برچسب: مذاکره ایران و آمریکا

به گزارش اقتصادران، طی چند دهه گذشته با توجه به اهمیت مقوله هسته‌ای ایران شاهد کنش‌های متعددی از سوی قدرت‌های بزرگ جهانی بوده‌ایم. در ادامه همین روند، برگزاری مذاکرات هسته‌ای از اوایل دهه ۸۰ شمسی میان ایران و کشور‌های غربی آغاز شد. اولین نشست اتمی در پاییز ۱۳۸۲ در تهران به همراه سه کشور اروپایی (فرانسه، بریتانیا و آلمان) برگزار شد و نتیجه آن تعلیق عملکرد سانتریفیوژ‌های نطنز از سوی ایران و جلوگیری کردن از ارسال پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت از سوی غربی‌ها شد. پس از آن دو توافق‌نامه بروکسل و پاریس در سال ۱۳۸۲ و ۱۳۸۳ برای محدودسازی غنی‌سازی اتمی ایران به امضا رسید. اما با توجه به ضرر و زیان‌های ایران در محدودسازی فعالیت هسته‌ای، در اواخر دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی، غنی‌سازی اورانیوم از سرگرفته شد. در نتیجه این روند، غربی‌ها باری دیگر اقدام به فشار بر روی ایران کردند و از سال ۲۰۰۷ قطعنامه‌هایی به منظور جلوگیری از فعالیت هسته‌ای ایران به تصویب رسید. ادامه دادن این وضعیت که به نفع هیچ طرفی نبود در دوره ریاست جمهوری حسن روحانی باری دیگر مذاکرات هسته‌ای در ژنو با گروه ۱+۵ برگزار و نتیجه آن تصویب توافق برجام شد. حال باری دیگر بعد از انقضا نتایج برجام، تهران و واشنگتن تصمیم به انجام مذاکرات با یکدیگر با میانجی‌گری کشوری ثالث در عمان به سمت گزینه کنترل تنش حرکت کنند.

اولین مرحله مذاکرات غیرمستقیم دو طرف در روز شنبه ۱۲ آوریل در مسقط آغاز شد. این مذاکرات با ورود هیات ایرانی به نمایندگی وزیر خارجه ایران سید عباس عراقچی و هیات آمریکایی به نمایندگی استیو ویتکاف نماینده ویژه آمریکا صورت گرفت. بعد از اتمام زمان مذاکرات غیر مستقیم، هر دو طرف ایرانی و آمریکایی روند مذاکرات را مثبت و سازنده عنوان کردند. این نتیجه مبهم زمانی که از سوی رسانه‌ها بیان شد، تاثیرات مثبتی بر روی نرخ قیمت ارز و طلا در ایران گذاشت. اما نکته‌ی حائز اهمیت آن است که در مذاکره اخیر، موضوعات و خواسته‌های کلی بیان شده و جزئیات مناقشه برانگیز هنوز در دستور کار قرار نگرفته است. زیرا در زمان انعقاد توافق‌نامه، چالش‌های سیاسی و تضاد منافع دو طرف نمایان می‌شود. طرف آمریکایی که در نهایت به دنبال محدودسازی ایران در زمینه هسته‌ای می‌باشد و طرف ایرانی نیز خواسته‌ای جز کم کردن فشار سیاسی و اقتصادی ندارد، زمینه اجراسازی توافقی محدود را نمایان می‌کند. به همین سبب با توجه به ادامه‌دار بودن مذاکرات طی چند هفته، رسیدن به توافق مطلوب از سوی دو طرف کاری سخت به نظر می‌رسد.

