به گزارش اقتصادران، از نگاه شما چه چیزی میتواند یکسفر تفریحی را بهبحران تبدیل کند؛ بحرانی که حتی توان درگیرکردن جهان را داشته باشد؟ طی روزهای اخیر انتشار گزارشهایی درباره شیوع بیماری «هانتاویروس» در یککشتی تفریحی آرژانتینی نگرانیهای گستردهای را درباره شکلگیری یک«اپیدمی جدید» در جهان ایجاد کرده است. ماجرا بهکشتی گردشگری «MV Hondius» بازمیگردد. یککشتی کروز اکتشافی که از آرژانتین بهسمت جنوبگان و سپس اقیانوس اطلس حرکت کرده بود. براساس اعلام سازمان جهانی بهداشت تا ۷مه۲۰۲۶ دستکم هشتمورد ابتلا یا مورد مشکوک مرتبط با اینکشتی ثبت شده که پنجمورد آن بهصورت آزمایشگاهی تایید شده است. در اینمیان سهنفر جان خود را از دست دادند. نخستین قربانی شناختهشده مردی ۷۰ساله از هلند بود که در جریان سفر دچار تب، سردرد و مشکلات گوارشی شد و ۱۱آوریل جان باخت. همسر او نیز مدتی بعد فوت کرد و یکشهروند آلمانی دیگر هم قربانی اینبیماری شد. بررسیها نشان میدهد اینزوج احتمالا پیش از سوارشدن بهکشتی و در جریان طبیعتگردی یا پرندهنگری در منطقه «اوشوآیا» در آرژانتین بهویروس آلوده شده بودند.
پس از انتشار اینگزارشها کشورهایی چون هلند، آلمان، بریتانیا، آمریکا، سوئیس، آفریقای جنوبی و سنگاپور روند ردیابی و پایش مسافران اینکشتی را آغاز کردند. در سنگاپور نیز دومورد مشکوک بررسی شد که نتیجه آزمایش هردومنفی بود. با افزایش نگرانیهای جهانی درباره شیوع اینبیماری در داخل کشور نیز باتوجه بهشرایط موجود ایندغدغه مطرح شده که آیا امکان درگیری دوباره با یکاپیدمی جدید و تکرار تجربه تلخ کرونا وجود دارد یا نه.
برای بررسی ابعاد اینموضوع با قباد مرادی، رییس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت و مسعود مردانی، استاد دانشگاه و عضو کمیته کشوری هانتا گفتوگو کردیم.
در جستوجوی منشا هانتا
رییس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت در گفتوگو با «جهانصنعت» بیان کرد: هانتاویروس یکبیماری نوظهور نیست و پیشینه آن بهسالها قبل بازمیگردد. برآوردهای جهانی نشان میدهد که سالیانه بین ۱۰هزارتا۱۰۰هزارنفر در سراسر دنیا بهاین ویروس مبتلا میشوند. اینبیماری در تمامی قارهها ازجمله آمریکا، اروپا و آسیا گزارش شده و بنابراین بیماری جدیدی تلقی نمیگردد. اینویروس عمدتا در بدن جوندگان بهویژه موشها یافت میشود. انتقال اصلی آن بهانسان از طریق تماس با ادرار و مدفوع جوندگان آلوده صورت میگیرد. سایر راههای انتقال شامل تماس نزدیک با جوندگان، تماس با فضولات آنها یا گزش توسط جوندگان آلوده نیز گزارش شده است. انتقال انسان بهانسان اینویروس تاکنون بسیار نادر گزارش شده است.
سندرم ریوی هانتاویروس(HPS) : ایننوع که عمدتا در قاره آمریکا مشاهده میشود، با علائم تب و خونریزی و درگیری ریوی همراه است و میزان مرگومیر آن میتواند تا ۵۰درصد نیز برسد.
تبهانتا با سندرم کلیوی(HFRS) : ایننوع که بیشتر در آسیا و اروپا دیده میشود با علائم تب و خونریزی کلیوی تظاهر یافته و میزان مرگومیر آن بین یکتا۱۵درصد تخمین زده میشود.
این اطلاعات براساس مستندات علمی و منابع علمی موجود است. اخیرا گزارشی مبنی بر ابتلای تعدادی از مسافران یککشتی تفریحی در آرژانتین بهویروس هانتا(مشکوک) منتشر شد. اینکشتی حامل حدود ۱۵۰مسافر بوده و هشتمورد ابتلا و سهمورد مرگ در آن بهخاطر اینبیماری گزارش شده است. اینرویداد بهدلیل ایجاد خوشه ابتلا و تعداد فوتیها توجه سازمانهای بینالمللی بهداشت عمومی و سازمان بهداشت جهانی را را جلب کرده است.
