دسته: سیاسی

 اظهارات ترامپ در شرایطی مطرح شده که تنگه هرمز همچنان در محاصره دریایی ایالات متحده قرار دارد و نشانه جدیدی از مذاکرات بین ایران و آمریکا دیده نمی شود. دکتر احسان موحدیان، مدرس دانشگاه علامه و تحلیلگر مسائل بین‌الملل در گفتگو با فرارو به تحلیل شرایط موجود پرداخته است:

آمریکا به دنبال اجرای «اصل غافلگیری» است

 احسان موحدیان گفت: «مهمترین مسئله‌ای که اکنون باید مورد توجه قرار دهیم این است که اصل ماجرا «غافلگیری» است. به هر حال، طرف مقابل در تلاش است اصل غافلگیری را رعایت کند. نکته دوم که باید مورد توجه قرار گیرد این است که تا زمانی که زوج ترامپ و نتانیاهو در کنار یکدیگر قرار دارند، امکان این که درگیری رخ دهد، وجود دارد. این دو نفر تا جای ممکن به ضربه زدن تمایل دارند. این که چه خواهند کرد را می‌توان در این چارچوب بررسی کرد که ترامپ اواخر اردیبهشت با رئیس جمهور چین دیدار خواهد داشت. اهمیت زمان این دیدار از این جهت است که شاید ترامپ می‌خواهد تا پیش از آغاز جام جهانی، فضا را آرام کند.»

وی افزود: «تداوم وضعیت فعلی به صلاح نیست، چرا که درست است که ایران با بستن تنگه هرمز، فشار وارد می‌کند، اما فشاری که به اقتصاد جهان وارد می‌کند، بیش از فشار بر مردم آمریکا است. کمبودهای مختلف ناشی از بسته شدن تنگه هرمز، در عرصه بین الملل، از جمله کمبود کود و کمبود سوخت، در کنار بحران مواد غذایی بر کل مردم جهان تاثیر می‌گذارد.»

احتمال حملات قوی و کوتاه

این تحلیلگر ارشد حوزه سیاست خارجی در خصوص نوع حملات احتمالی اسرائیل یا آمریکا به ایران گفت: «اگر قرار باشد در روزهای آتی حمله‌ای رخ دهد، از نوع حملات و ضربات کوتاه و قوی است تا ایران را وادار به تسلیم و پذیرش خواسته‌های خود کنند. اگر به خبرهایی که از تریبون‌های طرف مقابل منتشر می‌شود نیز دقت کنیم، اینطور استنباط می‌شود که شاید یکی از سناریوهای آنان، طراحی ترورهای جدید باشد. یا این احتمال وجود دارد که حملاتی علیه زیرساخت‌های کشور ترتیب داده شود. حملات به زیرساخت‌های توزیع برق یا حتی حمله به جزایر خلیج فارس و تنگه هرمز نیز می‌تواند از دیگر گزینه‌ها باشد. همه این‌ها در راستای وادار کردن ایران به تسلیم است. از دید من حمله به تاسیسات هسته‌ای نیز محتمل است.»

وی افزود: «وادار کردن ایران به انعطاف در برابر خواسته‌های طرف مقابل، اصلی‌ترین هدفی است که این روزها دنبال می‌شود. ایران همیشه در برابر این رفتارها قاطع پاسخ داده و بارها اعلام کرده ضرباتی طولانی و دردناک خواهد زد. همچنین به کشورهای حاشیه خلیج فارس هشدار داده است. ضمن این که اسرائیل نسبت به ما آسیب‌پذیر‌تر است. در واقع اسرائیل مثل ما پراکندگی نیروگاه‌های برقی ندارد، بلکه چند نیروگاه برق و انرژی اسرائیل در یک نقطه متمرکز شده است. بنابراین نابودسازی این زیرساخت‌ها برای ایران کار سختی نیست.»

