برچسب: تهران

به گزارش اقتصادران، در یکی از شب‌های حمله آمریکا به ایران، ساعت ۲:۵۰ بامداد بود که رعنا از خواب پرید، صدای جنگنده روی آسمان شهر مثل یک کابوس جدید و ممتد شنیده می‌شد. دست‌پاچه خودش را در تاریکی خانه‌ کوچکش پیدا کرد، نگاهش افتاد به پسر ۶ ساله‌اش که هنوز چشم‌هایش بسته بود و در عالم خواب نمی‌دانست چه اتفاقی دارد می‌افتد.

به گزارش اقتصادران، ایستگاه متروی تئاترشهر، یک نمایشگر دیجیتالی اعلام ورود قطار از مسیر شرق به غرب نصب کرده است. ظهر سه‌شنبه، در چهارمین روز جنگ، به نمایشگر خیره شده‌ام. تصویر کارتونی یک قطار را در ایستگاه دروازه دولت نشان می‌دهد و اعلام می‌کند که قطار تا ۶ دقیقه بعد به ایستگاه تئاترشهر می‌رسد. قطار کارتونی، از جایش تکان نمی‌خورد. ۶ دقیقه هم می‌گذرد ولی قطار کارتونی همان‌طور در ایستگاه دروازه دولت ثابت مانده است. ناگهان تصویر قطار از روی صفحه نمایشگر محو می‌شود. جنگ هم همین کار را می‌کند.

عصر سه‌شنبه، موشکی که به ساختمان ستاد ژاندارمری شلیک شد، با این بنای زیبا و معماری خیره‌کننده‌اش همین کار را کرد. تا ساعت ۳ و نیم بعدازظهر سه‌شنبه، ساختمان سیمانی ژاندارمری سر جا بود و بعد از ساعت ۳ و نیم، آواری بر جا بود و بس. حدود ساعت ۹ شب می‌روم میدان انقلاب. از ابتدای خیابان کارگر جنوبی، می‌شود نور پروژکتورهای خیره به آوار و دهان گشاده لودر برای جمع کردن آن همه خرده‌سنگ و آجر و شیشه و آهن را دید. ده‌ها مامور مسلح و امنیتی، ابتدای خیابان کارگر جنوبی ایستاده‌اند و اجازه ورود به سمت آوار را نمی‌دهند.

یکی از ماموران می‌گوید ۶ جسد از داخل ساختمان بیرون آورده ولی از تعداد کشته‌های خیابانی خبری ندارد. یکی دیگر از ماموران که خیلی اصرار دارد هر چه زودتر از شر من خلاص شود، می‌گوید که هنوز یک بمب عمل نکرده داخل ساختمان هست که هر لحظه امکان دارد منفجر شود و بنابراین، من باید هر چه سریع‌تر این محوطه را ترک کنم. از جمالزاده جنوبی، کوچه‌هایی هست که تا کارگر جنوبی می‌رود و یکی از کوچه‌ها، چشم در چشم آوار ساختمان ژاندارمری در می‌آید.

از نیمه‌های کوچه و هر چه نزدیک‌تر به خیابان کارگر جنوبی، وقتی راه می‌روم، خرده گچ و شیشه‌هایی که سطح آسفالت را پوشانده زیر کفش‌هایم خردتر می‌شود. ۶ ساعت از موشک‌باران ساختمان ژاندارمری گذشته ولی هوای کوچه، پر است از بوی دود و تلخی سوختگی. اوایل کوچه، چراغ یکی، دو خانه پشت شیشه‌های ترک خورده روشن است ولی از سه یا چهار ساختمان قبل از انتهای کوچه، تمام شیشه‌ها شکسته و پشت پنجره‌های بی‌شیشه، فقط تاریکی است و تاریکی. این محدوده و تمام کوچه و خیابان‌های دور و اطراف میدان، ادامه چهره فرهنگی خیابان انقلاب است و پر از دفاتر نشر و ترجمه و صحافی و تایپ و جلد‌سازی و چاپ و امورات مرتبط با کتاب و مجله.

