دسته: اقتصادی

به گزارش اقتصادران، آتش زبانه کشید و جان‌ها را در کام خود فرو برد، اما گویی دود این فاجعه هرگز به چشم پایتخت‌نشینان و دولتمردان نرفت. در روز پنجم اردیبهشت‌ماه، درست در روزهایی که تقویم به استقبال هفته کارگر می‌رفت، شعله‌های بی‌تدبیری در شرکت «تکنام کیهان پلیمر» واقع در شهرک صنعتی رفسنجانی (نرسیده به صوفیان تبریز)، جان سه کارگر زحمتکش را گرفت و ۱۹ تن دیگر را با جراحاتی عمیق روانه بیمارستان کرد. از این میان، اگرچه ۱۵ نفر پس از تحمل دردهای جانکاه ترخیص شده‌اند، اما هنوز ۴ کارگر در تخت‌های بیمارستان با مرگ و زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

دردآورتر از داغ این جوانان، سکوت سنگین و مرگبار خبری است که بر این فاجعه سایه انداخته است. چگونه می‌توان پذیرفت در هفته‌ای که به نام «کارگر» مزین شده، مقامات عالی‌رتبه کشوری، تریبون‌ها را با پیام‌های تبریک و وعده‌های پرطمطراقی چون لغو پیمانکاری پر کنند، اما حتی نیم‌نگاهی به خاکستر برجامانده از کارگران تبریزی نیندازند؟ اگر ادعای حمایت از قشر کارگر تنها یک شعار توخالی نبود، آیا نباید حداقل مداخله‌ای برای جلوگیری از تکرار این حوادث شوم صورت می‌گرفت تا دیگر شاهد پرپر شدن نان‌آوران خانواده‌ها در محیط کار نباشیم؟

برای واکاوی این فاجعه تلخ و بررسی دقیق‌تر خطاهایی که به این نقطه ختم شد، به سراغ «محسن تبریزی»، فعال کارگری رفته‌ایم تا ابعاد پنهان این حادثه را از زبان او بشنویم.

 فاجعه‌ای در سایه سکوت؛ وقتی جان کارگران قربانی بی‌توجهی می‌شود

محسن تبریزی، فعال کارگری ساکن تبریز و همکار کارگران متوفی، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، با ابراز تأسف از حادثه پنجم اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵ در شرکت «تکنام کیهان پلیمر» گفت: «در این آتش‌سوزی و انفجار مواد شیمیایی، سه کارگر زحمتکش به نام‌های هادی نوفر، محمدرضا زاده و ناصر مسلم‌زاد جان خود را از دست دادند و ۱۹ کارگر دیگر روانه بیمارستان شدند؛ کارگرانی که تعدادی از آن‌ها هنوز در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) بیمارستان سینای تبریز بین درد و ابهام می‌جنگند.»

وی با بیانی دردمندانه افزود: «امروز نه برای ارائه یک گزارش اداری، بلکه برای فریادی سخن می‌گویم که از میان دود و شعله برخاست و در صدای ناله همکارانمان خاموش شد. برای کارگرانی که با امید به تأمین نان خانواده به کارخانه آمدند، اما با آتش و بی‌توجهی جان باختند.»

این فعال کارگری با انتقاد از نادیده گرفتن هشدارها اظهار کرد: «چگونه می‌توان باور کرد که چنین فاجعه‌ای با وجود هشدارهای پیشین رخ داده باشد؟ چگونه می‌توان چشم بر نامه‌ها، تذکرها، اعتراض‌ها و نگرانی‌های مکرر کارگران بست و امروز نام این فاجعه را تنها یک «حادثه» گذاشت؟ از آن دردناک‌تر اینکه هیچ‌گونه توجهی و حتی یک پیام تسلیت خشک و خالی از سوی رئیس‌جمهور محترم و وزیر کار صادر نشده است. »

تبریزی این اتفاق را حاصل بی‌تدبیری و بی‌مسئولیتی دانست و تصریح کرد: «این ایمنی بود که با «حذف شرط گواهی ایمنی در مناقصات» در اولین مصوبه دولت چهاردهم تضعیف شد. ما بارها تأکید کردیم که گواهی ایمنی جزو الزامات است و جان کارگر ارزان‌ترین چیز این سرزمین شده است، اما گوش شنوایی نبود. دوستان ما در آتش سوختند، نه فقط به خاطر شعله‌ها، بلکه به خاطر سکوتی که پیش از آن حکم‌فرما بود؛ به خاطر مصوبه‌ای که کارشناسی نشده بود. »

او با طرح پرسش‌هایی از مسئولان ادامه داد: «درد ما فقط از دست رفتن جان عزیزانمان نیست؛ درد ما این است که می‌دانیم این فاجعه می‌توانست رخ ندهد. از مسئولان می‌خواهیم سکوت خود را بشکنند. چه کسی پاسخگوی این جان‌های ازدست‌رفته و خانواده‌هایی است که در عزای عزیزانشان نشسته‌اند؟ چه کسی پاسخگوی فرزندان یتیم‌شده و پدر و مادرهایی است که ستون زندگی‌شان فروریخته است؟ ما به عنوان نماینده کارگران اعلام می‌کنیم که این خون‌ها نباید بی‌پاسخ بماند و اجازه نمی‌دهیم در میان آمارها گم شود.»

