برچسب: گرانی

به گزارش اقتصادران، «مردم برنج خالی بخورند؛ میوه و گوشت و آجیل نخورند!» (پریناز بنیسی، کارشناس تلویزیون- اسفند سال ۱۳۹۹) .«اگر عادت مردم از مصرف گوشت قرمز و گوشت مرغ به سمت آبزیان حرکت کند و بتوانیم با قیمت ارزان و به صورت زیاد در اختیار مردم قرار دهیم، یک تحول بزرگی است.» (حسن روحانی، رییس‌جمهور وقت ایران- اردیبهشت ۱۴۰۰). «مردم می‌توانند با توجه به قیمت برنج، جو بخورند!» (محسن ستاری، کارشناس تلویزیون- ۱۴۰۴) .

این جملات، نمونه‌ای از اظهارنظرهایی است که مردم در سال‌های اخیر بارها شنیده‌اند؛ اظهاراتی غیرمنطقی و غیرقابل توجیه که اغلب با هدف پوشاندن عملکرد ضعیف سیاستگذاران اقتصادی، از سوی برخی مسوولان یا حامیان آنها مطرح می‌شود. در سال‌های گذشته، به‌ جای مهار تورم افسارگسیخته، سیاستگذاران عمدتا «بازار» را مقصر معرفی کرده‌اند؛ گاه عرضه‌کنندگان را به گران‌فروشی متهم کرده‌اند و گاه مصرف‌کنندگان را به اسراف. این در حالی است که تعریف ساده تورم نشان می‌دهد ریشه بحران سال‌های اخیر اقتصاد ایران، نه در رفتار فروشنده و خریدار، بلکه در سطوح بالاتر سیاستگذاری قرار دارد. تورم به ‌معنای افزایش نامتناسب و مداوم سطح عمومی قیمت‌هاست؛ روندی نامنظم و فزاینده که برای اصلاح آن، نه باید به مغازه‌ها سر زد و نه مصرف‌کنندگان را زیر سوال برد، بلکه باید آن را در سیاست‌های اقتصادی و بین‌المللی دولت‌ها در سال‌های گذشته جست‌وجو کرد. محاسبه‌ای ساده نشان می‌دهد هزینه سفره شب یلدا در سال جاری نسبت به ده سال قبل حدود ۱۷۴۴ درصد افزایش یافته است؛ به بیان دیگر، قیمت‌ها در این مدت بیش از ۱۸ برابر شده‌اند. عددی که به‌ روشنی نشان می‌دهد مساله اصلی اقتصاد، نه «الگوی مصرف مردم»، بلکه «مسیر سیاستگذاری» است.

صدای گران سرما

صدای پاهای ننه سرما از کوچه پس کوچه‌های شهر کم‌کم به گوش می‌رسد و چند ساعتی بیشتر به طولانی‌ترین شب سال باقی نمانده و اغلب ایرانی‌ها این روزها در تکاپوی تدارک سفره شب یلدا برای دورهمی‌های خانوادگی و دوستانه‌شان هستند تا بلندترین شب سال را همچون نیاکانشان جشن بگیرند. بازار اقلام مرسوم شب یلدا هم همانند سال‌های گذشته داغ شده است و میوه‌های قرمز رنگ در میوه‌فروشی‌ها و آجیل شب یلدا در سطح شهر خودنمایی می‌کند، اما جیب مردم این روزها خالی‌تر از همیشه و قیمت میوه و آجیل هم گران‌تر از ایام دیگر سال شده و محور اصلی نگرانی خانواده‌ها، به‌ویژه در روزهای آخر پاییز، افزایش قیمت‌هاست.

شیرینی، هندوانه، سیب سرخ و انار و آجیل پای ثابت سفره‌های شب یلدای ایرانی‌هاست و با توجه به اینکه مصرف آجیل و خشکبار در مناسبت‌هایی مانند عید نوروز و شب یلدا نسبت به بقیه ایام سال بیشتر می‌شود در این ایام با افزایش قیمت روبه‌رو هم می‌شود. روزنامه اعتماد در این گزارش مقایسه‌ای از قیمت انواع آجیل، میوه و شیرینی شب یلدا در سال‌های ۱۳۹۴ و ۱۳۹۹ و سال ۱۴۰۴ انجام داده و این مقایسه تایید‌‌کننده افزایش قیمت این اقلام و تورم بالای خوراکی‌ها در این مناسبت است.