روبه‌روی آوار، ساختمانی ۸ یا ۱۰ طبقه و تجاری است به درازای فاصله بین دو کوچه رشتچی و مهدیزاده؛ چیزی در حدود ۲۰۰ قدم. یک ساختمان قدیمی با نمای معمول دهه‌های ۵۰ و ۶۰، از همان‌ها که در هر طبقه، یکی در میان، پنجره است و پوشش کاذب و تزیینی آبی رنگ و همه هم در قاب‌های آلومینیومی. تمام شیشه‌های ساختمان خرد شده و پوشش‌های کاذب هم ترکیده. خیابان کارگر جنوبی تا جایی که به چشم می‌آید، در تاریکی فرو رفته جز همین تکه و همین آواری که زیر نور پروژکتورها می‌درخشد. آوار به‌جا مانده از ساختمان کهنه ژاندارمری هم زیباست اگرچه که در این ۸۰ و چند ساله بعد از ساختش، این ساختمان چند بار بازسازی و نوسازی شد و باز هم کاربری نظامی و انتظامی داشت ولی معماری زیبایش و مثلا آن ستون‌های رومی سر در قدیمی را حفظ کردند و حالا، همه‌ چیز فرو ریخته جز همان ستون‌ها و آوار هم، پشت همان ستون‌ها کپه شده است. آوار ساختمان ژاندارمری، با پس‌زمینه سیاه پشت سرش و نور زرد رنگی که چشم پروژکتورها بر پیکر منهدم شده‌اش می‌تابد، تعبیر زیبای جمله‌ای است که چند وقت قبل خوانده بودم: «شر به شکوه می‌رسد.»

ماموری که دورتر از آوار و روی خرده شیشه‌ها ایستاده، می‌گوید که معلوم نیست در زمان حمله موشکی چند نفر داخل ساختمان بوده‌اند ولی از زیر این آوار (دستش را رو به توده درهم فشرده سنگ و آجر و آهن می‌گیرد) آدم زنده بیرون نمی‌آید. پسر جوانی که عضو بسیج است و دقایقی قبل از حمله، برای تحویل پست حفاظت به میدان انقلاب آمده بود و حالا هم صورتش را با ماسک سیاه‌رنگ پوشانده، می‌گوید که قبل از انفجار، در ضلع جنوب غربی میدان انقلاب و رو به خیابان آزادی ایستاده بود و شدت موج انفجار در حدی بود که برای یک لحظه تعادلش را از دست داد و وقتی به پشت سر و ساختمان ژاندارمری نگاه کرد، توده‌ای در حال سوختن در شعله‌ها دید و همان لحظه کوبید توی سرش، چون می‌دانست که با این آوار و آتش، هیچ کسی در این ساختمان زنده نمانده است. امدادگران هلال‌احمر، لابه‌لای آوار راه می‌روند و ماموران برق و گاز، در حال حرکت به سمت میدان انقلاب و ماشین‌هایشان هستند.

از صبح شنبه و بعد از اولین حملات موشکی امریکا و اسراییل به خیابان‌های جمهوری و پاستور تهران، راسته کتابفروشی‌ها و مغازه‌های تئاترشهر تا میدان انقلاب، همگی تعطیل کردند و حتی بساط دستفروش‌ها هم جمع شد. ماموری که سه‌شنبه شب در ضلع جنوب شرقی میدان انقلاب نگهبانی می‌داد و حوصله جواب و حرف هم نداشت، فقط به این اکتفا کرد که اصلا در زمان انفجار نترسیده و زمان حمله موشکی هم هیچ کسی جز ماموران در میدان انقلاب نبوده است. صاحب دکه سیگار و بیسکویت‌فروشی نبش خیابان جمالزاده می‌گوید وقتی صدای انفجار آمد، طوری ترسید که از دکه بیرون پرید و به سمت میدان آزادی دوید ولی بعد از چند دقیقه که احساس کرد اوضاع امن است، به سمت دکه‌اش برگشت و همین زمان بود که تکه‌های شیشه و آوار پرتاب شده به داخل پیاده‌رو را دید. در خیابان انقلاب به سمت میدان آزادی، دو تا ساندویچ‌فروشی هست. یکی‌شان، با غذاهای مدرن‌تری که در آشپزخانه پنهان از چشم مشتری می‌پزند و یکی با فلافل و بندری و از این جور چیزهایی که روی صفحه چدنی داغ و جلوی چشم مشتری زیر و رو می‌شود. کارگران این دومی، ترس بیشتری دارند و فقط این جمله را دو بار پشت سر هم تکرار می‌کنند که «ما نرفتیم توی میدون. ما اونجا نبودیم.»

کارگران مغازه اولی، جسورترند ولی آنها هم چیز زیادی برای گفتن ندارند و فقط می‌گویند که بعد از انفجار از مغازه بیرون نرفته‌اند ولی شدت موج انفجار خیلی زیاد و در حدی بود که تا ۱۰ دقیقه بعد از انفجار، گوش‌هایشان گرفته بود و چیزی به درستی و وضوح نمی‌شنیدند ….