کشورهای جهان دچار مشکلات شدیدی خواهند شد

این استاد دانشگاه در خصوص تلاش‌های آمریکا برای فشار اقتصادی به ایران گفت: «نگاهی به اخبار اخیر نشان می‌دهد که آمریکا امیدوار است در حوزه اقتصادی از طریق فشارهایی که اعمال می‌کند و منتهی به تورم و بیکاری و امثالهم می‌شود و آسیبی که به زیرساخت‌ها وارد شده و منتهی به افزایش قیمت حامل‌های انرژی نیز می‌شود بتوانند یک موج جدید نارضایتی ایجاد کنند و این نارضایتی منتهی به آشوب اجتماعی شود. سپس از طریق این آشوب، یک مکمل برای حملات نظامی ایجاد شود. با توجه به مسیرهای ترانزیتی جایگزینی که برای تنگه هرمز ایجاد کرده‌ایم و با توجه به توانمندی‌های فنی و نظامی که داریم هیچوقت اجازه نداده‌ایم محاصره دریایی کامل شود. نفت‌کش‌های ما در حال عبور از تنگه هرمز هستند و اگر آمریکا قصد داشته باشد کاری انجام دهد، باید ضرباتی شدید وارد کند.»

وی در خصوص مسئله ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم مورد مناقشه بین ایران و آمریکا گفت: «آمریکایی‌ها تصور می‌کنند این اورانیوم در جنوب اصفهان ذخیره شده است. دیدیم که یکبار هم سعی کردند این اورانیوم را از منطقه خارج کنند، اما این که بخواهند دوباره چنین عملیاتی را انجام دهند، ممکن نیست. به همین دلیل معتقدم در یک وضعیت بغرنج قرار دارند و علیرغم تصویرسازی که می‌کنند و می‌گویند از نظر زمان، نظامی و مسائل اقتصادی مشکلی ندارند، اما واقعیت این است که به شدت از هر نظر تحت فشار هستند و این در حالیست که می‌خواهند به هر شکلی که شده، خود را پیروز میدان نشان دهند. هر نوع اشتباه محاسباتی که به خصوص از سمت آمریکا و اسرائیل رخ دهد، عواقب بسیار سنگین و جبران نشدنی برای کل دنیا خواهد داشت. ایران می‌تواند تا حدی مشخص از تاب آوری را با توجه به جغرافیا و منابع خود، تعریف کند. اما سایر کشورهای جهان که به شدت به انرژی تنگه هرمز، کود، هلیوم و سایر موارد مهمی که از این تنگه عبور می‌کند وابستگی دارند، دچار مشکلات شدیدی خواهند شد. بنابراین اگر آمریکایی بخواهند بار دیگر اقدامی انجام دهند، با توجه به این که ایران نیز جنگ را موجودیتی می‌بیند، ایران واکنش‌هایی به مراتب جدی‌تر خواهد داشت که رکودی عظیم و اقتصادی را برای کل جهان ایجاد خواهد کرد.»

به گزارش ایسنا به نقل از ای‌بی‌سی نیوز، ۲۲ نفر از خدمه این کشتی به پاکستان انتقال یافته‌اند تا از آنجا به تهران بازگردانده شوند.

سنتکام در ادامه اعلام کرد که روند بازگرداندن مالکیت این کشتی به مالک اصلی آن آغاز شده است.

جزئیات بیشتری درباره زمان دقیق بازگشت خدمه و نحوه تحویل نهایی کشتی منتشر نشده است.

پیشتر ۶ نفر از خدمه ایرانی کشتی «توسکا» آزاد شده و به کشور بازگشته بودند.

کشتی «توسکا» که پیش‌تر در مسیر ایران و حامل محموله‌ای از اقلام حیاتی از جمله تجهیزات و داروهای پزشکی بود، با مداخله نیروهای آمریکایی توقیف شد. در زمان وقوع این حادثه، ۲۸ خدمه ایرانی در این کشتی حضور داشتند. مقامات کشور با اشاره به شرایط خاص خدمه و ملاحظات انسانی، از جمله حضور خانواده‌های برخی از آن‌ها، تأکید کردند که مسیرهای حقوقی و دیپلماتیک را برای حل این موضوع در اولویت قرار داده‌اند.

