برچسب: تهران

به گزارش اقتصادران، مطالعات شورای مذکور تا سال۹۹ به تهیه یک کتابچه ۵۳صفحه‌ای منجر شد که جواب، «نه» به انتقال پایتخت بود؛ اما صدور رای نهایی شورا به‌دلیل تعلیق جلسات ناشی از شیوع کرونا، تا امروز معطل مانده است. دو پرسش مهم‌تر اما، «تصویر تهران پس‌از انتقال پایتخت» و «وضعیت پایتخت جدید» است. فاکتور‌های هزینه و زمان انتقال و همچنین شهر در قد و قواره پذیرش پایتخت، پرسش دیگر است. در این بررسی، ضمن معرفی «راه تصفیه تهران از ابرمشکلات» در مقابل «بیراهه انتقال پایتخت»، پیام معنادار تجربه ۲۴کشور در انتقال پایتخت و نقاط عطف در تاریخ ۲۳۵ساله پایتختی تهران تشریح شده است

سوال اول اینکه، تکلیف قانون مصوب سال ۹۴ چه خواهد شد؟ براساس قانون «امکان‌سنجی انتقال مرکز سیاسی و اداری کشور و ساماندهی و تمرکززدایی از تهران»، که در سال ۹۴ تصویب شد، مقرر شد تا شورایی به ریاست رئیس‌جمهور و مجموعه‌ای از وزرا، مطالعاتی را به مدت حداکثر ۲ سال انجام دهند تا به این پرسش پاسخ دهند که «آیا مشکلات تهران با انتقال پایتخت حل می‌شود یا با ساماندهی و تمرکززدایی؟»، اما جلسات شورا تا شروع کرونا برگزار شد و بدون «جمع‌بندی نهایی» به‌خاطر قرنطینه‌ها و شرایط حاد آن زمان کشور، موضوع از اولویت خارج شد و پرونده مطالعه در نهایت بسته نشد و هنوز باز است.

اما نتایج جلسات تا آن زمان و جمع‌بندی «وزارتخانه اصلی مسوول پیشبرد مطالعه و مرجع متخصص در اظهارنظر در شورا» بر این بود که «تمرکززدایی خدمات و امکانات از تهران و ساماندهی مجموعه شهری تهران» راه ممکن و مناسب برای حل مسائل پایتخت است و برآیند نظر‌ها تا آن زمان، «نه» به انتقال پایتخت بود.

دومین سوال مطرح‌شده این است که آیا مشکلات تهران با انتقال پایتخت حل می‌شود؟ تهران با ابرچالش‌هایی همچون «تراکم بالای جمعیت»، «آلودگی هوا»، «ترافیک» و «هزینه مسکن» مواجه است که انتقال پایتخت تنها بخشی از مشکلات را تعدیل خواهد کرد؛ اما دیگر مشکلات در جای خود باقی می‌مانند؛ زیرا در این شرایط تنها حجم کمی از جمعیت تهران منتقل می‌شوند و باقی مشکلات همچون ترافیک و آلودگی تدوام خواهند داشت.

سوال سوم اینکه، پایتخت جدید از مشکلات پایتخت فعلی در امان خواهد بود؟ پاسخ سوال منفی است، زیرا سیاستگذاری‌های حاکمیت متکی بر تمرکزگرایی و تصمیم‌گیری در پایتخت است. از این رو «نه تنها مشکلات تهران» باقی می‌ماند که «شبیه همین مشکلات» در پایتخت جدید شکل خواهد گرفت.

در چهارمین پرسش باید گفت آیا انتقال پایتخت شدنی است؟ باتوجه به مطالعات صورت‌گرفته در سال ۹۴، انتقال پایتخت در شرایطی امکان‌پذیر است که همراه با مشارکت مردمی و گریز مطلوب و مناسب باشد و در واقع تنها راهکاری است که می‌تواند مشکلات تهران را تا حدودی حل کند. همچنین با توجه به هزینه انتقال، نبود شهری در نزدیک به شرایط تهران و زمان‌بر بودن انتقال تقریبا در کوتاه‌مدت با توجه به وضعیت موجود امکان‌پذیر نیست.

اما سوال مهم دیگری که مطرح می‌شود این است که در شرایط فعلی، راهکار چیست؟ انتقال پایتخت یا ساماندهی تهران؟ باتوجه به عدم انتقال آنی پایتخت بهترین اقدام ساماندهی تهران و مجموعه شهری آن است. از این رو، کاربردی‌ترین راهکار «تمرکززدایی امکانات و خدمات اقتصادی از تهران»، «توسعه حمل‌ونقل عمومی بین تهران و حومه» و «یکپارچه‌سازی تهران و شهر‌های اطراف آن همچون کرج در سیاست‌های شهری» است؛ و آخرین سوال مهم در این طرح اینکه تجربه کشور‌های دیگر چه می‌گوید؟ باتوجه به مطالعه‌ای که در دهه ۹۰ از تجربه ۲۴ کشور در انتقال پایتخت انجام شد، عمده کشور‌ها به اهداف اولیه خود دست نیافتند و مشکلات به قوت خود باقی ماندند. این مطالعات نشان داد، کشور‌هایی که پایتخت آن‌ها مشکلاتی شبیه تهران دارند، از سیاست تمرکززدایی جمعیتی و مراکز شغلی و اقتصادی برای کاهش جاذبه نسبی سکونت در پایتخت و تشویق به سکونت در دیگر مناطق شهری استفاده کرده‌اند.

نظر حناچی با اشاره به الگوی تمرکززدایی از پایتخت انگلیس بر «سهم بالای تهران در استقرار فعالیت‌های اقتصادی (صنعتی و خدماتی) و ضرورت افزایش هزینه در پایتخت و ارائه تسهیلات و مشوق‌های مالی و مالیاتی به فعالیت‌ها در سایر مناطق کشور» تاکید داشت.

همچنین فرزانه صادق، وزیر فعلی وزارت راه و شهرسازی در سال ۹۸ بر این نظر بود که: تعادل‌بخشی به توزیع جمعیت جزو وظایف شورای عالی شهرسازی و معماری است و مصوبه مجلس در این خصوص از شورای عالی خواسته است تا انتقال مراکز اداری و سیاسی پایتخت امکان‌سنجی شود. تاکنون به هیچ گزینه‌ای برای انتقال پایتخت نرسیده‌ایم و هیچ شهری انتخاب نشده است. سیاست پیشنهادی ما تمرکززدایی از تهران است و انتقال پایتخت به‌طور کامل منتفی است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد همه دولت‌ها در راستای حل مشکلات تهران، یک طرح جدیدی را ارائه داده‌اند. در دولت روحانی قانون مصوبه سال ۹۴ مطرح شد و در دولت رئیسی تجزیه استان تهران به سه استان تهران مرکزی، تهران غربی و تهران شرقی مورد توجه قرار گرفت و در دولت پزشکیان نیز موضوع انتقال پایتخت بار دیگر مطرح شد.

