برچسب: نقدینگی

به گزارش اقتصادران، بانک مرکزی پس از چند ماه وقفه، بالاخره گزیده آمار‌های اقتصادی را تا پایان مردادماه به‌روزرسانی کرد و از سوی دیگر در خبری، آخرین تحولات کل‌های پولی در شهریورماه را منتشر کرد.

نگاهی به آمار‌های منتشر شده از سوی این بانک نشان می‌دهد حجم نقدینگی در اولین ماه رسمی شروع به کار دولت پزشکیان یعنی شهریورماه، از مرز تاریخی ۹ هزار هزار میلیارد تومان عبور کرده است. به گونه‌ای که تا پایان تابستان ۱۴۰۳، حجم نقدینگی به رکورد ۹ هزار و ۷۰ هزار میلیارد تومان رسیده است که نسبت به ماه قبل، ۳.۱ درصد افزایش داشته و در بازه یکساله منتهی به پایان نیم سال نخست ۱۴۰۳، رشد ۲۷.۸ درصدی را به ثبت رسانده است که می‌تواند هشداری به دولت و تیم اقتصادی آن برای کاهش ارزش ریال و روند افزایشی تورم در آینده باشد.

افزایش ۲۷۳ هزار میلیارد تومانی نقدینگی در ۳۱ روز

این در حالی است که مقایسه حجم نقدینگی شهریور نسبت به مرداد، نشان می‌دهد که ظرف یک ماه، بیش از ۲۷۳ هزار میلیارد تومان به حجم نقدینگی افزوده شده است. از سوی دیگر، تغییرات حجم نقدینگی طی ۱۰ سال اخیر (مرداد ۱۳۹۳ تا مرداد ۱۴۰۳) بیان گر رشد قابل توجهی هزار و ۱۷۳ درصدی است. به گونه‌ای که میانه تابستان ۱۳۹۳، حجم نقدینگی حدود ۶۹۱ هزار میلیارد تومان بود و حالا در میانه تابستان ۱۴۰۳، این عدد به بیش از ۸ هزار و ۷۹۷ هزار میلیارد تومان رسیده است.

تزریق پول پرقدرت به اقتصاد

رشد پایه پولی بیانگر نکته مهمی به نام تزریق پول پرقدرت به شبکه بانکی است. این شاخص مهم در مردادماه سال جاری نسبت به مردادماه سال قبل، ۲۵.۴ درصد افزایش داشته است و نسبت به پایان سال قبل نیز ۸.۴ درصد قد کشیده است؛ بنابراین در پایان پنجمین ماه سال، پایه پولی به رقم یک هزار و ۱۸۳ هزار میلیارد تومان افزایش یافته است. رقمی که بیش از ۱۶۶ هزار میلیارد تومانش به صورت اسکناس و مسکوک در جریان بوده و باقیمانده آن یعنی یک هزار و ۱۷ میلیارد تومانش به عنوان سپرده‌های بانک‌ها نزد بانک مرکزی است.

ضریب فزاینده نقدینگی بزرگ‌تر شد

آمار مردادماه بانک مرکزی بیان می‌کند در پنجمین ماه سال، ضریب فزاینده نقدینگی به‌عنوان شاخصی که با درنظرگرفتن رقم پایه پولی، حجم نقدینگی را تشکیل می‌دهد، به عدد ۷.۴۳۴ رسیده است که نسبت به پایان سال قبل ۳.۱ درصد رشد داشته است. اما حالا با اطلاعات بانک مرکزی از رکوردشکنی حجم نقدینگی در سطح ۹ هزار و ۷۰ هزار میلیارد تومانی و رقم پایه پولی در شهریورماه، می‌توان نتیجه گرفت که ضریب فزاینده نقدینگی در آخرین ماه تابستان امسال، با افزایش نسبت به مردادماه، به رقم ۷.۸۵۹۳ رسیده است. به بیان دیگر، هر یک تومان نقدینگی خلق شده در سیستم بانکی، در پایان سال، ۷.۸۵ برابر می‌شود و تاثیر مستقیمی در رشد تورم دارد. این در حالی است تا قبل از سال ۱۳۹۰، ضریب فزاینده نقدینگی عدد ۴ بود.