احتمال جهش ویروس
قباد مرادی توضیح داد: باتوجه بهدوره کمون ویروس(چهارتاششهفته) سازمانهای بهداشتی کشورهای داری مسافر در اینکشتی و سازمان بهداشت جهانی درحال رصد دقیق وضعیت مسافران اینکشتی هستند. یکنگرانی میتواند احتمال جهش ویروس برای افزایش قابلیت انتقال یا انتقال آسانتر از انسان بهانسان باشد. با اینحال هنوز ازسوی سازمانهای بینالمللی وضعیت بهعنوان یکهمهگیری (Pandemic) یا وضعیت اضطراری در دنیا اعلام نشده است.
احتمال پایین ابتلا در ایران
رییس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت ادامه داد: میزان خطر در کشورهایی مانند کشور ما پایین اعلام شده است. درپی انتشار اخبار جهانی اطلاعرسانی داخلی درخصوص ویروسهانتا صورت گرفته است. کمیته علمی متشکل از متخصصان حوزههای مختلف متخصصن عفونی، اپیدمیولوژی، ویروسشناسی، بهداشت محیط و… تشکیل شده است. آزمایشگاههای تشخیصی مرجع در کشور تعیین شده است. دستورالعمل دیدهبانی و نمونهگیری از موارد مشکوک بهدانشگاههای علوم پزشکی ارسال شده است. همانطورکه بیان شد ارزیابی کلی خطر ابتلا بهاین بیماری در ایران درحالحاضر پایین است. همانطورکه ذکر شد ویروسها پتانسیل تغییر ژنتیکی دارند اما تاکنون از منابع بینالمللی گزارشی از تغییر ژنی گزارش نشده است. تاکنون و بعد از اینرویداد هیچ رویداد غیرطبیعی یا بیماری در کشور گزارش نشده است.
نه واکسن و نه نگرانی
اینمقام مسوول با اشاره بهاقدامات انجام شده درخصوص کنترل و مدیریت اینبیماری افزود: بااینحال براساس ارزیابیهای انجام شده و نظر سازمانهای بینالمللی کانون اصلی نگرانی فعلی همان رویداد کشتی تفریحی در آرژانتین است که تحت نظارت قرار دارد. ویروس مورد اشاره با همکاری کشورهایی که مسافران آن کشتی از آنها بودند مورد بررسی قرار گرفته تا مشخص شود آیا نسبت بهسویههای قبلی تغییری در آن رخ داده است یا خیر. اگرچه اینویروس قدمتی طولانی دارد و با یکجستوجوی ساده میتوان دریافت که سالهاست در سراسر جهان وجود داشته ولی اینرویداد در کشتی تفریحی نگرانیهایی در جهان ایجاد کرده است. وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی بهطور مستمر وضعیت جهانی و داخلی را رصد کرده و سیستمهای نظارتی خود را در آمادگی کامل نگه میدارد تا درصورت بروز هرگونه رویداد غیرمعمول در خصوص اینبیماری اقدامات لازم بهسرعت انجام پذیرد.
توصیه میشود از انتشار اخبار فاقد اعتبار و مستند در رسانهها خودداری شود تا از تشدید نگرانیهای غیرضروری در جامعه جلوگیری شود. درحالحاضر واکسن مشخصی برای پیشگیری از اینبیماری در دسترس نیست و درمانهای موجود هم حمایتی هستند.
هانتاویروس و سلامتی جامعه
مسعود مردانی، استاد دانشگاه و عضو کمیته کشوری هانتا نیز در گفتوگو با «جهانصنعت» بهابعاد مختلف اینبیماری پرداخت و گفت: ویروس هانتا نوعی ویروس مشترک بین انسان و حیوان است. اینبیماری در نتیجه تماس با ترشحات(ادرار، بزاق و مدفوع)جوندگان بهویژه موشها منتقل میشود. بهطور معمول اینویروس در کشتیهایی که اقدام بهحمل غلات و مواد غذایی میکنند بهدلیل وجود جوندگان یافت میشود و احتمال انتقال در اینمحیطها بالاست. موشها بهعنوان مخزن اصلی اینویروس عمل میکنند و انسان بهصورت اتفاقی میزبان آن میشود. درصورتیکه انسان با ترشحات آلوده موش تماس پیدا کند ممکن است بهبیماری مبتلا شود. تاکنون گزارشی رسمی از شیوع ویروسهانتا در ایران ثبت نشده است. با اینحال در ماههای اخیر مواردی از مرگومیر ناشی از اینبیماری در سطح بینالمللی گزارش شده است.
