به گزارش اقتصادران، در حالی که بیش از دو ماه از محدودیت گسترده اینترنت در ایران میگذرد، حالا حتی مقامهای وزارت ارتباطات هم از ناتوانی در تعیین زمان بازگشایی سخن میگویند؛ وضعیتی که شکاف میان روایت رسمی و واقعیت زندگی دیجیتال مردم را عمیقتر از همیشه کرده است. احسان چیتساز، معاون وزیر ارتباطات، میگوید زیرساختها برای اتصال مجدد آمادهاند اما تصمیم نهایی در اختیار نهادهای امنیتی است؛ اظهارنظری که عملاً تأیید میکند وزارت ارتباطات، با وجود تمام وعدهها درباره «حق دسترسی آزاد»، اختیار چندانی بر وضعیت اینترنت ندارد. همزمان آمار خسارتهای چندصد میلیون دلاری، زیان اپراتورها، رکود اقتصاد دیجیتال و گسترش اینترنت پرو، تصویری از بحرانی را ترسیم میکند که دیگر فقط یک اختلال فنی نیست؛ بلکه به یکی از جدیترین چالشهای اجتماعی، اقتصادی و حتی حکمرانی دیجیتال در کشور تبدیل شده است.
احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزیر ارتباطات، در نشست خبری «آسیبهای واردشده به اقتصاد دیجیتال در جنگ رمضان»، که در این وزارتخانه برگزار شد، ضمن تشریح زیانهای مختلفی که حوزه اقتصاد دیجیتال از قطعی جنگ و قطعی اینترنت دیده، به موضوع قطعی دسترسی مردم به اینترنت و همچنین طرح اینترنت پرو اشاره کرد. او در پاسخ به سوال زومیت در خصوص زمان بازگشایی اینترنت صرفا ابراز امیدواری کرد که نهادهای تصمیمگیرنده در این خصوص (بهطور مشخص شورای عالی امنیت ملی) دستور بازگشایی اینترنت را صادر کنند.
معاون وزیر ارتباطات هیچ تخمینی از زمان بازگشایی اینترنت ندارد و صرفا میگوید زیرساختها برای اتصال مجدد آماده است اما در مورد زمان اتصال صرفا شورای عالی امنیت ملی تصمیمگیرنده است: سطوح امنیتی کشور را ما تعیین نمیکنیم؛ ما متولی فراهم کردن زیرساخت ارتباطی هستیم که در حال حاضر این زیرساخت وجود دارد و به محض اینکه امنیت برقرار شود زیرساخت آماده است و اینترنت وصل میشود. او معتقد است که سیاست قطع اینترنت فقط برای بازههای زمانی کوتاه میتواند کمککننده باشد اما برای مدت طولانی تبعات بسیار زیادی دارد: «قطع اینترنت در طولانیمدت ایجادکننده تهدیدهای امنیتی است و میتواند پیامدهای منفی مختلفی داشته باشد. در واقع، قطع اینترنت برای یک مدت طولانی بیشتر یک اقدام ضدامنیتی است تا امنیتی. برای مثال، به محض اینکه اینترنت برقرار شود حتی یک سری کاربر مبتدی هم میتوانند زیرساختهای ما را مورد حمله قرار دهند.»
خسارت ۳۳۵ میلیون دلاری حوزه فاوا در جنگ
همین حالا هم جنگ و قطعی اینترنت مجموعا خسارتهای زیادی به بخشهای مختلف حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات وارد کرده است: حوزه فاوا در ۴۰ روز جنگ آسیبهای متعددی دیده است. بیش از ۵۰۰ سایت ارتباطی کشور در جریان جنگ رمضان مورد حمله دشمن قرار گرفت و جزایر ما بهصورت مداوم ارتباطشان قطع شد و به سرعت ارتباط برقرار میشد تا پایداری شبکه حفظ شود. جنگ خسارتهای متعددی به بار آورد. از یک سو حملات موشکی و چالشهایی که ایجاد کرده بود و زیرساختهای فضایی ما مورد حمله قرار گرفتند. به گفته معاون وزیر ارتباطات، ۴۲.۶ همت خسارت بخش دولتی در جنگ بوده و در بخش غیردولتی نیز خسارتها ۸.۴ همت برآورد شده است. چیتساز در خصوص مجموع این خسارتها میگوید: «۳۳۵ میلیون دلار خسارت مستقیم بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات بود. این بهجز خسارتهایی بود که بهواسطه قطعی اینترنت ایجاد شد.»