به گزارش اقتصادران، بانك مركزي بعد از 6 ماه سكوت خبري و ارايه «اخبار مثبت» و «دستاوردسازي»، آمارهاي بخش پولي و بانكي را منتشر كرده كه به خوبي نشان مي‌دهد دليل اين سكوت طولاني چه بوده است. بر اساس اين آمارها، رشد نقدينگي از خردادماه بار ديگر مسير «افزايشي» را در پيش گرفته و به نزديك 27 درصد رسيده است. در واقع پس از يك دوره كاهشي، متغيرهاي پولي بار ديگر روند «فزاينده» خود را از سر گرفته‌اند. از اسفندماه پارسال تا خرداد امسال، هم متغير نقدينگي با شتاب بالاتري افزايش پيدا كرده و هم ضريب فزاينده. ضمن اينكه رشد پايه پولي نيز كه فقط در دو ماهه اول سال كاهشي شده بود، روند نزولي خود را در خردادماه قطع كرده و چاپ پول در انتهاي بهار امسال بار ديگر رونق داشته است.

اطلاعات تازه از متغيرهاي پولي عمدتا تاثيرگذار بر تورم درحالي منتشر شده كه دهم خرداد ماه امسال رييس كل بانك مركزي در اظهارنظري عجيب مدعي شده بود كه «در دولت مردمي سيزدهم تمام متغيرهاي پولي تاثيرگذار بر تورم بعد از سال‌ها كاهشي شدند» و با برنامه‌ريزي و هدف‌گذاري‌هاي انجام شده در بانك مركزي، «بهبود شاخص‌هاي اقتصادي ادامه دارد.»

مجموعه دولت سيزدهم و بانك مركزي در طول بهار امسال از كاهش رشد نقدينگي و ورود اين شاخص به كانال 24درصدي به عنوان يك «موفقيت» نام برده و معتقد بودند كه با اين اتفاق تورم نيز در پايان سال به زير كانال 30درصدي سقوط مي‌كند. اما نرخ تورم اعلام شده براي سال ۱۴۰۲ از سوي بانك مركزي نشان مي‌دهد كه تورم باوجود تلاش‌هاي دولت رشد پيدا كرده و حتي ركورد دولت سازندگي را شكسته است. ضمن اينكه ريشه كاهش رشد نقدينگي، كنترل ترازنامه بانك‌هاست.

كاري كه مدت‌ها قبل بايد انجام مي‌شد و مردم هم با نقدينگي كاري ندارند. براي مردم تورم و پولي كه از جيب‌شان مي‌رود مهم است و اين شتاب افزايش قيمت‌ها است كه بايد كند شود. بانك مركزي 18 ارديبهشت ماه امسال نيز در گزارش جالب توجه ديگري بدون اشاره به جزييات، ارقام مرتبط با تحولات رشد پايه پولي و نقدينگي را در پايان سال گذشته منتشر كرده كه برآيند اصلي اين آمارها اين بود كه «همه‌ چيز مرتب است و جاي نگراني نيست.» اما حداقل با آمارهاي تازه از روند متغيرهاي پولي در پايان بهار امسال بايد گفت كه خبري از «اسب زين كرده» براي دولت جديد نيست و حداقل در سال جاري بايد منتظر تاثيرات مخرب شرايط ترسناك نقدينگي و پايه پولي بر سفره مردم و ارزش پول ملي باشيم. اما گزارش بانك مركزي چه نكاتي را در خود دارد و چرا مهم است؟

