برچسب: وزارت نیرو

  • آمادگی وزارت نیرو برای بدترین سناریوها!

    آمادگی وزارت نیرو برای بدترین سناریوها!

    به گزارش اقتصادران، مصطفی رجبی مشهدی، سرپرست معاونت برق و انرژی وزارت نیرو با اشاره به خسارت‌های وارد شده به صنعت برق در طول جنگ گفت: پیش از توضیح درباره تهدیدی که در حال حاضر متوجه صنعت برق کشور شده است، لازم می‌دانم توضیح دهم که هم در طی جنگ ۱۲ روزه و هم جنگی که تاکنون ۲۵ روز از آن گذشته، خسارت‌های زیادی به صنعت برق وارد آمده است.

    وی افزود: قریب به ۱۷، ۱۸ همت از نظر مالی صنعت برق صدمه دیده که ناشی از اصابت پرتابه‌ها به شبکه‌های برق در بخش انتقال، فوق توزیع و توزیع و همچنین فشار‌هایی که به نیروگاه‌های کشور وارد شده، بوده است.

    سرپرست معاونت برق و انرژی وزارت نیرو با بیان اینکه تهدیدات فعلی با قبل تفاوت دارد تصریح کرد: در حال حاضر به‌صورت مستقیم تهدید شده‌ایم و این با نوبت قبل تفاوت دارد که مستقیماً دشمن اعلام کرده نیروگاه‌ها را هدف قرار خواهد داد.

    رجبی مشهدی با اشاره به سهم بخش خصوصی در تولید برق اظهار داشت: در اینجا باید توضیح دهم که بیش از ۶۵ درصد از تولید برق توسط بخش خصوصی انجام می‌شود که سهامداران آن عمدتاً مردم هستند و تا حد زیادی متعلق به مردم است. آنهایی هم که دولتی هستند، مجموع نیروگاه‌های خصوصی و دولتی همگی تولید برق را برای خدمت‌رسانی به مردم عزیز انجام می‌دهند.

    وی ادامه داد: نیازمندی‌ها به برق امروز نسبت به گذشته ضرورت زیادی پیدا کرده است و در حالی که این روز‌های سخت را تجربه خواهیم کرد، دشمن با تهدید و در صورت حمله مستقیم به آنها در واقع مردم را نشانه گرفته است و از این بابت واقعاً متأسفیم.

    مشهدی در خصوص مدیریت شبکه برق در شرایط بحرانی گفت: در صورتی که به شبکه‌های برق یا نیروگاه‌ها حمله شود، با توجه به اینکه مصرف نسبت به دوره‌های قبل کمتر است، قطعاً این امکان وجود دارد که از طریق جابجایی تولید در سایر نیروگاه‌ها یا انتقال بار از پست‌های مختلف به محل مورد اصابت، بتوانیم برق را در زمان کوتاهی تامین کنیم.

    وی با اشاره به تلاش همکارانش در صنعت برق افزود: مردم عزیز مطمئن باشند که فرزندانشان در صنعت برق تمام تلاش خود را به کار می‌گیرند تا این کار در حداقل زمان ممکن به نتیجه برسد.

    سرپرست معاونت برق و انرژی وزارت نیرو درباره نقش مردم در مدیریت مصرف تأکید کرد: یکی از اقدامات مهم این است که اگر برق انرژی را درست مصرف کنیم و صرفه‌جویی کنیم، در این شرایط می‌توانیم کمک کنیم تا انرژی را به‌صورت پایدارتر برای روز‌های پیش رو تأمین کنیم. این کار کمک بزرگی به ما و صنعت برق کشور است.

    رجبی مشهدی خاطرنشان کرد: کسانی که بیمار دارند و مشکلاتی دارند، اگر بتوانند پیش‌بینی‌های لازم را با استفاده از سیستم‌های ذخیره‌سازی و مواردی که امکان‌پذیر است انجام دهند، برای جبران بی‌برقی در صورتی که موضوع به‌صورت گسترده رخ دهد – که احتمال آن را من کم می‌دانم – اقدام کنند.

    معاونت برق و انرژی وزارت نیرو با تأکید بر جنایت جنگی بودن حملات به زیرساخت‌ها گفت: بر اساس موازین و قوانین بین‌المللی که از سال ۱۹۴۰ به بعد در سازمان‌های بین‌المللی مورد تصویب قرار گرفته است، حمله به زیرساخت‌ها به‌ویژه آن دسته از زیرساخت‌هایی که خدمت‌رسانی به مردم را دچار مشکل می‌کنند و زندگی روزمره آنان را تحت فشار قرار می‌دهد، به عنوان یک جرم جنگی محسوب می‌شود و باید با آن برخورد شود.

    رجبی مشهدی خاطرنشان کرد: در اینجا از مجامع بین‌المللی می‌خواهم که جهت جلوگیری از این آسیب که مستقیماً متوجه مردم است، جلوی آن را بگیرند.

    وی درباره زمان بازگشت نیروگاه‌ها به مدار در صورت حمله احتمالی توضیح داد: این موضوع به میزان خسارتی که به نیروگاه‌ها وارد می‌شود وابسته است. اگر بخواهیم یک نیروگاه جدید بسازیم، معمولاً دو تا سه سال حداقل زمان می‌برد و در صورتی که منابع مالی موجود باشد و مشکلی در بخش‌های تأمین سوخت و سایر موارد نباشد. در صورت حمله به نیروگاه و نقض جدی واردشده، قطعاً زمان طولانی برای اصلاح لازم است.

    سرپرست معاونت برق و انرژی وزارت نیرو با اشاره به خوداتکایی صنعت برق کشور تأکید کرد: با این حال باید عرض کنم که، چون خوداتکا هستیم و نیروگاه‌ها توسط شرکت‌های داخلی ساخته می‌شوند، قطعاً تمام تلاش و سرعت خود را به کار خواهیم گرفت تا در صورت حمله، بتوانیم هرچه زودتر بازسازی و برق را در مدار تولید قرار دهیم. در بخش شبکه‌های انتقال نیز همین گونه است و خوداتکا هستیم؛ کارخانه‌های داخلی سازنده تجهیزات و قطعات هستند و این موارد را به‌صورت جایگزین تأمین می‌کنیم.

  • دورخیز وزارت نیرو برای مازوت سوزی در نیروگاه‌ها / وزیر نیرو: مجبوریم!

    دورخیز وزارت نیرو برای مازوت سوزی در نیروگاه‌ها / وزیر نیرو: مجبوریم!

    به گزارش اقتصادران، امسال هم مثل سال‌های گذشته و همزمان با افزایش آلودگی هوا بار دیگر مازوت‌سوزی توسط نیروگاه‌های ایران در افکار عمومی مطرح شد. اما این بار تفاوت آن با سال‌های گذشته در این است که هنوز در فصل پاییز شاهد سرمای آن چنانی و بارش‌های در حد نرمال نیستیم.

    اگر چه گفته می‌شد که سال گذشته به دلیل‌عدم تامین سوخت گاز برای واحد‌های نیروگاهی رکورد مصرف مازوت در یک دهه اخیر شکسته شد، اما به نظر می‌رسد امسال وزارت نیرو زودتر از سال‌های گذشته به استفاده از مازوت در نیروگاه‌ها دورخیز کرده است و باید گفت وزارت نیرو به پیشواز سوختی (مازوت) رفته که کالایی بسیار گران‌قیمت است.