مقایسه هزینه‌ها در طول ۱۰ سال گذشته

در سال ۱۳۹۴ نرخ تورم سالانه در ایران حدود ۳۰ تا ۳۲ درصد گزارش شده بود و در این سال نرخ دلار ۳ هزار و ۲۹۵ تومان اعلام شد. آن زمان مردم برای خرید میوه‌های شب یلدا باید حداقل حدود ۵۴ هزار تومان هزینه می‌کردند. در آن زمان قیمت هر یک کیلوگرم هندوانه، نارنگی، سیب و پرتقال هزار تومان و قیمت هر کیلو انار ۷هزار تومان بود.

اما قیمت هر کیلو شیرینی خشک ۱۲هزار تومان و قیمت شیرینی‌ تر و آجیل به ترتیب ۱۴ و ۳۵ هزار تومان گزارش می‌شد. در آن مقطع قیمت یک شام ساده ایرانی مانند زرشک‌پلو با مرغ خانگی هم پرسی ۳۰ هزار تومان بود. تقریبا قیمت تقریبی سفره شب یلدا برای یک خانواده چهار نفره حدود ۲۳۵هزار تومان برآورد می‌شد. طبق داده‌های رسمی در این سال حداقل دستمزد کارگر ۷۱۲ هزار و ۴۲۵ تومان تعیین شده بود.

اما وضعیت قیمت‌ها سال ۱۳۹۹ چطور بود؟ در سال ۱۳۹۹ میزان تورم سالانه حدود ۳۶ تا ۳۸ درصد اعلام شد . در این سال نرخ دلار هم در محدوده ۲۴هزار و ۹۰۰ تومان در نوسان بود.

اما در بازار میوه و تربار تهران قیمت هر کیلو هندوانه در این سال ۲۵هزار تومان، قیمت هر کیلو انار ۱۶ هزار تومان، قیمت هر کیلو پرتقال ۸ هزار تومان، قیمت هر کیلو سیب ۱۰ هزار تومان، قیمت هر کیلو نارنگی ۱۰ هزار تومان بود.

بررسی قیمت هر شیرینی در آن سال نشان می‌دهد که قیمت یک کیلو شیرینی‌ تر و یک کیلو شیرینی خشک حدود ۴۸ هزار تومان بود. در آن مقطع قیمت هر کیلو آجیل هم ۹۰ هزار تومان اعلام شده بود. در آن سال کف قیمت یک شام ساده ایرانی مثل زرشک‌پلو با مرغ ۵۹ هزار تومان بود. تقریبا قیمت تقریبی سفره شب یلدا برای یک خانواده چهار نفره حدود۵۶۰ هزار تومان برآورد می‌شد. در آن سال حداقل دستمزد کارگر ۲ میلیون و ۵۳۵ هزار و ۴۲۷ تومان اعلام شده بود.

داده‌های رسمی

آن‌گونه که مرکز آمار ایران اعلام می‌کند نرخ تورم سالانه در آبان ماه ۱۴۰۴ برابر ۴۰.۴ درصد اعلام شده است. بانک مرکزی ایران نیز در آخرین گزارش خود نرخ تورم سالانه تا پایان آبان ماه ۱۴۰۴ را حدود ۴۱ درصد اعلام کرده که اندکی بالاتر از رقم مرکز آمار است. آخرین نرخ دلار در بازار هم ۱۳۲ هزار و ۲۰۰ تومان اعلام شده است.

شب یلدای ۱۴۰۴

امسال یلدا برای یک خانواده چهار نفره ایرانی در پایتخت چقدر در می‌آید؟ بررسی قیمت در بازار میوه‌فروشی‌ها نه؛ بازار میوه و تربار شهر تهران نشان می‌دهد؛ قیمت‌ها از حدود ۱۰ روز قبل از یلدا رشد کرده است. در این گزارش ما نگاهی به قیمت میوه‌های رایج یلدا انداخته‌ایم. اکنون قیمت هر کیلو هندوانه در محدوده ۵۰ هزار تومان، هر کیلو انار ۱۷۰هزار تومان، قیمت هر کیلو پرتقال ۷۰ هزار تومان، هر کیلو سیب ۱۵۰ هزار تومان، هر کیلو نارنگی ۸۸ هزار تومان است. حالا اگر بخواهیم سری به شیرینی‌فروشی‌های سطح شهر تهران بزنیم؛ قیمت هر کیلو شیرینی خشک کف قیمت ۳۵۰ هزار تومان و کف قیمت یک کیلو شیرینی‌ تر ۳۸۳ هزار تومان است. آجیل هم در این بازار یک میلیون و ۴۰۰ هزار تا یک میلیون و ۶۰۰ تومان اعلام شده است.