اما شاید نگاهی به تجربه اندونزی، رئیس‌جمهور را به ساماندهی تهران سوق دهد؛ زیرا پروژه انتقال پایتخت در اندونزی از ۲۰۲۱ استارت خورد؛ اما امروز درحالی‌که فقط ۸۰ درصد از فاز اول پروژه ۵ فازی احداث نوسانتارا جلو رفته است، دولت این کشور به پایتخت جدید اسباب‌کشی کرده است.

علاوه براینکه پروسه زمانی انتقال پایتخت طولانی است و تا ۲۰۴۵ به طول می‌انجامد، هزینه انتقال نیز سنگین و معادل حداقل ۳ درصد تولید ناخالص داخلی این کشور برآورد شده است. بار اصلی احداث پایتخت جدید را قرار است سرمایه‌گذاران خارجی به دوش بکشند که البته جذب سرمایه‌گذار نیز پاشنه آشیل این پروژه در اندونزی شده است. در کنار این موانع، موضوع «حمله پیشوازانه سوداگران زمین به پایتخت جدید و خرید زمین با قیمت ارزان»، دولت را برای تامین زمین مورد نیاز برای احداث مراکز اداری و سیاسی با مشکل روبه‌رو کرده است. همچنین اختلافات اجتماعی بومیان پایتخت جدید با میهمان تازه‌وارد از پایتخت قدیم نیز مخمصه دیگری است که دولت اندونزی با آن مواجه است.

«مشکل» پایتخت حل نمی‌شود، منتقل می‌شود

باتوجه به اهمیت موضوع مشکلات شهر تهران و انتقال پایتخت به منطقه‌ای جدید پس از سخنان رئیس‌جمهور، «دنیای‌اقتصاد» در گفت‌وگویی با عبدالرضا گلپایگانی، معاون سابق شهرسازی و معماری شهرداری تهران، براساس ۶ سوال مطرح‌شده به اینکه در نهایت مشکل پایتخت با انتقال پایتخت حل می‌شود یا خیر، پاسخ می‌دهد.

گلپایگانی در ابتدا به پیشینه طرح انتقال پایتخت پرداخته که براین اساس، باید گفت، موضوع انتقال پایتخت یک بحث قدیمی است که بار‌ها مطرح شده و اقدامات کارشناسی روی آن صورت گرفته است. نخستین‌بار، این موضوع پس از پایان جنگ تحمیلی در مجلس سوم مطرح شد و حتی ۳ نقطه برای این طرح در وضعیت مقدماتی نیز درنظر گرفته شد؛ اما با توجه به مطالعات صورت‌گرفته و ظرفیت‌های معطل‌مانده در شهر تهران، و مخالفت کرباسچی شهردار وقت، گزینه جابه‌جایی در آن مقطع رها شد و بحث ساماندهی تهران و سروسامان دادن به فضای شهر تهران در دستور کار قرار گرفت و قضیه انتقال پایتخت به فراموشی سپرده شد.

اما پس از مدتی در مجلس قانون امکان‌سنجی انتقال مرکز سیاسی و اداری کشور و ساماندهی و تمرکززدایی از تهران در سال ۹۴ تصویب شد که وزارت راه و شهرسازی متولی بررسی این موضوع شد. پس از مطالعات گسترده، در نهایت کارشناسان و متولی طرح انتقال پایتخت، بهترین راه‌حل را در سرمایه‌گذاری روی ساماندهی تهران عنوان کردند.

در طرح جامع شهر تهران، برای رسیدن به شهر و زندگی آسوده شهروندان به کنترل سقف جمعیتی تهران و جلوگیری از رشد آن توجه جدی شد، علاوه برآن در مجموعه شهری تهران و فضا‌های پیرامونی هم در زمانی که پروژه مجموعه شهری تهران انجام شد محدودیت گسترش تهران و شهر‌های پیرامون در اولویت برنامه بود؛ ولی این پروژه به‌دلیل کاستی‌هایی در قوانین به سرانجام نرسید، از دهه پنجاه به این‌سو بحث کنترل افزایش فضای کار و فعالیت در تهران و به تبع جمعیت مجموعه شهری تهران موضوعی جدی بوده است.

مساله دوم را باید از منظر فرهنگی و اجتماعی مورد توجه قرار داد، اکنون بسیاری از کانون‌های فعال و زنده فرهنگی کشور همچون دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی و کتابخانه‌های بزرگ در شهر تهران قرار دارند. از نظر درمانی، بهترین بیمارستان‌های ایران با بالاترین میزان تعداد تخت در تهران مستقر شده‌اند. در واقع تمرکز شدیدی بر تهران از این منظر هم حاکم است؛ اما اگر مبنای مدیریت کلان کشور بر توسعه پایدار باشد آیا این روند تمرکز می‌تواند در تهران ادامه داشته باشد یا نه؟

موضوع سوم مربوط به مساله محیط زیست است. اینکه آیا تهران و فضای پیرامونی تهران امکان تداوم رشد جمعیت و کار و فعالیت را دارد یا نه؟ این نکته را باید مد نظر داشت که نباید محدوده قانونی تهران یعنی حدود ۶۸۰ کیلومتر مربع را معیار سنجش قرار داد، بلکه منظور کل مجموعه شهری تهران است. از دماوند تا کرج، در پیرامون شهر تهران، تقریبا هر هفته نزدیک به ۵ هزار نفر به جمعیت افزوده می‌شود. در واقع اگر رشد کل کشور، کمتر از یک‌درصد باشد در بخش‌هایی ازشهر‌های پیرامون تهران این رشد به ۴ تا ۵ درصد می‌رسد.

مجموعه این اتفاقات به واسطه نزدیکی به تهران بوده و موضوع مربوط به مجموعه منطقه شهری تهران است. اگر از منظر محیط زیستی بررسی شود، تهران از ۳۶۵ روز شاید ۲۰ یا ۳۰ روز از هوای پاک برخوردار باشد. همچنین علاوه بر موضوع کمبود آب و آلودگی هوا، بحث فرونشست در تهران یک موضوع خیلی جدی است که به‌دلیل کاهش بارندگی و کشیدن آب‌های زیرزمینی و تامین آب شرب تهران و شهر‌های پیرامون اتفاق می‌افتد؛ بنابراین باید دید با توجه به بحث آلودگی هوا، تامین آب و محیط زیست، آیا وضعیت دامنه البرز جنوبی به این شکل می‌تواند ادامه یابد یا خیر؟

گلپایگانی با توجه به سه مساله مطرح‌شده معتقد است که با انتقال مرکز سیاسی کشور، در واقع مشکل تهران به جای دیگری منتقل می‌شود نه اینکه مشکل حل شود. به نظر او، راه‌حل را باید به کارشناسان ارجاع داد تا مجددا مورد بررسی قرار بگیرد که برای این موضوع می‌توان به اصل ۱۰۰ قانون اساسی و واگذاری امور به استان‌ها بازگشت تا ضمن تقسیمات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی در کشور از تمرکز سیاسی کاست. مجموعه کارمندان دولت در تهران با تمام وابسته‌های آن شاید به یک میلیون نفر برسد و از جمعیت ۳ میلیون نفری که روزانه وارد تهران می‌شوند که اختلاف جمعیت روز و شب تهران را می‌سازند، حداکثر حدود ۱.۵ میلیون نفر صرفا به‌دلیل پایتخت سیاسی بودن وارد تهران می‌شوند. بنابراین، آیا با کاهش این ۲ تا ۳ میلیون نفر از جریان جمعیتی تهران می‌توان مشکل آلودگی هوا، کمبود آب یا فرونشست تهران را حل کرد؟ پاسخ منفی است؛ زیرا آنچه اصل و ریشه این مشکلات است در تمرکز نظام سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و تاریخی است، پس درمان هم به آن مساله برمی‌گردد. آنچه قانون اساسی جلوی پای ما گذاشته واگذاری مسائل مناطق و استان‌ها به خودشان است که اکنون برای هر مساله کوچکی باید در تهران تصمیم‌گیری شود.