    گزارش‌هایی که هیچگاه وزارت نیرو آنرا به طور مشخص تایید نکرد نشان می‌دهد که ۱۵ نیروگاه کشور یک آمار عجیب در استفاده از مازوت را بر جای گذاشته‌اند. توان این تعداد نیروگاه در مصرف سوخت مازوت حداکثر ۴۳ میلیون لیتر است که بر اساس آمار‌های منتشر شده بالغ بر ۲۱.۱ میلیون لیتر مازوت در روز توسط این نیروگاه‌ها که اتفاقا اکثر آنها نیز دولتی هستند سوزانده می‌شود.

    اگر چه در حال حاضر ۶۰ درصد تولید برق کشور توسط نیروگاه‌های خصوصی و ۴۰ درصد در اختیار دولت است، اما نکته جالب توجه این است که بیشترین آمار سوزاندن مازوت مربوط به نیروگاه‌های دولتی است.

    ۱۵ نیروگاه روزانه ۲۱.۱ میلیون لیتر مازوت می‌سوزانند

    ۱۵ نیروگاه توس، منتظرقائم، شهیدرجایی، شهید سلیمی، سهند، تبریز، ایرانشهر، منتظری، زرند، بندرعباس، شهیدمفتح، بیستون، شازند، رامین و اصفهان نیروگاه‌هایی هستند که روزانه ۲۱.۱ میلیون لیتر مازوت می‌سوزانند.

    این در حالیست که عباس علی آبادی وزیر نیرو در تازه‌ترین اظهارات خود تعداد نیروگاه‌هایی که از مازوت استفاده می‌کنند را اندک معرفی کرده و اعلام کرده بود که مازوت کالای گران‌قیمت را تبدیل به سوخت نمی‌کنیم. اصلاً همه سوخت‌های فسیلی سوخت نیستند؛ اینها می‌توانند مانند چوب درخت باشند که فقط وقتی مجبور شوید می‌سوزانید. بنابراین، علاقه چندانی به سوزاندن نداریم؛ هم نیروگاه‌ها آسیب می‌بینند و هم مازوت کالای گران‌قیمت از بین می‌رود.

    مجبور هستیم کاری را انجام دهیم که خودمان هم دوست نداریم

    وزیر نیرو با بیان اینکه اگر هوا خیلی سرد شود و کمبود گاز داشته باشیم مجبور هستیم کاری را انجام دهیم که خودمان هم دوست نداریم تاکید کرده بود که برای تأمین برق مورد نیاز مردم و حفظ سلامت، بعضی مواقع مجبور شویم از سوخت‌های فسیلی استفاده کنیم، اما نقشه و برنامه ما احداث و توسعه نیروگاه‌های سوخت‌فسیلی نیست و هدف ما توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر و پاک است.

    این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که سال گذشته بار‌ها و بر اساس مصوبه هیات دولت، استفاده از سوخت مازوت در نیروگاه‌های مهم کشور مثل اراک، کرج و اصفهان ممنوع شده بود.

    حال آنطور که گزارش‌ها نشان می‌دهد چهار نیروگاه مهم کشور مثل شازند اراک (پارسال هم ممنوع شده بود)، شهید رجایی قزوین، منتظری اصفهان (پارسال هم ممنوع شده بود) و منتظر قائم کرج (پارسال هم ممنوع شده بود) از سوخت مازوت برای تولید برق استفاده می‌کنند.

    آغاز استفاده از مازوت کم‌گوگرد در نیروگاه شهید رجایی

    این در حالیست که سیداسدالله هاشمی مدیرکل حفاظت محیط زیست قزوین از آغاز استفاده از مازوت کم‌گوگرد در نیروگاه شهید رجایی قزوین با نظارت دقیق این اداره کل و قوه قضائیه خبرداده است.

    وی افزود: با پیگیری‌های مستمر ریاست سازمان حفاظت محیط زیست کشور و همراهی مسوولان استانی، فرآیند تامین و استفاده از مازوت کم‌گوگرد در نیروگاه شهید رجایی آغاز شده و این نوع سوخت به دلیل دارا بودن درصد گوگرد به‌ مراتب پایین‌تر، سبب کاهش قابل‌ توجه در انتشار دی‌اکسید گوگرد و ذرات معلق در هوا خواهد شد و گامی عملی در جهت بهبود کیفیت هوای منطقه محسوب می‌شود.

    مازوت یکی از انواع نفت کوره به‌شمار می‌رود که علاوه‌بر کیفیت بسیار نامطلوب از ویسکوزیته‌ی بسیار زیادی نیز برخوردار است و به ۴ نوع گوگرد زیاد، گوگرد معمولی، گوگرد کم و گوگرد بسیار کم تقسیم می‌شود.

    کارشناسان محیط زیست بر این باور هستند که حتی استفاده از مازوت با گوگرد کم نیز برای سلامتی انسان ها خطرناک است.

    احساس سوزش در بینی و گلو، مشکلات تنفسی، درد قفسه‌ی سینه و افزایش احتمال بیماری‌های قلبی و قرمزی چشم، ازجمله علائمی هستند که در‌ صورت قرارگرفتن در‌معرض غلظت اندک دی‌اکسیدگوگرد با آن‌ها مواجه خواهیم شد.

    استفاده از مازوت و آلودگی ناشی از آن در حالی از سوی وزارت نیرو و بدون هیچ اطلاع رسانی در حال انجام است که هنوز دمای هوا به آن شکل سال‌های قبل کاهش نیافته است. حال سوال این است که آیا وزارت نیرو پاسخگوی بیماری‌های وحشتناک ایجاد شده به علت سوخت مازوت حتی با گوگرد کم خواهد بود؟ یا اینکه این وزارتخانه نگران کاهش صادرات برق و خاموشی‌ها با ممنوعیت مصرف مازوت در نیروگاه‌ها است؟

  • زیان انباشته شرکت‌های آب و فاضلاب سر به فلک کشید! / مدیران شرکت‌های زیانده آبفا برکنار می‌شوند؟

    زیان انباشته شرکت‌های آب و فاضلاب سر به فلک کشید! / مدیران شرکت‌های زیانده آبفا برکنار می‌شوند؟

    به گزارش اقتصادران، اوضاع شرکت‌های آب و فاضلاب کشور بعد از اجرای طرح تثبیت قیمت‌ها در دهه ۸۰ رو به افول گذاشت و باید پذیرفت که این طرح در حقیقت ریشه این شرکت‌ها و حتی مصرف آب را به دلیل ارزان بودن آب خشکاند. هر چند باید پذیرفت که برخی اشتباهات مدیریتی و سهل انگاری‌ها باعث شد تا شرکت‌های آب و فاضلاب روز به روز ضعیف‌تر از سال قبل شده و حتی برخی از شرکت‌های آب و فاضلاب استان‌ها در پرداخت مرتب حقوق ماهیانه خود این روز‌ها عاجز باشند.

    مدیران آبفا بازچرخانی آب را باید جدی بگیرند

    عباس علی‌آبادی وزیر نیرو روز گذشته با انتصاب «حمید رضا جانباز» معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا اعلام کرد: مدیرانی که امروز منصوب می‌شوند، باید تمام همت خود را برای خدمت به کشور به کار گیرند و در شرایط خشکسالی، بازچرخانی آب اهمیت دوچندان یافته و باید جدی گرفته شود و باید توانمندترین افراد جذب وزارت نیرو شوند.

    اگر چه وزیر نیرو گریزی هم به این زد که باید بارگذاری‌های جدید جمعیتی نیز متناسب با منابع آب کشور در نظر گرفته شود و اجازه گسترش بی‌رویه جمعیت در یک محدوده خاص داده نشود، اما قطعا او با انتصاب معاون جدید وزیر نیرو در امور آب و آبفا به دنبال این است که تا حد ممکن بازچرخانی را بیشتر از گذشته مورد توجه قرار دهد تا شاید در کنار مدیریت مصرف تا حدودی از این روش‌ها نیز از روز‌های خشکسالی عبور کند.

