به گزارش اقتصادران، صنعت سیمان در سال جاری با مجموعهای از چالشهای همزمان مواجه خواهد بود؛ از افزایش شدید هزینههای تولید گرفته تا بحران تامین انرژی، فرسودگی خطوط تولید و اختلال در صادرات. این شرایط باعث میشود بسیاری از واحدهای تولیدی تنها برای حفظ سطح فعلی تولید تلاش کنند و عملا امکان توسعه یا نوسازی از آنها گرفته شود.
صنعت سیمان در سالهای اخیر همواره یکی از صنایع استراتژیک کشور محسوب میشده است، اما اکنون فشار همزمان هزینههای تولید و محدودیتهای انرژی، این صنعت را در موقعیتی قرار داده که ادامه فعالیت برای بسیاری از واحدها دشوارتر از گذشته شده است. افزایش قیمت مواد اولیه، رشد هزینه حملونقل، محدودیت تامین برق و گاز و همچنین مشکلات صادراتی، شرایطی را ایجاد میکند که تولیدکنندگان ناچارند با حداقل ظرفیت و حاشیه سود فعالیت کنند.
در حال حاضر یکی از مهمترین مشکلاتی که کارخانههای سیمانی با آن روبهرو هستند، افزایش مستمر هزینههای تولید است. تقریبا تمام عوامل موثر بر قیمت تمام شده سیمان روند صعودی پیدا میکنند. دستمزدها افزایش مییابد، قطعات و تجهیزات مورد نیاز کارخانهها گرانتر میشود و مواد اولیه نیز تحت تاثیر نرخ ارز رشد قیمتی شدیدی را تجربه میکنند.
ضمن آنکه بخش قابل توجهی از مواد نسوز و تجهیزات تخصصی صنعت سیمان وارداتی است و همین وابستگی باعث میشود نوسانات ارزی به سرعت خود را در هزینه تولید نشان دهدو بسیاری از کارخانهها برای تامین قطعات و مواد مصرفی با مشکلات جدی نقدینگی روبهرو شوند که ادامه این وضعیت میتواند هزینه تعمیرات و نگهداری خطوط تولید را نیز افزایش دهد. در کنار این مسائل، قیمت پاکت سیمان نیز جهش چشمگیری پیدا کرده است. مواد اولیه تولید پاکت وابسته به صنایع پتروشیمی است و رشد نرخ مواد پتروشیمی باعث میشود قیمت پاکت در مدت کوتاهی چند برابر شود. در ابتدای سال گذشته قیمت هر پاکت سیمان حدود ۹ هزار تومان بود، اما این رقم تا پایان سال به حدود ۱۵ تا ۱۶ هزار تومان رسید و اکنون برخی کارخانهها پاکت را با قیمت حدود ۳۵ هزار تومان خریداری میکنند. چنین افزایشی مستقیما بر هزینه نهایی تولید تاثیر میگذارد و فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد میکند.
موضوع انرژی اکنون به یکی از جدیترین بحرانهای صنعت سیمان تبدیل شده است. کارخانههای سیمان جزو صنایع انرژیبر هستند و کوچکترین اختلال در تامین برق یا گاز میتواند روند تولید را با مشکل مواجه کند. محدودیتهای گازی که در ماههای اخیر اعمال میشود، بسیاری از کارخانهها را ناچار میکند تنها با بخشی از ظرفیت خود فعالیت کنند.
برخی واحدها اعلام میکنند میزان گاز دریافتی آنها حتی به کمتر از ۲۰ درصد نیاز واقعی خواهد رسید. در چنین شرایطی کارخانهها ناچار میشوند به استفاده از مازوت روی بیاورند. هر چند قیمت مازوت تقریبا معادل گاز محاسبه میشود، اما هزینه حملونقل و مشکلات جانبی آن فشار مضاعفی بر تولیدکننده وارد میکند. همزمان محدودیتهای برق نیز نگرانی تازهای برای کارخانهها ایجاد کرده است، تجربه سالهای گذشته نشان میدهد قطع برق در فصل گرم سال میتواند تولید سیمان را به شدت کاهش دهد و حتی بازار را با کمبود عرضه مواجه کند. صنعت سیمان اکنون در شرایطی قرار دارد که همزمان با رشد هزینهها باید با بحران تامین انرژی نیز مقابله کند؛ بحرانی که اگر مدیریت نشود، بر روند تولید و قیمت بازار تاثیر مستقیم خواهد داشت. یکی دیگر از چالشهای اساسی صنعت سیمان، فرسودگی تجهیزات و عقبماندگی تکنولوژیک است. بخش بزرگی از کارخانههای سیمان کشور عمر بالایی دارند و نیازمند بازسازی و نوسازی هستند. ادامه فعالیت با تجهیزات قدیمی نه تنها مصرف انرژی را افزایش میدهد، بلکه هزینه تعمیرات را نیز بالا میبرد و بهرهوری را کاهش میدهد.
مشکل اصلی اینجاست که بسیاری از شرکتهای سیمانی امکان سرمایهگذاری برای نوسازی را ندارند. بخش قابل توجهی از صنعت سیمان که حدود ۶۵ درصد میشود زیرمجموعه نهادهای بزرگ دولتی و شبهدولتی مانند شستا، بانکها، بنیادها و مجموعههای وابسته به نهادهای حاکمیتی است. این شرکتها معمولا بخش عمده سود خود را میان سهامداران توزیع میکنند و منابع کافی برای توسعه و نوسازی باقی نمیماند. در برخی موارد حدود ۹۰ درصد سود شرکتها توزیع و همین موضوع باعث میشود نقدینگی لازم برای بهروزرسانی خطوط تولید وجود نداشته باشد. در نتیجه کارخانهها توان سرمایهگذاری در فناوریهای جدید، کاهش مصرف انرژی یا احداث نیروگاههای اختصاصی را از دست میدهند.