حرف‌های این روزهای مردم، همگی از همین جنس است، به کجا حمله شده، کجا را زده، چه کسی مجروح شده، فردا کجا را می‌زند، آیا دیشب هم صدای پرواز هواپیما و انفجار بوده، چقدر دورتر، چقدر نزدیک‌تر ……

عصر سه‌شنبه، ساختمان «ایز ایران» را زدند. این ساختمان حدود ۵۰۰ قدم تا خانه من فاصله دارد. ظهر چهارشنبه -‌پنجمین روز جنگ‌- می‌فهمم که هدف حمله عصر سه‌شنبه که موجش، درهای خانه همسایه را از لولا درآورده، ساختمان ایز ایران بوده. این را هم، نگهبان مجتمع مسکونی «رونیکا» می‌گوید؛ مجتمعی که دیوار به دیوار ساختمان ایز ایران است و حالا می‌شود بقایای پژوی له شده و پنجره‌های از جا درآمده بعضی واحدهای جلویی مجتمع را دید. می‌خواهم بروم نزدیک‌تر و آثار سوختگی «ایز ایران» را ببینم که آسمان بالای سرم سنگین می‌شود و مردی که در بلوار رونیکا می‌دود، داد می‌زند که «بدو. بدو خانم، اومد. الان می‌زنه.»

سرباز دژبانی نیروی زمینی ارتش، با مترو می‌رود سمت میدان آزادی. جرات نمی‌کند درباره واحد خدمتش چیزی بگوید، ولی برایم تعریف می‌کند که از بعدازظهر تا غروب سه‌شنبه، ۱۶بار آژیر خطر در پادگانشان به صدا درآمده و ۱۵بار به پناهگاه دویده‌اند و بار شانزدهم، زمان شام خوردن سربازان و کادر پادگان بوده.

«من دیگه از غذاخوری بیرون نرفتم. فقط صندلیم رو عوض کردم که جلوی شیشه نباشم. رفیقم گفت: بیا بریم پناهگاه. گفتم: نمیام، می‌خوام سیر از دنیا برم.»

این سرباز ولی وقتی از سالن غذاخوری بیرون آمده، با صحنه عجیبی مواجه شده؛ در حالی که هنوز وضعیت بی‌خطر اعلام نشده بوده و هنوز صدای انفجار از فاصله‌ای نزدیک به گوش می‌رسیده، یکی از افسران کادر را می‌بیند که به دلیل فاصله زیاد تا پناهگاه و ریسک دویدن در محوطه پادگان، پشت درختی پنهان شده و این سرباز، می‌رود سمت افسر و به مافوقش می‌گوید که هر چه زودتر به پناهگاه برود، چون این وضع باعث آبرو‌ریزی است و تمام سربازان این وضعیت را می‌بینند.

ترس در برابر خطر، واکنش طبیعی تمام موجودات زنده است. نیمه شب سه‌شنبه، آماده می‌شوم برای خواب که صدای موتور هواپیما را بالای سرم می‌شنوم. انگار که همسایه طبقه بالا، جاروبرقی می‌کشد. کوله‌پشتی‌ام را برمی‌دارم که به سمت دیوار بروم که «می‌زند» و به زمین می‌افتم و دوباره می‌زند و سومی و چهارمی و سکوت. صدای قلبم را می‌شنوم که خودش را به در و دیوار سینه‌ام می‌کوبد تا از روزنه‌ای بیرون بزند. انگشتان دستم بی‌حس شده و حتی نمی‌توانم کبریت بکشم. دیروز، مردی در واگن مترو برای مسافر کنار دستش می‌گفت که ظهر دوشنبه، وقتی میدان فردوسی را زد، همانجا بوده و از شوک صدای انفجار، زمین خورده و خراش‌های روی انگشتانش را نشان می‌داد. به گوشی تلفن مسافران سرک می‌کشم؛ آنهایی که اینترنت پرقدرت دارند، سرشان توی صفحه شبکه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور است و آنهایی که اینترنت ملی دارند، صفحات خبر فوری را ورق می‌زنند؛ همه هم دنبال اخبار جنگ ایران و امریکا و اسراییل. نگهبان مترو می‌گوید: «خانوم، قوی باش. همه آقایون از شما خانوما می‌ترسن. شماها نباید از جنگ بترسین. جنگ که ترس نداره.»

گزارش: بنفشه سام گیس

عکاس: مجید خواهی

به گزارش اقتصادران، تهرانی‌ها برخلاف جنگ ۱۲ روزه که در همان ۳ روز اول درگیری‌ها «پایتخت» را تقریباً تخلیه کردند، این بار رفتار نسبتاً متفاوتی از خود نشان دادند.

