به گزارش اقتصادران، در گرمای بهار و تابستان، وقتی کولرها یکصدا فریاد میزنند و خیابانها زیر تابش آفتاب لهله میزنند، ناگهان برق میرود. صدای فنها میخوابد، چراغها خاموش میشوند و زندگی، هرچند برای چند دقیقه، ایست میکند. این خاموشیها برای بسیاری از مردم دیگر نه یک اتفاق عجیب، بلکه بخشی از «روال بهار و تابستانه» شدهاند.
اما پشت این خاموشیها، داستانی نهفته است. داستانی از سالها بیبرنامگی، وابستگی به منابع محدود، افزایش مصرف بیرویه و فرسودگی زیرساختها. این گزارش، سفری است به دل تاریکیهایی که برق را از ما میگیرند؛ نگاهی عمیق به ریشههای این خاموشیها و آنچه باید برای پایان آنها انجام بدهیم.
بخش خانگی بیشترین مصرف برق را دارد و آنچه بحران را تشدید میکند، الگوی غلط مصرف است. استفاده از وسایل پرمصرف در ساعات اوج بار، روشن ماندن وسایل برقی غیرضروری و نبود فرهنگ بهینهسازی مصرف، چالشی جدی در مدیریت شبکه ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، نیروگاههای کشور بهخصوص در تابستان، با کمبود آب برای خنکسازی مواجهاند. نیروگاههای برقآبی نیز با کاهش شدید ذخایر سدها، سهمشان از تولید برق کاهش چشمگیری داشته است. در نتیجه، بار بیشتری روی دوش نیروگاههای گازی میافتد؛ آن هم در شرایطی که این نیروگاهها با کمبود گاز هم مواجهاند.
شاید عجیب به نظر برسد، اما یکی از دلایل مهم قطع برق در تابستان، کمبود گاز در زمستان است! چگونه؟ در فصل سرد، اولویت تأمین گاز با بخش خانگی است. وقتی گاز به اندازه کافی به نیروگاهها نمیرسد، آنها مجبور به استفاده از سوخت مایع میشوند که آلایندهتر، گرانتر و کمراندمانتر است. این کاهش بهرهوری، روی کل چرخه تولید اثر میگذارد و در نتیجه، تابستانی با برق کمتر در انتظار خواهد بود.
همچنین، بسیاری از نیروگاههای جدید یا توسعهیافته نیازمند گاز طبیعی با فشار بالا هستند. نبود زیرساختهای مناسب انتقال گاز، کار آنها را نیمهکاره گذاشته است. در کشوری که ۳۰۰ روز آفتابی در سال دارد، سهم انرژی خورشیدی از برق تولیدی کمتر از یک درصد است! در حالی که پتانسیل نصب بیش از ۶۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی و بادی در کشور وجود دارد، عملا کمتر از ۱۰۰۰ مگاوات به بهرهبرداری رسیده است.
دلایل این عقبماندگی را میتوان در نبود سیاستهای تشویقی پایدار، کاهش قیمت خرید تضمینی برق تجدیدپذیر، مشکلات ارزی برای واردات تجهیزات و عدم جذب سرمایهگذاری خصوصی جستوجو کرد.
در حالی که کشورهای منطقه مانند امارات، عربستان و ترکیه با سرعت بالا در حال توسعه انرژیهای پاک هستند، ایران همچنان درگیر برنامهریزیهای ناپایدار و پروژههای نیمهتمام مانده است.
در بسیاری از کشورهای جهان، مصرف برق در ساعات اوج با روشهای متنوعی کنترل میشود؛ از تعرفههای شناور تا کنتورهای هوشمند. اما در ایران، مدیریت مصرف بیشتر بهصورت سنتی، دستوری و مقطعی انجام میشود: یا با خاموشی، یا با خواهش از مردم!
کنتورهای هوشمند که میتوانند نقش مهمی در مدیریت پیک مصرف ایفا کنند، هنوز در مراحل ابتدایی نصب هستند. تعرفههای برق نیز برای بخش خانگی بسیار پایین و غیربازدارنده است. به همین دلیل، مصرفکنندگان انگیزهای برای صرفهجویی ندارند.
