عقب‌ماندگی سه غول خودروسازی ایران در تولید / آمار و ارقام کجا و اهداف کجا؟!

از جمله دلایل اصلی این عقب‌ماندگی می‌توان به مشکلات تأمین قطعات، نوسانات نقدینگی و سرمایه در گردش، توقف یا کاهش تولید در خطوط مونتاژ، محدودیت‌های مالی و مدیریتی، قیمت‌گذاری دستوری، ضعف بهره‌وری در شرکت‌ها و ناهماهنگی میان سیاست‌های حمایتی دولت و نیاز واقعی بازار اشاره کرد.

بررسی آمارهای منتشرشده در سامانه کدال نشان می‌دهد که مجموع تولید خودروهای سواری در هشت‌ماه نخست سال جاری به ۵۲۸ هزار و ۵۳ دستگاه رسیده است؛ رقمی که ضمن ثبت کاهش ۶.۴ درصدی نسبت به سال گذشته، فاصله‌ای چشمگیر با اهداف از پیش تعیین‌شده برای صنعت خودرو دارد. بر اساس سند «اهداف و سیاست‌های توسعه صنعت خودرو در افق ۱۴۰۴»، قرار بود تولید سالانه خودروهای سبک به ۳ میلیون دستگاه برسد.

اما عملکرد فعلی و روند نزولی تولید در دو خودروساز بزرگ نشان می‌دهد که صنعت خودرو همچنان از تحقق این هدف فاصله زیادی دارد.

رشد ایران‌خودرو به‌تنهایی قادر به جبران افت شدید سایپا و پارس‌خودرو نیست و برآیند عملکرد سه شرکت، تصویری از عدم انطباق وضعیت فعلی با اهداف راهبردی را ترسیم می‌کند.

این شکاف میان هدف و عملکرد، بیانگر چالش‌های ساختاری، محدودیت‌های تولید و بی‌ثباتی سیاست‌گذاری در این صنعت است؛ مسائلی که در صورت تداوم، تحقق اهداف توسعه‌ای را بیش از پیش دور از دسترس خواهد کرد.

ایران‌خودرو در هشت‌ماه نخست سال جاری توانسته ۳۷۷ هزار و ۷۸۱ دستگاه خودرو تولید کند؛ در حالی که در مدت مشابه سال گذشته این رقم ۳۲۷ هزار و ۴۵ دستگاه بود. این عملکرد به معنای رشد ۱۵.۵ درصدی و افزایش بیش از ۵۰ هزار دستگاه است. در جزییات تولید، پژو ۲۰۷ با ۱۱۳ هزار و ۸۳ دستگاه تقریباً بدون تغییر باقی مانده و کاهش اندک ۰.۴ درصدی را ثبت کرده است.  سورن با تولید ۹۹ هزار و ۱۹۵ دستگاه رشد چشمگیر ۳۸.۷ درصدی داشته و دنا نیز با ۶۱ هزار و ۹۷۱ دستگاه رشد ۶.۸ درصدی را تجربه کرده است. رانا با تولید ۱۱ هزار و ۷۸۴ دستگاه رشد ۵ درصدی داشته و هایما با ۱۵ هزار و ۴۰ دستگاه جهش ۵۵.۲ درصدی را ثبت کرده است.

تارا نیز با تولید ۵۸ هزار و ۷۷۴ دستگاه رشد ۳۳.۵ درصدی داشته است. در کنار این محصولات، خودروهای ناقص با ۳ هزار و ۷۶ دستگاه و دیگر محصولات با ۱۷ هزار و ۷۳۱ دستگاه در آمار تولید ایران‌خودرو دیده می‌شوند.

در مقابل، سایپا با افتی محسوس مواجه شده است. این شرکت طی هشت‌ماه نخست امسال تنها ۱۱۰ هزار و ۵۰۲ دستگاه خودرو تولید کرده؛ در حالی که سال گذشته در همین بازه زمانی ۱۶۸ هزار و ۹۵۱ دستگاه تولید داشت.

این کاهش معادل ۳۴.۶ درصد است. خانواده X۲۰۰ با تولید ۸۹ هزار و ۳۲۳ دستگاه کاهش ۳۴.۱ درصدی را ثبت کرده و شاهین نیز با تولید ۲۱ هزار و ۱۷۴ دستگاه افت ۳۶.۵ درصدی داشته است. محصول جدید آریا اتومات نیز تنها با تولید ۵ دستگاه در آمار دیده می‌شود.

این شرکت خودرویی در مدت مشابه سال گذشته بیشترین تولید خودرو را در گروه ۲۰۰ X   (تیبا، کوئیک، ساینا) با ۱۳۵ هزار دستگاه داشت. امسال فروش این شرکت ۱۲۹ هزار و ۷۲۰ دستگاه با کاهش ۳۹.۴ درصدی بوده، یعنی ۸۴ هزار و ۴۸۵ دستگاه خودرو کمتر تولید کرده و به فروش رسانده است.

پارس‌خودرو نیز شرایطی مشابه دارد. این شرکت در هشت‌ماه ابتدایی سال جاری ۳۹ هزار و ۷۷۵ دستگاه خودرو تولید کرده؛ در حالی که سال گذشته در همین مدت ۶۸ هزار و ۴۳ دستگاه تولید داشت. کاهش تولید پارس‌خودرو به ۴۱.۵ درصد رسیده است.

در جزییات، گروه Q۲۰۰ با تولید ۲۹ هزار و ۹۸۶ دستگاه افت ۳۱.۳ درصدی داشته و سهند با تولید ۹ هزار و ۷۳۳ دستگاه کاهش ۶.۹ درصدی را ثبت کرده است. پارس نوآ تنها ۵۶ دستگاه تولید داشته و تولید کوئیک معمولی و ساینا S به‌طور کامل متوقف شده است.

بررسی روند ماهانه نیز نشان‌دهنده نوسان و بی‌ثباتی در تولید است. در آبان‌ماه، تولید خودروهای سواری به ۷۲ هزار و ۵۲۲ دستگاه رسید که نسبت به مهرماه (۷۵ هزار و ۷۳۵ دستگاه) کاهش ۴.۲ درصدی را نشان می‌دهد. ایران‌خودرو در این ماه با تولید ۵۸ هزار و ۳۳۷ دستگاه رشد ۴.۶ درصدی نسبت به مهر داشت، اما سایپا با تولید ۱۱ هزار و ۳۲۰ دستگاه کاهش ۲۲.۴ درصدی را تجربه کرد و پارس‌خودرو نیز با تولید تنها ۲ هزار و ۸۶۵ دستگاه افت سنگین ۴۶.۷ درصدی را ثبت کرد.

 دلایل عقب ماندگی تولید چیست؟ 

از جمله دلایل اصلی این عقب‌ماندگی می‌توان به مشکلات تأمین قطعات، نوسانات نقدینگی و سرمایه در گردش، توقف یا کاهش تولید در خطوط مونتاژ، محدودیت‌های مالی و مدیریتی، قیمت‌گذاری دستوری، ضعف بهره‌وری در شرکت‌ها و ناهماهنگی میان سیاست‌های حمایتی دولت و نیاز واقعی بازار اشاره کرد. ادامه این روند، ضرورت بازنگری در سیاست‌ها، اصلاح ساختار تولید و مدیریت بهتر منابع را بیش از پیش برجسته می‌سازد.