به گزارش اقتصادران، درمیان هیاهوی اخبار جنگ که عمدتا بر تخریبها و نابودی تمرکز دارد یکی از مسائلی که کمتر بهآن توجه شده تاثیرات زیستمحیطی است. درگیریهای اخیر باوجود تمام تبعات گستردهای که در حوزههای مختلف کشور بهجا گذاشت آسیبهای جدی بهمحیطزیست وارد کرد؛ حوزهای که سالهاست نفسش بهشمارش افتاده و اینمنازعات اوضاع آن را وخیمتر ساخته است. از خلیج نیلگون فارس و کویر سوزان لوت گرفته تا جنگلهای بکر شمال و کوهستانهای سهند و سبلان تمامی ایناکوسیستمهای طبیعی در طی ایندوران پر تنش از حملات هوایی و تبعات ناشی از آن در امان نبودند و آسیب جدی بهآنها وارد شد. سرزمین ایران باتوجه بهموقعیت جغرافیایی خود درطول تاریخ شاهد درگیریهای مختلفی بوده است. اینتنشها چه بهصورت مستقیم و چه غیرمستقیم اثرات مخربی بر اکوسیستمهای طبیعی، منابع آبی، تنوع زیستی و کیفیت هوا گذاشتند. از آلودگیهای ناشی از تخریب زیرساختها و استفاده از سلاحهای خاص گرفته تا اثرات بلندمدت بر خاک و سفرههای زیرزمینی هر کدام بهسهم خود چالشهای زیستمحیطی جدیدی را برای کشور رقم زدند.
خاکستر زیباییها
رییس سازمان حفاظت محیطزیست با اشاره بهپیامدهای جنگ اسفندماه بر محیطزیست هشدار داد: جنگها تنها بهخسارات انسانی محدود نمیشوند بلکه تخریب گسترده زیستبومها، افزایش آلودگی و انتشار گازهای گلخانهای پیامدهایی است که نهتنها منطقه بلکه تمام جهان را تحت تاثیر قرار میدهد. ایندر حالی است که واکنش نهادهای بینالمللی در قبال اینحجم تخریب ناکافی بوده است. جنگها همواره محیطزیست را بهعنوان قربانی خاموش تحت تاثیر قرار میدهند. اینتاثیرات هم بهصورت مستقیم و هم غیرمستقیم منابع طبیعی و زیستبومها را هدف قرار میدهد. بخشی از اینپیامدها در همان زمان وقوع جنگ قابل مشاهده است اما بخش قابلتوجهی از آنها در میانمدت و بلندمدت بروز میکند و مشکلاتی پایدار بهجا میگذارد.
شینا انصاری اضافه کرد: تاثیری که انفجار انبارهای نفت بر جای گذاشت اگرچه تاثیر آلایندههای هوا شاید درمقیاس کوچکتر استانهای تهران بهالبرز را تحت شعاع قرار داد که بهسرعت سعی کردیم با همکاری وزارت بهداشت اطلاعیههای لازم صادر شود اما بحث آثاری که بر انتشار گازهای گلخانهای دارد همه مشخص شده و آمار و ارقام در حال تدقیق است.
میراث ویرانی
سازمان حفاظت محیطزیست در تازهترین گزارش خود تاثیر جنگ اخیر بر محیطزیست کشور را «زیاد» توصیف کرد. براساس اینگزارش حمله آمریکا و اسرائیل بهواحدهای تولیدی، صنعتی، خدماتی مهم ۱۰استان آذربایجانشرقی، البرز، بوشهر، تهران، خراسانرضوی، خوزستان، مرکزی، یزد، گیلان و فارس تبعات محیطزیستی از شدتهای «کم»، «متوسط» تا «زیاد» درپی داشته است. ابنیه و تجهیزات ادارات کل حفاظت محیطزیست در ۱۰استان کشور نیز تحت حمله قرار گرفته که شامل استانهای آذربایجانغربی، آذربایجانشرقی، البرز، ایلام، تهران، خوزستان، کرمانشاه، لرستان، مرکزی و هرمزگان هستند، عمده اینخسارات در ۲۰شهرستان بوده و شدت خسارات وارده «کم» یا «متوسط» و در موارد اندکی «زیاد» بوده است.
بهعنوان مثال تنها در یکمورد از خسارات بهابنیه موزه تاریخ طبیعی و تنوع زیستی واقع در پارک چمران کرج دچار آسیبدیدگی «زیاد» شده است. براساس اینگزارش مناطق تحت مدیریت سازمان در هفت استان شامل هرمزگان، مرکزی، سیستانوبلوچستان، فارس، کردستان، البرز و تهران مورد حمله قرار گرفت که ۱۳منطقه حفاظت شده در اینهفت استان دچار آسیب از کم تا خیلی زیاد شدند. اینگزارش اضافه میکند که در استان خوزستان ساحل خلیج بهرگانسر در هرمزگان، جزایر قشم، لارک و هنگام، در استانمرکزی مناطق حفاظت شده هفتادقله در محدوده مناطق قوشد، شانق، خیرآباد، در استان سیستانوبلوچستان سواحل پزم، تنگ، پسابندر، رمین، جزایر مرجانی، خلیج گواتر، مرکز پرنده نگری، منطقه حفاظتشده کوه بیرک و تالابهامون هیرمند، در استان فارس منطقه حفاظت شده ارژن- کوه بیل، در کردستان محدوده پناهگاه حیات وحش زریبار، در البرز منطقه حفاظت شده البرز جنوبی و در تهران منطقه خجیر و سرخه حصار مورد تهاجم قرار گرفته و خساراتی بهآنها وارد شده است.