    شرکتهای آبفا در پرداخت حقوق کارمندان دچار مشکل هستند

    اگر چه اصلاح و نوسازی شبکه آبرسانی نیز مورد تاکید مقام عالی وزارت نیرو قرار دارد، اما سوال این است که وقتی شرکت‌های آبفا زیان انباشته دارند و این روز‌ها در پرداخت حقوق کارمندان خود دچار مشکل هستند آیا می‌توانند به اصلاح و نوسازی شبکه آبرسانی روی بیاورند.

    این روز‌ها شرکت‌های آب و فاضلاب با زیان انباشته مواجه هستند که طبق آخرین گزارش‌ها تا سال ۱۴۰۲ حدود ۶۵ هزار میلیارد تومان این شرکت‌ها زیان انباشته داشته‌اند.

    تا زمانی که اقتصاد آب تعیین تکلیف نشود، اوضاع شرکت‌های آب و فاضلاب بهبود نخواهد یافت

    یک مقام مسئول در یکی از شرکت‌های آب و فاضلاب  اعلام کرد که تا زمانی که اقتصاد آب تعیین تکلیف نشود، اوضاع شرکت‌های آب و فاضلاب بهبود نخواهد یافت.

    دولت باید مدل مالی جدیدی برای اصلاح و نوسازی شبکه فرسوده آب به خصوص برای تهران تعریف کند

    او با اشاره به اینکه برخی کارکنان شرکت‌های آب و فاضلاب در برخی استان‌ها حقوق ماهیانه خود را به صورت مرتب دریافت نمی‌کنند و طلب معوق دارند گفت: درآمد آب از بخش کشاورزی تقریبا در حد صفر است و آب شرب هم آن چنان قیمتی ندارد که شرکت‌ها بخواهند با فروش آب و بودجه محدود بخواهند به سمت نوسازی و اصلاح شبکه فرسوده آب بروند. به هر حال دولت باید مدل مالی جدیدی برای اصلاح و نوسازی شبکه فرسوده آب به خصوص برای تهران تعریف کند. وگرنه با این بودجه ها کاری از پیش نخواهیم برد.

    این مقام مسئول در پاسخ به این پرسش که آیا معاون جدید وزیر نیرو در امور آب و آبفا با توجه به اینکه اکثر شرکت‌های آبفا زیانده هستند تغییرات مدیران آبفا را استارت خواهد زد؟ گفت: بعید است چرا که معاون جدید وزیر نیرو سال‌های سال در بدنه وزارت نیرو حضور داشته است، بنابراین اینکه بخواهد با این سرعت دست به تغییرات و برکناری مدیران بزند بعید است. اما به هر حال تغییر مدیران یکی از اختیارات مدیران است و قطعا این اتفاق بعد از برگزاری نمایشگاه آب و آبفا در آذر ماه در آینده رخ خواهد داد.

    حمایت و پشتیبانی برخی نمایندگان مجلس و اعضای کمیسیون عمران از برخی مدیران آبفا

    طبق شنیده‌ها در ماه‌های گذشته قرار بود تغییرات و برکناری مدیران آبفای کشور به خصوص مدیر عامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران آغاز شود، اما حمایت و پشتیبانی برخی نمایندگان مجلس و اعضای کمیسیون عمران از برخی مدیران باعث شد تا این برکناری‌ها به دلیل اینکه وزیر نیرو در معرض استیضاح قرار دارد منتفی شود.

    اگر چه تغییرات در راس معاونت امور آب و آبفا از سوی وزیر نیرو که برخی کارشناسان حوزه آب آنرا بازگشت به عقب می‌دانند را باید تا حدودی به فال نیک گرفت و ورود نیروی جدید شاید بتواند مشکلات آب کشور را تا حدودی مرتفع کند اما تغییرات در راس شرکت‌های آب و فاضلاب و برکناری مدیران با توجه به ابلاغیه جدید از سوی دولت و معاون اول رئیس جمهوری این روزها قوت بیشتری گرفته است.

    چندی پیش علی احمدنیا رئیس امور اطلاع‌رسانی دولت با اشاره به مصوبه جدید هیئت وزیران که با امضای محمدرضا عارف منتشرشده از ممنوعیت پاداش و تغییر مدیران در صورت ضرردهی شرکت‌های دولتی خبر داده بود.

    ممنوعیت پاداش و تغییر مدیران در صورت ضرردهی شرکت‌های دولتی خبر داده بود

    احمدنیا در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشته بود: ‏ «همیشه مردم معترض بودن چرا شرکت زیان‌ده است، اما مدیران پاداش می‌گیرند! حالا اگر شرکتی که دولت به نحوی در آنها سهم مدیریتی یا کنترلی دارد با عملکرد مدیرانش به زیان شرکت اضافه شود ضمن ممنوعیت پاداش! مجمع عمومی برگزار می‌شود و مدیران تغییر خواهند کرد.»

    مدیران شرکت های زیانده آبفا برکنار می شوند؟/ حمایت اعضای کمیسیون عمران از یک مدیر عامل

    به هر سوی باید به این نکته توجه کرد که مشکلات حوزه آب و آبفا پیچیده است اما باید دولت توجه و راهکار ویژه ای برای اقتصاد آب ارائه کند چرا که تا زمانی که قیمت آب در کشور واقعی نباشد و آب رایگان در اختیار بخش کشاورزی قرار بگیرد شرکت های آب و فاضلاب قادر به انجام برنامه های مدیریت مصرف، نوسازی و اصلاح شبکه آبرسانی و توسعه و اجرای بازچرخانی آب نخواهند بود.

    play/pausesound

  • تهران در فاز جیره‌بندیِ خاموش آب / مردم در بی آبی و مسئولان به دنبال طرح‌های خیالی و احمقانه

    تهران در فاز جیره‌بندیِ خاموش آب / مردم در بی آبی و مسئولان به دنبال طرح‌های خیالی و احمقانه

    به گزارش اقتصادران، بحران آب به مرز امنیتی شدن رسیده، اما دولت و مجلس به‌جای ارائه و تنظیم بسته سیاستی روشن و کمک گرفتن از متخصصان و تجربه جهانی حالا از «تخلیه پایتخت»، «فشار صفر شبانه» و «نصب مخزن در خانه‌ها» می‌گویند؛ درحالی‌که جیره‌بندی خاموش از ماه‌ها پیش در تهران جریان دارد.

    در اوج کم‌بارشی و افت بی‌سابقه‌ ذخایر، رئیس‌جمهور صراحتاً گفت اگر تا آذر باران نبارد «باید جیره‌بندی کنیم و اگر باز هم نبارد، تهران را خالی کنیم».
    وزیر نیرو هم «کاهش فشار تا حد صفر در شب‌ها» و «نصب مخزن خانگی» را توصیه کرده است.

    عجیب این است که وزیر نیرو در حالی این سخنان را مطرح می‌کند که همزمان گزارش‌های میدانی و خبر‌های رسمی از قطع‌های چندساعته‌ شبانه در محلات مختلف تهران حکایت دارد؛ یعنی آنچه مسئولان وعده می‌دهند «ممکن است» رخ دهد، عملاً ماه‌هاست رخ داده است.

