به گزارش اقتصادران، بازار جهانی نفت در حالی با عبور قیمت برنت از مرز ۱۲۶دلار وارد یکی از پرتنشترین مقاطع چهار سال اخیر شده است که دونالد ترامپ، رییسجمهور آمریکا، طی هفتههای اخیر مجموعهای از ابزارهای سیاسی، روانی و اجرایی را برای مهار رشد قیمتها بهکار گرفته؛ از سیگنالدهی رسانهای و فشار بر متحدان منطقهای گرفته تا اعلام آزادسازی بخشی از ذخایر استراتژیک نفت. با این حال دادههای بازار انرژی و ارزیابی نهادهای بینالمللی نشان میدهد تداوم محاصره دریایی ایران و بسته ماندن مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز خطر شوک رکودتورمی را افزایش داده است.
بازار نفت پس از شکست مذاکرات ایران و آمریکا در پاکستان، یکسره و بی وقفه تا روز پنجشنبه ۱۰ اردیبهشت به صعود ادامه داد تا جایی که قیمت نفت در معاملات روز پنجشنبه بهدنبال تشدید ابهامها درباره آینده تردد نفتکشها در خلیج فارس با یک جهش تازه و رشدی بیش از ۷درصد از مرز ۱۲۶دلار عبور کرد. سطحی که بالاترین قیمت ثبتشده از سال۲۰۲۲ به اینسو محسوب میشود. همزمان نفتخام وستتگزاس اینترمدیت نیز تا ۱۱۰.۳۱ دلار افزایش یافت و سپس با تعدیل نسبی بازار به حدود ۱۰۹دلار عقب نشست. این نوسانات شدید که بنا به گفته کارشناسان نشاندهنده بازگشت ریسک ژئوپلیتیکی به مرکز تعیین قیمت در بازار جهانی نفت است، وقتی شدت گرفت که ترامپ از احتمال تمدید محاصره بنادر ایران و بررسی گزینههای جدید فشار اقتصادی علیه تهران خبر داد.
رییسجمهور آمریکا اواخر هفته گذشته در دیدار با مدیران صنعت نفت در کاخ سفید این محاصره را ابزاری موثر برای اعمال فشار اقتصادی توصیف کرده بود؛ موضعی که بلافاصله به افزایش انتظارات تورمی در بازار انرژی انجامید.
در همین حال گزارشهایی منتشر شد که نشان میداد واشنگتن منتظر دریافت ارزیابی جدید دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، درباره گزینههای احتمالی در قبال ایران است. با این حال عامل اصلی نگرانی بازار، نه صرفا تصمیمات سیاسی واشنگتن بلکه اختلال واقعی در جریان عرضه نفت از تنگه هرمز باقی مانده است.
این گذرگاه حیاتی بهطور معمول حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز مایع را در خود جای میدهد و براساس اعلام آژانس بینالمللی انرژی، از آغاز درگیریها در ۲۸فوریه، حدود ۱۳میلیون بشکه در روز از جریان عبوری نفت در این مسیر مختل شده است؛ رقمی که نشان میدهد بازار جهانی انرژی با یکی از بزرگترین اختلالهای لجستیکی چند دهه اخیر مواجه شده است.
توئیتدرمانی نفتی
ترامپ طی هفتههای اخیر بارها اعلام کرده خروج امارات از اوپک میتواند به کاهش قیمت سوخت کمک کند؛ ادعایی که بیشتر جنبه روانی داشت تا اثر واقعی بر توازن عرضه جهانی. امارات اعلام کرده خروج رسمی خود از اوپک و اوپکپلاس از اول مه۲۰۲۶ اجرایی میشود؛ تصمیمی که واشنگتن آن را نشانهای از افزایش ظرفیت عرضه در آینده ارزیابی میکند.
با این حال تحلیلگران بازار انرژی معتقدند چنین تحولات نهادی در کوتاهمدت اثر مستقیمی بر جریان واقعی نفت ندارند و نمیتوانند جایگزین ظرفیت از دسترفته عبور نفت از تنگه هرمز شوند.
در واقع بازار نفت بیش از هر زمان دیگری به تفاوت میان «انتظارات کاغذی» و «واقعیت فیزیکی جریان عرضه» حساس شده است. افزایش قیمتها نشان میدهد معاملهگران اکنون بیش از گذشته به اختلال واقعی در مسیرهای حملونقل انرژی توجه دارند، نه صرفا پیامهای سیاسی دولتها.
