دسته: اجتماعی

همچنین بسیاری از فروشندگان این داده‌ها خودشان کلاهبردار هستند و خریدار را هم فریب می‌دهند. اکثر وقت‌ها کلاهبرداری پیچیده‌تر از سرقت است؛ کلاهبردار می‌تواند اعتماد افراد را جلب کند، داستان قابل باور بسازد، احساسات قربانی را کنترل کند و بدون زور مستقیم قربانی را وادار به همکاری کند. به همین خاطر در دنیای امروز بسیاری از جرایم سایبری بیشتر مهندسی اجتماعی هستند تا هک فنی….

بیشتر کلاهبرداری‌ها اغلب با مبالغ کم رخ می‌دهد

«ادیب حافظی» کارشناس حوزه امنیت پرداخت در مورد اینکه چه امکاناتی باعث سرعت تغییر در روش کلاهبرداری می‌شود به «اعتماد» می‌گوید: «تاکنون هیچ نهاد و موسسه‌ای چنین شاخصی را بررسی نکرده است، اما وقتی یک سری اتفاقات اجتماعی رخ می‌دهد و بیکاری‌هایی به وجود می‌آید رویه‌ای که در مورد روش‌های کلاهبرداری ایجاد می‌شود، رشد خواهد داشت، ولی نه به عنوان یک شاخص؛ چراکه نمی‌شود آن را برآورد کرد.

روش‌های کلاهبرداری در شرایط خاص تغییر می‌کند؛ در جنگ اخیر با توجه به قطعی اینترنت و درگیری فکر مردم که قدرت فکر کردن آنی را نداشتند، کلاهبرداران از هوش تجاری و هیجانی مردم استفاده می‌کردند.

به‌طور مثال هدفمندی یارانه‌ها اعلام و عنوان می‌شود که باید در فلان شاخص‌ها ثبت‌نام شود، کلاهبرداران هم از همین خبر سوءاستفاده می‌کنند. وقتی مردم به سمت زیرساخت‌های الکترونیکی سوق داده می‌شوند مورد کلاهبرداری قرار می‌گیرند. ساختار پلتفروم زیرساخت‌های الکترونیکی کشور باید به قدری قدرتمند باشد که مردم گیج نشوند؛ وقتی بابت هر ساختاری در هر اداره یک سامانه ایجاد می‌شود مثل ثبت من، آب من، گاز من، برق من، دولت من، شهرداری من و… مردم هم سردرگم می‌شوند؛ اینجا آدم‌هایی که کارشان کلاهبرداری است، بیکار نمی‌نشینند و از این سردرگمی مردم استفاده می‌کنند، اما با این حال نمی‌توان گفت میزان رشد و سرعت آن چقدر است.

روش‌های کلاهبرداری با شرایط تغییر می‌کند؛ اگر شرایط جنگی باشد کلاهبرداران از روش‌هایی که مردم به آن سمت سوق داده می‌شوند، استفاده می‌کنند. با توجه به نیاز مردم و بازار‌هایی که مردم به آن گرایش پیدا می‌کنند روش‌های کلاهبرداری هم متفاوت خواهد بود؛ یک روز مردم به سمت بازار نقره، یک روز بورس و یک روز طلا کشیده می‌شوند و کلاهبرداران هم این ساختار‌ها را مهندسی اجتماعی می‌کنند. بیشتر کلاهبرداری‌ها اغلب با مبالغ کم رخ می‌دهد.

برخی از سایت‌ها بعد از اینکه مبالغی را از مردم می‌گیرند عنوان می‌کنند سایت‌شان خراب شده و بالا نمی‌آید؛ این هم یک نوع روش کلاهبرداری است. گاهی مبالغی که از مردم کلاهبرداری می‌شود یک تا دو میلیون تومان است، اما مالباخته فکر می‌کند برای ثبت شکایت، رفتن به دادسرا و طی کردن دیگر مراحل قانونی باید پنج میلیون تومان هزینه کند پس قید آن یک میلیون تومان خود را می‌زند. در نتیجه یک سری آمار‌ها به این شکل از سیستم اطلاعاتی خارج می‌شود.»