گزارش ها  از نبض زندگی در تهران زیر تهدید پرتابه‌های جنگی طی بیش‌از ۳ روز گذشته حاکی است، اکثریت تهرانی‌ها کماکان هستند و شهر را ترک نکرده‌اند. پرند و پردیس هم که در روزهای خرداد و تیر امسال با شوک تهرانی‌ها از جنگ، ناگهان تغییر چهره داد و به «پایتخت‌های ۲ و ۳» شبیه شد، در روزهای گذشته شلوغ نشد.

خیابان‌های پرند در جنگ قبلی شبیه خیابان‌های بالای شهر پایتخت شد و اجاره‌های روزانه واحدهای مسکونی‌مهر در این شهر حومه‌ای «رونق شدید» گرفت.

در پردیس هم، وضعیت آن ایام شلوغ‌تر از پرند بود.

جمعیت مهمان (موقت) در پرند و پردیس را می‌توان به‌راحتی از شاخص «پارکینگ‌های محوطه‌ای» تشخیص داد. امروز برخی اهالی این دو کانون مسکن‌مهر می‌گویند، تراکم خودرو در «پارکینگ‌های محوطه‌ای» ساختمان‌های مسکونی مثل هفته‌های گذشته است و چندان افزایش پیدا نکرده است.

البته هیچ آمار رسمی از حجم سفرهای خروجی از جاده‌های با مبدأ تهران همچون آزادراه شمال و … منتشر نشده و حتی سامانه ۱۴۱ وابسته به وزارت راه و شهرسازی که گزارش‌های روزانه ترافیکی از جاده‌ها براساس دستگاه‌های ترددشمار خودروها را منتشر می‌کند، از دسترس خارج شده است.

با این حال مشاهدات در سطح کوچه و محله‌های پایتخت و همچنین تحقیقات میدانی «دنیای‌اقتصاد» براساس شاخص‌های مختلف شهری از جمله «چراغ‌های شبانه» خانه‌ها و رفت‌وآمدهای روزانه در سطح شهر حاکی است، «در حالی‌که این بار شدت حملات هوایی به تهران، دست‌کم در برخی ساعات روز و شب، بیشتر از دوره جنگ ۱۲ روزه احساس می‌شود، اما عمده تهرانی‌ها تمایلی به سفر ندارند و به ۵ دلیل ترجیح می‌دهند تهران بمانند».

چرا تهران «خالی» نشد؟

حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تهران از صبح روز شنبه هفته جاری شروع شد؛ آن روز فعالیت‌ها در همه سطوح شغلی ادامه پیدا کرد اما روز بعد با انتشار خبر شهادت رهبر انقلاب، یک هفته تعطیلی عمومی مصوب و اعلام شد.

هر چند در ابتدای هفته خبرهای جاده‌ای از «ترافیک سنگین در جاده‌های شمال» حکایت داشت اما تجربه‌های چندین ساله «قفل‌شدگی مسیرهای منتهی به شمال» می‌گوید، این ترافیک الزاماً به معنای «خروج سنگین و عظیم تهرانی‌ها از شهر» نیست. ضمن آن‌که در کنار این واقعیت، پارامترهای شهری دیگری همچون «خودروهای مستقر در پارکینگ ساختمان‌های مسکونی»، «حجم نسبی حضور شهروندان در مغازه‌ها و فروشگاه‌هایی که باز هستند»، «میزان تردد خودرو در خیابان‌ها و بزرگراه‌های شهر» و …، همان واقعیت را به نوع دیگری تأیید شده رسمی می‌کند.

برآوردهای جنگ ۱۲ روزه نشان می‌داد که حدود دو سوم جمعیت شبانه تهران –ساکنان پایتخت- شهر را ترک و عمدتاً به استان‌های شمالی سفر کرده‌اند تا اوضاع عادی شود؛ چیزی نزدیک به ۶ میلیون نفر که البته آن‌جا هم آمار رسمی، این رقم را نه تأیید کرد و نه تکذیب.

به هر ترتیب شواهد کنونی اما گویای آن است که سفررفته‌های این جنگ تا این لحظه به شکل قابل‌توجهی کمتر از جنگ نیمه اول امسال بوده‌اند.

تهرانی‌ها در این دوره جنگ به نوعی به‌خاطر مجموعه‌ای از «شرایط اقتصادی» و «تجربه جنگ قبلی»، ناگزیر شده‌اند تهران ماندن را انتخاب کنند.

اولین پاسخی که سفرنرفته‌ها در تهران درباره علت این تصمیم‌شان اعلام می‌کنند، «جیب خالی» است.