روز دوشنبه خبرنگار وال استریت ژورنال به نقل از وزیر امور خارجه ایتالیا اعلام کرد که دور بعدی مذاکرات میان ایران و امریکا به مبزبانی ایتالیا و با میانجی‌گری عمان در رم برگزار خواهد شد. در تمامیه مذاکراتی که در سطح جهان برگزار می‌شد، کشوری که به عنوان میزبان و میانجی انتخاب می‌شود، در واقع نوعی قدرت نرم سیاسی برای خود اندوخته می‌کند. همین موضوع سبب شده که برخی از کشور‌های خاورمیانه‌ای از جمله قطر، عمان و تعدادی کشور‌های اروپایی همچون ایتالیا، اتریش و سوئیس با توجه به سوابق صلح‌پذیر خود، داوطلب میانجی‌گری و میزبانی مذاکرات شوند. تنها چند روز پس از انتشار خبر انتخاب رم به عنوان محلی بعدی مذاکرات، بار دیگر مسقط پایتخت عمان به عنوان محل برگزاری دور دوم مذاکرات ایران- آمریکا انتخاب شد. برخی کارشناسان معتقدند عدم اقبال ایران- آمریکا برای درگیر کردن اروپایی در روند مذاکرات و برخی دیگر تلاش برای عدم همزمانی سفر ونس به ایتالیا را عامل این جابه‌جایی مجدد دانستند. البته نیرو‌های اپوزیسیون خارج‌نشین با دنبال کردن خط «عملیات روانی» تغییر مجدد محل مذاکرات را تلاش تهران برای جلوگیری از درز اطلاعات محرمانه اعلام کردند.

در روند مذاکرات علاوه بر دولت‌ها، افراد و گروه‌های فشار بر ادامه روند تاثیرگذار هستند. بدین منظور رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرار است قبل از دور دوم مذاکرات به ایران سفر کند. از سوی دیگر قبل از شروع مذاکرات، ترامپ و نتانیاهو تبادل نظر‌هایی بایکدیگر در خصوص ایران داشته‌اند. اسرائیل در این برهه زمانی به دنبال محدودسازی ایران و شاهد فراهم کردن زمینه روند عادی‌سازی با کشور‌های عربی است و این موضوع کم‌وبیش بر روی مذاکرات تاثیرگذار است. همچنین لابی‌های حامی اسرائیل در واشنگتن انتقاد و فشار بر ترامپ و ویتکاف را به دلیل حرکت به سمت توافق با ایران را افزایش دادند. از سویی دیگر شخص ترامپ نیز به دنبال تسریع بخشیدن به روند مذاکرات است تا هرچه زودتر پرونده خاورمیانه را به حالت مسکوت نگه دارد. همچین در ماه‌های آینده ترامپ سفری را به کشور‌های خاورمیانه (عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر) خواهد داشت. این سفر پیش رو نشان دهنده ادامه سیاست‌های ترامپ درخاورمیانه و اعلام نتایج مذاکرات با ایران است. بدین منظور پیش‌بینی روند مذاکرات در روز‌های آتی به مشاوره‌ها و گفت‌و‌گو‌های طرف‌های مختلف بستگی دارد.

به گزارش اقتصادران، در حالی که روز شنبه دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در رم برگزار می شود، برخی ناظران و کارشناسان در حال گمانه زنی درباره روابط منطقه ای ایران و روابط تهران با مسکو و پکن بعد از توافق با آمریکا هستند، به این معنی که حصول توافق بین تهران و واشنگتن چه تاثیری بر مناسبات منطقه ای ایران می گذارد. در کنار این مساله به نظر می رسد اروپا با دلخوری از مذاکرات ایران و آمریکا موضع گیری هایی غیررسمی داشته و حتی فرانسه به فعال شدن مکانیسم ماشه علیه ایران نیز تهدید کرده است.

فریدون مجلسی، دیپلمات پیشین و کارشناس روابط بین الملل به خبرگزاری خبرآنلاین می گوید که توافق ایران و آمریکا و پایان نیم قرن خصومت می تواند به رفع تحریم های ایران در هر سطحی منجر شود که خود عامل بهبود روابط اقتصادی ایران با چین و کشورهای منطقه است.

او همچنین تاکید دارد که مساله مذاکرات موازی با اروپا در شرایط فعلی بی معنی است و شبیه ایده های بی معنی سعید جلیلی در چهارچوب تعریف دیپلماسی به عنوان مذاکره برای مذاکره است.

