماعی نتوانسته یا نخواسته درمان رایگان را اجرا کند و به همین دلیل ناچار به بیمه تکمیلی شدهایم.»
وضعیت بیمه تکمیلی و ضعف کارکرد آن
بارها گزارشهای متعددی از «کارایی پایین بیمه تکمیلی برای بازنشستگان» منتشر شده که میگوید حتی اگر بیمه تکمیلی وجود دارد، پوشش آن برای بازنشستگان «درمان رایگان» نیست بلکه با محدودیتها، سقفهای پایین، تأخیرها و بار مالی برای بازنشستگان همراه است. بازنشستهها میگویند با اینکه بیمه تکمیلی دارند، اما باید هزینههای زیادی از جیبشان خرج کنند و خدمات مورد نیازشان با تاخیر یا ناقص ارایه میشود.
انحصار در تعیین بیمه تکمیلی
از سوی دیگر بارها و بارها نقدهای بسیاری در مورد انتخاب شرکت بیمهگر مطرح شده است. این نقدهادرباره نحوه انتخاب شرکت بیمهگر، فرآیند مناقصه، شفافیت قراردادها و سطح خدمات است. بسیاری از فعالان کارگری بر این باورند که رانت پنهان در بیمه تکمیلی درمان بازنشستگان و مستمریبگیران باعث شده تا پدیدههایی چون انحصار، تبانی و حذف رقابت شفاف صورت بگیرد. به بیان دیگر، شرکت فعلی بیمهگر – شرکت آتیهسازان حافظ – به دلیل پیوندهای سازمانی، امکان نظارت دقیق یا رقابت کامل ندارد. کارشناس حوزه بیمه در این باره میگوید: «ما نمیتوانیم در چنین حوزه خاصی مثل درمان تکمیلی بازنشستگان برخوردهایی از جنس بیمههای تجاری داشته باشیم… »
بیمه تکمیلی با سقف پوشش پایین هزینه سربار است
بسیاری از بازنشستگان تأکید میکنند که وقتی بیمه تکمیلی وجود دارد، ولی سقف پوشش پایین است و فرانشیزها بالا هستند، در عمل تبدیل به «هزینهای سربار» میشوند. در این شرایط بازنشستگان ناچارند هزینههای هنگفت بیمه تکمیلی را بپردازند، در حالی که هنگام نیاز، با سقفهای ریالی پایین، تعهدات ناقص و خدمات تحقیرآمیز روبهرو میشوند. در نتیجه، عنصر «تحمیلی بودن» بیمه تکمیلی برای بازنشستگان مطرح شده و بازنشسته احساس میکند مجبور است هزینه بیمه تکمیلی را بپردازد چون گزینه درمان رایگان اجرا نشده، اما این بیمه هم آنچه انتظار داشته را برآورده نمیکند. مهرداد قره داغی، کارشناس بیمه در این باره به «تعادل» میگوید: واقعیت امر این است که شرکت آتیهسازان حافظ ماهیت شرکت بیمه ندارد. در واقع از نظر فنی کسریهایی دارد که همین کسریها علت نارضایتی بازنشستگان است که به دلیل همین نظام ۲۰-۸۰ حق بیمه شرکت بیمهکننده مجبور است مبالغ را امحال کرده و به آینده موکول کند و تسویه حسابی با فاکتورهای درمانی رخ ندهد. او میافزاید: بیمه تکمیلی مطلقاً به شکل یک شرکت بیمه تجاری با روالهای بازار عمل نمیکند و تحت ساختار دولتی یا شبهدولتی قرار دارد. فرآیند «خرید خدمت» از بیمه تکمیلی توسط سازمان تأمین اجتماعی بهصورت مستقل نیست و پیشنهاد شده است که سازمان خود یا شرکت تحت نظارت آن خدمات را ارایه دهد. این کارشناس بیمه در ادامه اظهار میدارد: مشکل بنیادیتر صرفا کیفیت خدمات نیست؛ بلکه ناشی از ساختار بیمهگر، نوع قرارداد، عدم رقابت، و ترکیبی از ناهماهنگیهای مالی و سازمانی است.
