به گزارش اقتصادران، وقتی زلزلهای بزرگ شهری را ویران میکند، بازسازی به ضرورتی فوری برای بازگرداندن زندگی به جریان عادی تبدیل میشود. اما در شرایط جنگی، بازسازی فقط ترمیم ساختمانها نیست؛ بلکه تلاشی برای حفظ ثبات اجتماعی، بازگرداندن امید و ترمیم امنیت روانی جامعه است.
اکنون با آسیب دیدن حدود ۲۰ هزار واحد مسکونی و غیرنظامی در پی حملات اخیر، ایران با وضعیتی مواجه شده که از یک سو فشار سنگینی بر خانوادهها وارد کرده و از سوی دیگر میتواند به فرصتی برای تحول در شیوه ساختوساز کشور تبدیل شود. از دست رفتن خانه برای بسیاری از خانوادهها صرفاً نابودی یک سازه فیزیکی نیست. خانه برای بسیاری از مردم مهمترین دارایی زندگی و محل آرامش خانواده است.
به همین دلیل تخریب یا آسیب دیدن واحدهای مسکونی، علاوه بر خسارت اقتصادی، تبعات اجتماعی و روانی قابل توجهی نیز به همراه دارد. در چنین شرایطی، سرعت و کیفیت بازسازی اهمیت ویژهای پیدا میکند. هرچه بازگشت خانوادهها به خانههای خود سریعتر انجام شود، فشارهای روانی و اقتصادی نیز کاهش خواهد یافت. تجربههای گذشته نیز نشان داده است که تأخیر در بازسازی میتواند به تشدید مشکلات معیشتی و افزایش نارضایتی اجتماعی منجر شود. بر اساس اعلام سخنگوی جمعیت هلالاحمر، در جریان حملات اخیر حدود ۲۰ هزار واحد مسکونی و غیرنظامی دچار آسیب شدهاند. این رقم نشان میدهد که ابعاد خسارت وارد شده به بخش مسکن قابل توجه است و مدیریت بازسازی نیازمند برنامهریزی دقیق، تأمین منابع مالی و بسیج ظرفیتهای اجرایی کشور است. در چنین شرایطی، دولت ناگزیر است دو ماموریت مهم را بهطور همزمان دنبال کند: نخست تأمین اسکان موقت برای خانوارهای آسیبدیده و دوم آغاز فرآیند بازسازی واحدهای تخریبشده. در ساختار اجرایی کشور، وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولی سیاستگذاری حوزه مسکن، نقش اصلی در مدیریت این فرآیند دارد. در کنار آن، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی نیز به دلیل تجربههای گسترده در بازسازی مناطق زلزلهزده، یکی از مهمترین نهادهای اجرایی در این حوزه به شمار میرود.
چالش مستأجران
به همین دلیل کارشناسان حوزه مسکن تأکید میکنند که دولت باید با طراحی یک برنامه جامع، علاوه بر تأمین اسکان موقت، مسیر بازسازی را نیز به صورت سازمانیافته و سریع پیش ببرد.
رکود بازار مسکن در شرایط جنگی
در همین زمینه فرشید ایلاتی، کارشناس ارشد بازار مسکن، معتقد است که بازار مسکن در حال حاضر همچنان با رکود تقاضا مواجه است. به گفته او، این رکود که در ماههای گذشته نیز وجود داشت، در شرایط فعلی ادامه یافته و بسیاری از معاملات در بازار مسکن با کاهش چشمگیر روبهرو شده است. ایلاتی همچنین به برخی انتقادها از عملکرد وزارت راه و شهرسازی در حوزه مسکن اشاره میکند. با این حال او تأکید دارد که در شرایط فعلی اولویت اصلی دولت باید بازسازی مناطق آسیبدیده باشد.