در همین چارچوب، جمعیت هلال احمر جمهوری اسلامی ایران در تاریخ دوم اردیبهشت‌ماه با ارسال نامه‌ای رسمی‌به دیوان کیفری بین‌المللی و کمیته بین‌المللی صلیب سرخ، خواستار رسیدگی فوری به این موضوع شد. در این مکاتبه، ضمن ابراز نگرانی نسبت به نقض اصول بنیادین حقوق بین‌الملل بشردوستانه، بر لزوم حمایت از خدمه غیرنظامی و تضمین دسترسی ایمن به محموله‌های پزشکی تأکید شده است.

در بخشی از این نامه، توقیف کشتی «توسکا» به‌عنوان اقدامی در تعارض با قواعد حاکم بر آزادی کشتیرانی و موازین بشردوستانه توصیف شده و نسبت به پیامدهای آن بر زنجیره تأمین اقلام حیاتی، به‌ویژه برای بیماران نیازمند درمان‌های مستمر، هشدار داده شده است.

وی بیان کرد: این به معنای نبود برنامه نیست. سال‌هاست که این سناریوها مورد توجه بوده است؛ از زمانی که این نگرانی وجود داشت که بنادر جنوبی می‌توانند به نقطه آسیب‌پذیر تبدیل شوند. به همین دلیل، سیاست‌هایی مانند عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا، توسعه بنادر شمالی، تقویت گذرگاه‌های مرزی و گسترش تجارت ریلی دنبال شد تا در صورت محدود شدن جنوب، مسیرهای جایگزین فعال باشند.

قنبری اشاره کرد: در کنار آن، موضوع ذخایر راهبردی و خودکفایی نیز همواره در دستور کار بوده است؛ از جمله تأکید بر تولید داخلی کالاهای اساسی مانند گندم، خرید تضمینی و افزایش ظرفیت تاب‌آوری اقتصادی. بنابراین، تاب‌آوری برای ما موضوع جدیدی نیست.

معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه مطرح کرد: با این حال، نباید تصور کرد شرایط بدون هزینه خواهد بود. ما در جنگ هستیم و جنگ با خود خسارت و فشار به همراه دارد. اما این وضعیت قابل مدیریت است، هرچند جزئیات آن در این مقطع قابل بیان نیست.

وی گفت: در مورد نگرانی‌های عمومی درباره کالاهای اساسی و دارو نیز باید توجه داشت که بخشی از این فضا می‌تواند ناشی از عملیات روانی باشد. اگر جای طرف مقابل بودم، صرفاً به محاصره بسنده نمی‌کردم و تلاش می‌کردم از طریق رسانه‌ها سطح نگرانی در داخل را افزایش دهم. بنابراین برای تحلیل واقع‌بینانه، این عامل باید در نظر گرفته شود.

در پاسخ به این سوال که آیا فشارهای اقتصادی آمریکا ممکن است تشدید شود، قنبری اظهار داشت: تقریباً همه ابزارهای فشار پیش‌تر اعمال شده است و اکنون تمرکز بیشتر بر افزایش اثربخشی همین ابزارهاست، نه خلق ابزارهای جدید. اقتصاد ایران نیز اقتصادی نیست که برای اولین بار با تحریم مواجه شده باشد. طی سال‌های گذشته، کشور ناگزیر به سمت تنوع‌بخشی حرکت کرده و همین امر بخشی از آسیب‌پذیری‌ها را کاهش داده است. اگرچه وابستگی‌هایی به بنادر جنوبی و برخی منابع خاص وجود داشته، اما این وابستگی‌ها نسبت به گذشته کمتر شده است.