ابزار واقعی یا اقدام نمادین؟
یکی دیگر از ابزارهای واشنگتن برای مهار قیمت نفت، اعلام آزادسازی ۵/۹۲میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک نفت آمریکا بود؛ اقدامی که باعث شد قیمت نفت از حدود ۱۲۲دلار به ۱۱۱دلار کاهش یابد اما بررسی جزئیات این تصمیم نشان میدهد این اقدام در واقع عرضه جدیدی به بازار اضافه نکرده است.براساس اعلام وزارت انرژی آمریکا، این حجم نفت بخشی از برنامه قبلا اعلامشده ۱۷۲میلیون بشکهای است که در قالب طرح «مبادله» یا Exchange اجرا میشود. در این سازوکار، نفت به شرکتهای انرژی قرض داده میشود و آنها موظفند در آینده همان مقدار نفت را بههمراه سود مشخص به دولت بازگردانند.
بنابراین این اقدام نه فروش ذخایر استراتژیک محسوب میشود و نه افزایش پایدار عرضه جهانی نفت. هدف اصلی آن، افزایش سریع نقدینگی نفتی در بازار بدون تحمیل هزینه بودجهای به دولت آمریکا عنوان شده است.
تحلیلگران معتقدند اجرای این مرحله از طرح مبادله، واکنشی مستقیم به اختلال در جریان نفت عبوری از تنگه هرمز بوده است؛ نشانهای از آنکه واشنگتن بهخوبی از محدود بودن ابزارهای خود برای کنترل بازار آگاه است.
اقتصاد جهانی در آستانه شوک رکودتورمی
در حالی که قیمت نفت طی هفتههای اخیر به محدوده ۱۲۵دلار نزدیک شده، نشریه اکونومیست هشدار داده بازار هنوز اثر واقعی کاهش عرضه جهانی را در قیمتها منعکس نکرده است. این نشریه برآورد کرده برای جبران کاهش حدود ۱۴میلیون بشکهای عرضه جهانی، قیمت نفت باید به بیش از ۱۵۰ دلار در هر بشکه برسد.
به بیان دیگر حتی قیمتهای فعلی نیز هنوز تصویر کاملی از شدت بحران عرضه ارائه نمیکنند.
روری جانستون، پژوهشگر بازار نفت نیز معتقد است فاصله زیاد واشنگتن و تهران برای دستیابی به توافق پایدار، امیدها به بازگشایی سریع تنگه هرمز را کاهش داده است. به گفته او، همین بنبست باعث شده توجه بازار دوباره به کاهش ذخایر جهانی نفت خام جلب شود؛ موضوعی که میتواند فشارهای تورمی را تشدید کند و برنامه بانکهای مرکزی برای کاهش نرخ بهره را به تعویق بیندازد.
این مساله تنها به بازار انرژی محدود نمیشود. کمبود سوخت جت پیشتر باعث شده برخی شرکتهای هواپیمایی کاهش پروازهای تابستانی را در دستور کار قرار دهند؛ نشانهای از انتقال مستقیم بحران انرژی به بخش حملونقل جهانی.جیم رید، اقتصاددان دویچهبانک نیز هشدار داده ادامه بسته ماندن مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز میتواند خطر وقوع یک شوک رکودتورمی طولانیمدت در اقتصاد جهانی را افزایش دهد؛ سناریویی که یادآور شوکهای نفتی دهه۱۹۷۰ است.
در چنین شرایطی اقدامات کوتاهمدت آمریکا برای مهار قیمت نفت بیش از آنکه بتواند مسیر بازار را تغییر دهد، نقش مدیریت انتظارات را ایفا میکند. واقعیت این است که بازار جهانی انرژی بیش از هر زمان دیگری به امنیت مسیرهای دریایی خلیج فارس وابسته شده و هرگونه تداوم اختلال در تنگه هرمز میتواند اثراتی فراتر از کنترل سیاستگذاران داشته باشد.به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند اگر محاصره دریایی ایران ادامه یابد و عبور نفتکشها از تنگه هرمز همچنان محدود بماند، اقتصاد جهانی ناگزیر با موج تازهای از تورم انرژی، کاهش رشد اقتصادی و افزایش نااطمینانی مالی مواجه خواهد شد؛ شرایطی که حتی آزادسازی ذخایر استراتژیک یا فشار سیاسی بر تولیدکنندگان نفت نیز قادر به مهار کامل آن نخواهد بود.
دیدگاهتان را بنویسید