مشروح گفت‌وگو با فریدون مجلسی، تحلیلگر مسائل بین الملل را بخوانید؛

*****

* یکی از مسائلی که در شرایط فعلی که مذاکرات بین ایران و آمریکا در جریان است طرح می شود، افق چشم انداز روابط ایران با روسیه و چین، در صورت حصول توافق بین تهران و واشنگتن است. چه پیش بینی‌ای می توان در ارتباط با این مساله داشت به خصوص که برخی از منتقدین و مخالفین مذاکره تاکید دارند که ممکن است تغییر فضای بین ایران و آمریکا بر روابط ایران با روسیه به عنوان متحد استراتژیکش تاثیر بگذارد؟

از نگاه من در صورت حصول توافق، روابط ایران با چین و روسیه بهبود پیدا می کند. من نمی دانم برخی از آقایان در داخل کشور بر چه اساس و استدلالی خود را متحد استراتژیک روسیه و چین و آن ها را متحد استراتژیک ایران قلمداد می کنند به خصوص روسیه که هرگز در طول تاریخ نسبت به ایران نظر لطفی نداشته و ما همواره از آن ها آسیب دیده ایم.

علی رغم این موضوع، باید توجه داشته باشیم که روسیه کشور مهمی بوده و از نظر منابع ثروتمندترین کشور دنیاست. اگر لیاقت بهره برداری از این منابع را می داشتند این وضعیت بالقوه را به بالفعل تبدیل می کردند. روسیه در کار خود درمانده است. سه سال است که در جنگ اوکراین درگیر هستند و ایران را به عنوان ابزار در این جنگ به دنبال خود کشیده و برای ما هم بدنامی ایجاد کردند.

در این شرایط درباره کدام متحد استراتژیک صحبت می کنیم؟ روسیه حاضر است برای ما چه کاری انجام دهد؟ آن ها کسانی هستند که وقتی ایران برخلاف عهدنامه ان پی تی رفتار کرد و پرونده ما به شورای امنیت رفت، ۶ قطعنامه علیه ما صادر کردند که حتی دست سازمان ملل را برای اقدامات نظامی علیه ایران باز می گذاشت.

بیشترین سرمایه گذاری های اقتصادی چین در عراق و عربستان است و ایران را کنار زده

چین هم بدتر از روسیه! چین با هیچ کشوری اتحاد استراتژیک ندارد. اگر از لحاظ روابط تجاری بگوییم، متحد اصلی چین در منطقه عربستان و کشورهای شورای خلیج فارس هستند و از چین واردات دارند. حتی برخی از واردات ایران از چین از طریق امارات صورت می گیرد چرا که چین تحریم آمریکا علیه ایران را قدم به قدم و قلم به قلم رعایت می کند و با چه مصیبت هایی و با پرداخت چه پول های دلالی، کالاهای مورد نیاز ایران را تامین می کند.

فراموش نکنیم که روابط استراتژیک بر اساس مبادلات اقتصادی و سودمندی روابط تعریف می‌شود. چین در همه کشورها میلیاردها دلار سرمایه گذاری کرده و به ایران می گوید چون شما تحت تحریم آمریکا بوده و خود نیز اعلام کردید که کشوری در حال جنگ با اسرائیل هستید، در ایران سرمایه گذاری نمی کنیم.

بیشترین سرمایه گذاری های اقتصادی چین در عراق و عربستان است اما ایران را کنار زدند و با ایران روابط حداقلی دارند. اکنون چندماهی است از لج ترامپ روابط خود را با ایران بالا برده اند اما پولی بابت این خرید به ایران نمی پردازند.

حصول توافق بین ایران و آمریکا به نفع روابط با چین نیز هست زیرا…

از ایران نفت می گیرند و بعد ما را ناچار می کنند بسیاری از کالاها را از آن ها قبول کنیم، کالاهایی که بسیاری از آن ها به ضرر تولیدکننده ایرانی است البته برخی از آن ها نیز به سود تولیدکننده ایرانی است اگر چنانچه پنجره چین نبود از اساس بخشی از تولیدات ایران تعطیل می شد. ما محکوم به رابطه با چین هستیم اما بر اساس معیارهایی که آن ها تعیین می کنند؛ بنابراین صحبت از اتحاد استراتژیک بین ایران و چین بی اساس است. در این شرایط بدون شک حصول توافقی در هر سطحی بین ایران و آمریکا می تواند فضای بهتری را برای ما در ارتباط با چین و حتی روسیه ایجاد کند.