انحصار، تبانی و حذف رقابت شفاف
علی یاسینی، فعال کارگری اما در این باره به« تعادل» میگوید: ما شاهد پدیدههایی چون انحصار، تبانی و حذف رقابت شفاف در مساله بیمه تکمیلی بازنشستگان هستیم. شرکت بیمهگر منتخب آورده قابل توجهی از پیش نداشته و با چندماه تاخیر در پرداخت حق بیمه، فوراً خدمات خود را قطع میکند. او میافزاید: بازنشستگان و افراد تحت تکفل آنان ناچارند هزینههای هنگفت بیمه تکمیلی را بپردازند، در حالی که هنگام نیاز، با سقفهای ریالی پایین، تعهدات ناقص و خدمات تحقیرآمیز روبهرو میشوند. این فعال کارگری نیز اظهار میدارد: بیمه تکمیلی برای بازنشستگان «تحمیلی» است؛ یعنی آنها گزینه واقعی برای نپذیرفتن آن نداشتهاند یا شرایط طوری بوده که احساس کردهاند چارهای جز شرکت ندارند. در نتیجه هزینههای درمانی بازنشستگان به واسطه ضعف بیمه تکمیلی، افزایش یافته و بهجای کاهش، تبدیل به بار شده است. یاسینی در بخش دیگری از سخنان خود میگوید: ساختار انتخاب بیمهگر شفاف نیست؛ مناقصات به شکلی برگزار میشود که در عمل رقابت واقعی وجود ندارد و شرکت فعلی عملا جایگاه انحصاری دارد. بازنشستگان احساس میکنند که وعده درمان رایگان اجرا نشده و آنها مجبور به پذیرش بیمهای شدهاند که مطابق نیازشان عمل نمیکند.
بازنشستگان به واسطه سن بالا تحت فشار مضاعف قرار دارند
بیمه بازنشستگان تأمین اجتماعی اعتباری ندارد
این فعال کارگری در ادامه میگوید: ادامه این وضعیت، نه فقط یک مشکل مالی-اداری، بلکه تبعات اجتماعی و انسانی مهمی نیز دارد. بازنشستگان ممکن است به دلیل نداشتن توان مالی برای درمان، از پیگیری بیماری خود صرفنظر کنند یا درمانشان را به تأخیر اندازند. از سوی دیگر احساس تبعیض و بیعدالتی در بین آنها افزایش مییابد. او میافزاید: به این ترتیب بازنشستگانی که سالها حق بیمهاندوزی کردهاند، اکنون احساس میکنند که خدماتشان پایینتر از سطح مورد انتظار است. از سوی دیگر فشار بر سلامت روانی بازنشستگان افزایش مییابد.نگرانی از هزینه درمان، ترس از بیماری و نداشتن پشتوانه کافی، کیفیت زندگی آنان را کاهش میدهد.
شکاف جدی میان شعار و واقعیت
به نظر میرسد که شرایط فعلی بازنشستگان در حوزه درمانی دارای شکاف جدی میان شعار و واقعیت است. وعده درمان رایگان هنوز به سطح اجرایی مطلوب نرسیده، بیمه تکمیلی به عنوان راهحل جایگزین، نتوانسته توقعات را برآورده کند و ساختار انتخاب بیمهگر نیز با ضعفهایی مواجه است. فاطمه محمدی، کارشناس بیمه با بیان این مطلب به ارایه راهحلیهایی برای برون رفت از وضعیت فعلی پرداخته و به «تعادل» میگوید: تحت هر شرایطی سازمان تأمین اجتماعی باید اقدام جدی به اجرای ماده ۵۴ کند و درمان رایگان را به عنوان اولویت قرار دهد، تا بازنشستگان ضمن احساس امنیت درمانی، از فشار هزینهای رهایی یابند. او میافزاید: از سوی دیگر مساله بازنگری در قرار داد بیمه تکمیلی امری ضروری است. اگر بیمه تکمیلی همچنان به عنوان گزینه وجود دارد، لازم است قراردادها شفاف، رقابتی و تحت نظارت دقیق باشند. شرکت بیمهگر باید توان مالی و عملیاتی بالا داشته باشد، خدماتش شفاف و قابل دسترس برای بازنشستگان باشد.این کارشناس بیمه همچنین به شفافسازی فرآیند انتخاب بیمهگر و مناقصه اشاره کرده و تاکید میکند: برای افزایش رقابت و بهبود کیفیت، فرآیند مناقصه باید واقعی، با امکان رقابت شرکتهای بیمه تجاری یا سایر نهادها، و نظارت مستقل همراه باشد. محمدی در پایان ضمن اشاره به افزایش پوشش و کاهش بار مالی بر بازنشستگان میگوید: سقف پوشش بیمه تکمیلی برای بازنشستگان باید بازنگری شود، فرانشیزها کاهش یابد و خدماتی که از ضروریات درمانی بازنشستگان است (مثل فیزیوتراپی، پروتز، سمعک، عینک) بهصورت کاملتر تحت پوشش قرار گیرد.
دیدگاهتان را بنویسید