همیشه یلدا با یک شام خاص همراه بوده است. اکنون قیمت یک پرس شام خانگی ایرانی مانند زرشک‌پلو با مرغ برای هر ایرانی حداقل پرسی ۲۷۰ هزار تومان تمام می‌شود. با این تفاسیر قیمت تقریبی سفره شب یلدا برای یک خانواده چهار نفره حدود ۴ میلیون و ۲۶۹ هزار تومان تمام می‌شود . این در حالی است که امسال حداقل دستمزد کارگر ۱۳ میلیون و ۹۰۹ هزار و ۶۸۰ تومان است. البته بسیاری از کارگران زیر حداقل حقوق قانونی، ماهانه حقوق دریافت می‌کنند. اما حتی اگر در خانواده یک کارگر ایرانی، حداقل حقوق کار پدر یا مادر ۱۳ میلیون و ۹۰۹ هزار و ۶۸۰ تومان باشد، تنها برای این شب باید یک‌سوم از حقوق پدر یا مادر را هزینه کنند!

چرا تورم مهار نمی‌شود؟

چرا قیمت‌ها در ایران هر بار بالا می‌روند و پایین نمی‌آیند؟ چرا هر سال احساس می‌کنیم پولمان بی‌ارزش‌تر شده، حتی اگر عدد حقوق هم زیاد شود؟

تورم ایران حاصل یک زنجیره است از چاپ پول، کسری بودجه، کاهش ارزش پول ملی تا ضعف تولید و تقویت انتظارات تورمی که هر کدام از این حلقه‌ها، دیگری را تقویت می‌کند و اگر فقط یکی از این حلقه‌ها اصلاح شود، تورم شاید اندکی کندتر شود، اما از بین نمی‌رود.

تا وقتی سیاستگذار به مردم اعتماد نمی‌دهد و مردم نیز به وعده‌های اقتصادی باور ندارند، هر برنامه ضدتورمی فقط مُسکن موقتی است. تورم در ایران صرفا موضوع اقتصاد نیست؛ مساله‌ای است درباره مدیریت، شفافیت و وجدان عمومی. تورم، آن‌گونه که امروز سفره‌های مردم را کوچک کرده، نه با وعده کنترل قیمت، بلکه تنها با اصلاح عمیق سیاست‌های مالی و پولی، استقلال بانک مرکزی و بازسازی اعتماد عمومی قابل مهار است. این مسیر دشوار اما تنها راه پایدار خروج از چرخه گرانی است؛ چرخه‌ای که اگر نشکند، هر افزایش حقوقی تنها تبدیل خواهد شد به عددی بزرگ‌تر ولی نان کوچک‌تر.

