او تأکید کرد که بررسی الگوهای اقلیمی نشان میدهد در دوره یکماهه از نیمه آبان تا نیمه آذر، که همواره یکی از بازههای پربارش سال در کشور محسوب میشود، امسال نیز بارش خواهیم داشت اما مقدار آن از میانگین بلندمدت ۵۰ ساله پایینتر خواهد بود. به گفته ضیاییان، این بدان معناست که حتی اگر در برخی مناطق کشور شاهد باران یا برف باشیم، میزان آن بهقدری نخواهد بود که بتواند اثر کمبود بارشهای سالهای اخیر را جبران کند. او افزود: انتظار میرود در دیماه و اسفندماه بارشهای نرمالی در سطح کشور داشته باشیم، اما بدان معنی نیست که کمآبیها جبران شود.
گرمای ماندگار و پاییز بدون طراوت
یکی دیگر از شاخصهای مهم اقلیمی که نگرانیها را دوچندان کرده، افزایش میانگین دمای کشور است. رییس مرکز ملی پیشبینی هواشناسی در همین زمینه گفت: پاییز امسال میانگین دمای هوا در اغلب مناطق کشور بین یک تا دو درجه سانتیگراد بالاتر از نرمال خواهد بود. افزایش دما، علاوه بر افزایش تبخیر منابع آبی سطحی، موجب کاهش رطوبت خاک و تشدید خشکسالی میشود؛ عاملی که در کنار کاهش بارشها، فشار مضاعفی بر بخشهای کشاورزی و منابع آب وارد خواهد کرد. ضیاییان درباره وضعیت جوی هفته جاری نیز توضیح داد: طی چهار روز آینده اغلب مناطق کشور جوی آرام دارد، هفته بسیار کمبارشی پیش رو داریم و پدیده خاص جوی مشاهده نمیشود. او البته به احتمال بارشهای پراکنده در شمال کشور اشاره کرد و گفت: روز دوشنبه در استانهای ساحلی خزر و شمال خراسان شمالی، افزایش ابر و بارش پراکنده خواهیم داشت.
رکورد گرما در سه استان شکسته شد
در همین حال، محمد اصغری، کارشناس هواشناسی و مجری باسابقه پیشبینی وضعیت جوی نیز در گفتوگویی با مهر از تداوم گرمای غیرمعمول در کشور خبر داد. او با اشاره به دادههای سال آبی جاری گفت: از ابتدای سال آبی جاری یعنی از اول مهرماه تاکنون، دمای هوا در کشور نسبت به میانگین ۵۰ ساله حدود ۹ دهم درجه بالاتر بوده است.
به گفته اصغری، سه استان خراسان شمالی، مازندران و کرمان رکورددار گرما در کشور بودهاند، او ادامه داد: در مقایسه با این متوسط بلندمدت، استانهای خراسان شمالی، مازندران و کرمان هر کدام با افزایش حدود یک و نیم درجه در میان گرمترین استانهای کشور رکورددار بودهاند. در استان تهران نیز دمای هوا نسبت به معدل ۵۰ ساله در همین بازه زمانی حدود ۱.۴ درجه بیشتر ثبت شده است. اصغری هشدار داد که این روند افزایشی تا پایان سال آبی ادامه خواهد داشت و گفت: مطابق با خروجی مدلهای هواشناسی، پیشبینی میشود که میانگین دمای کشور از نیمه آبان تا اسفند ۱۴۰۴ در اغلب استانها بالاتر از حد نرمال باقی بماند. کارشناسان معتقدند تداوم کاهش بارش و افزایش دما، زنگ خطری جدی برای منابع آبی کشور است. بر اساس گزارشهای رسمی، ایران در سالهای اخیر با کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی متوسط بارش نسبت به میانگین بلندمدت مواجه بوده و حدود ۹۰ درصد از پهنه کشور درجات مختلفی از خشکسالی را تجربه میکند.
کاهش نزولات جوی در ماههای سرد سال، که معمولاً زمان اصلی پر شدن سدها و سفرههای زیرزمینی است، تأثیر مستقیمی بر تأمین آب کشاورزی و شرب در تابستان آینده خواهد داشت. این موضوع بهویژه در مناطق مرکزی و شرقی کشور میتواند بحرانیتر شود، چرا که تابستان گذشته نیز دماهای بیسابقه و موجهای گرمای متوالی، مصرف آب را بهشدت افزایش داد. ضیاییان در گفتوگو با ایرنا با اشاره به همین مساله گفت: وقتی میانگین دمای کشور یک تا دو درجه بالاتر از حد نرمال باشد، تبخیر سطحی افزایش مییابد و حتی اگر بارشها در حد میانگین هم باشند، باز هم تأثیر کمبارشیها جبران نمیشود. بر اساس خروجی مدلهای فصلی، انتظار میرود الگوی دمایی گرمتر از میانگین، تا اسفند ۱۴۰۴ ادامه داشته باشد. این بدان معناست که زمستان پیشرو، گرچه ممکن است در برخی نواحی شاهد بارشهای پراکنده یا حتی سنگین باشیم، اما میانگین دمای کل کشور بالاتر از حد معمول خواهد بود.
افزایش دما در فصل زمستان میتواند باعث ذوب زودهنگام برف در ارتفاعات و کاهش ذخیره آبی برای بهار و تابستان شود. کارشناسان هشدار میدهند که در چنین شرایطی، احتمال کاهش روانآبها، افت سطح آب سدها و کاهش جریان رودخانهها در نیمه اول سال آینده زیاد است. در حالی که زمین خشک و بیجان منتظر باران است، بسیاری از مردم چشم به آسمان دوختهاند تا شاید موجی از بارشها نویدبخش روزهای خنکتر و پرآبتر باشد. اما دادههای علمی چیز دیگری میگویند: گرمای زمین ادامه دارد، بارشها کمتر شده و الگوهای اقلیمی جهانی از جمله پدیده «النینیو» و «لانینا» نیز در حال تغییر جهت هستند. در چنین شرایطی، کارشناسان بر ضرورت مدیریت بهینه منابع آب، اصلاح الگوی کشت، صرفهجویی در مصرف و بهکارگیری فناوریهای نوین در بخش کشاورزی تأکید میکنند. به باور آنها، تنها با برنامهریزی بلندمدت و همافزایی بین دستگاههای مختلف میتوان از آثار زیانبار خشکسالی کاست. در پایان، شاید بهترین جمعبندی این اظهارنظر ضیاییان باشد که گفت: دی و اسفند نرمال خواهند بود، اما این نرمال شدن به معنی جبران کمآبیها نیست. در چنین شرایطی، حتی بارشهای نرمال نیز دیگر به معنای بهبود وضعیت منابع آبی کشور نیست و تنها میتواند بهطور موقت از شدت کمآبی بکاهد.
دیدگاهتان را بنویسید