یکی از ریشههای اصلی مشکلات صنعت برق، نگاه کوتاهمدت به برنامهریزی است. پروژههای توسعهای، اغلب با تغییر دولتها نیمهکاره رها میشوند. سرمایهگذاران بخش خصوصی نیز بهدلیل بیثباتی در سیاستها، رغبت چندانی به ورود ندارند.
بودجههای عمرانی نیز اغلب دیر تخصیص داده میشوند یا در مسیرهای دیگری هزینه میشوند. این در حالی است که توسعه نیروگاهها، نوسازی شبکه انتقال، احداث خطوط جدید و خرید تجهیزات مدرن، همگی نیازمند سرمایهگذاری سنگین و برنامهریزی پایدار هستند.
خاموشی، تنها رفتن برق نیست؛ نشانهای است از خاموش شدن بخشی از کارکردهای توسعهای کشور. هر خاموشی، یعنی توقف در تولید، اختلال در زندگی روزمره و کاهش اعتماد عمومی.
اساس اعلام گروه تحلیل عملکرد و گزارشهای راهبری شبکه برق کشور، رشد تقاضای انرژی برق از ابتدای سال جاری تاکنون، ۱۱,۹۲ درصد گزارش شده است.
بهعبارتی، تقاضا برای مصرف برق در ماههای فروردین و اردیبهشت امسال، حدود ۱۲ درصد، نسبت به دو ماهه ابتدایی سال گذشته افزایش داشته است و این رشد تقاضا و عدم توان صنعت برق به فراهمسازی تأمین برق متناسب با آن، موجب شروع خاموشیهای برنامهریزی شده از میانه فروردین ماه شده است.
هماکنون هم در بخش خانگی با خاموشیهای برنامهریزی شده مواجهایم، هم بخش صنعت با محدودیتهای تأمین برق مواجه شده، درواقع ناترازی و کسری برق، از تابستان به بهار منتقل شده و در تابستان تشدید خواهد شد. اما ریشهها و دلایل این اتفاق چیست؟
درحالی که پیشبینی میشد یک بهار نرمال با اندکی گرمای هوا را در پیش داشته باشیم، در عمل با رشد ۵,۵ درصدی متوسط دمای کشور در میانه اردیبهشتماه مواجه شدیم. امسال یکی از معدود سالهایی است که در میانه فروردینماه، کولرهای گازی در برخی از شهرهای جنوبی کشور وارد مدار بهرهبرداری شد. این رشد متوسط دمای کشور در فروردین و اردیبهشت، به رشد بیش از پیشبینیهای تقاضای برق منجر شد و بهعبارتی صنعت برق نسبت به این میزان افزایش تقاضا، غافلگیر شد.
امسال (سال آبی ۱۴۰۳ – ۱۴۰۴) یکی از خشکترین سالهای نیم قرن اخیر از منظر میزان بارشها بوده، بهطوری که میزان بارشها نسبت به سال گذشته و متوسط درازمدت، بیش از ۳۸ درصد کاهش داشته است. بهتبع کاهش بارشها، میزان ورودی آب به سدها نیز کاهش قابلتوجهی را تجربه کرده، بهطوری که میزان ورودی آب به سدهای کشور حدود ۴۰ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل است.سدهای بزرگ دارای نیروگاههای برقآبی نیز با کاهش ورودی آب و کاهش شدید سطح ذخایر آبی مواجه شدند و تمام برنامههایی که صنعت برق روی تولید انرژی از نیروگاههای برقآبی در سال جاری حساب کرده بود، برهم ریخت. ذخیره مفید آب در سدهای بزرگ دارای نیروگاههای برقآبی از حدود ۹,۳ میلیارد مترمکعب در زمان مشابه سال قبل، به حدود ۵.۴ میلیارد مترمکعب در سال جاری کاهش یافته و طبق اعلام شرکت توانیر، استفاده از این ظرفیت برای تولید انرژی برقآبی، برای روزهای گرم تیر و مرداد، درنظر گرفته شده و امروز، تنها از حدود ۲۰ درصد ظرفیت برقآبیهای کشور استفاده میشود.
دیدگاهتان را بنویسید