به گزارش اقتصادران، مرتضی مکی کارشناس مسائل بینالمللی در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، درباره ارزیابیاش از اخرین روند مذاکرات و اظهارات ضد و نقیض ترامپ در روزهای گذشته گفت: تناقضگویی و پارادوکسی که در مواضع مقامات آمریکایی نسبت به موضوع توافق با جمهوری اسلامی وجود دارد در نتیجه سردرگمی و استیصالی است که ترامپ در آن گرفتار شده و به دنبال آن است که یک دستاورد در خصوص توافق با ایران ایجاد کرده و آن را به افکار عمومی داخل آمریکا بفروشد؛ اما راهی برای خروج از این بحران پیدا نمیکند. به همین دلیل تلاش میکند با تناقض گویی از یک سو جنگ روانی علیه ایران به راه بیندازد و از سوی دیگر مسئولیت هرگونه شکست و بنبست در مذاکرات را متوجه ایران کند تا اگر روند تحولات آنگونه که میخواهد پیش نرفت، دست به اقدامات دیگری بزند.
ترامپ گزینههای زیادی پیش رو ندارد
وی ادامه داد: واقعیت این است که ترامپ گزینههای زیادی پیش رو ندارد. وضعیت نه جنگ و نه صلح برای دولت آمریکا وضعیتی نیست که بتواند به مدیریت تنش و کاهش التهاب در بازار انرژی کمک کند. برعکس، این وضعیت برخلاف گذشته نهتنها هزینهها را کاهش نمیدهد، بلکه هزینههای متعددی ایجاد میکند و در نتیجه التهاب در بازار انرژی همچنان قیمت نفت در سطح بالایی باقی مانده و وضعیت تنگه هرمز نیز شرایط آینده را بسیار غیرقابل پیشبینی و دشوار کرده است.
این کارشناس مسائل بینالمللی گفت: این وضعیت کشورها و مصرفکنندگان انرژی خلیج فارس را با چالشهای جدی و بلاتکلیفی برای برنامهریزی در ماههای آینده روبهرو میکند. با کاهش ذخایر استراتژیک انرژی، شرایط برای آنها پیچیدهتر هم خواهد شد. همچنین جنگ مجدد با ایران هم برای آمریکاییها دستاوردی به همراه نخواهد داشت. یک عملیات برقآسا نمیتواند آنها را به نتایج برق آسا برساند. آنها در جنگهای گذشته دوم و سوم هم این موضوع را آزمودهاند. جنگ تحمیلی سوم چهل روز طول کشید و ایران با واکنشهای غافلگیرکننده نشان داده است که تا چه اندازه میتواند هزینههای جنگ را برای کشورهای منطقه و حتی جهان افزایش دهد.
تنها گزینه موجود، دیپلماسی و توافق است
مکی تصریح کرد: تنها گزینه موجود، دیپلماسی و توافق است. با این حال، آمریکاییها از یک سو خود را پایبند به گفتوگو و مذاکره نشان میدهند و از سوی دیگر شرط و شروطی مطرح میکنند که عملاً توافقهای اولیه میان ایران و آمریکا را که با میانجیگری پاکستان و بعضا چین حاصل شده بود، زیر سؤال میبرد. آنها به دنبال دستاوردسازی هستند و این مسیر هم کمکی به آنها نخواهد کرد.
وی ادامه داد: ایران هم دیگر برای بار سوم در تله وعدههای آمریکا گرفتار نخواهد شد. به همین دلیل موضوع هستهای و مواد غنیسازی شده ایران در مراحل بعدی مذاکرات و زمانی مطرح خواهد شد که آمریکاییها تعهد خود را نسبت به کاهش فشارها و پایان اقدامات خصمانه نشان دهند. ایران در آن صورت آمادگی گفتوگو درباره سایر موضوعات را هم خواهد داشت.
این کارشناس مسائل بینالمللی گفت: این موضوع چیزی نیست که ترامپ بتواند از طریق آن برای خود دستاوردسازی کند. اینکه ترامپ در یک روز درباره رفع محاصره سخن میگوید و همزمان نیز کشتیهایی را به منطقه اعزام میکند و ادعا میشود که به دنبال مینزدایی هستند و تهدید میکند که هرگونه اقدامی با واکنش شدید آمریکا مواجه خواهد شد، در نتیجه استیصال ترامپ از یک سو و ایجاد جنگ روانی علیه ایران از سوی دیگر است.
مکی با تاکید بر اینکه تمامی این رفتارها ناشی از استیصال و همچنین جنگ روانی علیه ایران است، گفت: به نظر نمیرسد زمان برای آمریکایی ها برای ادامه چنین بازیهایی زیاد باشد. آنها بازیهای جام جهانی فوتبال را پیش رو دارند و شرایط سیاسی جمهوریخواهان و شخص ترامپ در داخل آمریکا هم چندان مناسب نیست. اگر روند به همین شکل ادامه پیدا کند، به احتمال زیاد آنها انتخابات میان دورهای کنگره را به دموکراتها واگذار خواهند کرد و در وضعیتی قرار میگیرند که حتی خود دموکراتها از آن با عنوان «اردک لنگ» یاد میکنند؛ یعنی دو سال باقی مانده دولت ترامپ شبیه اردک لنگی میماند و دولت توان تصمیمگیری و اداره مؤثر کشور را از دست میدهد.