وی در ادامه تاکید می‌کند که با انتقال سیاسی نه تنها این مساله حل نمی‌شود، ممکن است مساله‌ای پیچیده‌تر هم شود. سوال مهم دیگری که مطرح می‌شود این است که هزینه ساخت شهر جدید چگونه تامین می‌شود؟ زمانی که موضوع امکان‌سنجی مطرح بود، یک بحث ساده‌انگارانه این بود که از محل فروش ساختما‌های وزارتخانه‌ها می‌توان این هزینه را تامین کرد. اما چه کسی این وزارتخانه‌ها را بخرد؟ اگر قرار است تا این حد جاذبه برای سایرین وجود داشته باشد که کسی بخواهد ساختمان وزارتخانه را بخرد، از آن چه بهره‌ای خواهد برد؟ یک مرکز اداری بزرگ یا هتل؟ در واقع باید یک جذابیتی وجود داشته باشد که ساختمان وزارتخانه‌ها تقاضا داشته باشند که بتوان از محل فروش آن‌ها پول ساخت یک شهر جدید را به‌دست آورد. این خودش نوعی تناقض است.

مساله تامین مالی شهر جدید به این سادگی نیست که به راحتی انتقال پایتخت اتفاق بیفتد و از جمعیت تهران کاسته شود. در واقع مساله بسیار پیچیده‌تر از چیزی است که به‌نظر می‌رسد، باید با دقت بیشتر و بررسی کارشناسانه بیشتری به آن نگاه و توجه کرد. اما نمی‌توان این موضوع را فقط به نگاه کارشناسان موکول کرد و هیچ اقدام عملی صورت نگیرد. مساله تهران یک مساله جدی است و باید این مساله را با جدیت و قاطعیت ضمن رعایت سه رکن اساسی که اساس توسعه پایدار هستند، پیش برد. حتی اگر تصمیم بر انتقال پایتخت گرفته شد باید همه نهاد‌ها بر این تصمیم پافشاری کنند و قرص و محکم پای آن بایستند.

اگر قرار است جمعیت تهران مطابق با سقفی که در طرح جامع تعیین شده و همه وزرا زیر آن را امضا کرده‌اند و براساس آن تاکید شد تراکم ساختمانی در شهر تهران تا چه میزانی می‌تواند توزیع شود، دیگر نباید به شهرداران و مسوولان شهری اجازه داد براساس میل خود یا مدیرانشان تصمیمی بگیرند که خلاف طرح جامع یا خلاف مصلحت همگانی است. اگر قرار است که تمرکززدایی از تهران انجام شود که ضرورت کار هم همین است، دیگر نباید تمام تصمیمات را در تهران گرفت، بلکه باید تفویض اختیارات صورت بگیرد. در شرایط فعلی، انجام کار‌های بزرگ در کشور بسیار دشوار است. اگر قرار است توسعه بنادر جنوبی کشور و ساختن چند شهر بندری در حاشیه خلیج‌فارس و محدوده مکران اتفاق بیفتد نیاز به تصمیمات بزرگ دارد و دیگر نیازی نیست همه فرآیند‌های پیچیده‌ای که جلوی پای نهاد‌هایی که دنبال توسعه هستند محدود به تصمیمات مرکز باشند و شورا‌های عریض و طویلی شکل بگیرد. در واقع باید در واگذاری مسوولیت‌ها یک تجدیدنظر اساسی شود که مبنای آن می‌تواند اصل ۱۰۰ قانون اساسی باشد و آن شکل‌گیری شورا‌ها در استان‌ها و واگذاری تصمیمات به نهاد‌های محلی است.

حتی اگر انتقال روی کاغذ کاملا منطقی هم به نظر برسد باید بررسی شود که دولت توان کافی برای آن را دارد؛ زیرا موضوعی پیچیده است که باید به پهنه‌بندی توسعه مملکت به گونه دیگر نگریست و باید به سند آمایش سرزمین جدی‌تر توجه کرد. به اسنادی که در فرآیند‌های تصمیم‌سازی تولید می‌شود، به‌عنوان یک میثاق ملی توجه و عمل کرد؛ نه اینکه جامعه حرفه‌ای چیزی ارائه دهند و مدیران ارشد آن را تصویب کنند و در عمل هیچ‌کدام از آن وزارتخانه‌ها بر وظایفی که در آن سند آمایش یا طرح راهبردی و سند چشم‌انداز برایشان تعیین شده است، عمل نکنند.

به گزارش اقتصادران، حتما این تجربه را به عنوان عابر پیاده در تهران دارید، یعنی مواقعی که مجبور می‌شوید در پیاده راه به‌ کناری بروید تا موتورسیکلت‌ها عبور کنند، به‌خصوص در مرکز شهر، جایی‌که تقریباً همه‌ معابر در کنترل موتور سیکلت‌ سوارها هستند و سهم عابر پیاده از پیاده راه‌ها درست مانند خیابان‌ها محدود است. به این جمله حسین ایمانی جاجرمی، جامعه‌شناس  توجه کنید: «در تهران جنگ بر سر فضاهای شهری است، شما کافی‌ست مسیر میدان انقلاب تا میدان آزادی را پیاده بروید، من یک بار این خطا را کردم و چند بار نزدیک بود جانم را از دست بدهم، پیاده‌ راه در برخی از بخش‌های این مسیر وجود ندارد، حتی پیاده‌ راه‌ها گمراه کننده هستند، ناگهان می‌بینید صد تا موتورسوار رد می‌شوند، این برای بزرگسالان خطرناک است، چه برسد به‌ کودکان، پیاده‌ راه در تهران به‌ شوخی شبیه است.»