تجربه آن‌ها در «خروج از تهران» حین جنگ ۱۲ روزه به گونه‌ای بود که مجبور شدند «چند برابر هزینه‌های زندگی روزانه و هفتگی در شرایط طبیعی در شهر اصلی محل اقامت»، در آن ایام بابت خرید خوراکی و مواد مصرفی غیرخوراکی در مقصد سفر، پول خرج کنند. جهش‌های تورمی پی در پی در ماه‌های اخیر، توان محدود هزینه‌کرد خانوارها برای تامین سبد کالاهای مصرفی را نسبت به خرداد و تیتر امسال –مقطع جنگ ۱۲ روزه- محدودتر کرده است؛ این احتمالاً مهمترین فاکتور در بین ۵ عامل دیگر بوده که شهروندان را وادار کرده در شهر بمانند.

در عین حال برداشت برخی دیگر از تهرانی‌ها از حملات این روزها احتمالاً درگیری‌هایی با جنس متفاوت از «جنگ شهری» است که این نیز به نوعی روی این تصمیم تأثیر گذاشته است.

اما یک دلیل چهارمی هم وجود دارد که وزن آن روی این تصمیم دست‌کمی از عوامل مطرح‌شده ندارد؛ «ترس از تخریب خانه». روایت‌‌هایی که حادثه‌دیدگان جنگ قبلی درباره «تخریب‌های جزئی یا شدید» ساختمان‌ها در محافل خانوادگی مطرح کردند، در جنگ کنونی روی رفتار شهروندان تاثیر گذاشته است.

خیلی از شهروندان تهرانی حاضر نیستند این روزها خانه خود را ترک کنند؛ نه سفر می‌روند و نه این‌که حتی چند خانواده‌ای برای ساعاتی از روز یا شب در یک خانه دور هم جمع می‌شوند. جنبه‌های روانی این رفتار قابل تحلیل توسط متخصصان است اما تهرانی‌ها نگران «عدم حضور در محل هنگام اصابت احتمالی بمب یا موشک» هستند؛ این‌که اگر خانه‌شان آسیب ببیند و آنها کیلومترها دور باشند چه اقدامی می‌توانند برای تسلط سریع بر خانه و اموال‌شان انجام دهند. هر چند همین انتخاب نیز اضطراب‌های خاص خود را دارد.

و اما دلیل پنجم خالی نشدن تهران، برداشتی است که برخی شهروندان از طول دوره جنگ و مدت زمان تعطیلی‌ها دارند.

به گزارش اقتصادران، روزهای این هفته شبیه باقی روزهای این سالِ طولانی نبود؛ نهم اسفندماه ۱۴۰۴ برخی از صبح علی‌الطلوع برخاسته بودند. برخی کمی بیشتر از همیشه خوابیدند. چشم‌های همه ساکنان گربه غمگین خاورمیانه، حالا روزها و شب‌ها بود که به دیدن و شنیدن و دوره اخبار پیرامون جنگی قریب‌الوقوع عادت کرده بود. اما مگر می‌شود به جنگ عادت کرد؟ هیچ کس حتی فکرش را نمی‌کرد، نه آنها که مدت‌ها بود اخبار را تحلیل می‌کردند و نه مردم عادی که به فعالیت‌های روزمره خود مشغول بودند، هیچ کدام‌شان صبح شنبه نهم اسفندماه، جز دغدغه‌های روزانه خود، انتظار صداهای مهیب در اطراف‌شان را نداشتند.

زنان در حال خرید بودند و با هم قیمت اقلام واجبی که دوباره افزایش یافته بود را زیر و رو می‌کردند. کودکان تازه از کسلی زنگ اول و امتداد تعطیلی آخر هفته فارغ شده بودند و منتظر اینکه معلم برسد سرکلاس، سر به سر هم می‌گذاشتند. یکی دو دانش‌آموز هم تک‌سرفه‌ای از سوغات انتهای زمستان و تغییر ناگهانی هوای اسفند را، میان همکلاسی‌های‌شان تخس می‌کردند. اما هیچ کدام منتظر شنیدن صدای آژیر سرخ نبودند. مگر می‌شود اصلا برای هیچ جنگی از قبل آماده بود؟ هر چقدر هم تیتر خبرها را روزی صد بار از اول زمستان مرور کرده باشی، باز یاد نمی‌گیری آماده باشی با این صداهای ریز و درشت قطع نشدنی و این لرزش پنجره‌ها و تیتر سرخ اخبار که همه تن و بدنت را می‌لرزاند. ما کل دی و بهمن را نیمه شب از خواب پریدیم و رویاها و کابوس‌های‌مان را به هم دوختیم و شکافتیم. اما اسفندماه دیگر جانی برای‌مان نمانده بود تا نه درباره‌اش حرفی بزنیم و نه حتی شکایتی تازه از روزگار را با خود و دیگران شریک شویم. داشتیم آخرین ماه این سال طولانی را آرام و کشدار به پیش می‌بردیم. چون قایقرانی که میان مه آرام می‌گیرد تا عبور کند از این غلظتِ ناشناخته.