در اینگزارش آمده که کل حجم مواد نفتی دچار حریق در سهمجموعه از مخازن نفت تهران در شهران، شهرری و کوهک مجموعا بیش از ۳۶۰هزارمترمکعب بوده که در مجموع حجم معادل دیاکسیدکربن منتشرشده ناشی از اینحریق نزدیک بهیکمیلیونتن برآورد میشود. بررسیهای کارشناسان نشان میدهد که در ایندرگیری نزدیک به۴هزارتن ترکیبات آروماتیک یا ترکیبات آلی فرار که باعث تهدید جدی سلامت محیطزیست میشود انتشار یافته است. علاوه بر اینحملات هوایی بهمخازن سوخت فردیس البرز نیز بالغ بر ۵۳هزارتن دیاکسیدکربن وارد جو کرده و منجربه انتشار حدود ۲۲۰تن ترکیبات آروماتیک شده است.
محیطزیست در خطمقدم
وی افزود: اینانفجارها بهدلیل آلودگی صوتی ناگهانی و ناهنجاری که ایجاد کرده آسیبهای جبرانناپذیری بهروان مردم و دیگر موجودات وارد میکنند. ما حداکثر تحمل شصت دسیبل را داریم و هنوز هم بسیاری از شهروندان احساس میکنند که هواپیما دوباره آمده یا انفجاری قرار است اتفاق بیفتد. اثرات اینها در بررسیها واقعا غیرقابل محاسبه است و نمیتوان بهراحتی آنها را بهریال تبدیل و خسارت را مشخص کرد. اثر روانی که بر جامعه میگذارد فوقالعاده جانکاه است و بهراحتی قابل ارزشگذاری نیست. ضربههای مستقیمی که بهمناطق حفاظت شده و زیستگاهها خورد بهبرخی حتی نقاط بکر و فوقالعاده ارزشمند بوده است. حتی تا پارک ملی نایبند در نزدیکی عسلویه نیز از بین رفته یعنی بخشی از اینزیستبومها را از دست دادیم. ذخیره ژنتیکی ما از بین رفته و اینجبرانناپذیر است. گونههای درختی هم آتش گرفتند و از بین رفتند و سوختند.
شهر زیر غبار سنگین
درویش در بخشی از صحبتهای خود بهحادثه اصابت انبارهای نفتی تهران نیز اشاره کرد و گفت: درمورد انفجار مخازن نفت هم باید بررسی دقیقتری صورت گیرد که آیا اینباران سیاهی که اتفاق افتاد توانسته منابع آب و خاک را تا سرشاخههایی که بهسمت مخازن بهسمت لتیان یا ماملو میرود آلوده کند یا نه؟ هنوز گزارش مستندی در اینباره ندیدم. اگر اینباران روی بالادست سد کرج اثر گذاشته یعنی در واقع وارد مخزن آب شرب شهروندان شده باشد ایناثرات میتواند درازمدت یا آنی و نامحسوس بوده ولی حتما میتواند روی سلامتی شهروندان اثرات بسیار عمیق و خطرناکی باقی بگذارد.
وی درپاسخ بهسوالی در رابطه با اختلال در تامین و توزیع منابع آب کشاورزی و آشامیدنی و آلودگی خاک در جنگ اخیر توضیح داد: آنچنان اثری ندیدم. شاید شاید اگر چند انفجار اتفاق افتاده باشد مثلا سمت پارک ملی کلاه قاضی در اصفهان، دشت مهیار(همان جایی که هواپیما سقوط کرده یا منفجر شده) بهصورت موضعی اثر گذاشته اما درمقیاس وسعت ایران بسیار ناچیز است.
این کنشگر محیطزیستی در پایان اظهار کرد: خوشبختانه امکانات کارشناسی خوبی برای ارزیابی اینفجایع داریم اما خیلی خوب است که سازمان محیطزیست از دانشمندان مستقل در اینحوزه دعوت کند چون گزارش آنها در مورد ابعاد اینفجایع بیشتر دیده میشود و بیشتر مورد اعتنا قرار میگیرد تا یکگزارش دولتی که ممکن است نفعی در آن دخیل باشد. توصیه میکنم که سازمان حتما از کارشناسان مستقل از سازمان ملل استفاده کند برای اینکه بتواند اینگزارشها را با اثربخشی بیشتری منتشر کند.
دیدگاهتان را بنویسید