به گزارش اقتصادران، فریدون برکشلی با ارایه ارزیابی خود از تحولات صورت گرفته در حوزه انرژی اظهار داشت: جنگهای خاورمیانه در دههها و سالهای گذشته همواره با جهش قیمتهای جهانی نفت همراه بوده و واکنش بازار، بهویژه در منطقه خلیج فارس، شدید بوده است به طوری که از جنبش ملی شدن صنعت نفت ایران در اوایل دهه ۱۹۵۰ میلادی تا بحرانهای دهه ۱۹۷۰ و در سالهای اخیر، جنگ اوکراین، جنگ غزه و حمله اسرائیل به خاک ایران در تابستان سال گذشته، همگی موجب رشد سریع قیمتهای جهانی نفت شدند. هر یک از این بحرانها، بسته به شدت، گستردگی و مدت زمان آن، بازارها را به شدت تحتتأثیر قرار دادهاند.
وی ادامه داد: اما حمله ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آمریکا و اسرائیل به ایران نیز موجی تازه به بازار فرستاد. با وجود افزایش قیمتها، واکنش بازار ضعیفتر از انتظار بود؛ گویی شدت انفجار درک نشده است.
برکشلی توضیح داد: در روز سوم مارس، بهای برنت تا ۸۱.۴۵ دلار در هر بشکه بالا رفت و پس از نوسانات کمدامنه، در هفته اول مارس به سقف ۱۲۰ دلار رسید؛ سپس بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ دلار در نوسان بود و گاهی حتی زیر ۱۰۰ دلار رفت.
وی افزود: نفت در خاورمیانه تولید میشود، اما قیمت آن در بورسهای آمریکا و اروپا تعیین میگردد. بازار جهانی نفت روایتهای خود را از آژانس بینالمللی انرژی در پاریس میگیرد؛ نهادی که باشگاه مصرفکنندگان عمده نفت و گاز جهان است. بنابراین روایتسازی مصرفکنندگان بزرگ، نقشی تعیینکننده در آرامش یا التهاب بازار دارد.
رقابت مصرف کنندگان برای ذخیره سازی نفت پس از جنگ ۱۲ روزه
این تحلیلگر بینالمللی حوزه نفت در بیان تحولاتی که در فاصله جنگ ۱۲ روزه سال گذشته و جنگ اخیر در حوزه انرژی رخ داده است، گفت: پس از جنگ ۱۲ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، روند ذخیرهسازی نفت در میان کشورهای بزرگ مصرفکننده شتاب گرفت. چین، بزرگترین واردکننده نفت جهان، سطح ذخایر خود را به ۱.۴ میلیارد بشکه رسانده است. آمریکا، اروپا، ژاپن و کره جنوبی نیز ذخایر خود را افزایش دادهاند. افزون بر این، حجم بالایی از محمولههای دریایی متعلق به کشورهای تحت تحریم (روسیه، ایران و ونزوئلا) در نزدیکی سواحل چین و آسیای جنوب شرقی در انتظار تخلیهاند.
وی توضیح داد: این ذخایر بالا تا حدی موجب آرامش بازار شدهاند به همین دلیل روز ۱۲ مارس، کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی تصمیم گرفتند ۸۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک خود آزاد کنند.
برکشلی خاطر نشان کرد: پیشتر، آمریکا ۱۵ درصد از کل ۴۰۰ میلیون بشکه ذخیره خود را روانه بازار کرده و ژاپن حتی زودتر از موعد، ۴۰ میلیون بشکه آزاد کرده بود. در این میان، چین هنوز خرید میکند؛ اکنون ذخایر آن برای ۶ ماه مصرف داخلی کافی است. چین اکنون صادرکننده مهم محصولات پتروشیمی به اروپا و آمریکا قلمداد میشود.
جهش ۷۰ درصدی نفت خلیج فارس
وی یادآورشد: از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، شاخص نفت خام برنت و WTI، هر ۲ حدود ۳۰ درصد افزایش یافتهاند؛ اما در خلیج فارس، شاخص نفت خام دبی جهشی ۷۰ درصدی را ثبت کرده است، بیش از ۲ برابر نوسانات اروپا و آمریکا. در همین حال، دیفرانسیل قیمت میان برنت و WTI به ۱۶ دلار رسیده (در حالت عادی ۴ تا ۵ دلار است). آمریکا با تولید ۱۳.۶ میلیون بشکه در روز، بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است و اختلالات جهانی تأثیری بر عرضه داخلی آن ندارد.
هرمز؛ حلقه حیاتی انتقال انرژی جهان
به اعتقاد این تحلیلگر بینالمللی انرژی، عامل کلیدی که در محاسبات ژئواکونومی آمریکا نادیده گرفته شده، تنگه هرمز است؛ معبر عبور روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت، که ۸۰ درصد آن به آسیا میرود، چین، هند، پاکستان و کشورهای آسهآن بهشدت به نفت خاورمیانه وابستهاند. اروپا سهم ناچیزی از نفت خلیج فارس دارد، اما وابستگی پالایشگاهی و زنجیره فراوردههای انرژی جهانی ادامه دارد.