ساعت از ۹ صبح گذشته بود که مادر دو کودک در خیابان افسریه، داشت فکری برای غذای ظهر بچه‌ها می‌کرد که برادرش تماس گرفت و گفت «برو زودتر بچه‌ها را از مدرسه بردار، بالاخره زد.»

مادر حتی فرصت نکرد زیپ چکمه‌اش را بالا بکشد. دو بار در خیابان نزدیک بود زمین بخورد. فقط زنگ خانه همسایه را زد و گفت شما برو دنبال دخترها و من می‌روم دنبال پسرها. پسرکش سرکلاس هفتم نشسته و منتظر معلم عربی بود که وارد شود اما آمدنش کمی طول کشید. بچه‌ها بی‌قرار آمدن آقا معلم بودند که ناظم، بی‌هیچ توضیحی همه را از مدرسه بیرون می‌کند و می‌گوید بروید خانه. معلمی هم نمی‌آید سرکلاس که آنها را آرام کند.

فقط بچه‌ها را به بیرون هدایت می‌کنند. صداها که شدت می‌گیرد، بچه‌ها در حیاط داد می‌زدند «موشک زدند.» سریع وسایل‌شان را جمع کردند و از مدرسه خارج شدند. بچه‌ها بین ترس و خوشحالی از تعطیلی مدرسه گیر کرده بودند. پسرک می‌گوید فقط یک‌بار گریه کردم. بچه‌ها بیرون مدرسه منتظر آمدن والدین‌شان بودند با صداهایی که نمی‌دانستند کی تمام می‌شود. این میان آژیر هم روشن شد و این، شلوغی پیاده روها و خیابان‌های افسریه را دوچندان کرد. والدین گریه می‌کردند و در خیابان می‌دویدند. مادر می‌دوید تا به مدرسه برسد و پدر بچه‌ها نیز از محل کارش پیاده راه افتاده بود تا خود را به خانواده‌ای که با اضطراب درانتظارش بودند برساند. پدر می‌گوید «هنوز می‌گوید کمی می‌ترسم. جنگ همه‌چیز را خراب می‌کند.» حالا کمتر می‌ترسد.

صبح شنبه، دخترک کلاس چهارمی هم سرکلاس بود و معلم مشغول تدریس که مدیر مدرسه به کلاس می‌آید و بهانه‌ای می‌آورد و می‌گوید امروز زودتر تعطیل می‌شوید. بچه‌ها خوشحال از تعطیلی زودهنگام، ناگهان صداهایی می‌شنوند که تکرار می‌شود. دخترک می‌گوید «دیگر همه فهمیده بودیم که اتفاقی افتاده است.» بچه‌ها در صف گریه می‌کردند و به سمت خروجی مدرسه می‌رفتند. مادران یا خواهران بزرگ‌ترشان به دنبال‌شان آمده بودند. همه با گریه به جست‌وجوی فرزندان‌شان بودند. مادر دو کودکش را پیدا می‌کند و به خانه می‌روند. اما صداها همچنان ادامه دارد. پشت چشم‌های درشت دخترک هنوز ترس موج می‌زند و بلاتکلیفی از مدرسه‌ای که معلوم نیست کی باز می‌شود. این روزها، والدین برای این همه سوال جواب روشنی ندارند.