*یعنی توافق بین ایران و آمریکا از جهت رفع تحریم ها می تواند بهبود مناسبات اقتصادی و تسهیل آن را بین ایران و چین داشته باشد؟

اگر مذاکرات به نتیجه برسد با چین به دلیل عادت و بازاریابی طولانی در این مدت روابط بهتری بدون ترس و واهمه از تحریم و بدون تحمیل هایی که امروز به خریداران و فروشندگان ایران می شود برقرار می شود. طبق معیارهای بین المللی با گشودن اعتبارات می توانیم با چین تجارت کنیم. به نفع طرفین است که تحریم های ایران برداشته شود

*در مورد عربستان و قطر این افق چطور است؟ توافق ایران و آمریکا چه تاثیری بر مناسبات منطقه ای ما دارد و چه فضایی بین ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس ایجاد می کند؟

آن ها هم همین طور. کشورهای پیشرفته دنیا بیشترین مبادلات تجاری شان با همسایگانشان است. زمانی همسایگان ایران را مشتی فقیر تشکیل داده بودند، زمانی که امکانات بزرگ و درآمد بالایی داشتیم و در اوپک سروری می کردیم، اطراف ما عربستان بسیار فقیر و قطر بیابان و برهوت بود، مسقط و عمان بیایانی بود با تعدادی کلبه! ترکیه در وضعیت مطلق فقر بود و با جاده خاکی روزگار می گذراندند و زمانی که از این جاده ها به ایران می رسیدیم گویی به دروازه بهشت رسیده بودیم.

توافق ایران و آمریکا، امکان همکاری های اقتصادی و میلیارد دلاری را برای ایران فراهم می کند

با این کشورهای فقیر چه مبادله ای می توانستیم داشته باشیم؟! اکنون  ترکیه کشوری صنعتی است، عربستان قدم به صنعتی شدن پیشرفته گذاشته و در پتروشیمی در جهان حرف اول را می زند و ما نیازمند واردات از عربستان هستیم در حالی که در شرایط فعلی تجارت ما با عربستان به دلیل تحریم ها در حداقل قرار دارد. با امارات بیشترین تجارت را حتی در شرایط فعلی داریم چه برسد که تحریم برداشته شود. قطر و کویت و عراق هم رو به توسعه هستند و توافق بین ایران و آمریکا امکان همکاری های اقتصادی و میلیاردهای دلار سودآوری را برای پیمانکاران و صادرکنندگان ایرانی مهیا می کند.

تحریم فقط و فقط به سود دلالان شده است و از مصیبت ایران به نفع جیب خود استفاده می‌کنند و عموما پول های خود را از ایران خارج می کنند.

بهتر است اورانیوم ایران را خود آمریکا بخرد نه دیگر کشورها

*بر اساس برجام روسیه به عنوان یکی از کشورهای مقصد برای انتقال اورانیوم ایران تعیین شده بود اما در فضای فعلی بین دولت جدید آمریکا و روسیه به نظر می رسد روسیه دیگر گزینه مورد توافق آمریکا در صورت توافق با ایران نباشد. در این شرایط برخی ترکیه را به عنوان گزینه ای مناسب در این زمینه معرفی می‌کنند. ارزیابی شما از این مساله چیست؟

خیر. خود ترکیه با اورانیوم ما می خواهد چه کند؟ روسیه خود بمب های اتمی دارد و از اورانیوم ما بمب هم بسازد کنار بمب های خودش می گذارد. این که آمریکا به روسیه اعتماد دارد به برجام ربطی پیدا نمی کند. در قالب برجام ایران حق دارد اورانیوم خود را فرانسه و انگلیس و روسیه بفروشد آمریکا هم البته جز کشورهایی بود که می توانست اورانیوم ایران را بخرد اما خود را از برجام کنار کشیدند.

همین حالا هم بهتر از همه همین است که اورانیوم ایران را خود آمریکا بخرد. چرا به ترکیه بفروشند. کشورهای دیگر هم اگر بتوانند اورانیوم به سطح قابل استفاده از نیروگاه ها برسانند می تواند با توافق اورانیوم را بخرند. ما اورانیوم مازاد نیاز فنی مان را باید صادر کنیم و این امتیاز را در نهایت به ایران خواهند داد. ایران هم ناچار است اورانیوم بالاتر از ۵ درصد خود را که به درد رفع نیازهای فنی اش نمی خورد، بفروشد.

