به گزارش اقتصادران، در نخستین ساعات روز جمعه شاهد آغاز جنگ میان اسراییل و ایران بودیم که تا این لحظه ایران واکنشهای بسیار جدی به این موضوع نشان داده است. همین موضوع باعث شد که سخنگوی دولت اعلام کند که فعلا بازار سهام تعطیل است. بسیاری از کارشناسان از این موضوع استقبال میکنند و عقیده دارند که در اینچنین شرایطی سرمایههای مردم حفظ میشود و برخی دیگر از کارشناسان عقیده دارند که در شرایط جنگی باید بازارها قابلیت نقدشوندگی داشته باشد و بسته شدن بورس منطقی نیست. تعطیلی بورس تهران از دو بعد قابل بررسی است اما جنگ تبعات روانی بسیاری برای مردم در پی دارد. بار دیگر شوک به بازار سهام رسید و باعث شد که سرمایهگذاران ازنظر روانی تحت تاثیر قرار بگیرند. شوکی که طی آن واکنش احساسی معاملهگران خرد، روند معاملات و شاخصها را بهشدت تحت پرسش قرار داد. بازارهای سرمایهگذاری تحت تاثیر فشارهای روانی تغییر مسیر میدهند و به نوعی به سمت و سوی زیانسازی قدم بر میدارند. درحال حاضر اغلب بورسهای دنیا از جمله بورس اسراییل سرخ پوش هستند و شرایط بسیاری بدی را تجربه میکنند اما بازار سهام در ایران تعطیل است. با انتشار اولین اخبار از تحرکات نظامی و احتمال گسترش درگیری، جریان معاملات بورس به سرعت وارد وضعیت قرمز شد. معاملهگران خرد به عنوان اولین گروه واکنشدهنده، معمولاً پیش از هر گروه دیگر با احساس اضطراب و ترس، به صفهای فروش هجوم میآورند.این موج فروش منجر به ریزش قیمتها، تشکیل صفهای فروش سنگین و رکوردشکنی ارزش معاملات در نمادهای بزرگ میشود. طی روزهای اخیر، حتی نمادهایی که ذاتاً ارتباط مستقیمی با تحولات سیاسی-نظامی ندارند، صرفاً تحت تأثیر فضای روانی بازار وارد دور باطل عرضه میشوند.
رفتار گلهای در بازارها
در بازارهای بحرانزده، پدیده رفتار گلهای (Herding) به ضوح قابل مشاهده است. معاملهگران خرد اغلب با مشاهده تصمیمات دیگران و بدون بررسی دقیق وضعیت بنیادی سهام، اقدام به فروش یا خرید افراطی میکنند. اصطلاح “FOMO ” (ترس از عقبماندن از موج خروج یا ورود) در این شرایط نقش بسیار مهمی در تصمیمگیری سرمایهگذاران دارد؛ وقتی عدهای فروش را آغاز میکنند، گروه بعدی برای جا نماندن، با فروش هیجانی همراه میشوند. نتیجه، افتهای سنگینتر، تشدید فشار فروش و حتی تشکیل صفهای فروش در نمادهای بنیادی بازار است و در نهایت بازار بدون دلیل اقتصادی سقوط میکند.
این رفتار نه فقط بازیگران کوچک بلکه گاهی فعالان بازار را نیز دچار خطاهای تصمیمگیری و زیان سنگین میکند؛ زیرا در فضای ناامنی روانی، برخی سرخط را به هر قیمتی میفروشند و چرخش نقدینگی به سمت بازارهای کمریسکترشدت میگیرد.
بازار تحت تاثیر شایعه و ترس
یکی از عوامل مهم اثرگذار بر بازار سرمایه، نقش شایعات و اخبار غیررسمی است. حضور شبکههای باعث میشود اخبار تاییدنشده با سرعت منتشر و فضای بازار را مسموم کند. معاملهگران خرد به دلیل فقدان دسترسی به اطلاعات تخصصییا تحلیلی، بیشتر تحت تاثیر موج شایعات قرار میگیرند و به نوعی براساس شایعاتی که در صفحات اجتماعی وجود دارد معاملات خود را انجام میدهند. در این شرایط، واهمه اخبار منفی یا انتشار شایعات مربوط به تعطیلی بورس، افزایش دامنه نوسان منفی یا تصمیمات جدید سیاستگذاری، ریشه اصلی بسیاری از رفتارهای هیجانی است. این فضای پرشایعه، بازار را وارد سیکل باطلی از بیاعتمادی و ترس میکند، که محصول آن نقدشوندگی پایین و گیر کردن معاملهگران در صفهای فروش ممتد است. البته نباید در شرایط مساله بیاعتمادی را نادیده گرفت در چنین شرایطی بیاعتمادی به یک رکن اساسی در بازار تبدیل میشود و باعث میشود که شرایط تغییر کند و آرام آرم سرمایهها از بورس خارج شود.