۶،۴ هزار میلیارد تومان؛ زیان اپراتورها از قطعی اینترنت
معاون وزیر ارتباطات در ادامه برآوردی از خسارتهای واردشده به اقتصاد دیجیتال ناشی از قطع اینترنت بینالملل در ۴۰ روز جنگ نیز ارایه کرد: ۶.۴ همت همت عدمالنفع و کاهش درآمد مستقیم برای مخابرات بود و در بخش پست هم آسیب ۰.۷۸۶هزار میلیارد تومانی داشتیم. در بخش لجستیک ۱.۹ همت خسارت ثبت شد و آسیب واردشده به حوزه تجارت الکترونیک نیز ۲.۳ همت برآورد شده است. همچنین، کسبوکارهای بزرگمقیاس نیز ۵.۵ همت خسارت مستقیم دیدهاند. بنابراین، ۱۶.۳۲ همت مجموع عدمالنفع بخش اقتصاد دیجیتال ناشی از قطعی اینترنت بینالملل بوده است. حکمیخواه، مدیرکل تامین منابع و سرمایهگذاری وزارت ارتباطات نیز زیان وارده به اپراتورها را اعلام کرد: «ارقام و اعداد در این بخش دقیقا مستند و براساس مکاتبهای به دست آمده که از زیان قطعی ایترنت بر درآمد اپراتورها، توسط خود اپراتورها اعلام شده است و به این ترتیب، ۶.۴ همت خسارت واردشده به اپراتورهای ارتباطی و FCPها در جریان جنگ ۴۰ روزه و قطعی اینترنت بوده است.» چیتساز میگوید این آسیبها در حالی به حوزه اقتصاد دیجیتال وارد شده که در سالهای گذشته در این حوزه سرمایهگذاری چندانی هم انجام نشده و حالا در جریان جنگ و قطعی اینترنت متحمل زیان و خسارت هم شده است.
کسبوکار در هر شرایطی باید اینترنت داشته باشد، حتی در بحران
با در نظر داشتن همین آسیبها و خسارتهاست که معاون وزیر ارتباطات تاکید میکند کسبوکارهای اقتصاد دیجیتال در همه شرایط، حتی شرایط بحرانی باید به اینترنت دسترسی داشته باشند: «باور داریم که حتی در شرایط بحرانی هم نباید اتصال کسبوکارها به اینترنت قطع شود.» او میگوید وزارت ارتباطات در جلسه با نهادهای تصمیمگیرنده نیز بر این موضوع تاکید کرده است: «در آخرین جلسات با نهادهای ذیربط در خصوص مسائل امنیتی اشاره کردیم که کسبوکارها سرورها، پایگاه داده، ابزارهای پشتیبانی و… دارند که باید همواره به اینترنت دسترسی داشته باشند. سامانههای امنیت کسبوکارها باید بهصورت پیوسته بهروزرسانی شوند و به منابع جهانی متکی هستند و بنابراین، در همه شرایط بخش امنیت کسبوکارها به اینترنت بینالملل ضروری است و نیازمند تا امنیت را تضمین کند.»
ترافیک اینترنت کشور به ۷،۵ پتابایت افزایش یافت
معاون وزیر ارتباطات در ادامه با بیان اینکه «اینترنت مثل آب است؛ زمانی که مسیر یک آب جاری بسته شود بهنوعی مسیر خودش را پیدا میکند» از افزایش سطح دسترسی به اینترنت در کشور گفت: «نکته قابل توجه این است که میبینیم حجم ترافیک اینترنت بینالملل ما افزایش پیدا کرده و به ۷.۵ پتابایت رسیده است. این موضوع نشان میدهد مسیری که بسته شده راه خودش را پیدا کرده است و همین پیام روشنی است برای سیاستگذار.» البته او از ارایه آمار مربوط به اینکه میزان دسترسی از چه عددی به ۷.۵ پتابایت رسیده است، خودداری کرد. به گفته چیتساز بخشی از این افزایش ترافیک به ۷.۵ پتابایت با دسترسیهای مبتنی بر مجوز اینترنت پرو برگشته است. البته معاون وزیر ارتباطات در ادامه بر مخالفت دولت با هرگونه ارایه دسترسی تبعیضآمیز به اینترنت تاکید کرده و میگوید: با هر نوع تبعیض مخالفیم چراکه میتواند نابرابری و شکاف اجتماعی ایجاد کند. نمیشود همه در دفاع کردن برابر باشیم اما بعد از جنگ عدهای برابرتر از دیگران باشند.