وقتی معیشت به موتورسیکلت گره می‌خورد

البته تردد پرشمار موتورسیکلت‌ سوارها از انواع معابر در تهران چندان هم بی‌دلیل نیست، گره خوردن معیشت با این وسیله نقلیه سبب شده از خیابان تا پیاده راه سهم تردد آن‌ها شود، فقط کافی‌ست در معابر اصلی چند دقیقه‌ای کنار خیابان بایستید تا ده‌ها موتور سوار از کنار شما عبور کنند و بگویند «موتور» تا اگر مسافر باشید شما را به مقصدتان برسانند، ترافیک سنگین صبحگاهی و عصرگاهی در تهران سبب شده که این وسیله نقلیه در پایتخت پر طرفدار شود، به‌ویژه برای افرادی که حسابی عجله دارند و می‌خواهند از شر این ترافیک سنگین به‌راحتی عبور کنند. جدا از انتقال مسافر، حمل و نقل بسته یا بار توسط موتور سیکلت‌ها مرسوم شده است، حتی گاهی بارهای غیرمتعارف و بزرگ هم با موتور جابه‌جا می‌کنند تا این وسیله نقلیه نقش ابزار دست برای کسب و کار را هم بازی کند. به گزارش ایرنا وجود حدود ۱۲ میلیون موتورسیکلت در کشور نشان می‌دهد که بسیاری از این موتورسواران برای امرار معاش و تامین معیشت خود به خرید موتورسیکلت اقدام می‌کنند.

نیمی از فوتی‌های تصادفات در تهران سهم موتور سواران

حضور پر تعداد موتور سیکلت‌ها در سطح شهر عواقب زیادی دارد، از آلوده کردن هوا گرفته تا افزایش تصادفات. قبل‌تر داریوش گل‌علیزاده، رئیس مرکز ملی هوا و تغییر اقلیم سازمان محیط زیست گفته بود: «از ۱۲ میلیون موتورسیکلت شماره‌گذاری شده نزدیک به ۹۰ درصد آن‌ها موتورسیکلت‌های فرسوده هستند که چندین برابر یک خودروی استاندارد انتشار آلودگی دارند، همین مسئله سبب شده که هر سال به شدت آلودگی هوا افزوده شود.» حتما به همین نسبت موتور سیکلت‌ها در تهران نقش پررنگی در آلوده کردن هوا دارند.

یکی دیگر از مسئله‌ها در مواجهه با موتور سیکلت‌ها سهم بالای آن‌ها در تصادفات است. اوایل امسال، سرهنگ علی اصغر شریفی، رییس مرکز اطلاع رسانی پلیس راهور تهران بزرگ درباره سهم این وسیله نقلیه در تصادفات گفت: « از کل تصادفات سال ۱۴۰۲ حدود ۴۶ درصد یعنی نیمی از کسانی که در تصادفات در تهران جان خود را از دست داده‌اند مربوط به موتورسواران است. یعنی از هر ۱۰ نفر فوتی در شهر تهران حدود ۵ نفر از آنها موتورسوار بوده است. همچنین در این بازه زمانی حدود ۶۴ درصد از کل تصادفات جرحی نیز مربوط به موتورسیکلت سواران بوده است که این عدد بالایی را نشان می‌دهد.»

باطل کردن گواهینامه درصورت افزایش تخلفات

افزایش مصدومان و مرگ و میرهای مربوط به تصادف موتور سیکلت سواران و البته ترددهای فراقانونی آن‌ها از پیاده راه‌ها دلایلی هستند که باید برای جبران آن‌ها راه حلی اتخاذ کرد. درهمین‌باره سرهنگ سید هادی هاشمی، رئیس پلیس سابق راهور تهران بزرگ به خبرآنلاین می‌گوید: «تردد موتور سیکلت سواران به یک معضل تبدیل شده است، به این دلیل که موتور سیکلت‌ها در داخل کشور پلاک دارند ولی هویت ندارند، به این معنا که تخلف می‌کنند اما قابل پیگیری نیستند.»

او بیان می‌کند: «حجم موتور سیکلت کم و قدرت مانور آن زیاد است برای همین در تهران موتور سیکلت سوارها از پیاده راه‌ها، لابه‌لای خودروها، خط ویژه و خلاف جهت خیابان تردد می‌کنند، باید گفت در کشور ما به موتور سیکلت سواران مماشات شده است، اگر یک قانونی به روز و قوی نباشد وضعیت تردد آن در خیابان‌ها همین باقی می‌ماند، لذا باید یک قانون قوی و بازدارنده وجو داشته باشد تا بتواند از تخلفات آن جلوگیری کند، قوانین موجود قادر نیست که تردد موتور سیکلت‌ها رو منظم و قانونمند کند.»

او ادامه می‌دهد: «پلاک موتور سیکلت باید چک شود و به یک حساب بانکی که هر ماه باید شارژ کافی داشته باشد متصل شود، طوریکه اگر موتور سیکلت سواری تخلف کرد به صورت آنلاین و درجا جریمه تخلف از حساب او برداشته شود. با این کار موتور سیکلت سوار می‌داند که اگر تخلف کرد بهای آن را می‌پردازد، اگر این اتفاق بیفتد کمی بازدارنده است. حتی می‌توان جرائم دیگری هم در نظر گرفت مثلاً اینکه وقتی سطح جرائم از حدی گذشت دیگر گواهینامه نداشته باشند، حتی گواهینامه خودرو هم از آن‌ها گرفته شود.»

هاشمی می‌گوید: «تا به امروز طرح‌هایی مانند جمع آوری موتورها از سطح خیابان نتوانسته به بهبود تردد آنها در معابر کمک کند چراکه خیلی از موتور سیکلت‌ها الان در پارکینگ هستند اما تخلف‌ها در سطح شهر ادامه دارد.»

او با انتقاد از تعداد زیاد موتورسیکلت بیان می‌کند: «در دنیا این مقدار موتور سیکلت در کشورها وجود ندارد اما اینجا بی‌ضابطه موتور ریخته شده است، عده‌ای که رانت و دسترسی به جاهایی داشتند موتور سیکلت‌های بدون کیفیت و غیر استاندارد را همین‌طور در خیابان‌ها ریختند و این وضعیت برای کشور ما باقی ماند.»

به گزارش اقتصادران، محمد حسینی درباره طرح تقسیم تهران به ۲ استان شرقی و غربی گفت: کلا تقسیمات کشوری درحال حاضر در کمیسیون سیاسی و صحن دولت مطرح است و مربوط به استان‌های متعددی می‌شود.

معاون پارلمانی رئیس‌جمهور باید کرد: این مسئله  هم شرق و غرب استان تهران را در برمی‌گیرد و هم در خصوص کرمان و سیستان و بلوچستان مطرح است. قرار شد وقتی همه این‌ها نهایی شد ان‌شاالله اعلام شود و به صورت لایحه در اختیار مجلس قرار گیرد.

وی افزود: البته خود نمایندگان هم طرح‌هایی دارند، مثلا در خصوص سیستان و بلوچستان یک طرحی مطرح است که بعید است در ابن مجلس فرصت طرح آن به وجود بیاید اما اگر مطرح شود می‌شود در موردش اظهارنظر کرد.

وی ادامه داد: ما فکر می‌کنیم باید در مورد همه این‌ها یکجا تصمیم گرفته شود، البته بعضی چیزها هست که نیازی به مجلس ندارد. مثلا بعضی از بخش‌ها می‌خواهند شهرستان یا بعضی از فرمانداری‌ها می‌خواهند فرمانداری ویژه شوند این‌ها را دولت تصمیم می‌گیرد.