بعضی دیتا‌های افراد در اینترنت خرید و فروش می‌شود

این کارشناس حوزه امنیت پرداخت در ادامه می‌گوید: «به همین خاطر نمی‌توان بابت میزان کلاهبرداری تعداد مشخص کرد و فقط می‌توان بر اساس پرونده‌های دادگاه برآورد انجام داد، اما واقعیت اینجاست که بسیاری از مردم به خاطر ۵۰۰ هزار تومان یا یک میلیون تومانی که از آنها کلاهبرداری شده ماجرا را پیگیری نمی‌کنند. چون برای آنها صرف ندارد که بخواهند موضوع را به‌طور قانونی پیگیری کنند. پیگیری‌های قضایی این پرونده‌ها آسان نیست و تا به مراحل اجرایی برسد زمان خواهد برد.

همچنین روند رسیدگی اینگونه پرونده‌ها در دادگاه‌ها نسبت به حجم پرونده‌های دیگر سخت‌تر است. متاسفانه هنوز برخی روش‌های کلاهبرداری مثل تلفنی روتین است. لینک‌هایی که از طریق پیامک ارسال می‌شود هنوز وجود دارند. کلاهبرداران ابلاغیه‌های قوه قضاییه و لینک‌های سامانه ثنا را هنوز جهت کلاهبرداری استفاده می‌کنند. گاهی کلاهبرداران به تلگرام برخی افراد که امنیت گوشی‌هایشان را حفظ نکردند، نفوذ می‌کنند و به شماره تماس‌های افرادی که در لیست تلگرام این افراد وجود دارند، دسترسی پیدا می‌کنند و به آنها پیغام می‌دهند که مقداری پول نیاز دارند؛ افرادی هم که در لیست تلگرام فرد هک شده قرار دارند، چون شماره آن فرد را می‌شناسند گمان می‌کنند خود فرد است و برای او آن مبلغ را واریز می‌کنند یا مورد دیگر اینکه فرد کلاهبردار به لیست مخاطب فرد دسترسی پیدا می‌کند و به یکی از اعضای خانواده فرد تماس می‌گیرد و عنوان می‌کند که برای دختر یا پسر آن فرد اتفاقی افتاده و به فلان مبلغ نیاز دارد.»

حافظی در پاسخ به اینکه آیا کلاهبرداران فقط از طریق هک گوشی به لیست مخاطبان دسترسی پیدا می‌کنند، می‌گوید: «در هر صورت کلاهبرداران دیتا‌های افراد را که از قبل از طریق بانک‌های شبکه‌های خاص هک شده، به دست می‌آورند. کلاهبرداران معمولا یک سری دیتا‌های خاص برای خودشان درست و از آنها استفاده می‌کنند. این دیتا‌ها در اینترنت وجود دارد؛ متاسفانه در بعضی موارد اعلام می‌شود که فلان بانک یا فلان شرکت هک شده و دیتا‌های آن خارج و بیرون می‌آید؛ این دیتا‌ها مربوط به مردم است و در اینترنت قابل دسترسی است. شاید مردم عادی سراغ خرید این دیتا‌ها آن هم با قیمت‌های گزافی که دارند، نروند، اما آن هکری که قبلا سرمایه‌اش را جمع کرده و به یک منابع مالی رسیده از همین منابع مالی خود استفاده می‌کند تا به منابع مالی بیشتری دست پیدا کند. پس این هکر دیتا‌ها را از طریق اینترنت خریداری می‌کند؛ چون این دیتا‌ها از طریق اینترنت خرید و فروش می‌شود، قیمت‌هایشان هم مختلف است و حتی شاید یک سری دیتا‌ها فیک باشد. هکر‌ها هم برای خودشان شبکه‌هایی دارند و از آن شبکه‌ها استفاده می‌کنند.»

مجرمان سایبری با شیوه‌های نوین قصد نفوذ به حریم خصوصی و امنیت مالی شهروندان را دارند

پنجم خرداد ماه جاری، «جواد مختار رضایی» معاون فرهنگی و اجتماعی پلیس فتا از شناسایی و دستگیری اعضای دو باند کلاهبرداری خبر داده که با کپی‌برداری حرفه‌ای از کارت‌های بانکی شهروندان در مراکز خرید، بیش از ۱۵۰ میلیارد ریال برداشت غیرمجاز انجام داده‌اند. او در مورد جزییات این کلاهبرداری اظهار کرده است: «در پی وصول شکایات متعدد، کارشناسان پلیس موفق شدند با اقدامات پیچیده فنی، ۵ متهم اصلی را در قالب دو باند مجزا شناسایی و دستگیر کنند.

