به گزارش اقتصادران، انتشار خبر ابتلای چند مسافر یک کشتی کروز به هانتاویروس و مرگ چند نفر در اروپا، بار دیگر نام ویروسی را بر سر زبانها انداخت که سالهاست در بسیاری از کشورها شناخته شده، اما هر از گاهی با بروز موارد مرگبار، نگرانی جهانی ایجاد میکند. با وجود آنکه سازمان جهانی بهداشت تاکید کرده این وضعیت «همهگیری» محسوب نمیشود، اما تجربه کرونا باعث شده هر خبر مربوط به ویروسهای ناشناخته با حساسیت بالایی دنبال شود. هانتاویروس برخلاف ویروسهایی مانند کرونا یا آنفلوآنزا، عمدتا از طریق جوندگان آلوده منتقل میشود و انتقال انسان به انسان در اغلب گونههای آن بسیار محدود است. با این حال، حضور مسافران از کشورهای مختلف در یک محیط بسته مانند کشتی کروز، فرودگاهها یا مراسمهای مذهبی بزرگ، این پرسش را ایجاد کرده که آیا احتمال گسترش فرامرزی این بیماری وجود دارد یا خیر. کارشناسان میگویند هانتاویروس بیماری جدیدی نیست، اما افزایش سفرهای جهانی، تغییرات اقلیمی، مهاجرت جوندگان و تماس بیشتر انسان با زیستگاه حیوانات میتواند احتمال بروز موارد پراکنده را افزایش دهد. در عین حال نبود واکسن عمومی و درمان اختصاصی، نگرانیها را بیشتر کرده است.
هانتاویروس چیست؟
ویروس از طریق تماس با ترشحات جوندگان آلوده شامل ادرار، بزاق یا مدفوع منتقل میشود. وقتی این ترشحات خشک میشوند، ذرات ویروسی میتوانند وارد هوا شوند و انسان با تنفس آنها مبتلا شود. تماس مستقیم با جوندگان یا گازگرفتگی نیز میتواند عامل انتقال باشد.
هانتاویروس دو سندرم اصلی ایجاد میکند:
- تب خونریزیدهنده همراه با سندرم کلیوی که بیشتر در آسیا و اروپا دیده میشود.
- سندرم ریوی هانتاویروس که عمدتا در قاره امریکا گزارش شده و خطر مرگ بالاتری دارد.
علایم بیماری چگونه ظاهر میشود؟
علایم اولیه هانتاویروس بسیار شبیه آنفلوآنزا یا برخی عفونتهای ویروسی دیگر است؛ همین موضوع تشخیص زودهنگام را دشوار میکند. بیماران معمولا با تب، لرز، درد عضلانی، سردرد و خستگی شدید مراجعه میکنند.
در موارد شدید بیماری میتواند وارد مرحله خطرناک شود و ریهها یا کلیهها را درگیر کند. تنگی نفس شدید، افت فشار خون، تجمع مایع در ریهها و نارسایی تنفسی از مهمترین علایم مرحله پیشرفته هستند. برخی بیماران نیز دچار اختلال عملکرد کلیه، کاهش شدید ادرار و خونریزی داخلی میشوند. میزان مرگومیر در برخی انواع هانتاویروس ممکن است به ۳۰ تا ۴۰ درصد برسد؛ بهویژه اگر تشخیص دیر انجام شود.
چرا کشتیهای کروز به کانون نگرانی تبدیل شدهاند؟
کشتیهای کروز از نظر بهداشتی همیشه محیطهای حساسی محسوب میشوند. تجمع صدها یا هزاران نفر در فضای محدود، استفاده مشترک از امکانات و جابهجایی مداوم میان کشورها باعث میشود هر بیماری عفونی در این فضاها به سرعت مورد توجه قرار گیرد. با این حال، ویروسشناسان تاکید میکنند که هانتاویروس مانند کرونا بهآسانی از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود. بنابراین نگرانی اصلی در چنین حوادثی، شناسایی منبع اولیه آلودگی و بررسی تماسهای نزدیک افراد بیمار است، نه وقوع یک پاندمی جهانی.