ما دهه شصتی‌ها که تجربه جنگ ایران و عراق را داشتیم، حتی پیش از جنگ ۱۲ روزه و از همان سال‌های کودکی و بعدترها بزرگسالی، با هر آژیر ممتدی، از جا می‌پریدیم. هر کدام‌مان به شکلی ترس را زیسته بودیم. جمع می‌شدیم در زیرزمینی یا در خانه آشنایی و می‌گفتیم باز حمله هوایی شد. در نهایت صداهای تهران آنقدر شدید شد که با خانواده مادری به زیرزمینی در کرج رفتیم. جایی داخل یک باغ، چندماه در کنار خاله‌ها و دایی‌ها ماندیم. پدربزرگ، کل روز با رادیوی خاکستری زیرگوشش، رادیوهای بیگانه را می‌گرفت. ما که جز خش‌خش مدام چیزی نمی‌شنیدیم اما زمزمه‌های پدربزرگ در گوش بزرگ تر‌ها می‌گفت که خبرهایی هست. پدربزرگ به هرکه حالش نامساعد بود والیومی می‌داد و آن بخت برگشته گاهی ۲۴ ساعت می‌خوابید! بعد از اینکه دونفر با والیوم‌ها یک روز به خواب رفتند، بقیه سعی می‌کردند آرام بگیرند تا پدربزرگ دست از سرشان بردارد. اما در ذهن ما بچه‌ها تصاویر زیبایی از همان روزها نیز به یادگار ماند. مثلا، ریل قطاری که هر روز چند نفری از ما از کنارش رد می‌شدیم تا به آن طرف جاده برویم و برای همه بستنی قیفی بخریم. این بستنی همه سهم خوراکی کودکی‌های ما در آن دوره جنگ بود.

جنگ ۱۲ روزه که آغاز شد، دیگر سال‌ها بود که پدربزرگ و رادیوی خاکستری و فندک با تصویر مصدقش نبودند. یکی از روزهای اول جنگ، دقیقا همه جاهایی که رفته بودم، چند ساعت بعد از حضور من منفجر شدند. حس غریبی بود. از صبح دلم آشوب بود و دقیقا سه نقطه‌ای که از آنجا گذشته بودم کمی بعد از عبور من، منفجر شدند. اما حتی تا چند روز بعد از شروع جنگ، دلم نمی‌خواست بگویم «جنگ» انگار این کلمه برایم قابل قبول نبود. تا مدت‌ها شوکه بودم. تازه در روزهای پایانی و بعد ازآنکه یکی از آشنایان‌مان با اصابت موشک شهید شد، فهمیدم که جنگ شده است. وقتی سوراخ به جامانده در میدان نوبنیاد را دیدم، یا آن چندخانه در خیابان پاسداران را، انگار از بقایای به جامانده، از آثار در و دیوار شهری که دوستش داشتم، تازه فهمیدم که چه شد و من در خاورمیانه، روی شانه‌های این گربه غمگین بودم که سال سختی را می‌گذراند. حالا دو شب است که نخوابیده‌ایم. شب اول از صداهایی که قطع نمی‌شد و شب دوم از کابوس صداهای شب قبل. حتی در میانه روز هم صداها آرام نمی‌گرفت و من که مدام سعی می‌کردم حواسم به دیگران باشد، حواسم به خودم نبود. اما تا به خودم می‌آیم می‌بینم قلبم تیر می‌کشد و اضطراب چون آدامسی مدام کش می‌آید در سطح جسم و روحم.

خانه مان در محله‌ای است که سروصدا بسیار است. در جنگ ۱۲ روزه شب‌ها که صدا می‌آمد، مادرم بیدار می‌شد و می‌گفت «زدند؟» من می‌گفتم «نه، بخواب.» یک شب برق‌مان قطع شد و من شمع به دست بالای سرش ایستاده بودم چون از تاریکی می‌ترسد. با هرصدایی از اتاقم می‌پریدم و می‌آمدم کنار مادرم، انگار با وجود صداهای نزدیک، باز هم تا می‌گفتم «نزدند!» باورش می‌شد. یاد فیلم خداحافظ لنین می‌افتادم و گاهی خودم از زودباوری‌اش و اینکه خودش را به آن راه می‌زند خنده‌ام می‌گرفت.

خانم «ز» مثل باقی روزها ، در استخری نزدیک خانه‌اش مشغول گپ زدن با دوستانش بود، که ناگهان گفتند وضعیت عادی نیست و بهتر است همه زودتر استخر را ترک کنید. با عجله و موی خیس آنقدر سریع لوازمش را برداشت و به خانه رفت که ویروس‌های اسفند، چند روز است حالش را زار کرده و درمان خانگی هم جواب نداد و باز باید، راهی درمانگاه می‌شد. خودش می‌گوید «مُردم از تب و سرما.» حالا وسط این صداهایی که قطع نمی‌شود و میان تلفن‌هایی که مدام شروع و تمام می‌شوند، دنبال درمانگاه می‌گردد.

