به گزارش اقتصادران، در ماههای اخیر، موضوع رفع انسداد از اینترنت بینالملل به یکی از داغترین مطالبات جامعه ایران تبدیل شده است. در حالی که افکار عمومی در انتظار تحقق وعدههای انتخاباتی دولت چهاردهم در زمینه آزادیهای فضای مجازی است، طی هفتههای اخیر اخباری مبنی بر تشکیل «ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی» به ریاست محمدرضا عارف، معاون اول رییسجمهور، بارقههای امیدی را ایجاد کرده است.
همزمان با تشکیل این ستاد، اما برخی افراد و جریانات دولت را هدف قرار دادند که چرا اقدام به تشکیل نهادهای موازی با شورای عالی فضای مجازی و شعام کرده است؟ در پاسخ به این هجمهها، اما باید به حکم مسعود پزشکیان توجه کرد. رییسجمهور تنها در مقام ریاست دولت این حکم را صادر نکرده، بلکه وی به عنوان «رییس شورای عالی امنیت ملی» و «رییس شورای عالی فضای مجازی» اقدام به تشکیل این ستاد کرده است. به این ترتیب مصوبات ستاد فوق، از پشتوانه قانونی و اجرایی لازم برخوردار است و ادعای «دور زدن شوراها» فاقد وجاهت حقوقی است.
ضمن اینکه پیش از این هم ستادهایی چون تنظیم بازار و ستادهای بازسازی و…توسط روسای جمهور ایران برای حفاظت از منافع اکثریت ایرانیان ایجاد شدهاند. اما چرا این حجم مخالفت و تخریب از سوی برخیها اجرایی میشود؟ به نظر میرسد پشت پرده این انتقادات از سوی برخی طیفهای خاص را باید در داستانی پیچیده از نفوذ یک «جریان پرقدرت» و «سودهای نجومی» نهفته در آن جستوجو کرد.
آنها هر فرد و جریان و ساختاری که بخواهد میان آنها و حاشیه سود قابل توجهشان فاصله بیندازد را مینوازند. «اعتماد» طی هفته گذشته ازتصمیمات ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی به ریاست عارف و زمان رفع انسداد از اینترنت گزارشهایی را تهیه کرد. مخاطبان بسیاری در تماس با روزنامه خواستار تداوم این پیگیری و انتقال مطالبات مردم در زمینه رفع انسداد از اینترنت شدند. در این گزارش نیز با استناد به اطلاعاتی که برای نخستینبار منتشر میشود، آخرین مصوبات ستاد مورد بررسی قرار گرفته است.
ستاد ساماندهی؛ فراتر از یک ساختار دولتی
در شرایطی که اینترنت پرو امکان استفاده از اینترنت بینالمللی را برای اقشار برخوردار مهیا ساخته، رییسجمهور به عنوان پاسدار قانون اساسی و چهرهای که همواره به دنبال رفع تبعیض و رویکردهای عادلانه بوده، تلاش میکند زمینه استفاده از اینترنت را برای عموم ایرانیان فراهم سازد. رییسجمهور بدون حاشیهسازی ترجیح داد که از اقدامات قانونیاش بهرهگیری کند. تشکیل ستاد راهبری و ساماندهی فضای مجازی و انتخاب عارف در راس هرم این ستاد به عنوان چهره اجماعساز کابینه که هم مورد تایید نهادهای دانشگاهی و نخبگانی است، هم بروکراسی دولت را راهبری میکند و مهمتر از آن از رویکردهای جنجالی پرهیز دارد، نشان داد که عزم دولت برای استیفای حقوق ملت در زمینه رفع انسداد از اینترنت کاملا جزم است.
پیگیریهای «اعتماد» از راهروهای پاستور نشان میدهد که طی روزهای اخیر ستار هاشمی، وزیر ارتباطات به عنوان دبیر این ستاد انتخاب شده و سخنگویی و فرآیند اطلاعرسانی این ستاد هم در اختیار معاونت ارتباطات دفتر معاون اول قرار گرفته است. اما اهمیت این ستاد تنها در اعضای کابینه نیست؛ ۳شخص حقیقی از اساتید حوزه فضای مجازی و ارتباطات اینترنتی دانشگاههای برتر کشور نیز به عنوان اعضای این ستاد منصوب شدهاند. «اعتماد» هر چند به اسامی این اساتید دست یافته، اما به دلیل فشارهایی که ممکن است از سوی کاسبان حوزه انسداد اینترنت و تندروها متوجه آنان شود از درج اسامی آنها تا زمان مناسب خودداری میکند. حضور این چهرههای نخبه و دانشگاهی در این ستاد در واقع، تلاشی برای علمیسازی تصمیمات و خروج از دایره تصمیمات صرفا امنیتی است.
