ضربه سهمگین فقر به آموزش / نرخ بیکاری تحصیل‌کردگان، انگیزه برای ادامه تحصیل را کم کرد

به گزارش اقتصادران، افزایش قابل توجه هزینه کالاهای اساسی و مسکن، باعث شده خانوارهای ایرانی سرمایه‌گذاری کمتری در بخش «آموزش» داشته باشند.

مطابق بررسی‌ها، میزان مبلغی که دهک اول خانوارها (کم درآمد) از سال ۱۳۹۰ تا سال ۱۴۰۳ صرف آموزش کرده است، به میزان ۵۰ درصد به قیمت واقعی کاهش یافته، اما میزان این کاهش برای دهک دهم (پردرآمد) ۶ درصد بوده است.

بررسی داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد هزینه آموزشی دهک‌‌های مختلف درآمدی طی سال‌های گذشته کاهش قابل توجه داشته و این کاهش در دهک‌های درآمدی پایین شدیدتر بوده است. هزینه‌های آموزشی کل خانوارهای کشور به‌طور میانگین، به قیمت پایه سال ۱۴۰۳، برابر با ۲٫۶ میلیون تومان در سال۱۳۹۰ بوده و در سال۱۴۰۳ به ۲٫۱میلیون تومان کاهش یافته است. همچنین سهم هزینه‌های آموزشی از کل هزینه های خانوار از ابتدای دهه ۹۰ تا کنون حدود ۶۰ درصد کاهش یافته است.

هزینه‌های آموزشی خانوار دهک۱۰ نیز از ۷٫۸میلیون تومان در سال۱۳۹۶ به ۵میلیون تومان در سال۱۴۰۳ رسیده است. علاوه بر این هزینه‌های آموزشی دهک۱۰ نسبت به دهک۱ از ۸برابر در سال۱۳۹۰ به ۱۶برابر در سال۱۴۰۳ رسیده است.  کاهش بازده آموزش و کاهش درآمد واقعی اکثر خانوارها، علت اصلی افول هزینه‌های آموزشی در این مدت است.

نرخ بالای بیکاری در میان تحصیل‌کردگان سیگنال قدرتمندی مبنی بر کم فایده‌شدن تحصیلات به خانوارها ارسال می‌کند و از طرف دیگر کاهش درآمد واقعی اکثر خانوارها از ابتدای دهه۱۳۹۰ تاکنون موجب شده است عمده بودجه خانوار صرف نیازهای اساسی نظیر مواد خوراکی و مسکن روزمره شود.

کاهش هزینه‌های آموزشی در دهک‌های پایین شدیدتر بوده است که نتیجه آن دسترسی نابرابر به دانشگاه‌های دولتی و به تبع بهره‌مندی نابرابر از یارانه آموزش عالی خواهد بود. کاهش سرمایه‌گذاری خانوارها در آموزش، انباشت سرمایه انسانی را با مشکل روبه‌رو کرده است و کاهش بیشتر سرمایه‌گذاری در دهک‌های پایین نابرابری را تداوم خواهد بخشید. این موضوع تحرک اجتماعی طبقات را کاهش می‌دهد که تبعات بلند‌مدتی برای اقتصاد خواهد داشت.

کاهش هزینه‌های آموزشی دهک‌های پایین شدید‌تر اتفاق افتاده است. نسبت هزینه‌های آموزشی سه دهک بالا به سه دهک پایین در ابتدای دهه ۹۰ برابر با ۴٫۲ بوده که در میانه آن به ۶٫۵ رسیده و پس از آن به ۵٫۲ کاهش پیدا کرده است. علاوه بر این نسبت هزینه‌های آموزشی خانوار دهک۱۰ به دهک ۱ نیز از ابتدای دهه۱۳۹۰ تا قبل از همه‌گیری ویروس کرونا بیش از دوبرابر شده که پس از آن نیز این نسبت حفظ شده است.

علاوه بر مواردی که ذکر شد، قطعی اینترنت در این روز‌ها وضعیت آموزشی را برای دهک‌های پایین درآمدی بدتر می‌کند؛ زیرا اینترنت برای این دهک‌ها یک منبع آموزشی کم هزینه محسوب می‌شود که با قطع شدن آن کیفیت آموزش این دهک‌ها افت می‌کند.

طبق گزارش منتشرشده مرکز پژوهش‌های مجلس در سال ۱۴۰۲ حدود ۵۰درصد تمامی رتبه‌های زیر ۱۰هزار از ۲دهک بالای درآمدی هستند؛ درحالی‌که سهم ۲دهک پایین درآمدی ۵درصد است. این نابرابری به معنای آن است که سهم دو دهک بالا از صندلی‌های دانشگاه‌های برتر ۱۰برابر بیشتر از سهم ۲ دهک پایین است.