به گزارش اقتصادران، زنی با چادر مشکی آرام وارد مغازه می‌شود. فروشنده بعد از یک احوالپرسی کوتاه، نایلونی از زیر میز بیرون می‌کشد و به دستش می‌دهد: «نگاه کن، هرکدوم به کارت می‌خوره بردار.» زن چند لحظه داخل کیسه را می‌گردد، بعد چشمش به پالتویی پشت ویترین می‌افتد: «اینا به دردم نمی‌خوره… اگه می‌تونی اون پالتو رو یه کم ارزون‌تر بده که ببرم.» چند دقیقه بعد، با کیسه‌ای که حالا کمی سنگین‌تر شده است از مغازه خارج می‌شود.  برای فروشندگان این صحنه، غریبه نیست. آنقدر تکرار شده که دیگر واکنش‌شان چیزی میان عادت و بی‌حسی است؛ بعضی از مراجعه‌کنندگان را آنقدر می‌شناسند که پیش از درخواست، کیسه‌ای از اجناس بلااستفاده، برگشتی یا حتی دست دوم را به دست‌شان می‌دهند. بعضی دیگر اما سرشان را تکان می‌دهند و می‌گویند نمی‌توانند کمکی کنند، و مراجعه‌کننده بی‌حرف یا با فحش و نفرین فروشنده، از مغازه بیرون می‌رود.  داخل این بازارچه سرپوشیده که حوالی غرب تهران است، همه‌چیز شکل آرامی دارد. صبح است و بازار گرمایی ندارد. فروشنده‌ها در حال چیدن اجناس، گردگیری و تمیزکاری هستند. یکی از فروشنده‌ها وقتی صحبت از اوضاع این روزها و شرایط اقتصادی سال‌های اخیر می‌شود، از زنانی می‌گوید که قصد خرید دارند، یعنی مثلا لباسی را برای خود یا دخترشان می‌پسندند و نیاز دارند اما پول‌شان کم است یا اساسا لباس در میان حساب و کتاب‌هایشان، جای چندانی برای عرض‌اندام ندارد. از روایتی می‌گوید که چند روز پیش یکی از همسایه‌ها برایش تعریف کرده و بعد من را نزد او می‌برد تا آنچه  چند روز  پیش شنیده را   بشنوم.

کیف ۳۵۰ هزار تومانی قسطی

مغازه کیف‌فروشی چند مغازه آن طرف‌تر است. داخل مغازه، مرد جوانی در حال جابه‌جایی کیف‌‌ها از طبقه بالای قفسه‌ها به پایین است. وارد که می‌شویم روی خوش نشان می‌دهد و این‌طور ماجرا را توصیف می‌کند.«دو، سه روز پیش یه خانم خیلی شیک اومد تو مغازه. با دخترش بود. چندتا کیف رو برداشت، جنس‌شون رو نگاه کرد. بعد از مکث‌های طولانی، آخرش یکی رو انتخاب کرد و قیمت رو پرسید. گفتم؛ ۳۵۰ هزار تومن و در ادامه باز هم برای حرف زدن مردد بود. خانم رو می‌شناختم از محلی‌هاست، آبروداره و از مشتری‌های همین بازارچه است. خلاصه یه دفعه گفت که می‌شه این کیف رو به من قسطی بدی؟ دو سه‌ماهه پولش رو پرداخت می‌کنم. راستش موندم چی بگم. ظاهرش طوری بود که اصلا فکرش رو نمی‌کردی همچین درخواستی بکنه. دلم خیلی به درد اومد و متاسفانه به قدری این صحنه‌ها زیاد شدند که آدم ناراحت می‌شه. خلاصه کیف رو قسطی بهش دادم. چیکار می‌کردم؟ بنده خدا ازم درخواست کرد؛ حتما نیاز داشت وگرنه هیچ کس با اون سر و وضع، اگه مجبور نباشه چنین درخواستی نمی‌کنه…خیلی حالم گرفته شد و غم تمام دلم رو گرفت. آدم واقعا خجالت می‌کشه. ایرانی باشی و ببینی یه هموطن کیف ۳۵۰ هزار تومنی رو می‌خواد قسطی بخره؟ نمی‌خوام بحث رو سیاسی کنم اما مردم تحت فشار هستند و این غصه بزرگیه خانم. بعد از این همه سال کاسبی، چنین موردی حالم رو  به ‌شدت  بد کرد.»

او از افزایش قیمت‌ خام کیف‌ها می‌گوید که در ماه‌های اخیر به واسطه خروج افغانستانی‌ها برای بازار به وجود آمده است. کارگران این صنف که اغلب افغانستانی بوده‌اند در ماه‌های پس از جنگ ۱۲‌روزه رد مرز شده‌اند و کارگاه‌ها تقریبا خالی از کارگر است. چرا؟ چون برخی تولید‌کننده‌ها ترجیح می‌دهند؛ کارگری استخدام کنند که با کمترین مزایا، حقوق کمتری به او بدهند و حق بیمه هم پرداخت نکنند تا هزینه‌هایشان را پایین بیاورند. در این شرایط کارگر ایرانی با همان درآمد و مزایای محدود کارگران افغانستانی، حاضر به همکاری با این تولیدکننده‌ها نیست بنابراین کارگاه‌ها خالی مانده یا تعطیل شده است. بنابراین عرضه کم شده و این موضوع در کنار سایر عوامل باعث افزایش قیمت‌ها شده است. کرایه مغازه‌ها در اغلب مراکز خرید بالاست؛ مثلا در همین بازار سرپوشیده محلی که زیرنظر شهرداری تهران است کرایه‌ها به گفته این فروشنده به ۴۰ و حتی ۵۰ میلیون تومان هم می‌رسد در حالی که فروشنده‌ها و کاسبان می‌گویند، فروش نسبت به سال‌های قبل به‌شدت کم شده است: « فروش من نسبت به دو سال پیش یک سوم شده. بماند که در طول روز خیلی‌ها میان و کیف زده‌دار می‌خوان که ارزون‌تر بخرن یا مثل همون خانمی که گفتم؛ می‌خوان شرایطی جنس ببرن. الان اگر دفترم رو باز کنم می‌بینید که حداقل ۴-۵ نفر هستند که کیف‌ با چنین قیمت‌هایی رو از من قسطی خرید کردن و اینجا حساب دفتری دارن.»

