به گزارش اقتصادران، این یک حقیقت غیرقابل انکار است که وضعیت معیشت مردم دستکم در مقایسه با سالها و حتی دهههای گذشته هرگز تا بهاین اندازه بغرنج و ترسناک نبوده یعنی سفرهها هیچ وقت تا بهاین اندازه کوچک نبودند و سبدهای خرید خالیتر از همیشه هستند. مقایسه قیمت کالاهای اساسی در خرداد۱۴۰۴ با نرخهای فعلی بازار در خرداد۱۴۰۵ نشان میدهد بسیاری از اقلام خوراکی بین ۱۰۰تا۴۰۰درصد رشد قیمت داشتند؛ افزایشی که عملا الگوی مصرف خانوارها را تغییر داده است.
بازار کالاهای اساسی در ایران طی فاصله خرداد۱۴۰۴ تا خرداد۱۴۰۵ یکی از شدیدترین دورههای تورمی دهه اخیر را تجربه کرد؛ دورهای که در آن بخش بزرگی از اقلام خوراکی و مصرفی خانوار نهتنها از نرخ تورم عمومی پیشی گرفتند بلکه در برخی موارد افزایش قیمتهای چندصددرصدی را ثبت کردند. بررسی روند ماهبهماه بازار کالاهای اساسی در سال۱۴۰۵ نشان میدهد موج گرانی تنها محدود بهیک مقطع کوتاه نبوده بلکه تقریبا در تمام ماههای گذشته ادامه داشته است. دادههای بازار نشان میدهد سرعت رشد قیمت خوراکیها بهمراتب بیشتر از افزایش حقوق و دستمزد بوده و همین مساله باعث افت محسوس قدرت خرید خانوارها شده است.
افزایش بیش از ۳۰۰درصدی قیمت مرغ در یک سال
در خرداد۱۴۰۴ قیمت هر کیلو مرغ در بازار حدود ۹۹تا۱۱۵هزارتومان بود. در تابستان همان سال نرخ مرغ بهمحدوده ۱۳۰هزارتومان رسید و در مهر۱۴۰۴ بین ۱۳۹تا۱۷۹هزارتومان نوسان داشت. همزمان با حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی در دیماه۱۴۰۴ روند افزایش قیمت مرغ شتاب گرفت و بازار در ماههای ابتدایی۱۴۰۵ با جهشهای متوالی روبهرو شد.
اکنون در خرداد۱۴۰۵ قیمت هر کیلو مرغ بهحدود ۴۵۰هزارتومان رسیده یعنی این کالا در فاصله حدود یک سال بیش از ۳۰۰درصد افزایش قیمت را تجربه کرده است. بررسی روند ماهانه بازار نشان میدهد تنها در فاصله دی۱۴۰۴ تا خرداد۱۴۰۵ قیمت مرغ بیش از دوبرابر شده است. این در حالی است که مرغ طی سالهای گذشته اصلیترین منبع پروتئین طبقات متوسط و کمدرآمد محسوب میشد اما اکنون بهکالایی نسبتا گران در سبد غذایی خانوار تبدیل شده است.
تخممرغهای لاکچری!
دادههای بازار در بهار و تابستان۱۴۰۴ نشان میدهد قیمت هر شانه تخممرغ ۳۰عددی حدود ۱۰۰تا۱۳۰هزارتومان بود. این رقم در پاییز بهحدود ۱۹۰هزارتومان رسید و پس از حذف ارز ترجیحی در زمستان۱۴۰۴ جهش قیمتی تازهای را تجربه کرد؛ بهطوری که در دیماه نرخ هر شانه بهحدود ۴۸۰هزارتومان رسید. اکنون در خرداد۱۴۰۵ قیمت هرشانه تخممرغ حدود ۷۵۰هزارتومان و قیمت هر عدد تخممرغ حدود ۲۵هزارتومان است.
مقایسه این ارقام نشان میدهد تخممرغ طی یک سال حدود ۳۰۰تا۴۰۰درصد افزایش قیمت داشته است. نکته قابلتوجه اینکه سرعت رشد قیمت این کالا در نیمهدوم۱۴۰۴ بهمراتب بیشتر از نیمه نخست سال بوده؛ موضوعی که نشان میدهد حذف سیاستهای حمایتی و افزایش هزینه نهادههای دامی تاثیر مستقیمی بر بازار داشته است.
ثبت رکوردهای تاریخی قیمت در بازار گوشت
در خرداد۱۴۰۴ قیمت گوشت قرمز بسته بهنوع آن بین ۶۰۰هزار تا حدود یکمیلیونتومان بود. در مهر۱۴۰۴ قیمت برخی انواع گوشت بهمحدوده یکمیلیونو۱۲۰هزارتومان رسید اما از زمستان۱۴۰۴ بهبعد بازار گوشت وارد فاز تازهای از افزایش قیمت شد. اکنون در خرداد۱۴۰۵ نرخ گوشت قرمز در بازار بین یکمیلیونو۷۰۰هزار تا ۳میلیونتومان ثبت شده است. این یعنی برخی انواع گوشت ظرف یک سال حدود ۲۰۰تا۲۵۰درصد افزایش قیمت داشتند.
رشد هزینه نهادههای دامی، افزایش نرخ ارز، کاهش واردات و افت تولید داخلی از مهمترین عوامل جهش قیمت گوشت بودند. نتیجه این روند حذف تدریجی گوشت قرمز از سبد مصرفی بخش بزرگی از خانوارهای متوسط و کمدرآمد است.