این افراد با استقرار در نقاط پرتردد نظیر بازار‌های میوه و تره‌بار از دستگاه‌های کوچکی که شبیه دستگاه‌های کارتخوان (پوز) است، استفاده کرده و اطلاعات مغناطیسی کارت مشتریان را کپی می‌کردند.

تاکنون ۸۰ فقره شکایت به ارزش بیش از ۱۵۰ میلیارد ریال در این پرونده محرز شده است. با توجه به گستردگی فعالیت این باندها، شناسایی سایر مالباختگان احتمالی همچنان در دستور کار قرار دارد. این عملیات که به دلیل تقارن با ایام جنگ رمضان با حساسیت ویژه‌ای دنبال شد، منجر به اعتراف متهمان به جرایم ارتکابی شده است. اصلی‌ترین لایه دفاعی در برابر دستگاه‌های اسکیمر، وارد کردن رمز توسط خود مشتری است. شهروندان باید شخصا رمز را روی دستگاه پین‌پد (PinPad) وارد کرده و از اعلام آن به فروشنده جدا خودداری کنند. برای خرید‌های روزمره حضوری، حتما باید از کارتی با موجودی محدود استفاده شود و حساب‌های اصلی و پرموجودی از کارت‌های خرید روزانه کاملا تفکیک شوند تا در صورت بروز هرگونه مشکل، امنیت کل دارایی فرد به خطر نیفتد.»

همچنین چهارم خردادماه جاری، «وحید مجید» رییس پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات فراجا با اشاره به تغییر الگو‌های تهدیدات سایبری اعلام کرده است: «امروزه مجرمان سایبری با بهره‌گیری از شیوه‌های نوین مهندسی اجتماعی، قصد نفوذ به حریم خصوصی و امنیت مالی شهروندان را دارند؛ در همین راستا، پلیس فتا با اشراف کامل اطلاعاتی، تمامی فعالیت‌های مشکوک در فضای مجازی را رصد کرده و با هرگونه تحرکی که امنیت هموطنان را به مخاطره بیندازد، با قاطعیت و در کوتاه‌ترین زمان ممکن برخورد می‌کند. ارتقای سطح ایمنی خدمات الکترونیک در کشور یک اولویت راهبردی است. افزایش آگاهی عمومی، بزرگ‌ترین بازدارنده در برابر ترفند‌های مجرمانه است. از شهروندان درخواست داریم با ارتقاء دانش سایبری خود و رعایت نکات ایمنی از جمله فعال‌سازی رمز‌های دوم پویا، عدم کلیک بر روی لینک‌های ناشناس و مشکوک و خرید از فروشگاه‌های دارای نماد اعتماد الکترونیک، فرصت هرگونه سوءاستفاده را از مجرمان سلب کنند.»

جزئیات نهایی این طرح هنوز به طور کامل منتشر نشده، اما آنچه تاکنون اعلام شده نشان می‌دهد دولت قصد دارد با همکاری شبکه بانکی یا شرکت‌های مالی، امکان دریافت اعتبار یا تسهیلات سفر را برای متقاضیان فراهم کند تا هزینه اقامت، حمل‌ونقل و خدمات گردشگری به صورت اقساطی پرداخت شود. این ایده البته کاملاً جدید نیست. در سال‌های گذشته نیز طرح‌هایی مانند «سفرکارت»، وام سفر و حتی کارت‌های اعتباری ویژه گردشگری مطرح شده بود که هیچ‌کدام نتوانستند تحول چشمگیری در بازار گردشگری ایجاد کنند.

الگوی جهانی چه می‌گوید؟

در نگاه اول، پرداخت اقساطی هزینه سفر ایده عجیبی نیست. در بسیاری از کشور‌ها شرکت‌های مالی و بانک‌ها امکان خرید اقساطی تور، بلیت هواپیما یا رزرو هتل را فراهم کرده‌اند. در سال‌های اخیر حتی مدل‌های «اکنون سفر کن، بعداً پرداخت کن» در بازار جهانی گردشگری گسترش یافته است. شرکت‌های مالی این مدل را راهی برای افزایش دسترسی طبقه متوسط به سفر می‌دانند.