وی خاطرنشان کرد: در روزی عادی حدود ۴۰ نفتکش غولپیکر (VLCC)، دهها نفتکش متوسط، کشتیهای LNG از قطر و کشتیهای حامل فرآوردههای نفتی و کالا از تنگه عبور میکنند. هرگونه اختلال در این مسیر میتواند اقتصاد جهانی را فلج کند.
وی یادآور شد: ایران حتی در جنگ هشتساله نیز از انسداد تنگه خودداری کرد، اما شرایط امروز متفاوت است؛ آمریکا بهدنبال تسلط نظامی بر آبراههای بینالمللی بوده و هدف اصلی آن درگیری با ایران، کنترل بر تنگه هرمز است.
برکشلی تشریح کرد: تنگه هرمز مسیر عبور یکپنجم LPG جهان است، بیشتر از قطر و بخشی از عمان و امارات. پس از آغاز جنگ، قیمت LPG بیش از ۲ برابر نفت رشد کرده است، که این امر میتواند آینده سبد انرژی جهانی را دگرگون کند. اما تاسیسات LNG منطقه در ۲ هفته اخیر آسیب شدید دیده و بازساز ی آنها ماهها و حتی تا بیش از یک سال زمان میبرد. پالایشگاههای نفت نیز صدمه دیدهاند و برخی فرآوردههای کلیدی صنایع برقی از دسترس خارج شدهاند.
ایده دریافت عوارض از کشتی های عبوری
این تحلیلگر بینالمللی انرژی، با بیان اینکه با تمام این تحولات، پرسش اصلی این است که آیا بازار جهانی واکنش درخوری به چنین بحران عظیمی نشان داده است؟ اذعان داشت: بسیاری از تحلیلگران در روزهای نخست جنگ، از نفت ۲۰۰ دلاری سخن گفتند. اما آمادگی کشورها و ذخایر بالا، مانع جهش شدید شد.
وی افزود: البته ایران هنوز تنگه هرمز را نبسته، ولی ترافیک سنگین و کاهش عبور و مرور محسوس است؛ شاید مقدمهای برای دریافت عوارض عبور در آینده باشد.
هنوز قیمت ها به فاز هیجانی نرسیده است
برکشلی اظهار داشت: در حالی که حملات هوایی به آسمان ایران وارد هفته سوم شده، بازار جهانی نفت ریسک بحران را بازتاب داده ولی هنوز به فاز هیجانی نرسیده است. وجود ذخایر بالا و ظرفیت مازاد تولید نزدیک به سه میلیون بشکه، مانع از جهش قیمتها شده است.
این تحلیلگر بازار انرژی گفت: توقف تحریم خرید نفت روسیه توسط آمریکا نیز به آرامش نسبی بازار کمک کرده؛ روسیه، فعلاً برنده این بحران است.
زنگ خطر سیاسی بنزین برای آمریکا
برکشلی گفت: در این میان، مدیران روایت و رسانههای اقتصادی، جریان اطلاعات را با دقت کنترل میکنند. بازار نفت در محدوده ۸۰ تا ۹۰ دلار قابل تحمل است، اما قیمتهای بالاتر پیامدهای کلان اقتصادی دارد، از تورم و نرخ بهره تا ارزش دلار. در آمریکا حتی محبوبیت رئیسجمهور با قیمت بنزین سنجیده میشود؛ عبور از سه دلار در هر گالن، زنگ خطر سیاسی به شمار میآید.
این تحلیلگر بینالمللی با بیان اینکه قیمت جهانی نفت همواره تعیینکننده مسیر سیاستهای ژئوپلیتیکی بوده است، گفت: دونالد ترامپ مخالف افزایش قیمت نفت است؛ او در سال ۲۰۱۵ گفته بود اگر نفت شیل با ۴۰ دلار مقرونبهصرفه نیست، باید تولیدش متوقف شود. ترامپ حتی پیشنهاد تعطیلی بورس نفت را داده بود تا از دخالت در قیمت مواد اولیه جلوگیری شود. در مدل اقتصادی «آمریکای بزرگ» او، بازگشت به تولید صنعتی و کارخانهداری نیازمند انرژی ارزان است، اما نفت گران میتواند این دکترین را از هم بپاشد.
وی افزود: آرامش فعلی، شاید تنها پیشدرآمد طوفانی بزرگ در بازار انرژی جهان باشد؛ طوفانی که از خلیج فارس آغاز میشود و لرزههای آن، از قلب نیویورک تا پالایشگاههای شانگهای را در بر خواهد گرفت.