آیا سفرهای برونمرزی میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد؟
آیا مراسم حج میتواند خطر انتقال را افزایش دهد؟
این ویروسشناس در پاسخ به این سوال که آیا اجتماعات بزرگ و سفرهایی مانند حج هم میتواند به همهگیری این ویروس جدید کمک کند، اظهار میدارد: درباره هانتاویروس، خطر اصلی نه از تماس مستقیم میان زائران، بلکه از شرایط محیطی است. اگر در محلهای اقامت، انبارهای مواد غذایی یا فضاهای خدماتی، کنترل جوندگان بهخوبی انجام نشود، احتمال تماس غیرمستقیم با ویروس افزایش مییابد. فراهانی در تحلیل این موضوع میگوید: احتمال انتقال گسترده هانتاویروس در حج پایین است، زیرا این بیماری مانند سرماخوردگی از طریق تنفس عادی در جمعیت منتقل نمیشود. اما به دلیل حضور میلیونها نفر از کشورهای مختلف، حتی موارد نادر نیز حساسیت زیادی پیدا میکنند.
آیا انتقال انسان به انسان ممکن است؟
در بیشتر گونههای هانتاویروس، انتقال مستقیم انسان به انسان بسیار نادر است. اما برخی گونههای خاص در امریکای جنوبی، بهویژه نوع «آند»، موارد محدودی از انتقال انسانی نشان دادهاند. همین مساله باعث شده سازمانهای بهداشتی در برخورد با موارد مشکوک، احتیاط زیادی به خرج دهند. افرادی که تماس نزدیک با بیمار داشتهاند معمولا برای چند هفته تحت نظر قرار میگیرند. با این حال متخصصان تاکید میکنند احتمال انتقال گسترده انسانی هنوز بسیار پایینتر از ویروسهایی مانند کرونا، سرخک یا آنفلوآنزاست.
درمانی قطعی برای هانتاویروس وجود ندارد
احمد فراهانی در پاسخ به سوال دیگری در مورد درمان دارویی هانتا ویروس میگوید: در حال حاضر درمان اختصاصی قطعی برای هانتاویروس وجود ندارد. هیچ داروی ضدویروسی تاییدشدهای که بتواند بیماری را بهطور کامل متوقف کند در دسترس نیست. درمانها عمدتا حمایتی هستند و هدف آنها حفظ عملکرد ریه و کلیههاست. بیماران شدید معمولا در بخش مراقبتهای ویژه بستری میشوند. استفاده از اکسیژن، دستگاه تنفس مصنوعی، کنترل فشار خون و دیالیز از مهمترین اقدامات درمانی است.
تولید واکسنهایی با پوشش محدود
او در مورد واکسنهای ساخته شده برای این بیماری نیز اظهار میدارد: چند کشور از جمله چین و کره جنوبی واکسنهایی برای برخی انواع هانتاویروس تولید کردهاند، اما این واکسنها بهصورت جهانی مورد استفاده قرار نمیگیرند و پوشش آنها محدود است. البته در اروپا و امریکا هنوز واکسن عمومی تاییدشدهای برای استفاده گسترده وجود ندارد. همین موضوع سبب شده پیشگیری محیطی، مهمترین ابزار مقابله با بیماری باشد.
آیا ایران توانایی تهیه دارو و کنترل بیماری را دارد؟
فراهانی در مورد امکانات کشور برای درمان این ویروس تاکید میکند: ایران از نظر زیرساختهای تشخیص آزمایشگاهی توان شناسایی هانتاویروس را دارد، هرچند این بیماری در کشور شایع نیست و موارد آن محدود گزارش شدهاند. در زمینه درمان نیز چون بخش اصلی درمان حمایتی است، بیمارستانهای مجهز کشور میتوانند خدمات لازم را ارایه دهند. همچنین برخی داروهای ضدویروسی مورد استفاده آزمایشی مانند ریباویرین در ایران موجود هستند یا امکان واردات آنها وجود دارد. او در ادامه هشدار میدهد: مهمتر از درمان، آمادگی نظام مراقبت بهداشتی برای تشخیص سریع و کنترل محیطی است. پایش جوندگان در بنادر، انبارها، کشتیها و مراکز حملونقل میتواند نقش مهمی در پیشگیری داشته باشد.