اما یک تفاوت مهم وجود دارد. در اقتصاد‌های باثبات، این ابزار‌ها معمولاً مکمل درآمد خانوار هستند؛ یعنی فرد توانایی مالی سفر را دارد، اما ترجیح می‌دهد هزینه را در چند قسط پرداخت کند. در ایران، اما بسیاری از خانوار‌ها نه به دلیل ترجیح مالی، بلکه به دلیل ناتوانی در پرداخت نقدی از سفر محروم شده‌اند. همین تفاوت، ارزیابی موفقیت کارت سفر را پیچیده می‌کند.

مسئله اصلی؛ کمبود اعتبار یا سقوط قدرت خرید؟

مدافعان کارت سفر معتقدند بسیاری از خانواده‌ها توان پرداخت یکجای هزینه سفر را ندارند و اقساطی شدن می‌تواند مانع مالی را برطرف کند. این استدلال تا حدی درست به نظر می‌رسد. بخشی از تقاضای سفر به دلیل هزینه‌های سنگین حمل‌ونقل، اقامت و خدمات گردشگری سرکوب شده است و دسترسی به اعتبار می‌تواند این تقاضا را فعال کند.

اما نباید فراموش کرد که مشکل امروز اقتصاد ایران فراتر از کمبود نقدینگی کوتاه‌مدت است. خانواری که برای خرید لوازم خانگی، پوشاک، تلفن همراه و حتی برخی اقلام ضروری زندگی به خرید قسطی روی آورده، الزاماً با دریافت یک کارت اعتباری جدید ثروتمندتر نمی‌شود. او فقط بدهی بیشتری را به آینده منتقل می‌کند.

واقعیت این است که طی سال‌های اخیر پدیده «قسطی شدن زندگی» در ایران گسترش یافته است. از خرید کالا‌های مصرفی گرفته تا خدمات درمانی و آموزشی، بسیاری از خانوار‌ها برای حفظ سطح زندگی خود به اعتبار و بدهی متکی شده‌اند. در چنین شرایطی، اضافه شدن «سفر قسطی» ممکن است بیش از آنکه نشانه رونق اقتصادی باشد، بازتابی از کاهش قدرت خرید باشد.

خطر تبدیل تفریح به بدهی

یکی از مهم‌ترین چالش‌های این طرح، افزایش تعهدات مالی خانوارهاست. سفر برخلاف مسکن یا آموزش، یک نیاز اولیه نیست و بسیاری از اقتصاددانان معتقدند تامین مالی تفریح از طریق بدهی باید با احتیاط انجام شود.

اگر نرخ سود پایین و بازپرداخت متناسب با درآمد خانوار‌ها طراحی شود، کارت سفر می‌تواند به توسعه گردشگری کمک کند. اما اگر این طرح به ابزاری برای انباشت بدهی تبدیل شود، ممکن است بخشی از خانوار‌ها پس از پایان سفر با اقساطی مواجه شوند که پرداخت آن دشوار است.

گردشگری به اعتبار نیاز دارد یا ثبات اقتصادی؟

از منظر صنعت گردشگری، کارت سفر می‌تواند در کوتاه‌مدت به افزایش تقاضا کمک کند. هتل‌ها، آژانس‌ها و فعالان گردشگری نیز از چنین طرح‌هایی استقبال می‌کنند، زیرا رکود اقتصادی مستقیماً بر بازار آنها اثر گذاشته است.

اما پرسش مهم‌تر این است که آیا رونق پایدار گردشگری با کارت اعتباری ممکن است؟ تجربه سال‌های گذشته نشان می‌دهد رشد واقعی سفر زمانی رخ می‌دهد که درآمد خانوار‌ها افزایش پیدا کند، تورم کنترل شود و مردم نسبت به آینده اقتصادی خود احساس امنیت داشته باشند.

به همین دلیل به نظر می‌رسد کارت سفر را باید نه یک راه‌حل بنیادین، بلکه ابزاری کمکی دانست. این طرح می‌تواند بخشی از تقاضای سرکوب‌شده را آزاد کند و به بازار گردشگری نفس تازه‌ای بدهد، اما بعید است به تنهایی مشکل کاهش سفر‌های داخلی را حل کند.

در نهایت، موفقیت یا شکست کارت سفر به یک سؤال ساده بستگی دارد: آیا مردم برای سفر نرفتن فقط پول نقد کم دارند یا اساساً درآمد کافی برای تحمل یک قسط جدید هم ندارند؟ اگر پاسخ گزینه دوم باشد، کارت سفر بیش از آنکه درمان باشد، تنها یک مُسکن موقت خواهد بود.