مافیای فیلترینگ؛ چرا اینترنت باز نمیشود؟
یکی از کلیدیترین بخشهای این معادله، شناسایی عاملان فشار برای تداوم فیلترینگ است. واقعیت تلخ این است که قطع اینترنت در چند دهه اخیر، برای برخی طیفها به یک «کاسبی چند همتی» تبدیل شده است. فروش فیلترشکنها (VPN) و ابزارهای دور زدن فیلترینگ، ماهانه سودهای هنگفتی را به جیب مافیایی سرازیر میکند که نفوذ عمیقی در لایههای رسانهای و تبلیغاتی دارند. همانطور که در گزارش قبلی «اعتماد» به آن اشاره شد، گمانهزنیها درباره زمان رفع انسداد، به بازه زمانی نیمه تا پایان خردادماه اشاره دارد.
«اعتماد» پس از تماسهای فراوان مخاطبان دوباره یافتن پاسخی برای این پرسش را در دستور کار قرار داد که موعد نهایی رفع انسداد از اینترنت چه زمانی خواهد بود؟طبق تحلیلهای صورت گرفته در گفتوگو با مقامات آگاه، احتمال اجرایی شدن این تصمیم در نخستین جلسات رسمی ستاد ساماندهی فضای مجازی، بسیار بالا برآورد میشود. گام به گام بودن این فرآیند، نشانی از واقعگرایی دولت در مدیریت این انتقال بزرگ است. با این حال، نکته حایز اهمیت این است که اینترنت، امروز دیگر یک کالای لوکس یا ابزار سرگرمی نیست، بلکه زیرساختی حیاتی، همتراز با برق، آب و گاز است که زندگی و معیشت مردم به آن گره خورده است. اما باید توجه داشت که موفقیت ستاد ساماندهی فضای مجازی تنها در گروی تصمیمات دولتی نیست. برای عبور از این مرحله، نیاز به یک مطالبهگری مدنی هوشمندانه است. مردم و فعالان رسانهای باید آگاه باشند که اینترنت بینالملل، یک مساله صنفی محدود به گروههای خاص نیست، بلکه مسالهای ملی است.
برای این منظور باید دولت و شخص رییسجمهور را مساعدت کرد تا بتوانند اینبار را از بزنگاههای دشوار عبور داده و زمینه تحقق مطالبات مردم را فراهم سازند. تجربه نشان داده است که مردم ایران با توانمندی و هوشمندی خود، قادر به مدیریت استفاده از این ابزار هستند و استدلالهای محدودکننده مبنی بر آسیبزا بودن فضای مجازی، بیشتر پوششی برای حفظ منافع اقتصادی گروهی خاص است.
عبور از «انسداد» برای «اقتدار ملی»
تشکیل ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی، نقطه عطفی برای خروج از بنبست کنونی است. امروز اینترنت بینالملل، نه یک کالای لوکس که زیرساختی حیاتی، همتراز با برق، آب و گاز است که حیات اقتصادی و معیشت میلیونها ایرانی به آن گره خورده است.تداوم وضعیت کنونی، بیش از آنکه ریشه در ملاحظات امنیت ملی داشته باشد، در گروی منافع «مافیای فیلترینگ» است؛ همان اقلیت پرنفوذی که از فروش ابزارهای دور زدنِ انسداد، سودهای نجومی کسب میکنند و با جریانسازیهای رسانهای، مانع از بازگشت اینترنت به چرخه عادی زندگی مردم میشوند.
موفقیت دولت در استیفای این حق، پیروزی عقلانیت بر رفتارهای غیرقانونی و پیروزی منافع عمومی بر منافع یک اقلیت صاحب نفوذ خواهد بود. مردم ایران، منتظر گشودن گرهی هستند که بیش از هر زمان دیگری بر زندگی روزمره آنها سنگینی میکند. در نهایت، آنچه ضرورت دارد، نه تعلل، بلکه گامی قاطع و شفاف برای رفع انسداد است؛ اقدامی که میتواند اعتماد عمومی را ترمیم کرده و نشان دهد که حاکمیت، مطالبات مردم را فراتر از فشارهای گروهی و کاسبکارانه اولویتبندی میکند. اکنون که زیرساخت قانونی و مدیریتی این اصلاحات فراهم شده است، زمان آن رسیده که با عبور از فضای غبارآلودِ ایجاد شده توسط مافیا، اینترنت به عنوان ابزار ضروری پیشرفت، به دست صاحبان اصلی آن یعنی مردم بازگردد.
