برچسب: گاز

به گزارش اقتصادران، اقتصاد روبه‌توسعه ایران یک پاشنه آشیل بزرگ دارد و آن هم “شدت مصرف انرژی” است. شدت بالای مصرف انرژی در ایران، فقط به‌معنای این نیست که ایرانی‌ها مردمی مُسرف هستند، بلکه بیشتر نشان‌دهنده این است که ساختار فعلی حاکم بر توزیع و مصرف انرژی در ایران، ساختار ناکارآمدی است که منجر به این شده است که بیش از نیاز طبیعی هر فرد، انرژی مصرف شود و عمده مصارف انرژی کشور در بخش غیرمولد باشد.

در ایران روزانه بر اساس ارزش حرارتی، به‌طور متوسط معادل 7 میلیون بشکه انرژی مصرف می‌کنیم و درحالی‌که چهارمین مصرف‌کننده گاز جهان و دوازدهمین مصرف‌کننده نفت جهان هستیم و در مجموع مصارف نفت و گاز ششمین رتبه مصرفی را در جهان داریم، اقتصاد ما اقتصاد بیست و پنجم جهان است. این آمار به‌معنای این است که انرژی را به‌حجم بسیار زیاد مصرف می‌کنیم اما این مصارف بالا، نقشی در رشد اقتصادی کشور ندارد.

ایران با داشتن بیشترین ذخایر نفت و گاز جهان، توانمندی مبتنی بر دانش روز در صنعت برق و گاز، وجود زیرساخـت‌های منحصربه‌فرد در انتقال و توزیع برق و گاز و نیروی توانمند انسانی باید از “انرژی” به‌عنوان یک نقطه قوت در معادلات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی کشور منتفع شود، اما اکنون دچار ناترازی در بخش‌های مختلف مرتبط با انرژی هستیم و به‌عبارتی “انرژی” به‌جای نقطه قوت، به نقطه ضعف کشور تبدیل شده است.

شدت بالای مصرف انرژی که شامل مصارف بیش‌از نیاز در بخش‌های غیرمولد و مصارف غیربهینه در بخش‌های مولد است، دلیل تبدیل شدن “انرژی” به نقطه ضعف کشور به‌جای اتکای اقتصاد به “انرژی” به‌عنوان نقطه قوت است.

بررسی روند شدت مصرف انرژی در ایران و جهان طی 30 سال نشان می‌دهد درحالی که جهان به‌سمت کاهش شدت مصرف انرژی حرکت کرده است، این مسیر در ایران بالعکس طی شده است و به‌خلاف جهان، به‌سمت افزایش شدت مصرف انرژی حرکت کرده‌ایم.

همان‌طور که در نمودار بالا مشخص است، شدت مصرف انرژی در ایران در 30 سال اخیر رشدی 85درصدی داشته است؛ درحالی که متوسط شدت مصرف انرژی در همین مدت در جهان کاهشی بوده است.

در سال 1389 مصوب شد که شدت مصرف انرژی کشور در برنامه پنجم توسعه 50درصد کاهش یابد و بعد از عدم تحقق این امر، همین تکلیف برای برنامه ششم توسعه مشخص شد که آن هم محقق نشد.

از دلایل عدم‌تحقق کاهش شدت مصرف انرژی، با وجود طرح‌ها و برنامه‌های متعددی که تدوین و اجرایی شده است، “ارزان‌بودن انرژی” در ایران است. حامل‌های انرژی امروزه مهمترین فاکتور اقتصادی هر جامعه‌ای محسوب می‌شوند و در کشورهای مختلف جهان، از همسایگان آسیایی ما تا کشورهای اروپایی و آمریکایی، حامل‌های انرژی به‌گونه‌ای قیمت‌گذاری شده‌اند که مصرف‌کننده چه در خانه‌ها و چه در بخش‌های تجاری و صنعتی، “بهینه‌سازی مصرف” را در اولویت خود قرار می‌دهد.

در ایران اما ارزان‌بودن انرژی موجب شده است در هیچ‌کدام از بخش‌های مصرفی، چه در نگاه مردم در خانه‌ها و چه در بخش صنعت و… “بهینه‌سازی مصرف انرژی” و “ارتقای بهره‌وری در بخش انرژی” اولویت نداشته باشد.