البته این مباحث به شرطی است که ایران و آمریکا در مذاکره وارد مساله اصلی بشوند؛ مساله اصلی آتش بس در خصومت نیم قرنی ایران و آمریکاست. گیر اصلی رفع تهدید است.

اروپا در تهدیدهای اخیر با آمریکا هماهنگ است و می خواهد نشان دهد خطر جنگ جدی است

*اروپا از این مذاکرات راضی نیست و فرانسه در ارتباط با فعال کردن مکانسیم ماشه تهدید کرده است. برخی معتقد هستند که رفع تنش بین تهران و واشنگتن نباید به تنش بین ایران و اروپا بیانجامد. آیا نیازی به یک دیپلماسی موازی با اروپا در شرایط مذاکرات بین تهران و واشنگتن دیده می شود؟

در ایران مفهوم دیپلماسی به خوبی درک نشده و کسانی مانند دکتر جلیلی دیپلماسی ایرانی را به کارشکنی و مذاکره برای مذاکره تقلیل دادند. دنیا دیگر حوصله این حرف ها را ندارد. اروپا در تهدیدهای اخیر با آمریکا هماهنگ است و می خواهد نشان دهد که خطر جنگ جدی است و اگر جنگی در بگیرد آن ها در کنار آمریکا خواهند بود.

من امیدوارم تندروهایی که هنوز می گویند نباید مذاکره ای صورت بگیرد توضیح بدهند که اگر ما وارد یه نوع مبادله صلح در برابر صلح و آسایش و رفاه در برابر صلح نشویم و وارد جنگ بشویم چه برنامه ای برای کشور دارند؟! در شرایط فعلی از دست رفتن هر زمانی به زیان ایران است.

به گزارش اقتصادران، روزنامه هم‌میهن در سرمقاله خود با عنوان «آنان که شنبه‌شب نخوابیدند» به نقد مخالفت‌های انقلابی‌نماها با مذاکره ایران و آمریکا پرداخته است. این روزنامه در این زمینه نوشت: حدود دو ماه پیش که دلار نزدیک به ۹۰ هزار تومان شده بود، تندرو‌های مجلس با خوشحالی تمام، فرصت را مناسب دیدند تا با استیضاح و انداختن وزیر اقتصاد با یک تیر سه نشان بزنند.

اول؛ نمایش دهند که به فکر مردم و رفع گرانی هستند.

دوم؛ ضرب شستی هم به پزشکیان نشان دهند.

سوم؛ دق و دلی‌های سیاسی قبلی که از همتی داشتند را به نحوی خالی کنند. ولی مصداق از قضا «سرکنگبین صفرا فزود» شدند و تیرشان، چون بومرنگ کمانه کرد و به خودشان اصابت کرد. آنان که خود متهم ردیف اول وضعیت ارزی و فقر و فلاکت اقتصادی هستند، خویشتن را همزمان در جایگاه بازپرس و دادستان و قاضی و اجرای احکام قرار دادند و وزیر اقتصاد را محکوم و حکم خود را هم اجرا کردند.

گرچه اغلب آگاهان می‌دانستند که مسئولیت وضعیت اقتصادی متوجه چه کسانی است ولی با گذشت ۴۵ روز از آن ماجرا؛ برای ساده‌ترین افراد هم روشن شده است که حقیقت چیست. مسئولیت دقیقاً متوجه همان‌هایی است که از کاهش کنونی قیمت ارز ناراحتند و غصه می‌خورند؛ آنان که از سبز شدن بورس عزادار و عصبانی هستند؛ به‌طوری‌که کارشان به توهین و فحاشی هم رسیده است. پس از حذف همتی، ارز ده درصد دیگر هم گران شد، زیرا تنش در روابط خارجی بیشتر شد. هنگامی که در دو روز گذشته تغییری در روابط خارجی پیش آمد ارز نه‌تنها به قیمت روز استیضاح برگشت بلکه از آن هم کمتر شده است. پس چرا نمایندگان از سرپرست وزارت اقتصاد یا دولت تقدیر نمی‌کنند؟ چون هر عقل سلیمی می‌داند که نه آن افزایش و نه این کاهش ربطی به وزیر اقتصاد و دولت نداشته و ندارد. تحولات قیمتی ارز در این مرحله تابعی از سیاست خارجی است. پس اگر خواهان تقویت ارزش ریال هستید باید از تغییرات روز‌های اخیر در روابط خارجی استقبال کنید نه آنکه تندترین حملات را به این تحولات خارجی بنمایید.