مادربزرگ دارد ۹۰ سالش می‌شود. این را نوه‌اش می‌گوید. یعنی با این بهاری که در پیش دارد، نود بهار را خواهد دید. زنی که از کرونا عبور کرد و بستری شد و آنقدر با آن جنگید تا پیروز شد. پیرزنی که جهان را دیده است و آنقدر برای دختری که به اجبار تن به مهاجرت داد، سبزی پاک کرد و زانو زد روی زمین و سبزی‌ها را با اشک خرد کرد و شست و فرستاد که زانوهایش از توان افتاد. مادربزرگ همه توانش را جمع کرد تا دو سال قبل برای آخرین بار اروپا را سیاحت کند و به دیدار دخترش برود که هنوز این مهاجرت را بعد از چند دهه تاب نمی‌آورد. دو سال پیش در حالی توانست راهی لندن شود که به او اجازه پرواز به تنهایی را نمی‌دادند. اما آنقدر محکم ایستاد تا دوباره دخترش را در فرودگاه لندن از میان آن همه اشک دید و باز سرپا ماند. حالا کنار پرستارش نشسته است و اخبار را با چشم‌های ریز و تیزبین خاکستری‌اش دنبال می‌کند و نه از صداها می‌ترسد و نه از جنگ. حتی از مرگ هم نمی‌ترسد که به قول خودش مدام آن را پس می‌زند تا زندگی کند.

گلفروش دسته نرگس‌ها را حراج کرده است اما کسی حواسش به عطر آنها نیست. همه یا به دنبال خرید باکس‌های آب معدنی هستند، یا در صف نان دندان قروچه می‌روند. این صف از صبح مدام کش می‌آید. نانوا آنقدر آرد دارد که این چهارمین بار است که از این کوچه می‌گذرم و همچنان آدم‌های تازه می‌بینم. بوی نان لواش کل این خیابان و اتوبان را برداشته است. حتی عطر نرگس‌ها هم تا اینجا نمی‌آید.

خیابان‌های تهران حالا از همیشه خلوت‌تر است. آسمان پر از ابرهایی است که میان نور بازی‌شان گرفته است و مدام جابه‌جا می‌شوند. بادِ غریبی هم گاه می‌وزد. صداهای آسمان مدام قطع و دوباره وصل می‌شوند. آدم‌ها واکنش متفاوتی به صداها نشان می‌دهند. همسایه ما که چندماهی بود صدای دعوای‌شان دیگر شنیده نمی‌شد، حالا باز از دیروز دوباره شروع کرده‌اند. صدای شکستن کل حیاط را برداشته است. زن و مردی در خیابان مشاجره می‌کنند. زن می‌خواهد تهران بماند و مرد می‌گوید برویم شمال. زن می‌گوید «می‌خواهم بمانم، فوقش می‌میریم!»

مرگ هم انگار مثل آثار وودی آلن، این روزها شوخی تلخ و شیرینی است که چون نمکدانی جاخوش کرده است روی میز غذا. مرد جوانی که روزه است، با تلخی این روزهای تهران افطارش را می‌گشاید و صدای موذن‌زاده می‌ریزد بر تاریکی سفره‌ای که غم دارد. هرچند زندگی همچنان ادامه دارد و این صف طولانی نان، آنقدر درازا دارد که چیزی نمانده به اتوبان برسد. دیگر غرش آسمان هم انگار کسی را از صف به بیرون هدایت نمی‌کند. تنها لرزش خفیف پلک‌ها و لب‌ها معلوم است ولی زندگی، در صف هم ادامه دارد. هرچند از حجم خودروهای پارک شده در خیابان کم شده است.

حالا پسرک به پدرش می‌گوید «بابا، شهربازی باز نیست؟» پدر چشم غره‌ای می‌رود و پسرک، به همان فروشگاه سرکوچه رضایت می‌دهد و با عمه قدم به خیابان می‌گذارد. در پارکینگ با هم مسابقه می‌دهند و در فروشگاه می‌تواند هرچه خوراکی خواست بخرد. شاید همین‌ها تا چنددهه بعد در پس ذهنش جاخوش کند.

خیابان رنگ و بویی دیگر دارد. آدم‌ها با عجله و برخی هم بیش از حد آرام از کنار هم عبور می‌کنند. برخی همان روز اول بار سفر بستند و به شهرهای شمالی یا هر ولایتی که در دسترس داشتند، پناه بردند. هرجا که صدا کمتر باشد، امن‌تر است؛ هرجا که بتوانی شب راحت بخوابی. برخی خودشان را با خرید اقلام ضروری در فروشگاه‌ها سرگرم می‌کنند. مثل مادر و دختری که دختر به دنبال شمع می‌گشت و مادر مدام به بیسکویت‌ها اضافه می‌کرد. سبد را از دست هم می‌کشیدند و فروشنده خسته، مردد مانده بود که چه کند. در نهایت هم کارت مادر خالی بود. مثل خیلی از کارت‌های این روزها.