صنعت سیمان برای عبور از بحران فعلی نیازمند سرمایهگذاری گسترده در بخش انرژی است. بسیاری از کشورها برای صنایع انرژیبر به سمت احداث نیروگاههای اختصاصی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر حرکت میکنند، اما در ایران هنوز بخش زیادی از کارخانهها به شبکه سراسری وابسته هستند.
سرمایهگذاری در نیروگاههای حرارتی، توسعه نیروگاههای خورشیدی و حتی استفاده از زغالسنگ میتواند بخشی از مشکلات تامین انرژی را کاهش دهد. علاوه بر این، نوسازی تجهیزات و بهینهسازی خطوط تولید میتواند مصرف انرژی را کاهش دهد و هزینهها را کنترل کند.
در شرایط فعلی، حفظ سطح تولید موجود نیز نیازمند برنامهریزی جدی است. اگر واحدهای سیمانی نتوانند بهرهوری انرژی را افزایش دهند با رشد قیمت حاملهای انرژی و تداوم محدودیتها، هزینه تولید به شکل قابل توجهی افزایش پیدا میکند و بخشی از کارخانهها در معرض زیان قرار میگیرند.
صادرات سیمان نیز در ماههای اخیر تحت تاثیر تحولات منطقهای و جنگ قرار میگیرد. کارخانههایی که در جنوب کشور قرار دارند و بخش عمده صادرات خود را از طریق حوزه خلیجفارس انجام میدهند، با مشکلات متعددی روبهرو میشوند. اختلال در حملونقل دریایی و نااطمینانیهای ناشی از جنگ باعث میشود بخشی از صادرات این کارخانهها متوقف یا محدود شود. بسیاری از واحدهایی که بر پایه صادرات سرمایهگذاری میکنند، اکنون با کاهش درآمد ارزی مواجه هستند. با این حال صادرات از برخی مرزهای زمینی همچنان ادامه دارد و بازارهایی مانند افغانستان، پاکستان، روسیه، ارمنستان و کشورهای اوراسیا هنوز فعال هستند. تداوم صادرات به این بازارها میتواند بخشی از فشار وارد شده به صنعت را کاهش دهد، اما روشن است که بازار جنوب کشور و صادرات دریایی همچنان اهمیت بالایی برای تولیدکنندگان دارد و بازگشت ثبات به این مسیرها برای حفظ درآمدهای صادراتی ضروری خواهد بود. متاسفانه در جریان جنگ اخیر، برخی کارخانههای سیمان نیز در معرض تهدید قرار گرفتند. هر چند آسیب گستردهای به این صنعت وارد نشد، اما چند واحد سیمانی به شکل مستقیم یا غیرمستقیم تحت تاثیر حملات قرار گرفتند.
برخی کارخانهها مانند «سیمان هرمزگان» و «سیمان فارس نو» دچار خسارت شدند، اما عملیات بازسازی آنها انجام شده و دو همکار ما در این مجموعهها شهید و دو تن دیگر مجروح شدند، اما فعالیت تولیدی این مجموعهها همچنان ادامه دارد. اطراف تعدادی دیگر از کارخانهها نیز مورد حمله قرار گرفت به عنوان نمونه اطراف سیمان اصفهان، سیمان صوفیان، سیمان ایلام، سیمان تهران و سیمان آبیک بمباران شدند و همین موضوع فشار روانی و عملیاتی سنگینی بر واحدهای تولیدی وارد کرد. با وجود این شرایط، بیشتر کارخانهها تلاش میکنند روند تولید را حفظ کنند و از توقف کامل فعالیت جلوگیری شود. ادامه تولید در چنین شرایطی نشان میدهد صنعت سیمان همچنان یکی از صنایع مهم و مقاوم کشور محسوب میشود، اما ادامه این مسیر بدون حمایت و برنامهریزی امکانپذیر نخواهد بود. اکنون صنعت سیمان در نقطه حساسی قرار گرفته است. افزایش هزینهها، بحران انرژی، فرسودگی تجهیزات و مشکلات صادراتی همگی به صورت همزمان این صنعت را تحت فشار قرار میدهند. اگر سیاستگذاری جدیدی برای حمایت از تولید، کاهش محدودیتهای انرژی و ایجاد امکان سرمایهگذاری در نوسازی انجام نشود، حفظ ظرفیت فعلی تولید نیز دشوار خواهد شد. کارخانههای سیمان نیازمند دسترسی پایدار به انرژی، اصلاح ساختار مالی و امکان سرمایهگذاری در فناوریهای نوین هستند. در غیر این صورت، ادامه روند فعلی میتواند به کاهش تولید، افت بهرهوری و افزایش بیشتر قیمت سیمان در بازار منجر شود؛ اتفاقی که نه تنها صنعت ساختمان، بلکه کل اقتصاد کشور را تحت تاثیر قرار میدهد.
علیاکبر الوندیان / دبیرکل صنف کارفرمایان صنعت سیمان
دیدگاهتان را بنویسید