خلاف نظر او، فروشنده‌ای که کمی آنطرف‌تر مغازه کفش‌فروشی دارد، می‌گوید که بعضی از اینها که می‌آیند و چنین درخواست‌هایی دارند، واقعا نیازمند نیستند: « البته من اگه تشخیص بدم کسی واقعا نیازمنده بهش کمک می‌کنم منتها فکر می‌کنم اینجا و توی این محل تعدادشون خیلی زیاد نباشه و توی محل‌های شلوغ‌تر مثلا آریا‌شهر این موضوع بیشتره. سبک، سنگین می‌کنم و تخفیف می‌دم. اینطور هم پیش اومده که یک نفر کلی خواهش کرده و چند ساعت بعد دم در بازارچه دیدمش که ماشین زیر پاش سه میلیارده. به‌طور کلی اما شرایط مملکت نسبت به پارسال چطوره؟؟  این هم  همون‌طوره، مردم ضعیف‌تر  شدن… »

زن فروشنده دیگری که در حال صحبت با تلفن همراه خود است، تلفن را قطع می‌کند و به سمت جایی که ایستادم می‌آید.« چیزی می‌خواستید خانم؟» می‌گویم؛ از فقر بگو و آدم‌هایی که توان خرید ندارند. می‌گوید: « چند روز پیش خانمی اومد و از من کمک خواست. یک شوینده گرفت تا ببرد بیرون  و بفروشد. ظاهرا از هر کدام از مغازه‌دار‌ها جنسی می‌گیرد، بعد می‌رود بساط  می‌کند  و  می‌فروشد.»

کمی جلوتر یک مغازه لباس ورزشی است و دختر جوانی پشت میز نشسته. می‌گوید: «بعضی‌ها پول می‌خوان بعضی‌ها مثلا با بچه میان و انتظار دارن شما کفش یا لباس نو بهشون بدی اما ما هم نمی‌‌تونیم چون شرایط برای ما هم خوب نیست. کلا اگه جنس زده‌دار داشته باشم یا مثلا لباسی تک سایز باشه یا روی دستم مونده باشه رو می‌ذارم کنار و این‌طور مواقع می‌دم بهشون تا اگه دوست دارن بر دارن. ارزون‌ترین جنسی که دارم جورابه، ۳۰ هزار تومن و گرون‌ترین اون هم لباسه که یه میلیون و پنجاه و هشت هزار تومن قیمت خورده. بعضی‌ها با همین قیمت‌ها هم خرید  نمی‌کنن.»

در میان آدم‌هایی که به اینجا رفت و آمد دارند، همین چند وقت پیش زنی به مغازه‌ای که زیور خانم در آن فروشنده است رفته و از او خواسته تا لباسی که قبلا پوشیده را بخرد: « لباس خودش رو رفو کرده بود و درواقع مدل آن را عوض کرده بود. اون رو به من نشون داد و گفت که می‌شه این رو از من بخری؟ به پولش احتیاج دارم.. من نمی‌تونستم بخرم چون خودم اینجا فروشنده  هستم   بعد هم،  اون لباس دست‌دوم  رو کسی از من نمی‌خره.»

