به گزارش اقتصادران، تابستان ۱۴۰۵ برای صنعت برق ایران نه صرفا یک فصل گرم بلکه آزمونی برای سنجش توان واقعی زیرساخت انرژی کشور است؛ فصلی که در آن ناترازی برق دیگر یک هشدار فنی یا عددی در گزارشهای وزارت نیرو نیست بلکه به مسالهای اقتصادی، اجتماعی و حتی امنیتی تبدیل شده است.
در حالی که طی سالهای گذشته برقها عمدتا ناشی از رشد مصرف و عقبماندگی سرمایهگذاری در تولید برق عنوان میشد، امسال مجموعهای از عوامل همزمان، تصویر پیچیدهتری از وضعیت انرژی کشور ترسیم کردهاند؛ از فرسودگی نیروگاهها و بحران گاز گرفته تا کاهش فعالیت بخشی از صنایع و فشار سنگین بر شبکه انتقال.
براساس آمار و اظهارات رسمی مسوولان، ناترازی برق در تابستان گذشته به حدود ۲۰هزارمگاوات رسیده بود؛ رقمی که وزیر نیرو اعلام کرده در صورت تداوم روند مصرف سالهای قبل حتی میتوانست در تابستان امسال تا مرز ۲۴هزارمگاوات نیز افزایش پیدا کند. با این حال دولت مدعی است که از طریق اجرای طرحهای مدیریت مصرف، توسعه نیروگاههای تجدیدپذیر و افزایش ظرفیت تولید، میتواند این شکاف را به کمتر از ۱۰هزارمگاوات برساند اما مساله اصلی اینجاست که کاهش نسبی ناترازی الزاما به معنای حل بحران نیست.
بخشی از کاهش مصرف برق امسال نه از محل اصلاح ساختار انرژی بلکه نتیجه رکود اقتصادی، کاهش تولید صنایع و نیمهتعطیل شدن برخی واحدهای بزرگ صنعتی است. صنایعی که در سالهای گذشته خود یکی از موتورهای مصرف برق بودند، اکنون یا با محدودیت فعالیت مواجهند یا اساسا توان تولید سابق را ندارند. به همین دلیل بخشی از فشار مصرف به شکل غیرطبیعی کاهش یافته و همین مساله باعث شده وضعیت شبکه نسبت به پیشبینیهای اولیه کمی قابلمدیریتتر به نظر برسد.دولت حساب ویژهای روی نیروگاههای تجدیدپذیر باز کرده است. مسوولان وزارت نیرو بارها اعلام کردهاند که بخشی از پروژههای خورشیدی و بادی جدید تا تابستان وارد مدار میشوند و میتوانند بخشی از کمبود برق را جبران کنند. با این حال سهم تجدیدپذیرها در سبد برق ایران همچنان بسیار پایینتر از سطحی است که بتواند بحران ناترازی را بهطور جدی مهار کند.
تاثیر اقتصاد نیمه فعال به کاهش ناترازی
حمیدرضا صالحی، کارشناس انرژی و رییس فدراسیون صادرات انرژی در گفتوگو با «جهانصنعت» تاکید کرد: ما در موضوع ناترازیهای برق، هر سال به هر حال با کاستی و کمبود برق روبهرو بودیم. در سالهای گذشته به دلیل عدم سرمایهگذاری و نبود برنامهریزی مناسب در بخش تولید و همچنین سرمایهگذاری ناکافی در بخش مصرف و مدیریت مصرف انرژی و برق، این موضوع به یکی از مسائل اصلی کشور تبدیل شده بود. همین مساله باعث میشد که با کمبود برق مواجه باشیم و این کمبود نیز هر سال نسبت به سال قبل بیشتر میشد. وی افزود: اما امسال در سال۱۴۰۵، یکسری مسائل پیش آمد که باعث شد روند افزایشی کمبود برق تا حدی کاهش پیدا کند و شتاب آن کمتر شود.