فعالان کارگری خواستار پاسخگویی دولت و بازگشت الزامات ایمنی به محیط‌های کار شدند

وی خاطرنشان کرد: «آنچه این فاجعه را دردناک‌تر می‌سازد، شواهدی حاکی از بی‌توجهی به هشدارهای ایمنی، ضعف در نظارت‌های پیشگیرانه و نبود افسران ایمنی است. صدای فرسودگی تأسیسات و عدم کفایت تجهیزات ظاهراً به گوش مسئولان نرسیده است. جناب آقای رئیس‌جمهور و جناب آقای وزیر کار، شما باید جوابگو باشید.»

این فعال کارگری در ادامه خواسته‌های صریح جامعه کارگری از عالی‌ترین مقامات اجرایی کشور را در پنج محور تشریح کرد و گفت: «اولین خواسته ما صدور دستور ویژه برای تشکیل کمیته حقیقت‌یاب مستقل با حضور کارشناسان بی‌طرف جهت بررسی ابعاد دقیق حادثه و قصور احتمالی مسئولان در سطوح مختلف است. دوم، پیگیری جدی برای جبران خسارت حداکثری خانواده‌های جان‌باختگان و مصدومان شامل تأمین اجتماعی، مستمری و غرامت. سوم، بازنگری اساسی در مقررات ایمنی کار و اجرای سخت‌گیرانه ماده ۹۱ قانون کار. چهارم، تضمین عملی امنیت شغلی و جانی کارگران؛ و در نهایت پنجمین خواسته، اجرایی شدن مجدد دستور شرط گواهی ایمنی در تمامی کارخانه‌ها و کارگاه‌هاست.»

تبریزی با تأکید بر نقش حیاتی افسر ایمنی در پیشگیری از حوادث یادآور شد: «وظایف افسر ایمنی شامل آموزش کارگران و آماده‌سازی شرایط اضطراری است، اما متأسفانه کارخانه ما مدت‌هاست که افسر ایمنی ندارد و نتیجه‌اش همین حادثه تلخ شد.»

وی در پایان با گلایه از بی‌توجهی دولت افزود: «این کارگرانند که این سرزمین را با همه زخم‌های گذشته دوباره می‌سازند، اما وقتی قربانی ناایمنی می‌شوند، سهم‌شان فقط سکوت است؟جامعه کارگری امیدوار است دولت چهاردهم پاسخگوی مصوبه غیرکارشناسی خود باشد. ایمنی کارگران باید اولویت اصلی باشد و جان انسان‌ها هیچ قیمتی ندارد. روح همکاران جان‌باخته‌مان شاد و یادشان در دل‌های ما زنده خواهد ماند.»

به گزارش اقتصادران، ابراهیم غلام‌زاده، مدیر و فعال صنعت سیمان ایران، گفت: صنعت سیمان ایران امروز در شرایطی قرار گرفته که عملاً به قربانی نخست بحران انرژی کشور تبدیل شده است؛ صنعتی که طی دهه هشتاد با زحمات فراوان، خون دل خوردن مدیران وقت، سرمایه‌گذاری‌های سنگین و حمایت‌های ملی به یکی از صنایع بزرگ، راهبردی و صادرات‌محور کشور تبدیل شد، امروز به‌سادگی در معرض فرسایش، تعطیلی و نابودی قرار گرفته است؛ گویی برای هیچ‌کس هم اهمیت جدی ندارد و هر طور بخواهند با آن رفتار می‌کنند.

وی افزود: به نظر می‌رسد برای مصرف مازوت تولیدی کشور که مشکل فروش دارند ، دیواری کوتاه‌تر از صنعت سیمان پیدا نشده است. متأسفانه به‌جای آنکه وزارت نفت با سیاست‌های تشویقی، قیمت‌گذاری منطقی و ایجاد زیرساخت مناسب، صنایع را به مصرف مازوت ترغیب کند، از مسیر فشار و اجبار وارد شده و با قطع گاز، کارخانه‌ها را ناچار به استفاده از سوختی می‌کند که هم هزینه چندبرابری نسبت به گاز دارد، و هم تبعات سنگین زیست‌محیطی به همراه دارد.

غلامزاده گفت: در این میان، برخی واحدهای سیمانی اساساً امکان استفاده از مازوت را ندارند. به‌عنوان نمونه، شرکت سیمان لامرد به‌دلیل فاصله بسیار زیاد از مراکز پالایشگاهی و نبود زیرساخت حمل اقتصادی، عملاً امکان تأمین پایدار مازوت ندارد و در دو سال گذشته، به‌دلیل نبود سوخت پایدار، صرفاً با حدود ۶۰ درصد ظرفیت تولید کرده است. نتیجه این سیاست وزارت نفت، چیزی جز تعطیلی تدریجی کارخانه‌های سیمان نیست.