وی افزود: بهعنوان مثال در یکسفر دریایی با کشتی تفریحی که از هلند آغاز و بهاسپانیا ختم شد متاسفانه سه نفر از مسافران جان خود را ازدست دادند. علائم اولیه هانتاویروس شبیه سرماخوردگی یا آنفلوآنزا در فصل تابستان است و شامل تب، بدن درد، استخوان درد و درد در عضلات بزرگ(مانند عضلات ران و ساق پا) میشود. اینبیماری دوفرم اصلی دارد:
فرم کلیوی: منجربه نارسایی کلیه و ازکارافتادن آن میشود.
فرم ریوی: ریهها را درگیر کرده و حتی ممکن است نیاز بهبستری در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) باشد. بهطور کلی میزان مرگومیر ناشی از اینبیماری در سراسر جهان حدود ۴۰درصد گزارش شده است.
خطر اپیدمی و پاندمی در ایران
عضو کمیته کشوری هانتا ادامه داد: اگرچه نمیتوان احتمال ابتلا را بهطور کامل رد کرد(بهویژه با توجه بهوجود کشتیها در خلیجفارس که ممکن است درطول توقف میزبان جوندگان باشند) اما سازمان جهانی بهداشت رسما اعلام کرده که ویروسهانتا پتانسیل انتشار جهانی و تبدیلشدن بهیکپاندمی مانند کرونا را ندارد. بنابراین نگرانی عمومی در اینخصوص بیمورد است. مهمترین راه پیشگیری بهسازی محیط است. درصورت مشاهده رفتوآمد موشها در محیطهایی مانند انبارها باید از تلهها برای بهدام انداختن آنها استفاده کرد. ایناقدامات از انتقال ویروس جلوگیری میکند. نکته بسیار مهم و امیدوارکننده ایناست که انتقال ویروس هانتا از انسان بهانسان بسیار نادر است.
مردانی توضیح داد: برخلاف ویروس کرونا که بهراحتی ازطریق تماس نزدیک منتقل میشود هانتاویروس اینقابلیت را ندارد. اینویژگی خطر بروز اپیدمی و پاندمی را بهصفر نزدیک میکند. علاوهبر موشهای سفید که بهنام Deer Mouse شناخته میشوند و بیشترین نقش را در انتقال ویروس دارند سایر انواع موشها ازجمله موشهای بزرگ که در مناطق کشاورزی ایران یافت میشوند نیز میتوانند ناقل بیماری باشند. با اینحال برای انتقال ابتدا باید ویروس وارد کشور شده و سپس ناقل آلوده در محیط شناسایی شود. اگر فردی پس از اقامت طولانی در کشتی «یا محیطهای مشابه» بهکشور بازگشت و علائمی شبیه آنفلوآنزا(تب و بدندرد) داشت حتما باید بهپزشک مراجعه کرده و سابقه خود را شرح دهد تا اقدامات تشخیصی لازم صورت گیرد. وی درپایان افزود: درحالحاضر واکسن یا داروی خاصی برای درمان ویروسهانتا در دسترس نیست. اقدامات درمانی عمدتا حمایتی شامل بستری در ICU جبران مایعات ازدسترفته و مدیریت اختلالات الکترولیتی است. باید توجه داشت که باوجود ایناقدامات حمایتی میزان مرگومیر کلی بیماری همچنان بالاست. بنابراین جستوجو برای درمانهای آنتیبیوتیکی نیز بیفایده است.
ضرورت توجه بهخطر اینبیماری
آنگونه که مسوولان و متخصصان جهانی اعلام کردند درحالحاضر نگرانی جدی درباره شیوع گسترده اینبیماری وجود ندارد. با اینحال نباید خطر آن را کم اهمیت شمرد. تجربه اپیدمی کرونا نشان داد که باوجود فداکاری و تلاش بیوقفه کادر درمان، ضعف در اظهارات و تصمیمگیریهای مسوولان وقت زمینهساز بحرانی بزرگ شد. اکنون باتوجه بهشرایط فعلی ضروری است اقدامات پیشگیرانه از همین ابتدا بهطور دقیق و جدی انجام گیرد تا بار دیگر شاهد فاجعهای مشابه نباشیم.