به گفته این کارشناس، اگر منابع مالی برای اجرای طرحهای مسکن در اختیار دولت قرار دارد، بهتر است در شرایط فعلی ابتدا برای بازسازی مناطق آسیبدیده و بازگرداندن چهره شهرها به وضعیت عادی استفاده شود و پس از پایان جنگ تمرکز دوباره بر پروژههای بزرگ مسکن افزایش یابد.
با وجود تمام دشواریها، برخی کارشناسان معتقدند که این بحران میتواند فرصتی برای تحول در صنعت ساختمان کشور باشد. ایلاتی در این باره میگوید بازسازی واحدهای تخریبشده میتواند به بستری برای توسعه صنعتیسازی مسکن در کشور تبدیل شود. در مدل صنعتیسازی، ساختمانها به روشهای سنتی و زمانبر ساخته نمیشوند. در عوض بخش زیادی از اجزای ساختمان در کارخانه تولید شده و سپس در محل پروژه نصب میشوند. این روش که در بسیاری از کشورهای پیشرفته استفاده میشود، میتواند زمان ساخت را بهطور قابل توجهی کاهش دهد و هزینههای اجرایی را نیز کنترل کند.
خانههای پیشساخته؛ راهی برای سرعت
یکی از مهمترین ابزارهای صنعتیسازی مسکن، استفاده از خانههای پیشساخته است. در این روش، قطعات مختلف ساختمان مانند دیوارها، سقفها و اسکلت سازه در کارخانه تولید شده و سپس در محل پروژه به سرعت مونتاژ میشوند. در این مدل حتی امکان استفاده از سیستمهای اتصال پیچ و مهرهای نیز وجود دارد که فرآیند نصب را بسیار سریعتر میکند. به گفته کارشناسان، استفاده از این روشها میتواند زمان ساخت واحدهای مسکونی را بهشدت کاهش دهد و امکان تحویل سریعتر خانهها به خانوادههای آسیبدیده را فراهم کند.
از سوی دیگر، پروژه بازسازی حدود ۲۰ هزار واحد مسکونی میتواند ظرفیت قابل توجهی برای فعال شدن کارخانههای تولید قطعات پیشساخته در کشور ایجاد کند.
نقش بخش خصوصی
کارشناسان تأکید میکنند که دولت به تنهایی قادر به اجرای چنین پروژه بزرگی نیست و مشارکت بخش خصوصی در این زمینه اهمیت زیادی دارد. در صورتی که وزارت راه و شهرسازی بتواند با انجمنهای تخصصی و شرکتهای فعال در حوزه فناوری ساختمان همکاری کند، امکان استفاده گسترده از فناوریهای نوین در پروژههای بازسازی فراهم خواهد شد. این همکاری میتواند به ایجاد یک تجربه ملی در حوزه صنعتیسازی مسکن تبدیل شود؛ تجربهای که در آینده نیز برای حل بحران کمبود مسکن در کشور قابل استفاده خواهد بود.
بازسازی و تابآوری اجتماعی
بازسازی؛ پروژهای فراتر از عمران
بازسازی مناطق آسیبدیده از جنگ تنها یک پروژه عمرانی ساده نیست. این فرآیند ابعاد اقتصادی، اجتماعی و حتی روانی گستردهای دارد و میتواند بر زندگی هزاران خانواده تأثیر بگذارد. اگر این پروژه با برنامهریزی دقیق، مدیریت یکپارچه و استفاده از فناوریهای نوین همراه شود، میتواند علاوه بر جبران خسارتها، نقطه عطفی در تحول صنعت ساختمان کشور نیز باشد.
به بیان دیگر، همانگونه که برخی کارشناسان تأکید میکنند، بازسازی خانههای آسیبدیده میتواند نمونهای از تبدیل یک تهدید بزرگ به فرصتی برای نوسازی الگوی ساختوساز در ایران باشد؛ فرصتی که اگر به درستی مدیریت شود، نه تنها شهرهای آسیبدیده را دوباره خواهد ساخت، بلکه مسیر آینده صنعت ساختمان را نیز تغییر خواهد داد.
دیدگاهتان را بنویسید