اگر در پایان هر سال مطابق تورم اعلامی بانک مرکزی و یا مرکز آمار ایران، میزان انرژی‌بها نسبت به تعرفه‌های سالانه در سال بعد افزایش یابد، این به‌معنای ثابت ماندن تعرفه‌های انرژی است اما اگر مطابق با آنچه در یک دهه اخیر در ایران حاکم بوده، تعرفه‌ها برای سالهای متمادی بدون تغییر باقی بماند، بر اساس تورم دورقمی که در جامعه وجود دارد، هرساله سهم هزینه‌های انرژی در سبد خانوار در حال کاهش است و به‌عبارتی فاکتور مهم انرژی که مصارف بی‌رویه و غیربهینه، آن‌را به پاشنه آشیل اقتصاد کشور تبدیل کرده، سال‌به‌سال در ایران در حال ارزان‌تر شدن است.

به گزارش اقتصادران، مصرف تمامی حامل‌های انرژی در کشور از برق گرفته تا گاز و بنزین و گازوییل و آب بسیار بالاست و در کنار این مصرف شدید، تولید نیز دچار چالش است. هر سال در آستانه دو فصل گرم و سرد، کشور با بحران تولید و تامین گاز مواجه می‌شود، اما مصرف مسیر افزایشی خود را ادامه می‎دهد؛ تداوم این روند در تمامی بخش‌ها، منجر به همه‌گیری ناترازی در تمامی فصل‌ها شده و در سال‌های آینده با این روند، شدیدتر نیز خواهد شد. تولید انرژی بیشتر مستلزم سرمایه‌گذاری غول‌های انرژی بر صنعت نفت و گاز ایران است؛ فرصتی که زیر سایه تحریم‌های روز افزون جهان علیه ایران از دست رفته و در میادین مشترک، به دست کشورهای همسایه افتاده است.

درباره این ناترازی با هاشم اورعی، استاد دانشگاه شریف و کارشناس انرژی گفت‌وگو شده است.در ادامه مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانیم:

• این گزاره که ناترازی صرفاً از زمستان و تابستان عبور کرده و به تمامی فصل‌ها رسیده، تا چه حد درست است؟ ناترازی مصرف و تولید انرژی عمدتاً در چه بخش‌هایی دیده می‌شود؟

این گزاره که ناترازی در تمامی فصل‌ها رخ داده، درست است. در مورد گاز، ناترازی از زمستان شروع می‌شود؛ وقتی هوا سرد می‌شود بخش عمده مصرف خانگی ما افزایش می‌یابد و تا ۷۰ درصد تولید گاز ما در بخش خانگی مصرف می‌شود. عین این اتفاق در حوزه برق در فصل تابستان رخ می‌دهد و بر خلاف گاز که برای گرمایش استفاده می‌شود، برق در تابستان برای سرمایش مصرف می‌شود. پیک مصرف برق ما در خرداد و تیر تا ۷۰ هزار مگاوات است. در همان شرایط حدود ۳۰ هزار مگاوات در بخش سرمایش مصرف می‌شود. در نتیجه کمبود برق ما در اوج گرماست. ناترازی بنزین و دیگر انرژی‌ها زیاد به فصل ارتباط ندارند و به برخی زمان‌های تقویمی مانند تعطیلات‌ها ارتباط دارد.

• علت اساسی همه‌گیری این ناترازی چیست؟ در برخی فصل‌ها توجیه افزایش مصرف به علت سرما و گرما وجود ندارد، اما کماکان شاهد تداوم این روند هستیم.

• با توجه به نقش گاز در تولید برق، در تابستان‌ها نیز با کمبود گاز مواجه می‌شویم و همین مساله به افزایش مصرف مازوت در سه ماه تابستان به اضافه زمستان منجر می‌شود؛ عمده دلایل ناترازی برق، فارغ از بحث مصرف خانگی چیست؟

معمولاً مشکل ما در زمینه مصرف مازوت، متعلق به زمستان بود. آخرین عددی که من دیدم حدود ۱۵ درصد مصرف گاز ما متعلق به نیروگاه است، در زمستان این عدد را کم می‌کنیم و مازوت و گازوییل جایگزین می‌شود. هر سال مصرف ما بالا می‌رود، اما تولید ما تغییری نکرده و ناچار به استفاده از سوخت‌های جایگزین شدیم. علت اصلی مشکل برق ما این است که با بالا رفتن دما، راندمان نیروگاه‌ها پایین می‌آید. بزرگترین مشکل در اوج گرما، کمبود گاز برای تولید برق نیست. علت کمبود برق افزایش تقاضاست و دوم کاهش تولید در اوج گرماست.