براساس گزارش‌های منتشرشده، این حملات باعث آتش‌سوزی گسترده و خروج بخش مهمی از ظرفیت پالایشگاهی لاوان از مدار شد؛ آسیبی که گفته می‌شود بازسازی آن ممکن است ماه‌ها زمان ببرد. اما ابعاد بحران فقط به خسارت صنعتی محدود نماند. هفته‌های بعد، تصاویر ماهواره‌ای و ویدئوهایی که توسط فعالان محیط‌زیست و رسانه‌ها منتشر شد، نشان داد لکه‌های نفتی گسترده به سواحل جزیره شیدور رسیده و بخش‌هایی از ساحل مرجانی و مناطق حفاظت‌شده را آلوده کرده است.

در تصاویر منتشرشده، سواحل پوشیده از قیر، پرندگان و آبزیان گرفتار در مواد نفتی و تغییر رنگ آب‌های اطراف جزیره دیده می‌شود؛ تصاویری که برای بسیاری یادآور فجایع نفتی بزرگ جهان است. نگرانی اصلی اما این است که آلودگی به یکی از حساس‌ترین زیستگاه‌های خلیج فارس رسیده؛ منطقه‌ای که محل زیست گونه‌های کمیاب و آسیب‌پذیر دریایی است.

سکوت سازمان محیط‌زیست و نگرانی درباره از بین رفتن اسناد حقوقی

در حالی که ابعاد آلودگی هر روز بیشتر آشکار می‌شود، انتقادها نسبت به عملکرد سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز افزایش یافته است. سمیه رفیعی، رئیس فراکسیون محیط‌زیست و عضو هیأت رئیسه مجلس، با ابراز نگرانی از وضعیت جزیره لاوان اعلام کرده که تا این لحظه هیچ طرح یا برنامه مشخصی از سوی سازمان محیط‌زیست درباره پایش و پاکسازی جزیره شیدور دریافت نشده است.

رفیعی می‌گوید: «بر اساس اخبار رسیده، سازمان محیط‌زیست هنوز عملیات پایش این جزیره را آغاز نکرده است.»

اظهارات او در حالی مطرح می‌شود که کارشناسان حقوق بین‌الملل محیط‌زیست هشدار می‌دهند در چنین بحران‌هایی، مستندسازی دقیق خسارت‌ها اهمیت حیاتی دارد؛ چراکه طبق قوانین بین‌المللی، آسیب به محیط‌زیست در جریان جنگ می‌تواند مشمول غرامت شود و کشور مهاجم موظف به جبران خسارت خواهد بود.

به همین دلیل، برخی فعالان محیط‌زیست معتقدند تعلل در ثبت و مستندسازی وضعیت جزیره شیدور، ممکن است در آینده حتی امکان پیگیری حقوقی خسارت‌های وارده را هم از ایران بگیرد.

«مرجان‌ها آسیب بلندمدت می‌بینند»

در همین حال، حبیب مسیحی تازیانی، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست هرمزگان، در گفت‌وگو با رویداد۲۴ ضمن تأیید وضعیت بحرانی در جزیره شیدور اعلام کرده که آلودگی ناشی از آسیب به تأسیسات نفتی به سواحل لاوان و شیدور رسیده و «تبعات ماندگاری بر ساحل صخره‌ای و مرجان‌ها خواهد گذاشت.»

تازیانی می‌گوید اقدامات لازم برای مستندسازی خسارت‌های زیست‌محیطی در حال انجام است.

اظهارات او نشان می‌دهد نگرانی اصلی فقط مربوط به آلودگی مقطعی نیست؛ بلکه احتمال تخریب بلندمدت اکوسیستم منطقه مطرح است. برخلاف آلودگی‌های سطحی که ممکن است طی چند هفته یا چند ماه پاک شوند، آسیب به مرجان‌ها و زیستگاه‌های حساس دریایی می‌تواند سال‌ها باقی بماند و حتی چرخه تولیدمثل برخی گونه‌ها را مختل کند.

شیدور؛ جزیره‌ای کوچک با اهمیتی بزرگ

لیدا آشتیانی، کارشناس محیط‌زیست،  جزئیات بیشتری از اهمیت اکولوژیک منطقه ارائه می‌دهد. او جزیره شیدور (مارو) را یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های حفاظت‌شده خلیج فارس توصیف می‌کند؛ جزیره‌ای که به‌ویژه به‌عنوان محل تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های دریایی و زیستگاه پرندگان مهاجر شناخته می‌شود.