    بحران چیست و چرا «جیره‌بندی» محتمل است؟

    اکنون بحران آبی ایران در شرایطی به گلو رسیده و امنیت غذایی، زیستی و کشاورزی کشور را تهدید می‌کند که سال‌ها اخطار کارشناسان این حوزه نادیده گرفته شد و حالا ناگهان مسعود پزشکیان رئیس جمهور ایران از امکان تخلیه تهران سخن می‌گوید. پزشکیان گفته است که «اگر تا آذر ماه در تهران باران نبارد باید آب را جیره‌بندی کنیم؛ اگر باز هم نبارید باید تهران را خالی کنیم.» این جمله طی ۴۸ ساعت گذشته تیتر اول رسانه‌ها شد.

    از سوی دیگر وزیر نیرو که تقریبا تاکنون هیچ برنامه‌ای برای بحران آب ارائه نداده از زیرساختِ آسیب‌دیده و فرسوده می‌گوید. وزیر نیرو با اشاره به قدمت بیش از ۱۰۰ سال شبکه لوله‌کشی و خسارت‌های «جنگ ۱۲ روزه» به خطوط، از مدیریت «کاهش فشار شبکه» برای مهار هدررفت خبر داده است اما گویا وزیر خبر ندارد روزهاست که این طرح در حال انجام است و از اواخر تابستان تا امروز، گزارش‌های متعدد از قطع یا افت فشار شبانه در محلات مرکزی، غربی و شرقی تهران منتشر شده؛ برخی شهروندان از قطع‌های منظم از ساعت ۲۲ یا ۲۴ تا ۵–۶ صبح گفته‌اند.‌ این روند بدان معناست که تهران همین حالا در فاز جیره‌بندیِ خاموش است؛ بدون دستورالعمل شفاف، جدول‌بندی منطقه‌ای و اطلاع‌رسانی صادقانه.

    روایت رسمی از «فشار صفر شبانه» تا «مخزن خانگی»

    از سوی دیگر عباس‌ علی‌آبادی، وزیر نیرو گفته است که «ممکن است مجبور شویم بعضی شب‌ها که مردم در آرامش هستند و کمتر آب مصرف می‌کنند، فشار آب را تا حد صفر پایین بیاوریم… مردم حتماً ذخیره‌ساز آب نصب کنند.» او همچنین می‌گوید که «با کاهش فشار شبکه توانسته‌ایم ۱۵ متر مکعب بر ثانیه از هدررفت جلوگیری کنیم.»

    تناقض کلیدی در این میان شاید یکی همین باشد که شرکت آبفا بار‌ها گفته‌ «برنامه قطع آب نداریم»؛ درحالی‌که شواهد محلی از قطع‌های منظم شبانه خبر می‌دهد.

    وقتی قطعِ شبانه واقعی است، توصیه به «مخزن خانگی» عملاً خصوصی‌سازی ریسک و طبقاتی‌کردن دسترسی به آب است و این یعنی هر که توانش را دارد مخزن و پمپ می‌خرد، دیگران با سطل و بطری صف می‌بندند. نمونه‌های میدانی از تهران همین حالا این شکاف را نشان می‌دهد.

    حرف‌های عجیب از «تخلیه تهران» تا «حجاب و نزولات آسمانی»

    تهدید به تخلیه پایتخت حالا دیگر به یک موضوع جدی بعد از تهدید‌های بیگانه در جنگ ۱۲ روزه تبدیل شده است. ایده «تخلیه تهران» شاید برای تکان‌دادن نظام اجرایی گفته شده باشد، اما بدون وجود نقشه عملیاتی (نقاط توزیع آب، سهمیه و زمان‌بندی) چیزی جز اضطراب‌افکنی نیست. نقل‌قول رئیس‌جمهور روشن است و آن این که نقشه‌ای عمومی در کار نیست.

    از سوی دیگر نماینده مجلس در سخنانی عجیب و شاید برای شهروندان ایرانی تکراری علیه رئیس‌جمهور موضع گرفته و به جای یافتن راهکاری واقعی برای بحران آب به سراغ موضوع حجاب رفته است. کامران غضنفری گفته که «خودِ آقای پزشکیان باعث کاهش برکات الهی است؛ مخالفت با قانون حجاب موجب گسترش فحشا و کم شدن نزولات آسمانی شده است.» این اظهارات علنی منتشر شده و بازتاب گسترده داشته است.

    کاش این نماینده مجلس و سایر همفکرانشان توضیح بدهند که چطور ترکیه اکنون در وضعیت آبی مطلوب است، چطور باکو و ارمنستان و گرجستان در همسایگی ایران همگی در وضعیت مطلوب آبی و بارش هستند و این تنها ایران است که دچار بحران شده است؟

    کاش به جای این سخنان آلوده به توطئه و توهم نگاهی به روند ویرانگر سدسازی‌های ترکیه علیه زیست آبی ایران می‌انداختند. کما این که نسبت‌دادنِ خشکسالی به «بدحجابی» پیش‌تر نیز در خطبه‌های رسمی تکرار شده بود. احتمالا در سال ۲۰۲۵ بار دیگر باید برای برخی قانون گذاران و مسئولان مملکت توضیح داد که بارش تابعِ دینامیک‌های اقلیمی-جَوی و مدیریت منابع است؛ ربط‌دادن آن به پوشش یا اخلاق فردی، غیرعلمی و انحراف از پاسخ سیاستی است.

    اقتصاد بحران از «هزینه اجتماعی خاموشی آب» تا «انتقال ریسک به خانوار»

    مساله دیگر در این میان وضعیت بحرانی است که این کمبود آب و حتی قطع و جیره بندی آن می‌تواند در زیرساخت‌های کلان و خرد شهر، ایجاد کند. از جمله مهم‌ترین این آسیب ها:

    هزینه‌های پنهان: قطع شبانه به‌ظاهر «ارزان» است، اما هزینه‌ آن به شکل سرمایه‌گذاری اجباری خانوار (مخزن، پمپ، فیلتراسیون)، خسارت سلامت (کیفیت آب ذخیره‌شده/آلودگی ثانویه)، آسیب کسب‌و‌کار‌های خرد شبانه و زمان تلف‌شده برای تأمین آب بازمی‌گردد.

    تعرفه‌گذاری کج‌کارکرد: بدون تعرفه‌ تصاعدی واقعی و یارانه‌ هدفمند برای دهک‌های پایین، پیام صرفه‌جویی شنیده نمی‌شود؛ نتیجه، مصرف پر‌درآمد‌ها تقریباً ثابت و فشار بر کم‌درآمدها خواهد بود.

    ناترازی شبکه: وزیر نیرو به‌درستی از مهار هدررفت با «کاهش فشار» می‌گوید؛ اما کاهش دائمی فشار بدون تعمیر نشت‌ها و نوسازی، میدان را برای پمپ‌های خانگی و مکش معکوس باز می‌کند؛ یعنی بی‌عدالتی هیدرولیک.

    تجربه جهانی عبور از بحران وقتی شهر‌ها واقعاً بحران را مدیریت کردند

    کیپ‌تاون (۲۰۱۸) «۵۰ لیتر» و ارتباطات شفاف

    شهرداری سقف ۵۰ لیتر/نفر/روز گذاشت، فشار شبکه را پایین آورد، تاریخ «روز صفر» را هر روز به‌روز کرد و نقاط توزیع بالقوه را پیشاپیش معرفی کرد؛ شهر از سقوط گذشت.

    شرکت آب «سابِسپ» کاهش فشار را تشدید کرد و مشوق کم‌مصرفی/جریمه پرمصرفی گذاشت؛ مصرف در فوریه ۲۰۱۵، ۳۰٪ پایین آمد.