وی افزود: یکی از دلایل این موضوع، شرایط جنگی و درگیریهایی بود که کشور با آن روبهرو و باعث شد بسیاری از صنایع تعطیل یا نیمهتعطیل شوند. همچنین آسیبهایی به برخی نیروگاههای جنوب کشور وارد شد و از طرف دیگر، صنایعی مانند فولاد، پتروشیمی و دیگر بخشهای صنعتی نیز آسیب دیدند. این شرایط اقتصادی ضعیف و نیمهفعال، از یک طرف باعث شده که میزان مصرف برق مانند سالهای قبل نباشد و از طرف دیگر وضعیت ذخایر آب پشت سدها امسال نسبت به سال قبل بهتر است.صالحی بیان کرد: موضوع دیگری که نمیتوان آن را نادیده گرفت، بحث نیروگاههای تجدیدپذیر است. دولت تلاش کرد در این سالها، با جدیت بیشتری سهم بیشتری از نیروگاههای تجدیدپذیر را وارد مدار کند. قرار است تا چهار و پنجمین ماههای سال، بخش قابلتوجهی از برنامهریزی انجامشده به نتیجه برسد و تا پایان سال نیز این روند ادامه پیدا کند. همه اینها نشان میدهد که شرایط امسال متفاوت است.
او ادامه داد: اما نکته مهم این است که مساله گاز کشور، به دلیل مشکلاتی که در پارس جنوبی به وجود آمده و همچنین کاهش ظرفیت تولید پالایشگاهها، همچنان یک چالش جدی محسوب میشود. هرچند در تابستان معمولا مصرف گاز نیروگاهها نسبت به زمستان کمتر است اما اگر مدیریت مناسبی صورت نگیرد، ممکن است نیروگاهها در تولید برق با اختلال روبهرو شوند.این کارشناس انرژی یادآور شد: امسال نسبت به سال قبل تابستان سختتری نخواهیم داشت و با برخی تدابیر بهویژه با توجه به شرایط نیمهفعال اقتصادی و کاهش نسبی مصرف، میتوان وضعیت را مدیریت کرد. همچنین اضافه شدن برخی نیروگاههای سیکل ترکیبی و افزایش ظرفیت تولید، تا حدی به بهبود شرایط کمک کرده است و میتوان امیدوار بود که امسال وضعیت بهتر از سال گذشته باشد.به گفته صالحی اگر در ماههای آینده شرایط تغییر و مصرف کشور دوباره افزایش پیدا کند و تولید صنعتی بالا برود، ممکن است کمبودها دوباره شدیدتر شود. در چنین شرایطی امکان استفاده از واردات برق از کشورهایی مانند ترکیه، ترکمنستان و تا حدی جمهوری آذربایجان وجود دارد، هرچند میزان واردات برق ایران چندان بالا نیست و معمولا صادرات برق کشور بیشتر از واردات آن است.او گفت: بخش زیادی از صادرات برق ایران نیز به عراق انجام میشود، اگرچه در تابستان و در زمان اوج مصرف، میزان صادرات کاهش پیدا میکند اما به صفر نمیرسد. با این حال واردات برق میتواند تا حدودی کمبودها را جبران کند.
این کارشناس انرژی در مورد سدهای کشور نیز گفت: ذخایر آبی آنها نسبت به سالهای قبل وضعیت بهتری دارد؛ این موضوع به دلیل بارندگیهای مناسبتر و همچنین ذوب شدن برفهاست. اما باید توجه داشت که آب پشت سدها فقط برای تولید برق نیست و باید نیازهای دیگر کشور، از جمله کشاورزی و مصارف عمومی نیز در نظر گرفته شود. بنابراین آزادسازی آب سدها باید براساس پروتکلها و برنامهریزی دقیق انجام شود تا هم نیاز برق کشور تامین شود و هم سایر نیازهای حیاتی کشور دچار مشکل نشود.