این دوگانگی رفتاری نزد تندرو‌ها فاجعه‌ای اخلاقی و سیاسی است. به احتمال فراوان هنوز یک نکته مهم را متوجه نشده‌اند. این جماعت همچنان که در ماجرای حجاب تنها ماندند و جمع شدند، در این ماجرا هم تنها خواهند ماند. اگر دقت کنید اغلب نیرو‌های نزدیک به اصولگرایان و ساختار سیاسی از این گفت‌و‌گو‌ها یا حمایت می‌کنند یا در بدترین حالت حرفی نمی‌زنند. در این میان گروهی اندک از آنان هستند که همچنان پرچم دشمنی با خیر عمومی را بر دوش می‌کشند. یک رسانه منسوب به دولت قبل تیتر زده که: «دستاورد‌های خیالی مذاکرات یکی پس از دیگری هوا می‌شود!» یک نماینده ۳ درصدی به مردم شکایت برده که: «ای ملت! بدانید مجلس هیچ اطلاع و خبری از مذاکرات ندارد.» وی نمی‌داند که مردم از اینکه نمایندگان ۳ درصدی از این مذاکرات کنار گذاشته و نامحرم دانسته شده‌اند خوشحال هستند، چون امیدشان را به موفقیت گفت‌و‌گو‌ها زیاد می‌کند. هم او نوشته که: «شنبه روز بدی بود. هنوزم هست. امروز بی‌شرف‌ها شرف را قربانی می‌کنند و ملت را هم؛ و تمام هفته خاکستری خواهد بود.» این حد از ضدیت با مردم و پر کردن خود از کینه و نفرت در سیاست بی‌سابقه است. کسی که با ۳ درصد رای مردم به مجلس برود بهتر از این نخواهد شد. نماینده چند درصدی دیگر ایراد بنی‌اسرائیلی گرفته و می‌گوید که: «تلاقی و سلام و علیک آقای عراقچی با نماینده آمریکا در مذاکرات دیروز عمان، غیرضروری، نادرست و غیرقابل توجیه است.»

واقعاً عجیب است پذیرفته‌اند بروند توافق کنند آن هم در موضوعی که بظاهر نباید بپذیرند که حتی درباره آن گفت‌و‌گو کنند، حالا ایراد این نماینده این است که چرا سلام و علیک کرده‌اید؟ بجای اینکه بگوید حالا که دارید صحبت می‌کنید پس مستقیم حرف بزنید! یک لحظه تصور چنین نقدی موجب استهزاء مجموعه دشمنان توافق خواهد شد. آن دیگری یاد عقلانیت افتاده و با ادبیاتی مدرن توصیه می‌کند که عقلانیت اقتضا می‌کند به «پلن B»! فکر کنیم و هشدار جدی داده که؛ افق توافق با ترامپ روشن نیست کشور را معطل نکنید. بدترین آنان که رهبر فکری و اخلاقی تندرو‌ها است متن بسیار وقیحانه‌ای را منتشر کرده و بعد مدعی جعلی بودن آن اکانت شده‌اند. این مجموعه شنبه‌شب نتوانست بخوابد، چون درد و رنج آنان ناشی از آرامش و رضایت خاطر مردم است و به میزانی که مردم راضی بودند آنان به عذابی الیم دچار شده بودند. آنان بیش از همیشه تنها هستند و تحقیر شده‌اند. یکی از مهمترین دستاورد‌های جنبی این گفت‌و‌گو‌ها می‌تواند منزه شدن عرصه سیاسی ایران از فرهنگ و رفتار سیاسی این جماعت باشد.