    پرت، استرالیا و استقلال نسبی از بارش

    پرت با آب‌شیرین‌کن‌های بزرگ و بازچرخانی تزریقی به سفره‌ها سهمی پایدار برای آب شرب ساخت و امروز رکورد تزریق ۱۰۰ میلیارد لیتر آب تصفیه‌شده را به نام خود ثبت کرده است.

    اما در مقابل این تجربه‌های تا حدودی موفق جهانی؛ پرسش‌های بی‌پاسخ در وضعیت امروز ایران وجود دارد.

    نقشه‌ جیره‌بندی آب کجاست؟ اگر «فشار صفر شبانه» سیاست رسمی است، نقشه‌ مناطق/ساعات چرا منتشر نمی‌شود؟
    سیاست تعرفه‌ای کجاست؟ بدون اصلاح قیمت، «مخزن‌گزیده‌ها» نجات می‌یابند و بقیه زیر بار هزینه می‌مانند.
    برنامه نوسازی شبکه چه شد؟ صرفِ «کاهش فشار» بدون تعمیر اساسی و کاهش هدررفت ساختاری، بحران را عقب می‌اندازد نه حل.
    مسئولیت‌پذیری سیاسی دولت چه می‌شود؟ از ایده «تخلیه پایتخت» تا نسبت‌دادن کم‌بارشی به «حجاب»، مساله سیاست عمومی کجاست؟

    کشور در بحران آب فرو رفته؛ تهران در جیره‌بندی خاموش است. دولت به‌جای هشدار‌های احساسی و توصیه «مخزن خانگی»، باید همین امروز بسته‌ اضطراریِ آزموده‌شده را اجرا و با مردم شفاف حرف بزند: برای نمونه همان روند ۵۰ لیتر/نفر/روز، همراه با نقشه زمان‌بندی، تعرفه بازدارنده، تعمیر نشت‌ها و منابع اضطراری.

    هرچیز جز این، مدیریت بحران نیست و تنها مدیریت کمبود و انتقال ریسک به خانواده‌ها و شهروندان بی دفاع ایرانی است.

  • باران سفارشی در راه است؟ / بارورسازی ابرها؛ رویایی پرهزینه با نتایج نامعلوم!

    باران سفارشی در راه است؟ / بارورسازی ابرها؛ رویایی پرهزینه با نتایج نامعلوم!

    به گزارش اقتصادران، موضوع بارورسازی ابر‌ها در ایران، هرچند از دهه ۱۳۷۰ به شکل جدی‌تری در دستور کار دولت‌ها قرار گرفت، هنوز هم میان متخصصان هواشناسی و منابع آب محل مناقشه است. موافقان آن را ابزاری علمی برای افزایش بارش در مناطق خشک می‌دانند و مخالفان تاکید دارند که این سیاست نه‌تنها اثر معناداری در افزایش بارش ندارد، بلکه به‌دلیل هزینه‌های بالا، نبود زیرساخت‌های فنی و خطا‌های اقلیمی، به اتلاف منابع مالی منجر می‌شود.

    عباس علی‌آبادی، وزیر نیرو، در مهر ماه سال جاری در مورد پیشنهاد بارورسازی ابرها، گفت: چنان‌چه ابر باران‌زا به سمت کشور بیاید، بارورسازی ابر‌ها انجام می‌شود و برنامه گسترده‌ای در این زمینه وجود دارد. بارورسازی ابر‌ها در دنیا سابقه دارد، اما در کشور ایران چیز جدیدی است و امید است در آبان و آذر مردم آثار آن را ببینند.

    باید گفت در سال‌های اخیر که ایران با یکی از خشک‌ترین دهه‌های تاریخ معاصر خود روبه‌رو است، بار دیگر بارورسازی به‌عنوان راه‌حل اضطراری از سوی برخی نهاد‌ها تبلیغ شده است؛ رویکردی که می‌توان آن را نشانه تداوم مدیریت واکنشی در بخش آب دانست.

    بارورسازی ابر‌ها نتایج قابل‌اثبات علمی ندارد

    گزارش‌های رسمی بهار سال جاری از سوی وزارت نیرو و مرکز ملی تحقیقات باروری ابرها، میزان افزایش بارش‌ها در پی انجام عملیات بارورسازی ابر‌ها را ۱۰ تا ۲۰ درصد اعلام کرده است.

    آن‌طور که ایلنا گزارش داده، صادق ضیائیان، رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات هوا، در خردادماه در واکنش به اعلام افزایش ۱۰ تا ۲۰ درصدی بارندگی، گفت: «هیچ جایی در دنیا نیست که توانسته باشد مشکل خشکسالی خود را توسط بارورسازی ابر‌ها حل کند. راهکار رفع خشکسالی، باروری ابر‌ها نیست. این کار به‌عنوان یک راهکار عمومی مطرح نیست و برای یک جای محدود مانند گشت یک سد قابل‌قبول است.»

    به گفته او، متوسط بارش کشور حدود ۲۳۰ میلی‌متر است، فرض کنید امسال که خشکسالی است، بارش نزدیک به ۳۰ تا ۴۰ درصد از این عدد پایین‌تر بوده است. حال فرض کنید تمام سامانه‌های جوی که روی کشور فعال می‌شوند، امکان بارورسازی داشته باشند. بارش باید به عدد ۲۳۰ میلی‌متر برسد که این کار امکان‌پذیر نیست؛ مگر آنکه با اهدافی خاص در روی سد‌هایی خاص در مناطقی محدود کار‌هایی انجام بگیرد که بتواند مقداری قضیه را بهبود دهد.

    به نظر می‌رسد تاکید بیش از حد بر بارورسازی، نوعی فرار از پاسخ‌گویی درباره بحران ساختاری مدیریت آب است.

    همچنین آن‌طور که پیام ما گزارش داده، احد وظیفه، مسئول مرکز ملی پایش و هشدار خشکسالی و مدیریت بحران سازمان هواشناسی کشور ضمن بیان اینکه یکی از مشکلات اساسی بارورسازی دشواری در اثبات تاثیر واقعی آن است، تاکید کرد: «بارورسازی ابر‌ها را باید به‌عنوان ابزاری محدود و کمکی در مدیریت منابع آب دید، نه یک راه‌حل قطعی برای خشکسالی. انتظار رفع بحران‌های بزرگ آبی از این روش، انتظاری غیرواقعی و خارج از توان علمی و عملی آن است.»

    بارورسازی نهایتا باعث افزایش ۱۰ درصدی بارش‌ها می‌شود

    آن‌طور که همشهری آنلاین گزارش داده، نیما فرید مجتهدی، متخصص آب و هواشناسی، توضیح داد: «بارورسازی ابر‌ها نیازمند وجود ابر‌های ناپایدار و هوای مرطوب است. در بیشتر مناطق مرکزی و فلات ایران چنین شرایطی وجود ندارد و فقط در حاشیه‌های شمالی یا غربی کشور می‌توان احتمال موفقیت اندکی برای آن قائل شد. عملیات بارورسازی ابر‌ها فرآیندی کوتاه‌مدت است و نمی‌توان مثلا امروز برای آن بذرپاشی کرد و چند وقت بعد منتظر نتایج آن بود. این کار زمانی انجام می‌شود که ابر‌های باران زا در منطقه حضور دارد و تاثیر آن ظرف چند ساعت مشخص می‌شود.»

    به گفته او، مطالعات نشان می‌دهد بارورسازی ابر‌ها نهایتا در گستره جغرافیایی کوچک و با حداکثر ۱۰ درصد افزایش بارش انجام می‌شود.