ترکش حذف ارز ترجیحی بر بازار روغن
بازار روغن خوراکی یکی از نخستین بازارهایی بود که پس از حذف ارز ۲۸هزارو۵۰۰تومانی کالاهای اساسی در دیماه۱۴۰۴ وارد فاز تورمی جدید شد. در ابتدای سال۱۴۰۴ قیمت روغن سرخکردنی ۸۱۰گرمی در محدوده ۷۰تا۹۰هزارتومان قرار داشت اما این رقم در نیمهدوم سال بهتدریج افزایش یافت و اکنون در خرداد۱۴۰۵ بهحدود ۳۲۰هزارتومان رسیده است.
قیمت روغن ۷/۱کیلویی اکنون حدود ۷۳۰هزارتومان است. بررسی روند بازار نشان میدهد روغن خوراکی طی یک سال بیش از ۲۵۰تا۳۰۰درصد رشد قیمت را تجربه کرده است. فعالان بازار معتقدند افزایش نرخ ارز، رشد هزینه واردات دانههای روغنی و حذف یارانه ارزی از مهمترین دلایل جهش قیمت این کالا بوده است.
رشد مستمر قیمت برنج در تمام ماههای۱۴۰۵
برنج ایرانی ممتاز نیز طی یک سال گذشته افزایش قیمت قابلتوجهی را ثبت کرده است. در خرداد۱۴۰۴ قیمت هر کیلو برنج ایرانی ممتاز در محدوده ۱۸۰تا۲۵۰هزارتومان قرار داشت اما این رقم در نیمهدوم سال بهصورت پیوسته افزایش یافت. اکنون در خرداد۱۴۰۵ قیمت هر کیلو برنج ایرانی ممتاز حدود ۶۰۰هزارتومان و قیمت بسته ۵کیلویی آن حدود ۲میلیونو۹۰۰هزارتومان است.
نکته قابل توجه این است که برنج از جمله کالاهایی بوده که تقریبا در تمام ماههای سال۱۴۰۵ روند افزایشی داشته است. کاهش واردات، افزایش هزینه تولید، رشد قیمت کود و نهادههای کشاورزی و فعالیت واسطهها از عوامل اصلی افزایش قیمت این کالا عنوان میشود.
تورم آرام اما فرسایشی در بازار لبنیات
اگرچه سرعت افزایش قیمت لبنیات نسبتبه گوشت و مرغ کمتر بوده اما استمرار گرانی در این بخش باعث کاهش تدریجی مصرف لبنیات در خانوارها شده است. در خرداد۱۴۰۴ قیمت هر بطری شیر معمولی حدود ۴۰تا۵۰هزارتومان بود اما اکنون در خرداد۱۴۰۵ قیمت آن بهحدود ۱۳۰هزارتومان رسیده یعنی قیمت شیر نیز طی یک سال حدود ۱۵۰تا۲۰۰درصد افزایش یافته است. با درنظرگرفتن این تغییر الگوی مصرف بیراه نیست کارشناسان حوزه سلامت هشدار میدهند کاهش مصرف لبنیات میتواند در سالهای آینده تبعات گستردهای برای سلامت عمومی بهویژه در میان کودکان و سالمندان ایجاد کند.
سبقت تورم خوراکیها از تورم عمومی
یک بررسی آماری ساده نشان میدهد که نرخ تورم خوراکیها در بسیاری از ماههای۱۴۰۵ بالاتر از تورم عمومی کشور بوده است. درحالیکه افزایش دستمزدها در این دوره محدود بوده کالاهای اساسی با جهشهای چندمرحلهای روبهرو شدند. برای نمونه سبدی از کالاهای پروتئینی شامل مرغ، تخممرغ و گوشت که در خرداد۱۴۰۴ با حدود ۲تا۳میلیونتومان قابل تامین بود اکنون بهچندینبرابر هزینه نیاز دارد.
تحلیل روند قیمتها نشان میدهد از دیماه۱۴۰۴ و همزمان با حذف ارز ترجیحی شیب تورم مواد غذایی بهطور محسوسی تندتر شده است. درواقع بخش مهمی از جهش قیمتی کالاهای اساسی در فاصله زمستان۱۴۰۴ تا بهار۱۴۰۵ رخ داده است.
آبرفتن مستمر سفرهها
مهمترین پیامد موج تورمی اخیر کوچکترشدن سفره خانوارهاست. بسیاری از خانوادهها ناچار شدند مصرف گوشت، مرغ، برنج و حتی تخممرغ را کاهش دهند یا در موارد بسیاری بهطور کامل حذف کنند. دادههای بازار و گزارشهای مصرف خانوار نشان میدهد فاصله میان درآمد و هزینه در سال۱۴۰۵ بهشکل محسوسی افزایش یافته و سهم خوراکیها در هزینه ماهانه خانوار رشد قابلتوجهی داشته است.
چشمانداز آینده نیز چندان امیدوارکننده نیست و ادامه روند فعلی قیمتها نشان میدهد بازار کالاهای اساسی همچنان در مسیر تورمی قرار دارد و شکی در این نیست که درصورت تداوم شرایط فعلی فشار معیشتی بر خانوارها در ماههای آینده نیز ادامه خواهد داشت.