تابستان خاموشی خواهیم داشت
آرش نجفی، رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی هم در این رابطه گفت: به نظر میرسد تابستان امسال بهطور مستمر روزانه دو ساعت قطعی برق خانگی، تجاری و اداری داشته باشیم و البته بخش صنعت هم همواره در اولویت قطعیها خواهد بود.نجفی با توجه به وضعیت یوتیلیتی پتروشیمیها و لزوم تامین برق از شبکه سراسری اظهار داشت: اکنون قرار است برق پتروشیمیهای آسیبدیده از جنگ که تاکنون خودتامین بودهاند از شبکه سراسری تامین شود. یعنی نزدیک ۱۰۰۰مگاوات برق پایدار و به صورت مداوم و شبانهروزی باید به مجتمعهای پتروشیمی ارسال شود، نتیجه اینکه هر آنچه در تجدیدپذیر تولید میشود صرف پتروشیمیها میشود بنابراین در بهترین حالت ما همچنان صورت مساله سال گذشته را داریم.وی تاکید کرد: شرایط امروز صنعت برق مبین این است که ما امسال هم خاموشیهای مستمر و برنامهریزیشده داریم و مجبوریم حدود ۱۲۰روز در مصرف برق محدودیت اعمال کنیم و با توجه به اینکه مردم ابزار کاهندهای در اختیار نداشته و راهی جز بهرهبرداری ندارند بالاجبار منجر به خاموشی خواهد شد.
رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی در گفتوگو با ایلنا با بیان اینکه سال گذشته هر هفته ۳ تا ۴ روز خاموشی دو ساعته داشتیم، یادآور شد: احتمالا امسال ممکن است فراتر برود و به نظر میرسد بهطور مستمر روزانه دوساعت قطعی برق خانگی، تجاری و اداری داشته باشیم و البته بخش صنعت هم همواره در اولویت قطعیها خواهد بود. باوجود اینکه دولت در دو سال گذشته در حوزه احداث نیروگاه تجدیدپذیر بهخوبی فعالیت کرده و ظرفیت این نیروگاهها به بیش ۴هزارمگاوات رسیده که به حل ناترازی در طول روز که سیستمهای سرمایشی روشن هستند کمک میکند اما همچنان شرایط را برای ورود حداکثری بخش خصوصی به این حوزه فراهم نکرده است.
وی خاطرنشان کرد: بخش خصوصی میتواند کمک کند نیروگاه تجدیدپذیر بیشتری راهاندازی شود و با توجه به اینکه یکی از روشهای موثر برای کنترل مصرف، سیستمهای ذخیرهساز است باید این تجهیزات بهصورت کلان وارد و توزیع شود تا مصرف برق را کاهش دهیم و به این ترتیب شرایط فراهم شود که بخش صنعت بتواند در زمانهای مختلف از برق استفاده کند.نجفی بیان کرد: اکنون باتوجه به عدم تامین نظر بخش خصوصی و تامین هزینه سرمایهگذاری برای برق و همچنین عدم بازپرداخت به موقع صورتحسابهای نیروگاهداران و از طرفی نیز افزایش قیمت ارز و عدم تعیین تکلیف بدهی ارزی نیروگاهداران، سرمایهگذارانی که میتوانستند در صنعت برق سرمایه گذاری کنند از این حوزه خارج شدند.وی ادامه داد: بنابراین به مرور با افزایش مصرف برق در کشور و توسعه صنعت و واحدهای مسکونی و همچنین افزایش بهرهبرداران برق، ناترازی از ۸ تا ۹هزارمگاوات شروع شد و امروز به بیش از ۲۳ تا ۲۴هزارمگاوات رسیده است.این عضو اتاق بازرگانی درباره امکان تامین برق از مسیر واردات نیز تصریح کرد: در بهترین حالت میتوانیم ۵۰۰ تا ۱۰۰۰مگاوات از همسایگان تامین کنیم اما صورت مساله کسری ما بزرگتر از این ارقام است هرچند برای اجرایی شدن پروژههای تبادل که به تنهایی قدمی موثر و تاثیرگذار است باید گام برداریم چراکه حداقل تاثیر آن این است که از تعطیلی یک واحد صنعتی جلوگیری کند اما در صورت واردات هم شرایط ما در حوزه برق مطلوب نخواهد بود.