آشتیانی با اشاره به اینکه سامانه‌های بین‌المللی نیز انباشت نفت خام در خط ساحلی و آسیب به حیات‌وحش را ثبت کرده‌اند، می‌گوید: «گزارش‌ها نشان‌دهنده خفگی و گرفتار شدن جانوران در آلودگی‌های نفتی است. گسترش این نوار سیاه در منطقه‌ای که محل حضور لاک‌پشت‌های پوزه‌عقابی و مرجان‌هاست، می‌تواند آثار بلندمدتی بر چرخه تولیدمثل این گونه‌ها بگذارد.»

او تأکید می‌کند که آلودگی در مناطق جزیره‌ای، به‌دلیل محدود بودن جریان آب، بسیار دیرتر تجزیه می‌شود و ممکن است سال‌ها در اکوسیستم باقی بماند: «این آلودگی می‌تواند سال‌ها بر مرجان‌ها، ماهیان، پرندگان و لاک‌پشت‌ها اثر مخرب بگذارد.»

کارشناسان محیط‌زیست می‌گویند در چنین مناطقی، حتی اگر لکه‌های سطحی نفت جمع‌آوری شود، مواد آلاینده می‌توانند در رسوبات دریایی باقی بمانند و به‌تدریج وارد زنجیره غذایی شوند؛ موضوعی که پیامدهای آن فقط محدود به حیات‌وحش نخواهد بود.

بحران فقط در شیدور نیست

در کنار بحران لاوان و شیدور، گزارش‌هایی از آلودگی نفتی در اطراف جزیره خارک نیز منتشر شده است. برخی رسانه‌ها منشأ این آلودگی را نشت از تأسیسات نفتی ایران دانسته‌اند، اما سازمان حفاظت محیط‌زیست این موضوع را رد کرده است.

به گفته سازمان محیط‌زیست، منشأ آلودگی مشاهده‌شده در اطراف خارک، «آب توازن آلوده یک نفتکش آسیب‌دیده» بوده و نشت مستقیمی از تأسیسات داخلی رخ نداده است.

با این حال، هم‌زمانی چند حادثه نفتی در خلیج فارس باعث شده نگرانی‌ها درباره شکنندگی زیرساخت‌های انرژی و آسیب‌پذیری اکوسیستم منطقه افزایش پیدا کند؛ به‌ویژه در شرایطی که بخش مهمی از اقتصاد و امنیت غذایی ساکنان جنوب ایران به سلامت این آب‌ها وابسته است.

زخمی که ممکن است سال‌ها بماند

اگرچه هنوز ابعاد دقیق خسارت‌های زیست‌محیطی حمله به لاوان مشخص نیست، اما آنچه تاکنون منتشر شده، تصویری نگران‌کننده از یکی از جدی‌ترین بحران‌های محیط‌زیستی سال‌های اخیر در خلیج فارس ترسیم می‌کند.

بحرانی که این بار نه نتیجه فرسودگی زیرساخت‌ها یا خطای صنعتی، بلکه محصول مستقیم جنگ است؛ جنگی که حالا رد آن نه‌فقط روی تأسیسات نفتی، بلکه بر بدن مرجان‌ها، لاک‌پشت‌ها و سواحل جنوبی ایران باقی مانده است.

گلایه از شهریه‌های سنگین و خدمات ناقص

یکی از مهم‌ترین اعتراض‌های والدین به وضعیت مدارس غیردولتی بازمی‌گردد. بسیاری از خانواده‌ها برای تحصیل فرزندان خود مبالغی تا حدود ۱۰۰ میلیون تومان پرداخت کرده‌اند، اما اکنون معتقدند بخشی از خدماتی که بابت آن هزینه کرده‌اند، عملاً ارائه نشده است.

اعتماد در تماس با بیش از ۱۰ مدرسه غیردولتی در تهران دریافته که «هیچ کدام توضیح روشنی ندادند که بخشی از شهریه یا حتی مبلغی که در ازای سرویس مدرسه در ماه‌هایی که کلاس‌ها به صورت آنلاین بوده پرداخت شده است، بازخواهد گشت یا نه.»

با این حال، مسئول یکی از مدارس غرب تهران به این روزنامه گفته است: «آموزش و پرورش به مدارس اعلام کرده که هزینه غذا و سرویس دانش‌آموزان باید برگردانده شود.»