     

    واقعیت این است که حتی اگر بارورسازی بتواند ۱۰ درصد بارش‌ها را افزایش دهد، باز هم تاثیر آن در مقیاس ملی ناچیز است. دلیل این امر آن است که به دلیل خشکسالی، متوسط میزان بارش حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش پیدا می‌‎کند و در نسبت با این رقم، بارورسازی نمی‌تواند راه‌حلی برای جبران خشکسالی باشد.

    ایران سالانه حدود ۲۵۰ میلیارد مترمکعب بارندگی دارد که درصد بالایی از آن تبخیر می‌شود. بخش عمده باقی‌مانده نیز به‌دلیل سدسازی‌های بی‌برنامه یا حتی برداشت بی‌رویه از بین می‌رود. در چنین شرایطی، تمرکز بر افزایش موقتی بارش، بدون اصلاح الگوی مصرف آب و تغییرات ساختاری در حوزه مدیریت منابع آب، تغییری پایدار ایجاد نمی‌کند.

    از سوی دیگر باید به برخی از ایرادات ساختاری اشاره کرد. در استان‌هایی مانند سیستان‌وبلوچستان که همواره از مناطق هدف بارورسازی بوده‌اند، حتی در صورت افزایش بارش، به دلیل نبود سامانه‌های جمع‌آوری و ذخیره آب، اثر بارورسازی به سرعت از بین برود. در سیستان و بلوچستان این موضوع در راستای باران‌های موسمی نیز مطرح می‌شود.

    در سیستان و بلوچستان، باران‌های موسمی که هر ساله در مرداد و شهریور وارد استان می‌شوند، به‌دلیل نبود زیرساخت‌های مناسب جمع‌آوری و ذخیره آب، عملا به هدر می‌روند. در بسیاری از مناطق، نبود سد‌های کوچک محلی، آب‌گیر‌های خاکی و شبکه‌های انتقال باعث می‌شود حجم زیادی از بارش‌ها در مدت کوتاهی به سیلاب تبدیل شده و به بیابان یا دریا سرازیر شود.

    از سوی دیگر، فرسودگی شبکه‌های آبرسانی شهری و روستایی و نبود برنامه منسجم برای نفوذ آب در سفره‌های زیرزمینی، موجب می‌شود تاثیر این بارش‌ها بر بهبود وضعیت منابع آبی استان بسیار محدود باشد.

    این تنها مثالی از وضعیتی است که به دلیل نبود مدیریت بهینه در منابع آبی کشور، باران هدر می‌رود. از این رو باید گفت شاید بهتر باشد مسئولان به جای مدیریت جو به مدیریت منابع آبی، کاهش مصرف کشاورزی، اصلاح الگوی مصرف و زیرساخت‌های آبی بپردازند.

    باید گفت پروژه بارورسازی ابر‌ها در ایران، بیش از آنکه یک سیاست اقلیمی باشد، به نماد نوعی «مدیریت نمادین» در بخش آب تبدیل شده است. درواقع بارورسازی ابر‌ها تلاشی برای نشان دادن اقدامات به اصطلاح عملی در برابر بحران است، اما این در حالی است که بارورسازی ابر‌ها به ریشه‌های واقعی بحران نمی‌پردازد و تنها در حکم مسکنی موقت عمل می‌کند.

    تداوم این مسیر، به‌ویژه با اتکا به داده‌های غیرشفاف و برآورد‌های غیرعلمی، می‌تواند منابع مالی اندک کشور را به مسیر‌های غیرمولد هدایت کند. باید گفت حتی اگر بارورسازی ابر‌ها بتواند نهایتا ۱۰ درصد بر افزایش بارش‌ها اثر داشته باشد، مقدار آن در برابر خشکسالی موجود ناچیز است.

  • قطعی های برق کی تمام می شود؟

    قطعی های برق کی تمام می شود؟

    به گزارش اقتصادران، بحران خاموشی‌ها در تابستان ۱۴۰۴ به یکی از جدی‌ترین چالش‌های زندگی روزمره و تولید در کشور تبدیل شد؛ هرچند وزیر نیرو وعده پایان قطعی‌ها را داده، اما تحقق پیش‌بینی‌ها درباره عبور از بحران برق همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

    آمارها نشان می‌دهد ناترازی برق که نخستین‌بار در سال ۱۳۹۷ بروز یافت، در سال ۱۴۰۳ به اوج خود رسید و فاصله میان تولید و مصرف برق به حدود ۲۰ هزار مگاوات افزایش یافت؛ رقمی که موجب کاهش ظرفیت تولید، فرسودگی تجهیزات و فشار بیشتر بر شبکه برق کشور شده است. علاوه بر این، رشد مصرف برق در سال گذشته بیش از ۸ درصد بوده که فشار مضاعفی بر تأمین انرژی وارد کرده است.

    البته آنطور که وزیر نیرو به‌تازگی اعلام کرده ناترازی برق کشور امسال با کاهش ۵۰۰۰ مگاواتی نسبت به سال گذشته همراه بود و به عدد ۱۴ هزار و ۹۱۹ مگاوات رسید. اما شرایط خاموشی‌ها امسال نسبت به سال‌های گذشته بدتر بود، تاجایی‌که بسیاری از شهرها و استان‌های کشور با خاموشی‌های طولانی‌مدت روبه‌رو شدند؛ قطعی‌هایی که در برخی مناطق به حدود چهار ساعت در روز رسید و نارضایتی مشترکان را در پی داشت. این در حالی است که بر اساس برنامه‌ریزی‌های قبلی، انتظار می‌رفت با عبور از اوج مصرف برق در مردادماه، مشکل خاموشی‌ها تا نیمه شهریور برطرف شود. وزیر نیرو وعده داده است که با عبور از پیک مصرف، خاموشی‌ها به‌زودی پایان خواهد یافت؛ البته با پایان پیک و رسیدن به نیمه شهریورماه و پایان پیک، خاموشی‌ها همچنان ادامه دارد. گزارش‌های رسمی نشان می‌دهد که ریشه اصلی بحران، ناترازی شدید میان تولید و مصرف برق و کمبود سرمایه‌گذاری در این حوزه است. در جلسه علنی مجلس شورای اسلامی، گزارش کمیسیون انرژی درباره خاموشی‌های گسترده تابستان ۱۴۰۴ قرائت شد و بر اساس آن، مهم‌ترین عامل بروز این شرایط، مشکلات اقتصادی و عدم تأمین منابع مالی کافی برای توسعه زیرساخت‌های برق و آب عنوان شد. کارشناسان تأکید می‌کنند که ادامه این روند می‌تواند در سال‌های آینده شرایط را پیچیده‌تر کند، زیرا با توسعه صنایع نوین، فناوری‌های پیشرفته و گسترش استفاده از هوش مصنوعی، تقاضا برای برق به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت. در چنین شرایطی، اتکا به روش‌های سنتی تولید انرژی پاسخگوی نیاز کشور نخواهد بود. کشورهای پیشرو در حال حرکت به سمت افزایش راندمان نیروگاه‌ها، تکمیل چرخه‌های ترکیبی و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر هستند و این مسیر می‌تواند الگوی آینده صنعت برق ایران باشد. در کنار ناترازی تولید و مصرف، چالش تأمین سوخت نیروگاه‌ها نیز در سال گذشته مشکلات جدی ایجاد کرد؛ کمبود سوخت برنامه‌ریزی برای تعمیرات اساسی را مختل کرده و باعث کاهش راندمان و آسیب به تجهیزات شد. همچنین خشکسالی‌های مکرر و کاهش ۴۰ درصدی تولید نیروگاه‌های برق‌آبی، تأمین پایدار برق را بیش از پیش دشوار کرده است. مساله ناترازی انرژی موجب ورود سازمان بازرسی کشور نیز شده است. رییس سازمان بازرسی کل کشور از ورود این سازمان به بررسی کوتاهی‌های گذشته در حوزه تأمین انرژی خبر داد و گفت: برنامه‌های دولت قبل و دولت چهاردهم و طرح‌های دستگاه‌های مسوول، از جمله وزارت نیرو، دریافت شده تا دلایل ناترازی انرژی مشخص شود.

