به گزرش اقتصادران، دونالد ترامپ بعد از بازگشت از سفر پرحاشیه پکن، دوباره لحن جنگی خود علیه ایران را تشدید کرده است؛ سفری که بسیاری تصور میکردند نقطه تعیینکنندهای در تصمیم نهایی واشنگتن درباره ادامه درگیری با تهران باشد. حالا همزمان با انتشار گزارشهایی از آماده شدن طرحهای جدید نظامی در پنتاگون و هشدار رسانههای اسرائیلی درباره «نزدیک بودن ازسرگیری جنگ»، فضای سیاسی و رسانهای جهان دوباره پر شده از این پرسش که آیا آمریکا به سمت حمله دوباره به ایران حرکت میکند یا همه این تهدیدها بخشی از بازی فشار برای گرفتن امتیاز در مذاکرات است؟
سفر دونالد ترامپ به چین، فقط یک سفر دیپلماتیک معمولی نبود. از روزها قبل، رسانههای آمریکایی و اسرائیلی از این سفر به عنوان «لحظه تصمیم» یاد میکردند؛ سفری که قرار بود تکلیف آینده تنش میان ایران و آمریکا را روشن کند.
ترامپ هم پیشتر گفته بود تصمیم مهم درباره ایران را بعد از بازگشت از پکن خواهد گرفت. به همین دلیل، همزمان با پایان سفر او به چین، دوباره موجی از تحلیلها درباره احتمال آغاز دور تازهای از حملات نظامی علیه ایران شکل گرفت.
فضا وقتی جدیتر شد که خود ترامپ در اظهاراتی کمسابقه گفت: «ما در ایران تقریباً کار را تمام کردهایم. حدود ۷۵ درصد کار انجام شده، اما هنوز همه چیز تمام نشده است. برمیگردیم و آن را تکمیل میکنیم.»
او حتی از احتمال «عملیات پاکسازی» هم حرف زد و گفت اساساً با آتشبس اخیر موافق نبوده و این توقف جنگ بیشتر «به درخواست کشورهای دیگر» انجام شده است.
همین جملات کافی بود تا رسانههای آمریکایی و اسرائیلی بار دیگر از «نزدیک بودن جنگ» بنویسند.
سفر ترامپ به چین فقط درباره روابط اقتصادی واشنگتن و پکن نبود. بخش مهمی از رایزنیها به بحران خاورمیانه، تنگه هرمز و احتمال گسترش جنگ مربوط میشد.
چین در ماههای اخیر تلاش کرده نقش میانجی فعالتری در بحران ایران ایفا کند؛ هم به دلیل وابستگی شدید به نفت خلیج فارس و هم نگرانی از انفجار قیمت انرژی در صورت بسته شدن تنگه هرمز.
به همین دلیل، بسیاری از تحلیلگران تصور میکردند ترامپ پس از مذاکره با شی جینپینگ یا به سمت کاهش تنش حرکت کند یا تصمیم نهایی برای اقدام نظامی را بگیرد.
نیویورکتایمز در گزارشی نوشت ترامپ بعد از بازگشت از پکن با مجموعهای از گزینههای نظامی روی میز روبهرو شده است؛ از حملات هوایی سنگینتر گرفته تا عملیات ویژه برای دسترسی به ذخایر اورانیوم غنیشده ایران و حتی تصرف جزیره خارک.
این روزنامه آمریکایی تأکید کرده که مشاوران ترامپ و مقامهای پنتاگون، سناریوهای جدید را آماده کردهاند تا اگر مذاکرات شکست خورد، واشنگتن بتواند خیلی سریع وارد فاز نظامی شود.
اما نکته مهمتر در گزارش نیویورکتایمز، اعتراف مقامهای نظامی آمریکاست؛ مقامهایی که به صورت محرمانه گفتهاند رسیدن به «پیروزی قاطع» علیه ایران بسیار دشوارتر از چیزی است که در فضای سیاسی آمریکا تبلیغ میشود.
سناریوی جنگ کوتاه؛ رویایی که واقعی نیست
بخش مهمی از تحلیل رسانههای غربی این روزها بر یک محور مشترک متمرکز است؛ اینکه جنگ احتمالی جدید با ایران، برخلاف تصور اولیه، نه کوتاه خواهد بود و نه کمهزینه.
روزنامه واشنگتنپست نوشته کاخ سفید هنوز نتوانسته به جمعبندی مشخصی درباره «روز بعد از حمله» برسد. این روزنامه تأکید کرده مقامهای آمریکایی نگرانند که هرگونه حمله جدید، به واکنشهای گسترده منطقهای و درگیری فرسایشی منجر شود.