او با اشاره به تجربه تولید داخلی افزود: در برخی حوزه‌ها از واردکننده به تولیدکننده و حتی صادرکننده تبدیل شده‌ایم. این دستاوردها امروز در شرایط فشار اهمیت خود را نشان می‌دهد.

در ادامه، قنبری به موضوع امارات و دبی اشاره کرد: آنچه در عمل برای ایران اهمیت داشت، دبی بود نه کل امارات. دبی به‌دلیل نقش بندری، مالی و سابقه حضور ایرانیان، به یک مرکز مهم برای تجارت ایران تبدیل شده بود. اما وابستگی بیش از حد به آن، از سال‌ها قبل به‌عنوان یک ریسک شناخته شد و تلاش‌هایی برای تنوع‌بخشی انجام گرفت.

به گفته او، از دست دادن دبی به معنای فروپاشی تجارت ایران نیست، چراکه تجارت مسیر خود را پیدا می‌کند و گزینه‌های جایگزین وجود دارد. اگر این عامل تعیین‌کننده بود، آمریکا به سمت محاصره دریایی نمی‌رفت.

در مورد محاصره دریایی، قنبری تأکید کرد: چنین اقدامی هم ورودی اقتصاد (واردات کالا) و هم خروجی آن (صادرات نفت) را هدف قرار می‌دهد و علاوه بر اثر واقعی، بر ایجاد ترس از کمبود نیز حساب می‌کند. با این حال، برای این وضعیت نیز سیاست‌های مقابله‌ای وجود دارد.

او درباره تنگه هرمز نیز توضیح داد: موضع ایران بستن تنگه نیست، بلکه مدیریت آن در شرایط جنگی است. از منظر اقتصادی نیز، ارائه خدمات در این مسیر می‌تواند مشمول هزینه باشد؛ همان‌طور که در سایر نقاط جهان نیز چنین است. در حقوق بین‌الملل نیز بسیاری از قواعد بر اساس واقعیت‌های میدانی شکل می‌گیرند.

در بخش دیگری از این گفت‌وگو، قنبری به پیچیدگی رفع تحریم‌ها اشاره کرده و گفت:

رفع تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده به‌شدت به هم وابسته‌اند، اما ساختار تحریم‌ها بسیار پیچیده و چندلایه است و نمی‌توان انتظار داشت با یک توافق ساده، همه آن‌ها به‌طور کامل رفع شود. به همین دلیل، مذاکرات معمولاً همزمان بر رفع تحریم‌ها و دستیابی به نتایج ملموس مانند فروش نفت و دسترسی به منابع مالی تمرکز دارد.

او همچنین درباره سرمایه‌گذاری خارجی افزود: محدودیتی از سوی ایران برای سرمایه‌گذاری خارجی وجود ندارد و موانع اصلی ناشی از تحریم‌های آمریکاست. حتی در صورت عدم ورود مستقیم سرمایه، امکان همکاری در قالب انتقال فناوری، اجرای پروژه‌ها و مشارکت‌های فنی وجود دارد.

در خصوص روابط اقتصادی با اروپا نیز قنبری نگاه انتقادی دارد و گفت: اروپا پس از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای، عملاً نتوانست نقش مؤثری ایفا کند و سهم اقتصادی خود را به‌شدت کاهش داد. در واقع، اروپا زمانی می‌تواند در معادلات نقش داشته باشد که بتواند مستقل از آمریکا، منافع اقتصادی ملموسی ارائه دهد.

در نهایت، او درباره آینده جنگ و احتمال توافق بیان کرد: پیش‌بینی در این شرایط کار دشواری است، اما آنچه روشن است این است که هیچ جنگی بی‌پایان نیست. مسئله اصلی، یافتن نقطه بهینه برای پایان جنگ است؛ نقطه‌ای که در آن بیشترین منافع حاصل و از تکرار درگیری جلوگیری شود. هدف این است که پس از پایان جنگ، کشور بتواند وارد دوره‌ای از ثبات و بازسازی شود و هزینه‌های تحمیل‌شده جبران گردد.