  • وزارت نیرو رسما حل بحران برق را به تغییر فصل سپرد!

    وزارت نیرو رسما حل بحران برق را به تغییر فصل سپرد!

    به گزارش اقتصادران، قطعی‌های گسترده برق در روز‌های اخیر نه فقط زندگی مردم که چرخه تولید و خدمات کشور را مختل کرده است. در چنین وضعیتی، وزارت نیرو به جای پاسخ‌گویی شفاف و ارائه برنامه‌ای عملی برای عبور از بحران، در تازه‌ترین موضع‌گیری، یک خبر را تکذیب و از خبرنگار محلی انتقاد کرده و یک عذر بدتر از گناه آورده است.

    اشاره روابط عمومی وزارت نیرو به خبری است که روز پنجشنبه در خروجی خبرگزاری تسنیم قرار گرفت. علی آبادی در مصاحبه‌ای با خبرگزاری تسنیم در پاسخ به زمان‌بندی پایان خاموشی‌ها تنها به یک کلمه «نمی‌دانم» اکتفا کرده بود.

    اما مسأله مردم تکذیب یا تأیید «نمی‌دانم» نیست؛ مسأله این است که در روایت رسمی وزارت نیرو هم هیچ خبری از برنامه و ضرب‌الاجل برای پایان بحران برق دیده نمی‌شود. وزیر نیرو یک هفته پیش در مجلس شورای اسلامی به صراحت گفته بود: «به عنوان خبر خوب می‌گویم که خاموشی‌های خانگی به زودی برطرف خواهد شد». حالا روابط عمومی این وزارتخانه نحوه پایان خاموشی‌های خانگی را روشن کرده و گفته «با کاهش دمای هوا، شرایط تأمین برق در همه بخش‌ها، به‌ویژه بخش خانگی، بهبود خواهد یافت.»

    جمله‌ای که معنای واقعی آن این است: وزارت نیرو بحران را مدیریت نمی‌کند بلکه به امید تغییر فصل و کمک طبیعت نشسته است.

    این وضعیت در حالی رخ می‌دهد که وزارت نیرو طی ماه‌های اخیر با افزایش محسوس بهای قبوض برق، فشار مضاعفی بر خانوار‌ها تحمیل کرده است. بررسی‌های رویداد۲۴ نشان می‌دهد قبض‌ برق کاربران خانگی در ماه‌های اخیر همزمان با خاموشی‌های مستمر، گران‌تر شده، اما کیفیت خدمات کاهش یافته و خاموشی‌های گسترده زندگی روزمره مردم را مختل کرده است. به بیان دیگر، مردم پول بیشتری می‌پردازند، اما برق کمتری دریافت می‌کنند.

    مساله کلیدی اینجاست: وزارت نیرو که با اصلاح تعرفه‌ها و افزایش قیمت‌ها در واقع برای دولت درآمدزایی کرده، اکنون با ناترازی برق، زیان‌های هنگفتی به تولید، خدمات، صنایع و حتی حوزه سلامت وارد کرده و عملاً هزینه‌های جانبی بیشتری به دولت تحمیل می‌کند؛ از خسارات صنایع گرفته تا نارضایتی‌های اجتماعی و اعتراضات گسترده.

    امروز مردم به درستی می‌پرسند: اگر قرار است با سرد شدن هوا برق پایدار شود، پس وزارت نیرو دقیقاً چه نقشی دارد؟ دستاورد کجاست؟ برنامه‌ای برای زمستان پیش رو و تابستان آینده وجود دارد یا قرار است سال دیگر همین داستان تکرار شود؟

    وقتی یک وزارتخانه در جایگاه راهبردی انرژی، به جای پاسخ‌گویی درباره بحران، از طریق اطلاعیه به دنبال اصلاح تیتر خبرگزاری‌هاست، نتیجه‌ای جز فرسایش اعتماد عمومی ندارد. آنچه افکار عمومی را عصبانی کرده نه فقط خاموشی‌ها بلکه بی‌اعتنایی به رنجی است که مردم هر روز با آن مواجه‌اند.

  • آتش تازه بر بازار مسکن / توقف ساخت‌وساز در تهران؛ راهکار آبکی وزارت نیرو و فشار مضاعف بر مستاجران تهرانی

    آتش تازه بر بازار مسکن / توقف ساخت‌وساز در تهران؛ راهکار آبکی وزارت نیرو و فشار مضاعف بر مستاجران تهرانی

    به گزارش اقتصادران، بحران مسکن و آب در پایتخت حالا به نقطه‌ای رسیده که وزارت نیرو راه‌حل توقف دوساله ساخت‌وساز را روی میز گذاشته است؛ پیشنهادی که به گفته مهدی چمران «مثل منع فرزندآوری به دلیل کمبود پوشک» می‌ماند.در حالی که بازار مسکن تهران هم اکنون نیز زیر بار کاهش عرضه و سقوط صدور پروانه‌های ساختمانی خم شده، چنین تصمیمی می‌تواند آتشی تازه بر گرانی و اجاره‌های سرسام‌آور باشد. کما این که امروز بیش از نیمی از درآمد کارگران و خانوار‌های کم‌درآمد صرف اجاره مسکن می‌شود و بسیاری ناچارند از درمان، آموزش یا حتی خوراک بزنند تا سقفی بالای سرشان بماند. توقف ساخت‌وساز در تهران، نه بحران آب را حل می‌کند و نه جلوی مهاجرت به پایتخت را می‌گیرد؛ اما می‌تواند به معنای عمیق‌تر شدن شکاف طبقاتی، افزایش جمعیت حاشیه‌نشین و تشدید نارضایتی‌های اجتماعی باشد.

    پیشنهاد وزارت نیرو برای توقف دوساله ساخت‌وساز در تهران به بهانه بحران آب، موجی از واکنش‌ها و انتقاد‌ها را به‌دنبال داشته است.

    چنان چه که مهدی چمران، رییس شورای شهر تهران در این باره گفت: «دقت داشته باشید که مشکلات با اینکه اصل مسئله را حل کنیم، حل نمی‌شود و باید مطابق قانون حل شود و نه مانند طرحی که وزارت نیرو به شورای عالی معماری و شهرسازی ارائه داده که، چون تهران آب ندارد، دو سال ساخت‌وساز صورت نگیرد؛ مثل اینکه بگویند، چون پوشک بچه نیست، شهروندان نباید صاحب فرزند شوند و نمی‌دانم چنین طرح‌هایی درست است یا نه؟ شما از سال‌ها قبل می‌دانستید آب ندارید و باید فکری می‌کردید و جالب است می‌گویند در تهران ساخت و ساز نشود، چون آب نداریم؛ اما حریم تهران را به دست ساخت‌وساز‌ها دادند و این استدلال‌های آبکی و ضعیف است.»

    از سوی دیگر کارشناسان مسکن نیز هشدار می‌دهند که توقف ساخت‌وساز نه تنها مشکل آب را حل نمی‌کند، بلکه بر رکود و جهش قیمتی بازار مسکن خواهد افزود؛ بازاری که هم‌اکنون نیز با کمبود عرضه و سهم ۵۰ تا ۶۰ درصدی اجاره در سبد هزینه کارگران به یکی از بزرگ‌ترین معضلات اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شده است.