شبکه انبیسی نیز گزارش داده ترامپ فقط در صورتی به سمت حمله گسترده میرود که مطمئن باشد میتواند «ضربهای سریع و تعیینکننده» وارد کند؛ چیزی که حتی مشاوران نظامی او هم تضمینی برای آن ندادهاند.
رویترز هم در تحلیلی نوشته ترامپ حالا در وضعیتی قرار گرفته که میان دو تصویر متناقض گرفتار شده است؛ از یک سو میخواهد خود را رئیسجمهوری مقتدر نشان دهد که ایران را وادار به عقبنشینی کرده و از سوی دیگر نمیخواهد وارد جنگی شود که ممکن است به باتلاقی جدید برای آمریکا تبدیل شود.
رویترز تأکید میکند برخلاف تصور اولیه در واشنگتن، ایران بعد از حملات قبلی دچار فروپاشی نظامی نشده و بخشی از توان موشکی و دفاعی خود را بازسازی کرده است.
رسانههای اسرائیلی: ازسرگیری جنگ نزدیک است
در میان همه رسانهها، شاید فضای رسانهای اسرائیل از همه ملتهبتر باشد. کانال ۱۲ اسرائیل گزارش داده انتظار میرود ترامپ طی ۲۴ ساعت آینده جلسهای ویژه با تیم امنیتی و مشاوران نزدیک خود برگزار کند تا درباره ایران تصمیم نهایی گرفته شود.
برنامه «اولپن شیشی» این شبکه به نقل از یک مقام ارشد اسرائیلی اعلام کرده: «ازسرگیری درگیری نزدیک است.»
این مقام گفته اسرائیل خود را برای «چند روز تا چند هفته جنگ» آماده میکند و در تلآویو این تصور شکل گرفته که مذاکرات عملاً به بنبست رسیده است.
روزنامه جروزالمپست هم نوشته ارتش اسرائیل در هفتههای اخیر سناریوهای حمله مشترک با آمریکا را بار دیگر بازبینی کرده و آماده ورود به مرحله جدید تنش است.
هاآرتص، اما نگاه محتاطانهتری دارد. این روزنامه اسرائیلی نوشته حتی در داخل نهادهای امنیتی اسرائیل هم اجماع کاملی درباره حمله دوباره وجود ندارد، چون بخشی از فرماندهان نظامی معتقدند جنگ جدید ممکن است به درگیری منطقهای گسترده و غیرقابل کنترل تبدیل شود.
در داخل ایران هم بوی بازگشت درگیری به مشام میرسد
همزمان با افزایش تهدیدها در واشنگتن و تلآویو، در داخل ایران هم برخی مواضع سیاسی و امنیتی این تصور را تقویت کرده که تهران احتمال بازگشت درگیری را جدی گرفته است.
حسین شریعتمداری، مدیرمسئول کیهان، در یادداشت اخیر خود صریحاً نوشت که «جنگ نمیتواند بدون انتقام پایان یابد». او تأکید کرد که «به هلاکت رساندن ترامپ، نتانیاهو، معاونان و دستیاران آنها و نیز خلبانان شرکتکننده در حملات» باید در دستور کار انتقام باشد.
شریعتمداری در بخشی از یادداشتش نوشته: «مذاکره با آمریکا و رایزنیهای دیپلماتیک اگرچه بخشی از سازوکار نظام است، اما جنگ نباید و نمیتواند بدون انتقام سخت از قاتلان امام شهیدمان به نقطه پایان برسد.»
این ادبیات تند در شرایطی مطرح میشود که بخشی از رسانههای خارجی هم از احتمال شکست کامل مذاکرات و بازگشت سریع تنش نظامی حرف میزنند.
همزمان، برخی چهرههای نزدیک به جریانهای سیاسی و امنیتی نیز پیامهایی منتشر کردهاند که نشانه آمادهباش تلقی شده است. مهدی محمدی، مشاور محمدباقر قالیباف، در یک استوری اینستاگرامی نوشت: «ای لشکر صاحب زمان آماده باش، آماده باش.»
در سطح رسمیتر هم مقامهای دولتی از پایان کامل وضعیت جنگی صحبت نمیکنند. سخنگوی وزارت کشور گفته: «با وجود توقف جنگ، همچنان شرایط ناپایدار است و طبیعتاً کشور در وضعیت جنگی قرار دارد.»
او همچنین تأکید کرده «آمادگی نیروهای مسلح بیش از ابتدای جنگ است» و از فعال شدن مرزهای جایگزین در شمال، غرب و شرق کشور خبر داده است.