نقدينگي چقدر شد؟

عدد نقدينگي در پايان خردادماه امسال به 83539.9هزار ميليارد تومان رسيده است. اين عدد نسبت به انتهاي سال گذشته 6 درصد رشد كرده است. ضمن اينكه رشد نقدينگي در بازه يكساله 26.8درصد بوده است. رشد نقدينگي پس از يك دوره كاهش مداوم در اسفندماه به ۲۴،۳درصد رسيده و در فروردين نيز روند كاهنده خود را ادامه داده است. اما اين متغير در ارديبهشت ماه سير صعودي به خود گرفت و در يك روند افزايشي در خردادماه به سطح حدود 27 درصد رسيد. نقدينگي به مجموعه‌اي از پول نقد و دارايي‌هاي قابل تبديل به پول نقد اطلاق مي‌شود كه به سرعت و با كمترين هزينه به پول نقد تبديل مي‌شوند. به عبارتي ديگر، به مجموع پول و شبه‌‌‌‌‌‌‌‌ پول در اقتصاد يك كشور نقدينگي مي‌گويند.

بنابراين با توجه به رشد نقدينگي بايد ديد متهم اصلي چنين رشدي در بازه يكساله و در سه ماهه بهار امسال چه چيزي بوده است؟ براي پاسخ به اين سوال بايد به آمار و اطلاعات بخش پول- شامل اسكناس و سكه و سپرده‌هاي ديداري- و شبه‌پول شامل انواع سپرده‌هاي كوتاه‌مدت و بلندمدت نگاه كرد. آمارها نشان مي‌دهد كه بخش پول در خرداد امسال نسبت به خرداد پارسال 21.2 درصد رشد كرده. اين متغير در سه ماهه ابتدايي امسال نيز 7.3 درصد افزايش پيدا كرده است. در كنار آن، شبه‌پول نزديك به 29درصد در بازه يكساله و 5.7درصد در بازه سه ماهه افزايش پيدا كرده است.

روند نگران‌كننده چاپ پول

از طرف ديگر، بررسي رشد پايه پولي از اسفند پارسال تا خرداد ماه سال جاري نشان از روند كاهشي تا ارديبهشت ماه و روند افزايشي در خرداد ماه دارد. پايه پولي، منبعي است كه توسط بانك مركزي منتشر شده و در چرخه اقتصاد دراختيار بانك‌هاي تجاري قرار مي‌گيرد، به گونه‌اي كه بانك‌ها مي‌توانند با استفاده از اين منابع و از طريق خلق پول بانكي به گسترش حجم پول بپردازند. به عبارتي پايه پولي متغيري است كه نشان مي‌دهد چه ميزان پول توسط بانك مركزي در اقتصاد خلق شده است. اين متغير موتور پيشران ايجاد نقدينگي در اقتصاد و به تبع آن تورم است. آمارها نشان مي‌دهد رشد پايه پولي در اسفند ماه پارسال معادل ۲۷،۶درصد و رقم پايه پولي بيش از 1090 هزار ميليارد تومان بوده است. متغير رشد پايه پولي تا ارديبهشت ماه روند كاهشي طي كرده و به سطح ۲۱،۱ درصد رسيده و رقمي معادل 1093 هزار ميليارد تومان را ثبت كرده بود. اما در خرداد ماه امسال افزايش يافته و در سطح ۲۳،۳درصد رشد ايستاده است. طبق آمارها رقم پايه پولي در اين ماه به بيش از 1130 هزار ميليارد تومان رسيده است.