    سقوط ساخت‌وساز در تهران و کشور در آیینه آمار رسمی

    هم اکنون نیز داده‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که ساخت‌وساز در سال‌های اخیر در سراشیبی خطرناک قرار گرفته است.

    چنان چه که در زمستان ۱۴۰۳ در کل کشور تنها ۴۰ هزار و ۲۴۴ پروانه ساختمانی صادر شد که نسبت به زمستان قبل ۲۳ درصد کاهش داشته است. هم چنین به گزارش اقتصاد ۲۴، در مجموع کل سال ۱۴۰۳، تعداد پروانه‌های صادرشده به ۱۴۱ هزار فقره رسید؛ یکی از پایین‌ترین رکورد‌های یک دهه اخیر.

    این در حالی است که اوج صدور پروانه‌های ساختمانی در سال ۱۳۹۹ بود که بیش از ۱۸۷ هزار پروانه در شهر‌ها صادر شد؛ سطحی که دیگر تکرار نشد.

    اما وضعیت در شهر تهران حتی بحرانی‌تر است و در فاصله بهار ۱۴۰۲ تا بهار ۱۴۰۳، تعداد پروانه‌های ساختمانی از ۱۵ هزار و ۸۰۷ به رقم ۱۲ هزار و ۳۱۱ فقره رسید؛ این نیز بدان معناست که تنها در یک سال صدور پروانه سخت تا ۲۸.۴ درصد کاهش یافته است. هم چنین در زمستان ۱۴۰۲ تنها ۸۱۷ پروانه احداث ساختمان در پایتخت صادر شد؛ رقمی که نسبت به زمستان قبل بیش از ۵۵ درصد افت را نشان می‌دهد.

    این اعداد به معنای آن است که بازار مسکن در پایتخت همین حالا هم با بحران کاهش عرضه مسکن دست به گریبان است و هر سیاستی که این روند را تشدید کند، عملاً به معنای تعمیق بحران خواهد بود.

    طرح وزارت نیرو؛ توقف برای مقابله با بحران آب؟

    در همین حال، اما وزارت نیرو بنا بر روایت رئیس شورای شهر تهران، اخیراً پیشنهادی به شورای عالی معماری و شهرسازی ارائه کرده که بر اساس آن ساخت‌وساز در تهران برای دو سال متوقف شود. استدلال اصلی این وزارتخانه، بحران شدید منابع آب در پایتخت است.

    در همین حال، اما معاون شهرسازی و معماری وزارت راه و شهرسازی نیز گفته است که «باید تمرکز خود را بر این بگذاریم که از بارگذاری جدید جمعیتی و فعالیتی در تهران و البرز جلوگیری کنیم. این سیاست می‌تواند منجر به کاهش ساخت و ساز در تهران شود، تا جایی که مانند بسیاری از کلان‌شهر‌های دنیا، رشد جمعیت به حداقل برسد» و به نظر می‌رسد، دستکم در این طرح تمرکز بر روی کاهش رشد جمعیت در پایتخت و البته عدم افزایش شهروندان این شهر چند میلیونی است که بنا به آمار سالیانه تا ۳۰۰ هزار نفر به جمعیت آن افزوده می‌شود.

    مسکن؛ حقی که روی کاغذ مانده است

    همه طرح‌هایی که البته در ماه‌های اخیر از آن سخن گفته می‌شود در حالی است که به گزارش اقتصاد ۲۴ و طبق اصل ۳۱ قانون اساسی، داشتن مسکن حق هر فرد و خانواده ایرانی است و دولت‌ها موظف به تأمین آن هستند.

    اما واقعیت بازار امروز خلاف این اصل است. بر اساس داده‌های رسمی، ۵۰ تا ۶۰ درصد درآمد ماهانه کارگران در پایتخت صرف اجاره مسکن یا بازپرداخت وام‌های مسکن می‌شود.

    این وضعیت نیز به معنای آن است که میلیون‌ها خانوار کارگری ناچارند برای پرداخت اجاره، از هزینه‌های ضروری دیگری مانند بهداشت، درمان و حتی خوراک صرف‌نظر کنند. در چنین شرایطی، توقف ساخت‌وساز در پایتخت بیش از هر چیز فشار بر مستأجران را چند برابر خواهد کرد.

    مستاجران در کلان شهر تهران به عنوان پایتخت ایران، همین حالا هم به طور کامل به حال خود رها شده‌اند و کاش وزارت نیرو دستکم نگاهی به معیشت و وضعیت اجاره نشینان تهرانی می‌کرد و می‌دید چطور از حق زندگی آنان کم می‌شود تا وقتی سقفی داشته باشند و بعد این طور طرح‌های آبکی برای حل بحران زیرساختی و ریشه‌ای آب را ارائه می‌داد.

    بحران آب و مسکن و راه‌حل‌های جایگزین

    در همین حال، اما باید توجه داشت که حالا دیگر هیچ کارشناس و تحلیلگری، بحران آب تهران را انکار نمی‌کند. اما راه‌حل مقابله با این بحران، توقف کامل ساخت‌وساز نیست، بلکه اصلاح سیاست‌های مدیریت شهری و منابع آبی است. چنان که چند راهکار جایگزین که کارشناسان مطرح می‌کنند عبارتند از:

    ۱. بازچرخانی و مدیریت هوشمند آب

    ۲. تمرکز بر نوسازی بافت‌های فرسوده

    بیش از ۳۰ درصد بافت مسکونی تهران فرسوده و ناکارآمد است. به جای توقف کلی ساخت‌وساز، دولت می‌تواند سیاست ساخت‌وساز در قالب «نوسازی درون‌شهری» را تشویق کند؛ یعنی ساخت مسکن جدید بدون بارگذاری جمعیتی اضافه.

    ۳. کنترل مهاجرت به پایتخت

    مساله اصلی تهران مهاجرت بی‌رویه است. با توسعه متوازن در استان‌های دیگر، ایجاد فرصت شغلی و افزایش کیفیت خدمات عمومی، می‌توان فشار جمعیتی بر تهران را کاهش داد.

    ۴. بهبود بهره‌وری انرژی و آب در ساختمان‌های جدید

    ساخت‌وساز‌های آینده باید با استاندارد‌های مصرف بهینه آب و انرژی همراه باشد. نصب تجهیزات کاهنده مصرف و بازچرخانی داخلی می‌تواند وابستگی به منابع آب را کاهش دهد.

    مساله اکنون این است که باید بپذیریم بحران آب در تهران واقعی است، اما راهکار وزارت نیرو برای توقف کامل ساخت‌وساز در پایتخت، بیشتر شبیه «پاک کردن صورت‌مسئله» است. بازار مسکن همین حالا نیز با کاهش شدید عرضه و جهش قیمت مواجه است و فشار اجاره بیش از نیمی از درآمد خانوار‌های کارگری را می‌بلعد. در چنین وضعیتی، توقف ساخت‌وساز به مدت دو سال تنها به معنای انفجار قیمت‌ها و تشدید بحران خواهد بود.

    راه‌حل پایدار، نه توقف ساخت‌وساز، بلکه مدیریت هوشمند آب، نوسازی بافت‌های فرسوده، کنترل مهاجرت و ارتقای بهره‌وری است. بدون این اصلاحات، هم بحران آب پابرجا می‌ماند و هم بحران مسکن؛ و تهران در گرداب دو بحران توأمان فرو خواهد رفت.