چرا تغییرات اقلیمی اهمیت دارد؟
از سوی دیگر دانشمندان معتقدند تغییرات اقلیمی یکی از عوامل مهم افزایش بیماریهای مشترک میان انسان و حیوانات است. افزایش دما و تغییر الگوهای بارندگی میتواند جمعیت جوندگان را در برخی مناطق افزایش دهد. وقتی تعداد جوندگان بیشتر میشود، احتمال تماس انسان با ترشحات آلوده نیز بالا میرود. در برخی کشورها، پس از بارندگیهای شدید یا سیلابها، افزایش موارد هانتاویروس ثبت شده است. همچنین توسعه شهرها و تخریب زیستگاههای طبیعی باعث نزدیکتر شدن انسان و حیوانات ناقل بیماری شده است.
آیا جهان باید نگران یک پاندمی جدید باشد؟
اکثر متخصصان پاسخ منفی میدهند. هانتاویروس ویژگیهای لازم برای تبدیل شدن به یک پاندمی گسترده مانند کووید-۱۹ را ندارد، زیرا انتقال انسانی آن محدود است. اما این موضوع به معنای بیاهمیت بودن بیماری نیست. نرخ مرگومیر بالا در برخی انواع هانتاویروس باعث میشود هر مورد ابتلا جدی تلقی شود. متخصصان میگویند تجربه کرونا نشان داد که نظامهای سلامت باید حتی در برابر بیماریهای نادر نیز آماده باشند.
ترس از همهگیری ویروس هانتا شدت گرفت
۹ کشور در جهان در تلاشند تا با ردیابی مسافرانی که قبل از شناسایی ویروس از کشتی پیاده شدهاند و همچنین شناسایی افرادی که از آن زمان با آنها در تماس نزدیک بودهاند، شیوع ویروس هانتا را که در یک کشتی کروز ظاهر شده است، مهار کنند. این شیوع منجر به مرگ سه نفر از جمله یک زوج هلندی و یک شهروند آلمانی شده است. سازمان بهداشت جهانی پنج مورد ابتلا به این ویروس و سه مورد مشکوک دیگر را تایید کرده است.
هیچ شیوع، همهگیری یا اپیدمی وجود ندارد
در این زمینه، سازمان بهداشت جهانی (WHO) اعلام کرد که شیوع هانتاویروس در حال حاضر همهگیری یا اپیدمی محسوب نمیشود. «ماریا وان کرکوف»، مدیر بخش آمادگی و واکنش به بیماریهای همهگیر سازمان بهداشت جهانی گفت: این شروع یک اپیدمی و یک بیماری همهگیر نیست، اما فرصتی است تا اهمیت سرمایهگذاری در تحقیقات متمرکز بر دلایل بیماریزایی این ویروس را یادآوری کنیم، زیرا درمانها، واکسنها و روشهای تشخیصی جان انسانها را نجات میدهند. «عبدالرحمان محمود»، مدیر برنامه فوریتهای بهداشتی سازمان بهداشت جهانی گفت: معتقدیم که اگر اقدامات بهداشت عمومی اجرا شود و اگر همه کشورها همبستگی نشان دهند، این حادثه محدود باقی خواهد ماند. هیچ واکسن یا درمان خاصی برای این ویروس وجود ندارد که معمولا از طریق جوندگان آلوده، به ویژه از طریق تماس با ادرار، مدفوع و بزاق آنها پخش میشود.
دیدگاهتان را بنویسید