ضريب فزاينده از ۷،۵ عبور كرد

نقدينگي در اقتصاد متاثر از ميزان چاپ پول و شدت «ضريب فزاينده» موجود در اقتصاد است. در واقع متغيري به نام «ضريب فزاينده نقدينگي» توضيح مي‌دهد كه «به‌ازاي هر يك واحد پول خلق ‌شده توسط بانك مركزي يا همان چاپ پول، به‌طور متوسط چند واحد پول و شبه‌پول در اقتصاد خلق شده است؟» ضريب فزاينده از سوي ديگر، نشان‌دهنده ميزان چرخش پول در شبكه بانكي است و ميزان تسهيلات‌دهي بانك‌ها را نيز مشخص مي‌كند. زماني كه اين ضريب افزايش پيدا مي‌كند به معناي افزايش تسهيلات‌دهي در شبكه بانكي و وام‌دهي به مشتركان بوده است. بررسي آمارهاي ضريب فزاينده از اسفند پارسال تا خرداد امسال نشان مي‌دهد روند اين متغير همواره صعودي بوده است؛ ضريب فزاينده در انتهاي زمستان پارسال معادل ۷،۲۲ بوده كه در يك روند پايدار افزايش به بيش از ۷،۵ در خرداد ماه امسال رسيده است. اين عدد نشان مي‌دهد كه در پايان بهار امسال، با سرعت بيشتري پول و شبه‌پول خلق شده است.

به‌طور كلي آمار متغيرهاي پولي، برخلاف اظهارات پيشين مسوولان بانك مركزي، خبر از يك سير افزايشي است. اما اين آمار زماني منتشر مي‌شود كه دولت چهاردهم هنوز شكل نگرفته و مشخص نيست كه برنامه دولت آقاي پزشكيان چيست؟ بنابراين بايد منتظر شكل‌گيري تيم اقتصادي دولت بود تا روند اقدامات بانك مركزي را براي كنترل تورم در اقتصاد مورد ارزيابي قرار داد.

به گزارش اقتصادران، بانک مرکزی که از بهمن‌ماه سال گذشته به این سو، بخش گزیده آمارهای اقتصادی در بخش پولی و بانکی را به‌روزرسانی نکرده بود، بالاخره پس از تاخیر بسیار، گزارش متغیرهای عمده پولی و اعتباری را تا پایان خردادماه 1403 را منتشر کرد.

بر اساس داده‌های این گزارش، در طول مدتی که آمار متغیرهای پولی در بانک مرکزی حبس شده بود، حجم کل نقدینگی در اردیبهشت‌ماه، برای نخستین بار از 8000 هزار میلیارد تومان عبور کرد و پایه پولی نیز در خردادماه از مرز 1000 هزار میلیارد تومان گذشت. از سوی دیگر، نسبت پول به نقدینگی که یکی از دماسنج‌های انتظارات تورمی است، در خردادماه 0.54 واحد درصد رشد کرده که بالاترین میزان صعود ماهانه این نسبت از اسفند 1401 به این سو محسوب می‌شود.

عوامل اصلی رشد پایه پولی چه بودند؟

آخرین گزارش بانک مرکزی از متغیرهای پولی حاکی از آن است که پایه پولی پس از رشد 2.1 درصدی در سه ماهه نخست سال 1403 در پایان خردادماه به هزار و 113 هزار میلیارد تومان رسیده است. نرخ رشد نقطه به نقطه پایه پولی، یا به عبارت دیگر نرخ رشد پایه پولی از خردادماه سال 1402 تا خردادماه امسال نیز معادل 23.3 درصد ثبت شد.

با این حال نرخ رشد سه ماهه و 12 ماهه پایه پولی در خردادماه سال گذشته به ترتیب معادل 5.6 درصد و 41.8 درصد ثبت شده بود که این ارقام نشان از کاهش نرخ رشد پایه پولی در سال 1403 دارند.

کاهش نرخ رشد نقدینگی ادامه دارد

از سویی دیگر، بررسی داده‌های نقدینگی نیز نشان می‌دهد که حجم کل نقدینگی کشور در پایان خردادماه رقم هشت هزار و 354 هزار میلیارد تومان را ثبت کرده که از رشد 6 درصدی این رقم در طول بهار سال 1403 حکایت دارد. این در حالیست که نرخ رشد نقدینگی در بازه زمانی مشابه سال گذشته 3.9 درصد ثبت شده بود.