برخی والدین نیز اعلام کرده‌اند که مدارس علاوه بر بازنگرداندن بخشی از هزینه‌ها، برای دریافت زودهنگام شهریه سال آینده نیز به خانواده‌ها فشار می‌آورند.

کلاس‌ها مدام قطع و وصل می‌شود

ساره، دانش‌آموز پایه نهم، از کیفیت پایین کلاس‌های مجازی گلایه دارد. او به اعتماد گفته است: «به ترتیب یک روز دانش‌آموزان وصل نمی‌شوند و روزی معلمان؛ برخی اوقات نه تنها بچه‌ها، که خود معلم‌های ما هم انگار خسته هستند و حوصله ندارند و به اجبار درس می‌دهند و در نهایت فضای کسالت‌آوری است.»

او همچنین توضیح داده که برای کلاس ورزش تنها یک ویدئو در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌گیرد و بسیاری از دانش‌آموزان انگیزه‌ای برای پیگیری آن ندارند.

پدر این دانش‌آموز نیز گفته است مدرسه با وجود برگزاری آنلاین کلاس‌ها، باقی‌مانده شهریه را برای صدور تأییدیه تحصیلی مطالبه کرده و خانواده ناچار به پرداخت آن شده است.

فرسودگی دانش‌آموزان و والدین

بخش دیگری از گزارش اعتماد به آثار روانی آموزش مجازی طولانی‌مدت اختصاص دارد. غزل، مادر یک دانش‌آموز، می‌گوید: «فرزند خود من از این طولانی شدن کلاس‌های درس به صورت آنلاین خسته است و به اجبار در کلاس‌ها شرکت می‌کند. تمرکزش بسیار کم است و دائم اینترنت قطع و وصل می‌شود.»

او اضافه می‌کند که حتی کلاس‌های جبرانی و فوق‌العاده نیز برای کودکان خسته‌کننده شده و دانش‌آموزان «با التماس و به اجبار والدین حضور پیدا می‌کنند.»

این وضعیت برای والدین شاغل نیز مشکلات فراوانی ایجاد کرده است. بسیاری از مادران ناچار شده‌اند بخشی از فعالیت حرفه‌ای خود را کنار بگذارند تا در ساعات برگزاری کلاس‌ها در کنار فرزندانشان باشند.

معلمان هم ناراضی‌اند

گلایه‌ها تنها به دانش‌آموزان و والدین محدود نمی‌شود. زهره، معلم پیش‌دبستانی یک مدرسه غیردولتی، به اعتماد گفته است که از زمان آغاز جنگ حقوق کامل دریافت نکرده و دریافتی او تقریباً نصف شده است.

در مقابل، برخی مدارس تأکید دارند که حقوق معلمان را به طور کامل پرداخت کرده‌اند و به همین دلیل امکان بازگرداندن بخشی از شهریه‌ها را ندارند. معاون یک مدرسه ابتدایی در غرب تهران نیز گفته است مدرسه برای جبران ضعف شبکه شاد، هزینه جداگانه‌ای برای استفاده از یک سامانه آموزشی پرداخت کرده و کلاس‌ها را در آن بستر برگزار می‌کند.

یکی از معلمان مدارس غیردولتی در گفت‌و‌گو با اعتماد تأکید کرده که شرایط فعلی حتی از دوران کرونا نیز دشوارتر شده است. او می‌گوید: «بچه‌ها خسته هستند و این روز‌ها که روز‌های پایانی سال است، احساس می‌کنم که همان بچه درسخوان‌ها هم کم آورده‌اند.»

به نوشته اعتماد، ادامه آموزش مجازی در شرایط جنگی، در کنار اختلال‌های اینترنتی، استرس‌های ناشی از ناامنی و ابهام درباره آینده، موجب شده بازدهی کلاس‌های آنلاین به شدت کاهش یابد؛ تا جایی که برخی والدین اکنون به فکر تشکیل گروه‌های آموزشی خانگی برای سال تحصیلی آینده افتاده‌اند.

گزارش در پایان با اشاره به وضعیت مبهم پیش روی دانش‌آموزان می‌نویسد: «دانش‌آموزانی که سال سختی را پشت سرگذاشتند، در سایه ابهام و سر و صدا و بمباران اضطرابی که از والدین و اطرافیان‌شان به آنها تزریق می‌شد، حتی نمی‌دانند برای سال آینده آموزشی چه در انتظارشان است.»