به گزارش اقتصادران، چند روز بیشتر از ابلاغ بخشنامه تهیه لایحه بودجه ۱۴۰۵ نگذشته، اما پیش از آن که کارشناسان فرصت بحث درباره ویژگیهای بودجهریزی عملیاتی را پیدا کنند، سایه سنگین یک مساله قدیمی دوباره بر سر بحثها افتاده است: کسری بودجهای که دیگر نه یک خطای محاسباتی، بلکه بخشی از واقعیت سالانه اقتصاد ایران شده است.
بودجهنویسی در ایران، سالهاست که به مراسمی ثابت تبدیل شده؛ مراسمی که در آن دولتها بهجای ساختن چشمانداز توسعه، بیشتر وقت خود را صرف پیدا کردن راهی برای پوشاندن چالههایی میکنند که هر سال عمیقتر میشود.
سالهای ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۴؛ سهگانهای از کسری بودجه و تحققنیافتن منابع
روایت سه سال اخیر، روایت فاصلهای است که میان «آن چه دولت روی کاغذ مینویسد» و «آنچه از اقتصاد واقعی نصیبش میشود» مدام بیشتر میشود.
۱۴۰۲؛ سالی که علامتها جدی شد
۱۴۰۲ سالی بود که نخستین نشانههای بحران تازه رخ نمود. گزارشهای دیوان محاسبات نشان میداد درآمدهای نفتی محقق نشده و پایههای مالیاتی نتوانستهاند بار هزینههای دولت را به دوش بکشند. با وجود آنکه مخارج جاری لحظهای متوقف نمیشد، بخش عمرانی نخستین قربانی شد و چرخه کسری وارد دور تازهای شد.
۱۴۰۳؛ تحقق ۷۷ درصدی منابع و کسری رسمی ۱۹ هزار میلیارد تومان
سال ۱۴۰۳، اما تصویر روشنتری ارائه کرد؛ تصویری که چندان امیدبخش نبود. در همین سال بود که مرکز پژوهشهای مجلس اعلام کرد تنها ۷۷ درصد منابع عمومی در چهار ماه نخست سال محقق شده؛ یعنی تقریباً یکچهارم درآمدهای پیشبینیشده اصلاً وصول نشده است.
هم چنین دولت تنها در ۴ ماه اول سال رقم ۱۹ هزار میلیارد تومان کسری رسمی ثبت کرد؛ رقمی که اقتصاددانان آن را حداقلی و نمادین میدانند، چون بخش بزرگی از کسری در قالب بدهی شرکتهای دولتی، تعهدات بازپرداخت اوراق و برداشت از صندوقها پنهان میماند.
۱۴۰۴؛ حداقل ۸۰۰ هزار میلیارد تومان کسری
اما در سال جاری، کسری بودجه دیگر پدیدهای پنهان نیست؛ به مسالهای عمومی و آشکار تبدیل شده است. تحلیلها و خبرها از دستکم ۸۰۰ هزار میلیارد تومان کسری سخن میگوید. مدیرعامل تأمین سرمایه امید نیز اخیرا گفته بود که «کمبود نقدینگی دولت» نرخ اوراق را از ۳۵ به ۴۲ درصد رسانده و کسری بودجه دولت نصف بودجه کشور است.
محمدمهدی بهکیش، اقتصاددان باسابقه نیز به تازگی هشدار داده که «سال آینده کسری بودجه قطعاً از هزار هزار میلیارد تومان فراتر میرود.» در همین فضاست که معاون اجرایی رئیسجمهور اخیرا در پاسخ به پرسش خبرنگاران تنها میگوید «کسری داریم، انشاءالله تدبیر میکنیم مشکلی برای مردم پیش نیاید.»
این «قولهای مبهم» سالهاست که همواره بخشی از روایت رسمی درباره بزرگترین بحران مالی کشور است.
کسری بودجه چیست؟
مساله این جاست که کسری بودجه در تعریف ساده یعنی فاصله میان هزینههای دولت و درآمدهای قابل تحقق. اما در ایران، این فاصله تنها یک عدد اقتصادی نیست؛ صورتوضعیتی از نحوه حکمرانی مالی است. اقتصادی که به نفت وابسته است، با تحریمها درگیر است، پایههای مالیاتیاش محدود است و دولتش بزرگ و پرهزینه، ناگزیر هر سال با بدهی و چاپ پول به حیات خود ادامه میدهد.
کسری بودجه در ایران نه یک اختلال، بلکه خروجی یک سیستم است؛ سیستمی که با هزینههای اجباری بالا، شرکتهای دولتی زیانده، فرار مالیاتی گسترده و بودجهریزی غیرواقعی اداره میشود.
دیدگاهتان را بنویسید