• آیا مسأله هدررفت انرژی هنگام انتقال در ایران جدی است؟ چه میزان از انرژی تولیدی کشور در مسیر انتقال از بین می‌رود؟

هدررفت یک مشکل اساسی ما در گاز و برق است. در بخش تولید برق سه مرحله تولید، انتقال و توزیع داریم و تقریباً در برق و گاز یک سوم کل تولیدی‌مان دچار هدررفت می‌رود. این عدد در دنیا صفر نیست، اما یک عدد مشخص و استانداردی دارد. ما تجهیزات کهنه‌ای در حوزه انرژی داریم و باید شبکه توزیع را به روز کنیم. در تولید، انتقال و مصرف هدررفت جدی داریم. شبکه انتقال گاز ما گسترده و قدیمی شده است.

• پیش‌بینی‌های برخی کارشناسان مبنی بر شدت گرفتن ناترازی در سال ۱۴۲۰ و عدم توانایی پاسخ به تمامی نیاز‌های انرژی کشور تا چه حد درست است؟

متأسفانه با توجه به شرایطی که داریم، پیش‌بینی‌ها می‌گوید که در سال ۱۴۰۸، ناترازی ما دائمی خواهد شد و تا ۱۴۲۰ در بهترین حالت نهایتاً یک سوم می‌توانیم تأمین کنیم. ما با ناترازی فزاینده مواجهیم و روز به روز شرایط ما بدتر می‌شود. این مسأله برای برق، بنزین، گازوییل و … هم هست و فقط شدت و ضعف آن فرق می‌کند. تمام تلاش ما افزایش تولید بوده است در حالیکه بخش تقاضا و مدیریت بهینه‌سازی و مصرف را ر‌ها کردیم. نهایت کاری هم که برای مدیریت کرده‌اند قطع کردن برق صنایع بوده است. ما درست مصرف نمی‌کنیم. ما سیاست قیمت‌گذاری صحیح و به روز کردن تجهیزات را نیاز داریم.

به گزارش اقتصادران، مصطفی رجبی‌مشهدی، درباره ظرفیت صادرات برق کشور اظهار داشت: ما تا ۲ هزار مگاوات امکان صادرات برق را داریم و در حال حاضر حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ مگاوات از این ظرفیت در دوره غیر ۴ ماه گرم استفاده می‌شود که امکان‌پذیر است ۱۰۰۰ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر احداث و از ظرفیت موجود برای صادرات استفاده کنند.

وی ابراز امیدواری کرد که با طرح‌های افزایش صادرات که در در دستور کار است و بخشی نیز انجام شده ظرفیت صادرات برق افزایش پیدا کند و سرمایه‌گذاران نیز مراجعه کرده و از این ظرفیت استفاده کنند.

مدیرعامل شرکت توانیر تاکید کرد: محدودیتی برای تجدیدپذیرها جهت صادرات وجود ندارد مگر اینکه ظرفیت انتقال کشورهای هدف محدود شده باشد یعنی از ظرفیت‌های کامل استفاده شده باشد در این صورت هم ما آمادگی توسعه ظرفیت‌های صادراتی کشورهای همسایه را داریم که البته ممکن است تاحدی زمان‌بر باشد ولی در هر حال ظرفیت‌هایی که تاکنون ساخته شده فعلا کافی است.

وی بیان داشت: چنانچه نیروگاه‌های تجدیدپذیر توسعه پیدا کنند ما آمادگی داریم بر اساس مقررات وزارت نیرو مبنی بر اینکه ۸ ماه از سال که ظرفیت شبکه امکان‌پذیر است؛ برق صادراتی را در اختیارشان قرار دهیم و ۴ ماهی که اولویت تامین برق مرود نیاز داخل کشور است، برق تولیدی را به شبکه سراسری تزریق کرده و ما نیز خریداری می‌کنیم.

رجبی‌مشهدی یادآور شد: اکنون فرصت بسیار خوبی برای نیروگاه‌های تجدیدپذیر است که امیدواریم که از این طرح استقبال کنند و شاهد رشد روزافزودن انرژی‌های تجدیدپذیر در کشور باشیم.

۷۰ درصد سوخت نیروگاه‌ها گاز است

وی در میزان سوخت مصرفی گاز در نیروگاه‌ها گفت: در حال حاضر که هوا تا حدی سرد شده بیش از ۶۰ درصد از سوخت نیروگاه‌های کشور از گاز است ولی در روزهای قبل این میزان بیش از ۷۰ درصد بوده و بقیه نیز سوخت مایع است.