روایت تعمیرکار از  شرمِ نان و آبروداری

راهروها را رد می‌کنم به یک مغازه رفوگری کیف می‌رسم. زن پشت یک چرخ خیاطی بزرگ که مخصوص کیف دوزی است نشسته و بند کیف را زیر چرخ برده و با دست دیگرش آن را از زیر سوزن می‌کشد. سایه‌ام را می‌بیند، سرش را بلند می‌کند و در پاسخ به سئوال‌هایم کمی مکث کرده و سپس می‌گوید: « به قدری این چیزها رو اطرافمون دیدیم که دیگه عادی شده. انگار فقر آدم‌ها دیگه عحیب نیست. دلمون هم می‌سوزه اما نمی‌تونیم کاری کنیم.» هم کیف می‌فروشد و هم تعمیر می‌کند اما به‌طور کلی هزینه‌های مغازه‌اش با تعمیر کیف می‌چرخد چون خیلی‌ها دیگر قدرت خرید کیف ندارند و همان کیف‌های کهنه قبلی را رفو می‌کنند.  لحظه‌ای سکوت می‌کند، بعد انگار چیزی به یادش می‌آید. خاطره‌ای که می‌خواهد تعریف کند، هنوز هم برایش سنگین است و موقع گفتن آن صدایش را به سختی می‌شنوم.« چیزی که واقعا من رو تکون داد این بود که یه بار خانومی اومد مغازه، خیلی مرتب و آراسته بود. یه جعبه شیرینی خونگی هم با خودش آورده بود. گفت: این شیرینی رو برای شما درست کردم. من هم تشکر کردم و ازش گرفتم. همراهش یه کیف خیلی خراب آورده بود برای تعمیر. گفت: من یه دوقلو دارم، اوضاع‌مون خیلی بده. باید پول شیرخشک و پوشک بدم، اینقدر وضعیتمون بده که نمی‌تونم برای خودم کیف بخرم… اینو برام درست کن.. کیف از چند جا پاره بود، گوشه‌هاش داغون شده بود، دسته‌ش هم باید کامل عوض می‌شد. قبول کردم و براش درستش کردم.وقتی برگشت که کیف رو تحویل بگیره، گفت: من همون شیرینی رو آوردم جای دستمزدتون، چون ندارم پول بدم. هر چی اصرار کردم که پول شیرینی رو بگیر، تعمیر کیف هم مهمون من باش، قبول نکرد. گفت: نه، من که صدقه‌بگیر نیستم. این موضوع خیلی روی من تاثیر گذاشت… تا چند روز حالم بد بود و به هر کسی که می‌رسیدم ماجرا رو تعریف می‌کردم. آخه فکر کن یه زن چقدر باید تحت فشار باشه که همچین حرفی بزنه. واقعا این زن چقدر باید از این کار و از این گفت‌وگو ناراحت شده باشه؟  خیلی ناراحت ‌کننده  بود.»

این جمله‌ها را که تعریف می‌کند، لایه نازکی از اشک چشم‌هایش را می‌پوشاند، اما خودش را جمع‌وجور می‌کند تا اشک‌ از چشم‌هایش جاری نشود.«این صحنه‌ها کم نیست. مردم با کیف‌های خیلی داغون میان؛ حتی اونایی که ظاهرشون خوبه و مرتبن. نزدیک مدرسه‌ها که می‌شه، تعمیر کیف بچه‌مدرسه‌ای‌ها بیشتره؛ زیپ‌ها پاره، دسته‌ها کنده…می‌گن کیف گرونه این رو یه جوری درست کن. دستمزد تعمیرات کیف از بیست تومن شروع می‌شه تا سیصد تومن. گرون‌ترین کیفم هم یه میلیون و نیمه، ولی بیشتر درآمدم از تعمیراته چون مردم نمی‌تونن کیف بخرن. یه روزایی سه، چهار تا کیف برای تعمیر دارم، یه روزهایی هم  هیچی  البته.»