ما با هر نوعی از اینترنت که فاصله و تفاوتی میان مردم ایجاد میکند مخالفایم و آنچه برای ما مهم بوده این است که کسبوکارها در هر شرایطی به اینترنت متصل شوند. اما ایجاد کردن هرگونه تفاوت در دسترسی مردم به اینترنت عین ایجاد کردن بحران اجتماعی است. حتما سازمان تنطیم مقررات به موضوع تخلفات رسیدگی خواهد کرد. ما با بازتولید نابرابری و هرچه که تمایز ایجاد کند مخالفیم. او در ادامه با طرح این ادعا که «اتصال به اینترنت کمتر از ۵.۵ درصد از مسوولیت ما در وزارت ارتباطات را دربرمیگیرد» میگوید: «با این حال، مجموعه وزارت سعی کرده با تلاش و کوشش این ارتباط را برقرار کند. ما به عنوان کسانی که خودمان را مسوول حق دسترسی مردم میدانیم ضروری میدانیم که این نیاز برای همه مردم فراهم شود.»
وزارت ارتباطات در حوزه اینترنت پرو تنظیمگری نکرده است
با توجه به اینکه وزارت ارتباطات بر اینکه در ایجاد اینترنت پرو نقشی نداشته، چیتساز در خصوص نقش تنظیمگری یا اجرایی زیرمجموعههای این وزارتخانه در طرح اینترنت پرو، گفت: در قطعی دیماه با تصمیم امنیتی اینترنت قطع شد و رگولاتوری نقشی در این زمینه نداشت. اینکه اینترنت در همه شرایط باید در دسترس کسبوکارها باشد هم توسط شورای عالی امنیت ملی تصمیمگیری شد. رگولاتوری در این تنظیمگری هیچ نقشی نداشته و تصمیمات توسط نهادهای مسوول گرفته شد. هیچ مصوبهای در سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ناظر بر اینترنت پرو وجود ندارد. او تاکید میکند که وزارت ارتباطات تنظیمگیری در این حوزه انجام نداده است؛ با این حال قاعدتا این وزارتخانه در اجرای این طرح نقش ایفا کرده است. معاون وزیر ارتباطات این توضیح را هم اضافه میکند: «دولت دسترسیهای مختلف ایجاد کردن برای مردم را تایید نمیکند؛ شورای عالی امنیت ملی است که سطح امنیت را تعیین میکند و شورای عالی فضای مجازی هم میزان دسترسی را تعیین میکند.»
افزایش ۲ برابری کاربران پیامرسانهای داخلی در دوره قطعی اینترنت
احسان چیتساز در بخش دیگری از این نشست خبری با اشاره به مختل شدن دسترسی مردم به اینترنت بینالملل مدعی است که در قطعی فعلی اینترنت عملکرد شبکه داخلی کشور بهتر از قطعی طولانیمدت قبلی (در دی و بهمن ۱۴۰۴) بوده است: «وضعیت اختلال و ناپایداری شبکه ما در این دوران قطعی اینترنت کمتر از دیماه ۱۴۰۴ است که نشان میدهد خدمات بهخوبی ارایه شده و در این زمینه تابآوری ایجاد شده است. با این حال، نمیتوانیم کتمان کنیم که مردم حق دسترسی به اینترنت دارند و ما هم این موضوع را دنبال میکنیم.» به گفته معاون وزیر ارتباطات، «تعداد کاربران پیامرسانهای داخلی بعضا تا ۲.۵ برابر بیشتر شده البته این به معنای افزایش کیفیت این پلتفرمها نیست و پیامرسانها نیازمند توسعه و بهبود هستند.»
ما نمیتوانیم زیستبوم دیجیتال مستقلی مثل چین داشته باشیم
معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزیر ارتباطات با بیان اینکه «تنها کشوری که توانسته زیستبوم دیجیتال خود را شکل دهد چین است» به تفاوت بین چین و ایران در این زمینه اشاره میکند و نتیجه میگیرد که ایران نمیتواند از این لحاظ زیستبومی مستقل مثل چین داشته باشد: چین با ۱.۵ میلیارد نفر جمعیت یک بازار تمامعیار ساخته و کشوری است که ۴۵ درصد از کل GDP آن را اقتصاد دیجیتال تشکیل داده است. چنین کشوری توانسته ظرفیتهایش را توسعه دهد و زیستبوم دیجیتال مختص خودش را داشته اما این اطلاعات غیرواقعی که در کشور ما وجود دارد که میگوید زیستبوم ۹۰ میلیون نفری ما هم میتواند عینا مشابه زیستبوم چین باشد. اما عملا با ظرفیتها و امکاناتی که ما داریم ساختن زیستبومی مشابه چین امکانپذیر نیست. چیتساز معتقد است اینکه ما بتوانیم مارکتی دقیقا شبیه به چین داشته باشیم عملا غلط است و چنین ادعایی مبتنی بر عدد، داده و واقعیت نیست.
دیدگاهتان را بنویسید