حسینی خاطرنشان کرد: به هر حال چون این مسائل حساسیت‌های اجتماعی هم دارد باید یکجا مشخص و نهایی شود.

وی درباره مزیت‌های تقسیم تهران به ۲ استان شرقی و غربی گفت: جمعیت تهران یک جمعیت فوق العاده‌ای است و رسیدگی به شهرهای اطراف تهران باید  با جدیت بیشتری باشد چراکه مسائل خاص اجتماعی،  فرهنگی،  اقتصادی و گاهی اوقات امنیتی دارند.

معاون پارلمانی رئیس‌جمهور بیان کرد: در برخی از مناطق اتباع تعدادشان زیاد است و نیاز دارد تشکیلات قوی‌تری داشته باشیم و خدمت‌رسانی قوی‌تری به مردم انجام شود. از این جهت مدت‌ها این بحث مطرح بوده که این کار صورت گیرد.

وی یادآور شد: الان هم برخی ادارات کل تهران، مختص خود تهران است و برای شهرستان اصلا ادارات کل جدا است چراکه اقتضا می‌کند این گونه باشد. به نظر می‌رسد در اصل این  قضیه شک و تردیدی نباشد ممکن است در جزئیات اختلافاتی باشد در مورد آن‌ها هم هرچه تصمیم نهایی باشد، باید همه تابع قانون باشیم.

به گزارش اقتصادران، نوروز که می‌شود تهران از همیشه خلوت‌تر است، نه خبری از ترافیک آن است و نه هوای آلوده، دو آسیبی که همیشه همراه نام تهران تکرار می‌شوند. با این وجود تهران از جمعیت خالی نمی‌شود همین‌که ایام نوروز به پایان برسد سیل جمعیت راهی پایتخت می‌شود، پایتختی که یک جامعه‌شناس آن را این‌طور تعریف می‌کند: «در تهران پول در می‌آورید ولی زندگی ندارید، اینجا زندگی را با پول تاخت می‌زنید.»

حسین ایمانی جاجرمی می‌گوید: «شهر را مردان قوی برای خود ساختند، تهران برای زنان همه چیز کم دارد.»

زلزله احتمالی در تهران و آمار مرگ و میرهای احتمالی آن، مدیریت شهری پایتخت و آمادگی مقابل بلایای طبیعی از دیگر موضوعاتی بود که در گفت‌وگو با ایمانی جاجرمی به آن پرداخته شد.

متن کامل این گفت‌وگو در ادامه امده است.

چرا احساس می‌کنیم زندگی در تهران سخت شده است؟

زندگی در کلان‌شهر در هر جای دنیا سخت است. فقط مربوط به‌تهران نیست. در نیویورک، لندن، پاریس و توکیو هم زندگی سخت است. در کلان‌شهر گرانی وجود دارد، منتهی زندگی در کلان‌شهرهای جهان سوم یا جهان جنوبی سخت‌تر است.چون به‌نظر می‌رسد مشکلات حل شدنی نیست. البته تهران نسبت به‌بقیه کلان‌شهرهای جهان سومی، پیشینه‌ای از اداره و برنامه‌ریزی دارد. از اولین قوانین مجلس شورای ملی قانون بلدیه در ۱۲۸۶ بود، آن زمان آنها داشتند به‌ اداره شهرها فکر می‌کردند، ابتدایی بود ولی بنیان گذاشته شده بود بنابراین ما روی کاغذ نباید وضع‌مان این باشد.

پس چرا اینطور شده است؟

مسایل زیادی وجود دارد، یکبار سال ۱۳۴۱ به مدت ۶ روز درباره مسایل اجتماعی تهران سمیناری برگزار شد؛ مهندس بازرگان، نماینده انجمن محلی بهجت‌آباد، وزرا، کارشناسان، مقامات، استادان و مردم در آن سمینار حرف زدند و مشکلات را بیان کردند.

سرتیتر مشکلاتی که در سال ۱۳۴۱ بیان شد چه بود؟

آن‌ها متوجه شدند روز به‌روز جمعیت تهران زیاد می‌شود. بورس بازی را متوجه شدند. جالب است سیدابوالحسن بنی صدر که بعدها اولین رئیس جمهور ایران شد جزء کارشناسان موسسه و از متصدیان برگزاری سمینار بود. یکی از کارشناسان شهرداری تهران، دکتر شور، می‌گوید تهران نقشه و برنامه ندارد. چرا برای آینده فکر نشده است؟ جمعیت زیاد می‌شود و آب و برق و جاده و امنیت، بهداشت، مسکن و همه چیز می‌خواهد. اینها را باید در قالب نقشه دید. ایده طرح‌های جامع شهرها بعد از این سمینار مطرح می‌شود. این سمینار می‌گوید بین تهران و بقیه شهرها اختلاف می‌افتد که همان مسئله «تمرکز» است. در سال ۱۳۵۱ برای تهران شورای نظارت بر گسترش شهر با ریاست نخست وزیر وقت تشکیل می‌شود. شورا احداث صنایع در شعاع ۱۲۰ کیلومتری تهران را ممنوع می‌کند. دبیرخانه این شورا، اولین مطالعات شهرداری تهران را انجام می‌دهد، گزارش‌های آنها خیلی خواندنی است. تمام مشکلات را احصا کرده‌اند. درباره مشارکت مردم می‌گویند دستور کار خوبی تهیه شد ولی توجهی نشد.

چطور شد که به‌دستور کار علمی برای مدیریت تهران توجهی نشد؟

جامعه ایران، جامعه آرامی نیست. مرتب بحران دارد. از بحران‌های سیاسی گرفته تا جنگ و فجایع طبیعی، جامعه ما اصلا آرام نیست و بحران‌ها حل نمی‌شوند؛ کار کارشناسی و سمینار هم آرامش می‌خواهد.

این که عنوان می‌شود شهر پدیده‌ای مدرن است و انقلاب باعث شد پدیده‌های مدرن مانند شهر، به‌حاشیه بروند، چقدر درست است؟

این نگاه را به‌عنوان «بینش‌های ضدشهری» می‌شناسیم. بالاخره ایدئولوژی انقلاب بر بازگشت به‌گذشته طلایی و روستا مطرح بود ولی در حد حرف ماند و جدی نشد. تهران بعد از انقلاب هر روز بزرگتر شده است، جمعیت تهران در آن زمان ۲۰ درصد شهری و ۸۰ درصد روستایی بود و الان برعکس شده، نکته نگران کننده این است که بخش عمده‌ای از این جمعیت در «منطقه کلان‌شهری تهران» زندگی می‌کنند، یعنی از دماوند تا کرج و هیچ ساختار و ایده‌ای برای اداره منطقه کلان‌شهری تهران وجود ندارد.