پیرمرد بازنشسته‌ای  که با کمک دیگران زندگی می‌کند

یکی از مغازه‌داران هم که سال‌هاست در این بازار سرپوشیده کار کرده، تعریف می‌کند: «یه خانمی هست که از یه جای دور میاد و کمک می‌گیره، این کارو هم سیستماتیک انجام می‌ده، همیشه میاد. یه پیرمرد دیگه هم هست که بعدازظهرها میاد… اول فکر می‌کردم فقط دور می‌زنه، می‌گرده و پیاده روی می‌کنه، بعد فهمیدم که مغازه‌دارهای دیگه بهش کمک می‌کنن. اگر با چشم خودم نمی‌دیدم باورم نمی‌شد، خیلی آدم محترم و با آبروییه… یه بار باهاش حرف زدم، گفت بازنشسته‌ست ولی حقوق بازنشستگیش کفاف زندگیِ‌شو نمی‌ده بنابراین بچه‌هاش هم کمکش می‌کنن. طوری رفتار می‌کنه که اصلا فکر نمی‌کنید نیازمند باشه  و با همه  هم خوش و بش می‌کنه.»

جلوتر یک مغازه لوازم تحریرفروشی هست که حالا بیشتر از همه خلوت است. فروشنده‌اش می‌گوید: « دم مدرسه‌ها همیشه یه شلوغی هست، چند نفر میان دفتر می‌خوان و می‌گن کار با قیمت پایین به ما معرفی کن. در مقابل آدم‌هایی هم هستند که می‌گویند کار گرانقیمت و با کیفیت به ما معرفی کن. یه خانمی هم هست که می‌شناسیمش، همیشه میاد و موقع مدرسه‌ها هم به بچه‌هاش کمک کردیم. یه آقای دیگه هم چند تا بچه داره، میاد  و صاحب‌کارم خیلی  بهش کمک می‌کنه.»

دختر جوانی که از حدود یک هفته پیش جلوی بازار، غرفه‌ تغذیه دارد هم روایت دیگری دارد: « تازه اومدم اینجا، ولی توی همین هفته دو نفر اومدن و گفتن: «پول نداریم، ولی گرسنه‌ایم، اگه چیزی داری بده ما بخوریم.» از ظاهرشون کاملا مشخص بود که فقیرن؛ لباس‌های پاره، صورت‌های کثیف و دست‌های سیاه. به هر حال، اگه چیزی آماده داشته باشم بهشون می‌دم، اما اون روز آخر شب بود و متأسفانه چیزی  نداشتم که  بهشون بدم.»

همه هم البته نگاه یک جور و یک دست به ماجرا ندارند، مثلا یکی از مغازه‌دارها که ظاهرا فرد سرشناس و معتمدی در این بازارچه است و به گفته همسایه‌ها دست به خیر دارد، می‌گوید که تعداد این آدم‌هایی که به عنوان فقیر می‌آیند، زیاد نیست: « یه عده آدم خاصن که ما می‌شناسیمشون. فقط پول می‌خوان. بعضی‌ها میان می‌گن برای پسرم شلوار بده، یه شلوار می‌دی، می‌خواد برای همه خانواده‌ش ببره. بعضی‌ها هم میان دو قلم جنس می‌گیرن، اگه سومی رو ندیم فحش می‌دن و نفرین می‌کنن. آدم وقتی می‌بینه، می‌فهمه بعضی‌ها دروغ می‌گن ولی خانم هیچ کس از اینجا یعنی از مغازه من، دست خالی نمی‌ره. راستشو بخوای، وقتی یه نفر داره گدایی می‌کنه در حالی که ممکنه که نیازمند نباشد ما باز هم بهش کمک می‌کنیم چون به نظر من اون واقعا  فقیره   و اگه پولی هم بهش داده  بشه، حقشه.»