در حوزه دیپلماسی نیز نشانهای از کاهش اختلافات دیده نمیشود. عباس عراقچی، وزیر خارجه، در واکنش به ادعای ترامپ درباره «تعلیق ۲۰ ساله غنیسازی» اعلام کرده که اساساً مذاکره درباره غنیسازی فعلاً به بنبست رسیده و در دستور کار نیست.
این مسئله اهمیت زیادی دارد، چون غنیسازی همچنان اصلیترین گره اختلاف میان تهران و واشنگتن محسوب میشود؛ گرهی که بسیاری از تحلیلگران معتقدند اگر باز نشود، احتمال بازگشت دوباره بحران نظامی افزایش پیدا خواهد کرد.
جزیره خارک و تنگه هرمز؛ چرا این دو نقطه مهم شدهاند؟
در گزارشهای رسانههای آمریکایی، نام خارک و تنگه هرمز بیش از هر زمان دیگری دیده میشود.
نیویورکتایمز نوشته یکی از سناریوهای مطرح در پنتاگون، تصرف یا از کار انداختن جزیره خارک است؛ جزیرهای که قلب صادرات نفت ایران محسوب میشود.
همزمان، بحث تنگه هرمز هم به گره اصلی بحران تبدیل شده است. آمریکا و متحدانش نگرانند که ادامه تنش، عبور نفتکشها را مختل کند و بازار جهانی انرژی را وارد شوک تازهای کند.
بلومبرگ در تحلیلی نوشته بازارهای جهانی فعلاً با «اضطراب پنهان» تحولات ایران را دنبال میکنند؛ چون هرگونه درگیری جدید میتواند قیمت نفت را به سرعت جهش دهد و اقتصاد جهانی را دوباره دچار بحران کند.
فایننشالتایمز هم گزارش داده کشورهای عربی خلیج فارس به شدت نگران گسترش جنگ هستند و در پشت پرده تلاش میکنند واشنگتن را از ورود به درگیری گسترده منصرف کنند.
ترامپ و تناقض بزرگ؛ رئیسجمهوری ضد جنگ یا آغازگر جنگ جدید؟
یکی از محورهای مهم تحلیل رسانههای آمریکایی، تناقض آشکار در مواضع ترامپ است. ترامپ سالها با شعار پایان دادن به «جنگهای بیپایان آمریکا» رأی جمع کرد. او بارها دولتهای قبلی آمریکا را به خاطر جنگ عراق و افغانستان مورد حمله قرار داده بود. حالا، اما بسیاری از رسانههای آمریکایی میگویند ترامپ خود در آستانه ورود به بحرانی قرار گرفته که میتواند بزرگترین جنگ دوره ریاستجمهوریاش باشد.
لسآنجلس تایمز نوشته ترامپ امروز دقیقاً در نقطهای ایستاده که همیشه علیه آن شعار میداد؛ یعنی ورود به یک جنگ پرهزینه در خاورمیانه بدون تصویر روشن از پایان آن.
شبکه سیانان هم در تحلیلی گفته کاخ سفید هنوز نمیداند اگر حمله جدید آغاز شود، چگونه میتواند مانع گسترش جنگ به کل منطقه شود.
آیا حمله واقعاً نزدیک است؟
با وجود همه تهدیدها، هنوز هیچ نشانه قطعی از تصمیم نهایی آمریکا دیده نمیشود. حتی در گزارشهای نیویورکتایمز و واشنگتنپست هم تأکید شده که ترامپ هنوز تصمیم قطعی نگرفته است.
بخشی از تحلیلگران معتقدند همه این تهدیدها بیش از هر چیز برای افزایش فشار روانی و سیاسی بر تهران طراحی شده تا ایران در مذاکرات امتیاز بیشتری بدهد.
اما در مقابل، گروهی دیگر میگویند حجم آمادهسازیهای رسانهای، امنیتی و نظامی از مرحله «جنگ روانی» عبور کرده و واشنگتن واقعاً خود را برای سناریوی حمله دوباره آماده میکند.
واقعیت این است که آتشبس فعلی بیش از آنکه شبیه پایان بحران باشد، به یک توقف موقت شباهت دارد؛ توقفی که هر لحظه ممکن است فرو بریزد.
همین حالا هم فضای رسانهای جهان دوباره پر شده از واژههایی مثل «حمله قریبالوقوع»، «تصمیم نهایی ترامپ» و «آمادهباش اسرائیل». شاید هنوز هیچکس نداند ترامپ در نهایت چه تصمیمی میگیرد، اما یک چیز روشن است؛ خاورمیانه دوباره روی لبه تیغ ایستاده است.