شهرهای جدید چه مشکلاتی دارند؟ مگر در دنیا این شهرهای جدید را نداریم؟

ایده شهرهای جدید از انگلستان و آمریکا آمده است. تشکیل آنها اجتناب ناپذیر است. ولی باید دید به‌اهداف خود رسیده‌اند یا نه. شهرهای جدید در هدف جمعیت‌پذیری خود موفق نبودند. اینها بیشتر برای تله جمعیتی طراحی شده‌اند. تله جمعیتی از مهاجرت‌های عظیم که به‌سمت شهرهای بزرگ جلوگیری می‌کند و مهاجران را در شهرهای جدید به‌دام می‌اندازد تا وارد شهرهای بزرگ نشوند. به‌نظر می‌رسد طراحان یک اشتباه راهبردی داشتند و آن هم فاصله شهرهای جدید تا کلان‌شهرها بود. شهر جدید باید در فاصله نزدیک شهرهای بزرگ باشد یا امکان حمل و نقل فراهم شده باشد. شما باید اول امکانات حمل و نقل را فراهم کنید بعد دنبال توسعه شهرهای جدید باشید. اینها ناموفقند چون دور از شهرهای بزرگ شکل گرفته‌اند. هشتگرد و پرند، از تهران بسیار دور هستند. اکباتان نزدیک است و برای جمعیت‌گیری موفق بوده است.

سمینار و برنامه‌ درباره آمایش سرزمینی داریم؟

سمینار داریم ولی اراده سیاسی برای اجرای این طرح‌ها نیست، تهران وارث مسایل تاریخی خود است. شما توجه کنید اولین اتفاق کالبدی مهم شهری در تهران، در دوره ناصرالدین شاه در آذر ۱۲۴۶ اتفاق افتاد. ناصرالدین شاه کلنگ توسعه شهر را در پس حصار طهماسبی می‌زند. تهران ناصری، خندق و حصار دارد. خیابان انقلاب، خندق شمالی تهران ناصری بود. اعظم خاتم که روی تحولات تهران کار کرده، می‌گوید اولین زمین‌خواری و بورس بازی همینجا اتفاق افتاده است. روی نقشه عبدالجبار نجم الملک که نگاه کنید می‌بینید مقداری زمین وجود دارد که نوشته «اراضی خالصه مبیع جناب وزیر» این وزیر کیست؟ همین آقای میرزا یوسف مستوفی الممالک که اسمش هنوز روی محلات تهران است. یوسف‌آباد بهجت‌آباد و مانند آن اسامی همین اشخاص است. اینها زمین‌هایی را که آزاد می‌شوند و پشت حصار قرار می‌گیرند را می‌خرند تا مبنای ثروت خاندان قرار بگیرد و بورژوازی مستغلات را درست می‌کنند. بنابراین شروع بورس بازی در نیمه دوم قرن نوزده خورده است.

فهم مشکلات تهران کار آسانی نیست. باید نگاه تاریخی، سیاسی و اقتصادی داشته باشید. ما احزاب سیاسی نداریم برای همین مشکلات شهری صورت‌بندی نمی‌شود. مشکل مسکن را دولت در قبل و بعد از انقلاب نمی‌تواند حل کند. ابتکار محلی می‌خواهد. هر نیروی سیاسی که وارد شهرداری می‌شود، باید بتواند این مشکلات را حل کند. این نیروها از کدام طبقات اجتماعی وارد مدیریت شهر می‌شوند؟ اگر از پولدارها باشند مشکلات مردم عادی را درک نمی‌کنند. اینجاست که اگر دموکراسی درست کار کند نیروهای اجتماعی که دنبال حق مسکن، حقوق کودکان، حقوق کار و حق زندگی بهتر هستند وارد مدیریت شهری می‌شوند، برای حل مشکلات برنامه می‌دهند و دنبال حل آنها می‌افتند که ما این‌ها را نداریم.

شهرداران ما بعد از انقلاب توانستند مردم را نمایندگی کنند؟

ما از نظر کارشناسی اصلا شهردار نداریم. ما مدیر شهری داریم. Mayer شهردار است و با رای مردم انتخاب می‌شود لذا قدرت سیاسی دارد، City manager مدیر شهری است که او را اعضای شورا انتخاب می‌کنند و هر زمان خواستند او را عزل می‌کنند.

کدام‌یک از شهرداران تهران نزدیک به‌وظیفه شهردار عمل کرده‌اند؟

برخی از شهرداران در تهران به‌خاطر پیوندهای سیاسی با مقامات توانستند نقش بزرگتری را ایفا کنند. کرباسچی و قالیباف آدمهایی هستند که روی شهر اثر گذاشتند. اثر شهر را در کالبد و ظاهر شهر باید دید. کرباسچی و قلیباف کالبد و ظاهر تهران را تغییر دادند. قبل از انقلاب هم آقای بوذرجمهری خندق را پر کرد و دروازه‌ها را تخریب کرد. او هم اثرگذار بود ولی او هم شهردار نبود و اسمش کفیل بلدیه بود. قدرت اینها نه از شهرداری، بلکه از پیوندشان با منبع قدرت دیگری است.

درباره شهرهای جدید به‌اکباتان اشاره کنیم، به‌نظر می‌رسد این شهرک ساختار متفاوتی از لحاظ فرهنگی، سیاسی و حتی مردمی دارد. چطور این اتفاق در اکباتان افتاده است؟

نقشه اکباتان ابتدا در نیویورک برای تعاونی‌های کارگری مطرح می‌شود، اما آنها پول نداشتند بسازند. خانم رعنا حبیبی، استاد شهرسازی در کتاب مسکن طبقه متوسط در ایران می‌گوید شکل‌گیری ایده اکباتان در ایران اتفاق افتاد چون ایران در اوج رونق درآمد نفتی بود. ایران در آن زمان با دنیا پیوند داشت طبقه متوسط هم درحال زیاد شدن بود. آقای رحمان گلزار شبستری هم به‌عنوان کارآفرین به‌میان آمد و ایده را پیاده کرد. اکباتان گوشه‌ای از شهرسازی مدرن است. برای همین است که فکر می‌کنیم متفاوت است. ما قبل از آن حیاط‌های مشترک به‌صورت فضاهای نیمه عمومی-نیمه خصوصی نداشتیم.

اکباتان متفاوت است چون مردم این شهرک، برای ساخت آن خیلی زحمت کشیدند. وسط ساخت اکباتان، انقلاب شد و کارها متوقف شد. آب، برق، جاده و امکانات نداشت، مردم با ابتکارات محلی آمدند اینها را ساختند. هیات مدیره برای هر بلوک داریم و بعد هیات مدیره مرکزی را درست کردند. دولت در اکباتان نیست. خودگران است. برای همین اکباتانی‌ها خود را جدا از تهران تعریف می‌کنند و هویت مستقل دارند. این را در هیچ جای دیگر تهران نداریم. در محلات قدیمی می‌گویند من بچه نازی‌آباد یا شوش هستم. این محلات قدیمی و تاریخی است ولی در یک فضای برنامه‌ریزی شده مدرن هیچکس انتظار نداشت چنین هویتی مانند اکباتان شکل بگیرد. بخش عمده‌ای از این هویت مربوط به‌تلاش اکباتانی‌ها برای آبادی محله خودشان است.