به گزارش اقتصادران، انفجار خطوط لوله در بروجن باعث قطعي گاز در نقاط مختلف شده است. اين مساله نشان مي‌دهد كه موضوع پدافند غيرعامل كماكان درگير چالش است. وزارت نفت مدعي حل سريع مشكل است، اما بايد ريشه‌يابي آن نيز انجام شود و وزارت نفت نسبت به چنين چالش عظيمي پاسخگو باشد.

هاشم اورعي، استاد تمام دانشكده برق دانشگاه صنعتي شريف و كارشناس انرژي، درباره عدم تامين امنيت انرژي در ايران گفت: مساله امنيت انرژي شامل داشتن انرژي، عدم ناترازي و امنيت صنايع انرژي است. مثلا در برق سبدي داريم كه منابع موجود برقي در آن مي‌گنجد. در سبد برق هر چه نگاه مي‌كنيم، ۹۰ درصد وابستگي به گاز است. در برق كمتر از يك درصد هسته‌اي داريم و ۹ درصد تجديد‌پذير و بادي و… در نتيجه مشكل عدم امنيت انرژي داريم. در گاز يك اشتباهي كرديم و تمام كشور را لوله كشيديم. اين بحث از گذشته دچار اشتباه است و همزمان با اينكه به همه گاز داديم، به همه برق داديم. يعني به عبارت ديگر به تمام خانه‌ها دو انرژي داديم كه هزينه‌هاي بسيار داشته است.

اين مساله مي‌تواند يك حسن داشته باشد و آن بالا بردن نسبي امنيت انرژي است، اما ما چه كار كرديم؟ ما گاز و برق را بدون جايگزين كردن با همديگر به خانه‌ها برديم. مثلا بخاري و گازي را به خانه‌ها برديم كه فقط با يك سوخت كار مي‌كند. نتيجه اين مي‌شود كه اگر گاز قطع شود يا برق قطع شود، دومي نمي‌تواند جايگزين شود. ما هزينه‌هاي بسيار سنگين براي گازكشي و برق‌كشي داديم، اما فايده‌اي براي امنيت انرژي نداشت.

وي در ادامه در رابطه با ضعف‌هاي امنيت انرژي در انفجار لوله‌هاي گاز در بروجن بيان كرد: واقعيت اين است كه در هيچ جاي دنيا اين‌طور نيست كه چنين اتفاقي رخ ندهد. اوجي گفته است كه تا امشب همه ‌چيز حل مي‌شود. بايد با اين آسيب واقعي برخورد كنيم و كسي نمي‌تواند ادعا كند امنيت انرژي كشور صد درصد است.

برنامه‌ريزي انرژي در كشور بايد درست شود تا خطرات آن كاهش يابد. مثلا ما آمديم برق و گاز را در سطح كشور پخش كرديم كه هزار ايراد دارد؛ يك حسن اگر داشته باشد، اين است كه اگر گاز نباشد، برق هست، اما چه كار كرديم؟ ما پشت پرده برق‌مان را وابسته به گاز كرديم و در نتيجه اگر گاز كم بياوريم، ديگر گازي نيست كه برق توليد كند و آن‌ وقت برق و گاز با هم از دست مي‌رود و اين نشان از عدم برنامه‌ريزي در تامين امنيت انرژي است. اورعي درباره استاندارد‌هاي جهاني در حوزه امنيت انرژي گفت: در عموم كشور‌ها، دو نوع انرژي به كل كشور نمي‌برند. اما آن يك نوع انرژي كه دارند را به گونه‌اي برنامه‌ريزي مي‌كنند كه كم نيايد. مثل اينجا نيست كه در زمستان گاز صنايع را قطع كنند و تمام انرژي‌ها هم وابسته به گاز باشد. اين يعني ضعف برنامه‌ريزي؛ در حالي كه در كشور‌هاي توسعه يافته با برنامه‌ريزي دقيق در توزيع و توليد اين مشكلات را حل مي‌كنند. وقتي دو نوع انرژي به جايي مي‌دهند، اين دو انرژي هر كدام هويت خاص خود را دارند. در امريكا وقتي توفان مي‌آيد و برق قطع مي‌شود؛ از انرژي‌هاي جايگزين استفاده مي‌كنند.