به گفته وی،‌ از سوی دیگر، هنوز صنعت از شوک محدودیت گاز خارج نشده که محدودیت شدید برق نیز در راه است و باز هم لبه تیز این محدودیت‌ها به سمت صنعت سیمان کشور گرفته شده است. این در حالی است که ۷۵ واحد فعال سیمانی کشور مجموعاً حدود ۱٫۵ تا ۲ درصد مصرف برق کشور را به خود اختصاص می‌دهند و کاهش تولید این صنعت، دردی از ناترازی ۲۰ تا ۲۵ درصدی برق در فصل تابستان دوا نمی‌کند؛ اما می‌تواند یک صنعت بزرگ، سرمایه‌گذاران، سهامداران و زنجیره‌ای از صنایع وابسته را نابود کند.

این فعال صنعت سیمان گفت: کاهش تولید سیمان فقط مشکل یک کارخانه یا یک صنعت نیست. سیمان ماده پایه بسیاری از فعالیت‌های عمرانی، ساختمانی، راه‌سازی، سدسازی، پروژه‌های زیربنایی، قطعه‌سازی بتنی، حمل‌ونقل، بسته‌بندی، خدمات فنی و مهندسی و ده‌ها صنعت وابسته است. وقتی تولید سیمان کاهش پیدا کند، موج آن به صنایع متعدد دیگر منتقل می‌شود و عملاً بخش مهمی از زنجیره توسعه کشور آسیب می‌بیند.

وی افزود: از طرف دیگر، آسیب این بحران فقط متوجه بخش خصوصی سرمایه‌گذار در صنعت سیمان نیست. بخش مهمی از دارایی بازنشستگان کشور از طریق شستا و سازمان تأمین اجتماعی در شرکت‌های سیمانی سرمایه‌گذاری شده است. همچنین اغلب شرکت‌های سیمانی بورسی هستند و افت تولید، کاهش سودآوری و تعطیلی ظرفیت‌ها، مستقیماً به سهامداران خرد و سرمایه‌گذاران بازار سرمایه نیز آسیب وارد می‌کند.

غلامزاده گفت: امروز کشور برای توسعه، ساخت مسکن، پروژه‌های عمرانی، بازسازی زیرساخت‌ها پس از جنگ تحمیلی و حتی جبران آسیب‌های واردشده به صنایع دیگر، بیش از هر زمان به سیمان نیاز دارد. در شرایطی که تولید فولاد کشور نیز تحت تأثیر جنگ قرار گرفته، انتظار می‌رود از صنعت سیمان حمایت شود تا در بسیاری از پروژه‌ها، به‌ویژه در صنعت ساختمان و ابنیه، بتواند بخشی از فشار کمبود فولاد را جبران کند؛ نه اینکه این صنعت را به سمت تعطیلی و ورشکستگی سوق دهند.

به گفته وی، واقعیت تلخ این است که صنعت سیمان ایران امروز متولی مؤثر ندارد. هر جا صحبت می‌کنیم، گفته می‌شود وزیر صنعت خود از بدنه صنعت سیمان است؛ اما جای تعجب دارد که چرا با وجود این شناخت، صنعت سیمان تا این اندازه مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. انتظار می‌رفت وزیر صمت شرایط این صنعت را بهتر از هر کسی درک کند، اما متأسفانه صنعت سیمان کشور عملاً فراموش و رها شده است.

این فعال صنعت سیمان گفت: کارخانه‌های سیمان امروز هم‌زمان با افزایش شدید هزینه‌های تولید، بحران انرژی، محدودیت صادرات، مشکلات حمل‌ونقل، فرسودگی تجهیزات، فشار نقدینگی و سیاست‌های غیرقابل پیش‌بینی مواجه‌اند. ادامه این روند می‌تواند به تعطیلی بخشی از ظرفیت تولید کشور منجر شود.
من امروز به‌صراحت هشدار می‌دهم: اگر این روند ادامه پیدا کند، ایران که تا چندی پیش یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان سیمان جهان بود، در آینده‌ای نه‌چندان دور ممکن است به واردکننده سیمان تبدیل شود؛ اتفاقی که برای کشوری با این حجم از ذخایر معدنی، ظرفیت تولید، نیروی انسانی متخصص و سابقه صنعتی، یک شکست راهبردی و ملی خواهد بود.

وی افزود:‌ صنعت سیمان بیش از هر چیز نیازمند تصمیم‌گیری فوری، حمایت واقعی، تأمین پایدار انرژی، اصلاح سیاست‌های سوخت و برق و نگاه ملی است. اگر امروز برای این صنعت تصمیم جدی گرفته نشود، تبعات بحران فقط متوجه کارخانه‌های سیمان نخواهد بود، بلکه زنجیره عمران ‌، اشتغال، بازار سرمایه، دارایی بازنشستگان و آینده توسعه کشور آسیب خواهد دید.