حتی در اعتراضات هم می‌بینیم جنس و عملکرد اکباتانی‌ها متفاوت است. در سال ۱۴۰۱ جوانان و نوجوانان اکباتان پرونده ویژه‌ای در اعتراضات سیاسی دارند. چرا اکباتان جداست؟

چون اکباتان فضای باز دارد. اصل این است که نباید کار به‌اعتراضات عمومی سیاسی بکشد. شما باید بتوانید اعتراضات و مطالبات را در جای خود یعنی احزاب، شوراهای محله، شوراهای شهر و مجلس حل و فصل کنید. ولی وقتی ما توسعه سیاسی پیدا نکرده‌ایم گره‌ای را که با دست باز می‌شود می‌خواهیم با دندان باز کنیم. شما اینقدر بی‌توجهی می‌کنید یا مطالبات را نمی‌شنوید که کار به‌جاهای باریک می‌کشد. مسئله خاص اکباتان، فضاهای باز و تراکم جمعیت است. شما یک شعار در یک جای محدود می‌دهید و طنین بیشتری می‌گیرند. افراد خارج از اکباتان هم در این قضایا حضور داشتند. آدم‌هایی که از بیرون اکباتان آمدند و این محله را به‌عنوان پلازای سیاسی انتخاب کردند.

آن آدم‌ها شرایط اکباتان را چطور دیدند که آمدند آنجا کنشگری سیاسی کنند؟

اکباتان یک شهر سالمند است و جوان چندانی ندارد. نسل اول آنها جوان بودند ولی حالا سالمند شده‌اند.

ولی جوانان زیادی هم اکباتان را برای زندگی انتخاب می‌کنند؟

بافت اصلی جمعیت اکباتان سالمند هستند. به‌خاطر فقر فضایی مناطق اطراف هست که عده‌ای برای پیاده روی و کافه رفتن به‌سمت اکباتان می‌روند. رشد کافه‌ها در اکباتان عادی نیست. این نشان می‌دهد دارد برای جمعیت خارج از اکباتان سرویس می‌دهد. یک ظرف فضایی در اکباتان شکل گرفته که برای این شهرک نگران کننده است چون ممکن است دستگاه‌های بخواهند بافت اکباتان را تغییر دهند.

شهرک‌های دیگری مانند شهرک امید یا شهرک جدیدتر آتی‌ساز را داریم ولی این تمایز شکل نگرفته است. چرا نیست؟

شهرک امید سابقه نظامی قبل از انقلاب دارد. آنها محصورند. اکباتان می‌توانست محصور باشد ولی شهرداری تهران، دیوارها را برداشته است. اگر اکباتان محصور بود، شاید به‌این صورت نبود. شهرداری خواسته اکباتان یک محله شهری باشد ولی تفاوتی که دارد این شهرک دارای فضاهای عمومی است. اکباتانی‌ها هم کنش‌گری برای آبادانی محله خود داشته‌اند که منجر به‌هویت اجتماعی از طبقه متوسط می‌شود. بخش زیادی از ساکنان اکباتان از هنرمندان، استادان دانشگاه و روشنفکران هستند که این محله را ممتاز می‌کند. کالبد و فضای شهرک هم مدرن است. اکباتان به‌این دلایل تفاوت دارد. بنابراین اگر امکان کنشگری سیاسی و حل و فصل منازعات وجود داشت، می‌توانست اتفاقات سیاسی در اکباتان نیفتد.

به موضوع تهران برگردیم؛ تهران شهر زیبایی است؟

بله، کوهستان البرز را داریم. تهران می‌تواند بی‌نظیر باشد. شما ۷ رود دره دارید که در دنیا بی‌نظیر است.

از نظر بافت شهری چطور؟

تهران، شهر زشتی نیست. می‌تواند زیبا و الگو باشد ولی وقتی سیاست شهرفروشی دنبال می‌شود، شهر زیبا نمی‌شود.

شما از تهران راضی هستید؟

نه. کیفیت زندگی در شهر کاهش یافته است. ساخت و ساز شهری مبتنی بر طبیعت تهران نیست. رود دره‌ها به‌کانال‌های فاضلاب تبدیل شده است. فضاهای اطراف رودخانه‌های تهران رها شده است. تهران شهر زخمی شده‌ای است که طرح‌های نجات در آن اجرا نشده و طرح جامع اول تهران متوقف شده است. اینجا بزرگراه‌ها ساخته شده اما بدون اینکه بدانند هدف از آن چه بوده است. زمانی هم شهرداری تهران مایل نبوده شهر طرح داشته باشد چون می‌خواسته تراکم فروشی کند. بخش عمده‌ای از مشکلات تهران مربوط به‌همین طرح‌های زخمی شده و رها شده است. الان هم تهران طرح ندارد.

بحث انتقال پایتخت راهگشا نیست؟

غیرممکن است. شما برای این کار پول ندارید. هر جای دیگر را هم برای پایتخت شدن انتخاب کنید دوباره همین مشکلات در آن تکرار می‌شود.

اما زمان آقای احمدی‌نژاد کار انتقال پایتخت شروع شد، حتی معاونت‌های سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به‌اصفهان و شیراز منتقل شدند. اگر آن پروژه ادامه می‌یافت، می‌توانست مشکلات را کم کند؟

نه، آن اقدامات پشتوانه مطالعاتی نداشت. ضمن آنکه باید اراده سیاسی کل حاکمیت درباره انتقال پایتخت اجرا می‌شد. دولت به‌تنهایی قادر به‌این کار نیست.

تهران با بلایای طبیعی مثل سیل و زلزله گره خورده است، اما انگار کاری در این باره انجام نمی‌شود، این‌طور نیست؟

سال ۱۲۴۶ در تهران یک سیل می‌آید. شهر ری باستانی به‌خاطر زلزله نابود می‌شود. این کشور سانحه خیز است. باید فهم کنیم کجای دنیا قرار گرفته ایم. مسئله سوانح طبیعی، سیل، زلزله و خشکسالی برای ما باید مهم باشد و در هر تصمیم‌گیری لحاظ شود. اگر درک‌مان این است که مخاطرات طبیعی زندگی ما را تهدید می‌کند در هر تصمیم‌گیری باید این سوانح را در اولویت قرار دهیم، اما اگر زلزله شدید در تهران بیاید، باید شهر را به‌عنوان یک قبرستان بگذارید و دنبال یک جای دیگر باشید تا پایتخت درست کنید.

پیش‌بینی از خسارت جانی در زلزله احتمالی و شدید تهران وجود دارد؟

کشتار تا ۲ میلیون نفر را عنوان می‌کنند. اما در زلزله تهران مردگان خوشبختند چراکه مسئله اصلی زنده‌ها هستند، وقتی راه‌ها تخریب شده امکان اسکان ۵ میلیون زلزله زده وجود داد؟ مانورهای آمادگی برای زلزله چه زمانی برگزار می‌شود؟ در زلزله کرمانشاه که در تهران هم احساس شد یک عده‌ای می‌گفتند برویم ورزشگاه آزادی و عده دیگری می‌گویند نه. مدیریت بحران وجود ندارد. نباید آنها را ملامت کرد. ما یک زندگی پرریسک داریم. ما به‌خطر می‌خندیم.