وی در بخش دیگری از صحبتهایش درباره اینکه در روزهای اخیر شاهد بودیم آمریکا برخی کشورهای منطقه، از جمله عمان، را هم به تحریم تهدید کرده است. همچنین گزارشهایی در برخی از رسانهها مطرح شده است که در مقابل توافق، باید پیمان ابراهیم پذیرفته شود، گفت: ترامپ میخواهد اگر در خصوص مذاکره با ایران انعطافی از خود نشان میدهد برای آن مابه ازایی هم داشته باشد. اینکه موضوع پیمان ابراهیم هم از همین زاویه قابل تحلیل است. همچنین با توجه به رویکردی که برخی کشورهای حوزه خلیج فارس در جریان تحولات اخیر جنگ چهل روزه و آتشبس روزهای گذشته داشتهاند نشان میدهد که به این نتیجه رسیدهاند که آمریکا لزوماً نمیتواند امنیت، ثبات و پایداری مورد نیاز آنها را تضمین کند.
وی گفت: رویکرد کشورهایی مانند عمان یا قطر، چیزی نیست که برای آمریکاییها خوشایند باشد. اینکه ایران و عمان تصمیم دارند تا سازوکاری برای مدیریت تردد کشتیهای تجاری و نفتی از تنگه هرمز تنظیم کنند چیزی نیست که آمریکاییها در چارچوب اهداف خود در منطقه خلیج فارس مایل به پذیرش آن باشند. آنها در بلندمدت این روند را به زیان منافع خود ارزیابی میکنند. به همین دلیل نیز شاهد هستیم که نهادهای مرتبط با مدیریت آبراه تنگه هرمز را تحریم کرده و فشارهایی را هم به دولت عمان وارد کردهاند. این در حالی است که در چهارچوب حقوق بین الملل و حقوق دریاها جمهوری اسلامی ایران و عمان به عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز، حق دارند سازوکارهایی را برای تسهیل رفتوآمد ایمن و بدون مخاطره کشتیها از خلیج فارس به دریای عمان و اقیانوس هند تنظیم و اجرا کنند و این موضوع مغایرتی با موازین حقوقی بینالمللی ندارد.
مکی تصریح کرد: همچنین اینکه گفته میشود هیچ کشوری نباید از این مسیر عوارضی دریافت کند، لزوماً با واقعیتهای موجود منطبق نیست. ایران هیچ گاه اعلام نکرده است که میخواهد عوارضی را دریافت کند، بلکه بحث بر سر دریافت هزینه در قبال خدماتی است که برای تأمین امنیت، هدایت و مدیریت تردد کشتیها در تنگه هرمز ارائه میشود. در حال حاضر هم سازوکارهای مربوط به نحوه ارائه خدمات و شیوه پرداخت هزینهها در حال تنظیم و بررسی است.
نظم منطقهای خاورمیانه در حال بازتعریف و شکلگیری مجدد است
وی ادامه داد: این تحولات در جهت مخالف نظمی قرار دارد که آمریکاییها طی سالهای گذشته در منطقه دنبال کردهاند. در عین حال، شرایط پس از حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران با شرایط پیش از آن کاملاً متفاوت شده و نظم منطقهای خاورمیانه در حال بازتعریف و شکلگیری مجدد است. به همین دلیل، اقدامات و مواضع ترامپ و جمهوریخواهان در کنگره و کاخ سفید را هم باید در چارچوب همین تحولات سیاسی، امنیتی و ژئوپلیتیکی منطقه تحلیل کرد.
این تحلیلگر مسائل بینالمللی با اشاره به نقش اسرائیل و لابیهای وابسته در عدم به نتیجه رسیدن مذاکرات و احتمال جنگ مجدد گفت: متأسفانه در دو جنگ گذشته، رژیم صهیونیستی نشان داده است که تا چه اندازه در ساختار تصمیمگیری آمریکا نفوذ دارد و چگونه میتواند در شکلگیری سیاستهایی که آسیبهای جدی برای جمهوری اسلامی ایران به همراه دارد، تأثیرگذار باشد.
مکی گفت: در این دوره از مذاکرات میان ایران و آمریکا هم یکی از متغیرهایی که میتواند روند دستیابی به توافق را با مخاطره مواجه کند، سنگاندازیها و اقدامات رژیم صهیونیستی است. به همین دلیل لازم است این موضوع همواره مورد توجه قرار گیرد و نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران هم آمادگی کامل خود را برای مقابله با هرگونه اقدام احتمالی علیه کشور حفظ کنند.
وی ادامه داد: به هر حال، هرگونه مذاکره یا توافق میان ایران و آمریکا میتواند با منافع و اهداف رژیم صهیونیستی در تعارض قرار گیرد. البته نقش آفرینی صهیونیستها هم با تغییر و تحولاتی مواجه شده است آنها دیگر مانند سابق نمیتوانند آنچنان که در جنگ دوم وسوم تحمیلی ترامپ را ترغیب کردند که به جمهوری اسلامی ایران حمله کند این بار هم بتوانند چنین اقدامی را داشته باشند. نفوذ و لابی صهیونیستها تا حدود زیادی براثر تغییرات سیاسی، اقتصادی و امنیتی منطقه برهم ریخته است و آنها نتوانستند اهداف و برنامههایی که پس از هفتم اکتبر داشتند را محقق کنند.
این کارشناس مسائل بینالمللی تاکید کرد: در واقع، آمریکا را در یک تله بزرگی انداختند که خروج از این تله برای آمریکا به یک بحران امنیتی و سیاسی تبدیل شده است. به همین دلیل در داخل آمریکا هم حساسیتهای قابل توجهی نسبت به میزان نفوذ و تأثیرگذاری اسرائیل بر فرآیند تصمیمسازی و سیاستگذاری در قبال توافق ایران شکل گرفته است.