تکرار تجربه
واکنش معاملهگران خرد به اخبار جنگی بیسابقه نیست و پیش از این نیز در شرایط جنگی یا شرایط خاص شاهد واکنش سرمایهگذاران نسبت به شرایط بودهایم. نمونه بارز آن، دوران آغاز جنگ ایران و عراق (دهه ۶۰)، بحرانهای سیاسی سال ۱۳۸۸ و دوران تشدید تحریمهای بینالمللی است. هر بار که کشور با بحران نظامییا تحریم مواجه شده، موج اولیه خروج سرمایه خرد به چشم خورده است. در دوره جنگ ایران و عراق، بورس تهران در ابتدا با ریزشهای سنگین مواجه شد اما با فروکش کردن هیجانات و مشخص شدن روند ثبات نسبی، بخش زیادی از سرمایههای خارج شده بازگشت. تحلیل دادههای تاریخی نشان میدهد، موجهای فروش احساسی بهطور میانگین۲ تا ۴ هفته بازار را ملتهب نگاه میدارد ولی در صورت کنترل تحولات و شفافسازی سیاستگذار، جو برگشتی تدریجی اتفاق میافتد. البته در آن دوره بازار سهام به صورت طولانی مدت تعطیل شد و برخی از کارشناسان عقیده دارند که ممکن است در شرایط کنونی نیز بورس تهران تعطیل شود.
بررسیها نشان میدهد که بیش از ۶۰ درصد فعالان حقیقی بازار سرمایه، اخبار را ابتدا از رسانههای اجتماعی پیگیری میکنند و سپس سایتهای رسمی مانند کدال و بورسپرس را بررسی میکنند. در شرایط جنگی، اخبار ضدونقیض و تاییدنشده روی کانالها و پیجهای بورسی، منجر به چندبرابر شدن ضریب هیجان میشود. از سوی دیگر، پوشش رسانههای رسمی نیز گاهی حالت هشدار و اضطراب را به جامعه سهامداری منتقل میکند – به خصوص اگر پیامهای غیرمدیریتی از سوی برخی مسوولان منتشر شود یا رسانههای خارجی با برجستهسازی اخبار بحرانی و تحقیرآمیز، فضای نااطمینانی را تشدید کنند.
نقش سیاستگذار در بازار سهام
در عملکرد سازمان بورس و نهادهای ناظر، نحوه مدیریت اخبار اهمیت فراوانی دارد. در بسیاری موارد، تأخیریا ابهام در اطلاعرسانی، باعث تشدید نگرانی و تصمیمات هیجانی معاملهگران خرد شده است. ابزارهایی مانند توقف موقت معاملات، کاهش یا حذف دامنه نوسان، یا حتی اعلام تعطیلیهای کوتاهمدت، در صورت اجرای درست با هدف حفظ سلامت بازار و آرامش روانی استفاده میشوند. با این حال، نمونههایی از رفتارهای سیاستگذارانه ضعیف نیز وجود داشته که خود به موج شایعات و اضطراب جمعی دامن زده است؛ از جمله انتشار پیامهای ناقص یا دوپهلو درباره آینده بازار. در چنین فضاهایی، توصیه تحلیلگران باتجربه به معاملهگران خرد عبارت است از:
عدم فروش هیجانی و خروج گروهی: در بیشتر مواقع فروش در نقطه اوج ترس منجر به قفلشدن ضرر و خروج نقدینگی با قیمت پایین خواهد شد.
بررسی شرایط بنیادی سهمها: بسیاری از شرکتهای صادراتمحور یا حتی ریالی بازار در میانمدت و بلندمدت، اساساً تأثیر مستقیمی از اخبار جنگی نمیگیرندیا حتی فرصت پیدا میکنند.
دورشدن موقت از فضای شایعه و پیجهای هیجانی: مطالعه تحلیلهای رسمی و مشاوره با نهادهای تخصصی، به جای پیروی از جو گروههای غیرحرفهای در شبکههای اجتماعی.
توجه به مصوبات و اطلاعیههای رسمی سازمان بورس: ثبت اطلاعیههای فوری درباره تعطیلی بازار یا تعیین دامنههای جدید نوسان، میتواند از شدت اضطراب بازار بکاهد.
قرار گرفتن بورس در تقاطع اخبار سیاسی و تهدیدهای جنگی، همواره سایهای سنگین بر سر سرمایهگذاران خرد انداخته است. مهمترین پیامد، ایجاد فضای اضطراب دستهجمعی، فراگیری صفهای فروش و خروج نقدینگی از بازار سرمایه است که عمدتاً از ترس نشأت میگیرد و کمتر ریشهدر تحلیلهای بنیادی دارد و در نهایت این ترس تبدیل به یک بیاعتمادی بزرگ نسبت به بازار میشود. تجربه ثابت کرده که این دورانها، گرچه پرریسک و زیانآورند، اما پایانپذیرند و غالباً پس از فروکشکردن تب اخبار، بازار به تعادل بازمیگردد. اصل مدیریت هیجان و اعتماد به اطلاعات و نهادهای رسمی، کلید عبور از این بحران برای معاملهگران خرد محسوب میشود. کارشناسان بورسی معتقدند آینده بازار نه توسط اخبار کوتاهمدت، بلکه براساس واقعیتهای بنیادی و تصمیمات عقلانی شکل میگیرد. به همین دلیل، معاملهگران خرد باید با تقویت سواد بورسی، دوری از شایعات و تکیه بر تحلیل علمی، مسیر بهتری برای عبور از توفان هیجانات روانی ترسیم کنند.
دیدگاهتان را بنویسید