افزون بر آن نرخ رشد نقطه به نقطه نقدینگی نیز در سال 1403 کاهش یافته است. طوری که این نرخ که در خردادماه سال قبل معادل 29 درصد رقم خورده بود، در خردادماه سال جاری به 26.8 درصد رسید.

صعود ضریب فزاینده نقدینگی

بخش دیگری از گزارش بانک مرکزی، مربوط به ضریب فزاینده نقدینگی است؛ ضریبی که نشان‌دهنده آن است که نظام بانکی چند برابر سپرده‌ای که در اختیار داشته، خلق پول کرده است. به عبارت دیگر، ضریب فزاینده نقدینگی نشان می‌دهد که هر واحد پایه پولی، چه میزان نقدینگی خلق کرده است.

بررسی آمار منتشر شده از سوی بانک مرکزی نشان می‌دهد که ضریب فزاینده نقدینگی در پایان خردادماه امسال به 7.506 واحد رسیده است. این در حالیست که رقم مذکور در خردادماه سال گذشته معادل 7.294 واحد و در پایان آن سال، 7.223 درصد ثبت شده بود.

افزایش ضریب فزاینده نقدینگی به این معناست که سیستم بانکی از هر واحد پایه پولی، مقدار بیشتری نقدینگی در اقتصاد ایجاد کرده است. یکی از علل اصلی افزایش ضریب فزاینده نقدینگی نیز می‌تواند افزایش وام‌دهی شبکه بانکی باشد که با توجه به آمارهای بانک مرکزی، می‌توان نقش این موضوع در رشد ضریب فزاینده را تایید کرد. با این حال، تداوم رشد ضریب فزاینده نقدینگی می‌تواند نشان‌دهنده بروز تورم و مشکلات اقتصادی در آینده باشد.

نسبت پول به نقدینگی 24.58 درصد شد

یکی از شاخص‌های مهمی که می‌توان با استفاده از داده‌های گزارش بانک مرکزی آن را محاسبه کرد، نسبت پول به نقدینگی است. نقدینگی از دو جزء پول و شبه‌پول تشکیل می‌شود. به زعم کارشناسان، از آنجایی که پول سیالیت بیشتری نسبت به شبه‌پول دارد، افزایش این بخش از نقدینگی می‌تواند تورم‌زا باشد.

بررسی‌ها نشان می‌دهند که نسبت پول به نقدینگی در پایان خردادماه به 24.58 درصد رسیده که بالاترین میزان در چهار ماه اخیر است. نکته قابل توجه اما رشد شدید این نسبت تنها در طول یک ماه است. نسبت پول به نقدینگی در خردادماه امسال 0.54 درصد جهش کرد که این بیشترین رشد ماهانه ثبت شده از اسفند سال 1401 به این سو محسوب می‌شود.

چرا نسبت پول به نقدینگی دماسنج انتظارات تورمی است؟

در یک اقتصاد با ثبات، مردم تمایل دارند که تنها به اندازه نیازهای روزمره خود از پول استفاده کرده و منابع مازاد خود را به شکل شبه‌پول (شامل سپرده‌های مدت‌دار، اوراق بدهی، اسناد خزانه و…) نگهداری کنند؛ زیرا پول، بخشی از نقدینگی است که سودی به صاحب خود نمی‌دهد.

از همین روی، رشد نسبت پول به نقدینگی نشانه‌ای از آن است که مردم انتظار دارند در آینده با تورم‌های بالاتری مواجه باشند و از همین جهت، خود را برای مخارج بیشتر در آینده آماده می‌کنند. به این ترتیب، این دماسنج انتظارات تورمی این هشدار را می‌دهد که اگر سیاست‌های پولی مناسب در جهت مهار رشد پول و نقدینگی به کار گرفته نشوند، خطر رشد تورم در ماه‌های آینده وجود دارد.