در این بازارچه سرپوشیده، هر مغازه‌دار روایت خودش را دارد؛ روایت‌هایی که گاهی با هم تناقض دارند اما در یک نقطه به هم می‌رسند: فشاری که از دیوارهای زندگی مردم بالا رفته و حالا از پشت ویترین‌ها، از لابه‌لای پارچه‌ها و کیف‌ها، از چرخ‌خیاطی‌ها و سینی‌های خوراکی خودش را نشان می‌دهد. اینجا که نه محله‌ پایین‌شهر است و نه مرکز یک بازار پررفت‌وآمد همین تصویر نگران‌کننده دیده می‌شود؛ و همین کافی است تا حدس بزنیم وضع در محله‌های ضعیف‌تر و شلوغ‌تر شهر چگونه است. مثلا یکی از مغازه‌داران بازار سنتی ستارخان که چند روز پیش به‌طور اتفاقی با من هم‌مسیر بود و جرقه نوشتن این گزارش را روشن کرد، می‌گفت؛ من بعضی از لباس‌های دست‌دومی که خودم نمی‌خواهم را به بعضی از این زنان که برای دریافت کمک به مغازه‌ام می‌آیند، نشان می‌دهم، با چنان ذوقی این لباس‌ها را می‌برند که باورتان نمی‌شود.«گاهی بعضی لباس‌ها خیلی کهنه‌ان اما بعضی‌ها باز هم اونا رو بر می‌دارن و کلی هم دعا می‌کنن اما بعضی‌ها توقع دارن همیشه لباس نو به اونها بدی. یکی دو نفر هم نیستند که … به یه نفر لباس نو می‌دی، به دو نفر، به سه نفر؛ اگه بخوام به همه لباس نو بدم که باید یه نفر سر ماه بیاد دست خودم رو بگیره و حساب طلبکارها رو صاف کنه… قیمت‌ها هم که هر روز بالا می‌ره و گاهی فکر می‌کنم اینجا، تبدیل شدم به کارگر عمده‌فروش‌های بازار، نه دل دارم قیمت‌ها رو بالا ببرم و نه می‌تونم، چون مردم نمی‌تونن بخرن. گاهی بعضی از زن‌ها که معلومه خونه‌دار هستن و درآمدی ندارن لباسی رو می‌خرن و همسرشون فرداش با دعوا میاد که لباس رو پس بده یا اگه همراهشون باشه اصلا اجازه خرید بهشون نمی‌ده. یک نفر هست، شوهرش مریضه و نمی‌تونه کار کنه. معلومه که آبروداره و حلال‌خور، این زن سبزی قرمه درست می‌کنه و هر چند وقت یک بار میاد اینجا. من گاهی ازش می‌خرم و گاهی هم بهش لباس می‌دم. نوش جونش واقعا.»

قدرت خرید مردم در چند سال اخیر به‌شدت افت کرده و بعد از جنگ دوازده‌روزه هم آثارش پررنگ‌تر شده است. در مقابل، قیمت‌ها از خوراک و پوشاک تا سایر مایحتاج هر روز بالاتر می‌روند؛ به‌ویژه در رده مواد غذایی، لبنیات، گوشت و میوه‌ها. همین هفته قیمت شیر کم‌چرب به ۴۲ هزار و ۵۰۰ تومان و شیر پرچرب به ۵۲ هزار تومان رسید. هر سطل ماست پرچرب یکی از برندها از ۱۷۸ هزار تومان در روزهای اخیر به ۱۹۵ هزار تومان رسید. دلیل آن هم تب برفکی اعلام شده. گزارش‌های میدانی نشان می‌دهد ران ممتاز گوسفندی در ۱۰ آذر ۱۴۰۴ با قیمت ۸۰۳ هزار تومان عرضه شده است چرا؟ ظاهرا قیمت نهاده‌های دامی و مشکل توزیع آن، این افزایش قیمت‌ را رقم زده. طبق داده‌های مرکز آمار ایران، نرخ تورم خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها در آبان‌ماه به ۶۶.۲ درصد رسیده است؛ عددی که هر دلیلی؛ جنگ یا بیماری و کم آبی داشته باشد به‌روشنی فشار سنگین بر معیشت خانواده‌ها را نشان می‌دهد. انجمن تولیدکنندگان پوشاک چندی پیش اعلام کرد که هزینه‌های تولید پوشاک از سال ۱۳۹۰ تاکنون با افزایش ۱۰۰۰ درصدی همراه بوده و مطابق جدیدترین آمار مرکز آمار ایران تورم سالانه گروه پوشاک و کفش بیش از ۳۳ درصد گزارش شده است. تمام اینها در حالی است که هنوز افزایش قیمت بنزین اجرایی نشده و تاثیر آن بر زندگی و قیمت‌ها مشخص نیست. مردم شاید بتوانند خرید کیف و کفش و لباس را حذف کنند و به تعویق بیندازند، لباس و کیف‌های کهنه‌شان را رفو کنند و از خرید پوشاک نو چشم بپوشند اما حذف مواد غذایی سالم، پروتئین و ویتامین‌ها، برابر است با فرسایش تدریجی سلامتی؛ چیزی که نه می‌توان از آن صرف‌نظر کرد و نه می‌توان ترمیمش را قسطی خرید.