نترسیدن از مرگ و زلزله مختص تهرانی‌هاست یا مربوط به‌همه جای ایران است؟

جامعه‌ای که امیدش به‌آینده را از دست بدهد کوتاه مدت فکر می‌کند. مشکل اینجاست. شما باید برای هزار سال دیگر فکر کنید. آمریکایی‌ها این کار را می‌کنند. عرب‌ها یاد گرفته‌اند به‌آینده فکر کنند. ما تصویری از آینده نداریم. داده‌های اجتماعی می‌گوید بخش عمده‌ای از مردم نسبت به‌آینده فکر نمی‌کنند. اینها هشدار است. شما می‌توانید به‌هشدار بی‌توجه باشید یا توجه کنید.

مدیریت شهری می‌تواند جدا از وضعیت سیاسی کشور اقدامی کند؟

نه، باید به‌مدیران شهری قدرت داده شود. مطالعات روی قانون شهرداری می‌گوید شهرداری قدرت یک حکومت محلی مانند مجازات کردن را دارد. ولی این قدرت به‌شکل کامل نیست. برای حل مشکلی مانند ترافیک باید پلیس راهور در اختیار شهرداری باشد. پلیس جنبه شهری دارد. در شهرهای مدرن دنیا، رئیس پلیس انتخابی است و مردم به‌او رای می‌دهند. دادستان شهر، خزانه دار شهر و شهردار را باید مردم انتخاب کنند. اینها نمی‌توانند بدون پشتوانه مردم کار کنند.

در ماجرای جرج فلوید، شهردار آن شهر آمد و روی یک خیابان نام آن فرد را گذاشت تا خشونت کاهش یابد. مدیر شهری قادر است خشونت‌های سیاسی را کاهش دهد. چرا در ایران اینطور نیست؟

در آمریکا امر ملی از امر محلی تفکیک شده است. ما در ایران فقط امر ملی داریم. در شین‌آباد تعدادی از بچه‌ها سوختند. وزیر آموزش و پرورش به‌مجلس احضار شد. گفت من ۵۰۰ هزار کلاس درس دارم که نمی‌توانم به‌همه رسیدگی کنم. شما اگر نمی‌توانید از تهران تصمیم بگیرید، به‌مقامات محلی اجازه بدهید کار کنند. یعنی مردم شین‌آباد عقل‌شان نمی‌رسید بخاری را عوض کنند؟ وقتی دست و پای مقامات محلی بسته است اینطور می‌شود.

با این حساب باید از شهرداران خودمان ممنون هم باشیم که کار می‌کنند و هیچ اختیاری هم ندارند؟

کسی که شهردار می‌شود خیلی ریسک‌پذیری بالایی دارد و به‌خوشنامی خود هم فکر نمی‌کند. عموما شهردارها بدنام هستند. مسئله اعتماد عمومی به‌شهرداری‌ها پایین است. به‌جز آتش نشانی، که دارای سرمایه عمومی بالایی است، شهرداری‌ها جزء شاگرد تنبل‌ها در این مورد هستند.

چرا گروه‌های خاص مانند معلولان را تهران نمی‌بینیم؟

چون نمی‌شود. شما یک بار ویلچر در خیابان‌های تهران هل بدهید. اصلا یک بار در تهران، کالسکه بچه هل بدهید. یک معلول را به‌یک نشست عمومی ببرید. ما امکان حرکت معلولان در شهر را نداریم. شهر را مردان قوی برای خود ساخته‌اند. زنان، کودکان، سالمندان، معلولان و گروه‌های توان یاب، حذف هستند. برای نابینایان مسیر تعریف کرده‌اید ولی به‌جوی آب می‌رسد. برای عابران پیاده، مسیرها به‌بن بست منجر می‌شود. موتورسوارها را در پیاده روها می‌بینیم.

در تهران، جنگ بر سر فضاهای شهری است. شما کافی است مسیر میدان انقلاب تا میدان آزادی را پیاده بروید. من یک بار این خطا را کردم و چند بار نزدیک بود جانم را از دست بدهم. پیاده‌رو در برخی از بخش‌های این مسیر وجود ندارد. پیاده‌روها گمراه کننده است. یک بار می‌بینید صد تا موتورسوار رد می‌شوند. این برای بزرگسالان خطرناک است، چه برسد به‌اینکه بچه بخواهد بازی کند. پیاده‌روی در تهران به‌شوخی شبیه است. محلات شمال شهر هم همین‌طور، آن‌ها پیاده راه ندارند و در یک زندان‌های مجلل هستند. بچه همین آدم پولدار نمی‌توانند در خیابان بازی کنند.

تهران برای زنان چه چیزی کم دارد؟

همه چیز! فضای شهری برای زنان مناسب نیست. پیاده رو، مراکز کودک و مادر، سراهای محله ای، پارک کودک و نظایر آن را نمی‌بینید. چند پارک کودک می‌بینید؟ در خیابان شریعتی یک پارک کودک بود که خراب شد و ساخته نشد. تهران برای زندگی نیست. برای پول درآوردن است. برای تجارت و ساخت و ساز است. خانواده عادی در تهران جایی ندارد. هوای خوب ندارید، تردد ندارید. مشکلات شهری حل نشده است. طرح‌ها ناتمام رهاشده است. الان هم فهمیده‌اند از تهران می‌شود پول درآورد. شما در تهران پول در می‌آورید ولی زندگی ندارید. زندگی را با پول تاخت می‌زنید.

جز تهران برای زندگی کدام شهر را انتخاب می‌کردید؟

باز هم تهران، برای اینکه علی رغم همه مشکلات موجود، تهران یک کلان‌شهر است و می‌تواند یک شهر بی‌نظیر باشد. ما مشکلات را بزرگ نمایی می‌کنیم تا افراد بفهمند نسبت به‌آینده مسئولیت دارند. اینها را باید با مردم در میان گذاشت.

تهران را مهاجران ساخته‌اند، تهران نسبت به‌ کاشان، اصفهان، تبریز، مشهد و رشت یک شهر جدید است. تهران توسط آقامحمدخان قاجار برای پایتختی انتخاب شده است. در دوره مدرن تمام تحولات مهم در این شهر اتفاق افتاده است. این شهر پیشانی ایران است. شما برای درمان آن باید فکری کنید. سیاسی شدن شهرداری تهران کار نابخردانه‌ای بود. مسایل شهر در اولویت‌های پایین قرار گرفت. همه تخم مرغ‌ها را در سبد تهران گذاشتید. حواس‌تان باشد این سبد از دست شما بیفتد، خیلی خطرناک است. هویت ملی مدرن ما در تهران شکل گرفته است. مجلس که بخشی از ملیت را نمایندگی می‌کند در تهران است. نمایندگان باید تاریخ مشروطه را بخوانند. این کشور همینطوری ساخته نشده است. کلی آدم مرده‌اند، کلی بدبختی کشیده‌ایم تا به‌این وضعیت برسیم. کلی آدم کشته شده‌اند تا مجلس شکل بگیرد. باید نماینده‌ها این تاریخ را بدانند.