برچسب: تنگه هرمز

قیمت نفت در معاملات روز سه‌شنبه با ادامه نگرانی‌ها درباره گسترش درگیری میان آمریکا، اسرائیل و ایران روند افزایشی خود را ادامه داد. نفت خام برنت در حدود ۷۸ تا ۸۲‌دلار در هر بشکه معامله شد که بالاترین سطح از ژانویه‌۲۰۲۵ بوده است و نفت خام آمریکا (WTI) نیز نزدیک به ۷۲‌دلار در هر بشکه معامله شد.

افزایش ریسک اختلال در عرضه جهانی نفت را به‌طور قابل‌توجهی بالا برده است زیرا بازارها احتمال ناامن شدن مسیرهای کلیدی صادرات نفت در خاورمیانه، به‌ویژه تنگه هرمز را در قیمت‌ها لحاظ کرده‌اند. بسته شدن تنگه هرمز تهدید کاهش عرضه ۲۰‌درصد نفت خام جهان را تحت‌تاثیر قرار داده و باعث افزایش بیشتر قیمت‌ها شده است.

رویترز به نقل از تحلیلگران بازار نفت نوشته است که در شرایطی که جنگ به‌طور مستقیم به زیرساخت‌های نفتی کشیده نشده، اما دامنه درگیری در حال گسترش است، بازار نفت به‌طور سنتی با واکنش پیش‌دستانه روبه‌رو می‌شود.

به گفته تحلیلگران مورد استناد رویترز، هرگونه نشانه از تهدید مسیرهای صادراتی حتی در حد اظهارات یا هشدارهای نظامی، برای افزایش قیمت‌ها کافی است. این وضعیت باعث شده است که معامله‌گران نفت بیش از شاخص‌های عرضه و تقاضای کوتاه‌مدت تحولات امنیتی منطقه را دنبال کنند.

از سوی دیگر تحلیلگران بازار نفت وضعیت کنونی را با روزهای ابتدایی جنگ روسیه و اوکراین مقایسه کرده‌اند؛ دوره‌ای که نگرانی از حذف نفت و گاز روسیه از بازار جهانی، قیمت‌ها را به‌شدت افزایش داد. در آن مقطع نفت به سطوح بالای ۱۲۰‌دلار در هر بشکه رسید و بازار برای مدت طولانی در وضعیت بی‌ثباتی باقی ماند.شباهت اصلی شرایط کنونی با آن دوره، نقش پررنگ نااطمینانی و ترس از اختلال عرضه است. با این حال تفاوت مهمی نیز وجود دارد: در جنگ اوکراین، اختلال واقعی و گسترده در عرضه رخ داد، در حالی که در شرایط فعلی، بازار هنوز با اختلال فیزیکی جدی مواجه نشده و بیشتر تحت‌تاثیر ریسک‌های بالقوه قرار دارد.

به گفته کارشناسان همین تفاوت می‌تواند باعث شود که دامنه نوسانات قیمت در کوتاه‌مدت محدودتر باشد، مگر آنکه تحولات میدانی به‌سمت اختلال واقعی در عرضه حرکت کند. با این حال تجربه گذشته نشان می‌دهد که بازار نفت می‌تواند برای مدت طولانی تحت‌تاثیر فضای نااطمینانی باقی بماند.

از تصمیم اوپک‌پلاس تا بسته شدن تنگه

اویل پرایس هم در گزارشی می‌نویسد: تنگه‌هرمز به‌عنوان مهم‌ترین نقطه فشار در بازار جهانی نفت معرفی شده است. این تنگه که حدود ۲۰‌درصد نفت مصرفی جهان از آن عبور می‌کند، در شرایط تشدید تنش‌ها میان ایران و آمریکا به کانون اصلی نگرانی معامله‌گران تبدیل شده است.

به نوشته این وب‌سایت تحلیلی بازار نفت، هرگونه اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز حتی اگر محدود و موقت باشد می‌تواند پیامدهای قیمتی بزرگی به همراه داشته باشد. بر اساس این تحلیل‌ها افزایش هزینه‌های بیمه، کاهش تمایل شرکت‌های کشتیرانی برای تردد در منطقه و تاخیر در تحویل محموله‌ها همگی می‌توانند عرضه موثر نفت به بازار را کاهش دهند.

تحلیلگران مورد استناد گزارش اویل پرایس تاکید کرد‌ه‌اند که در صورت بروز اختلال جدی در تنگه هرمز، قیمت نفت می‌تواند به حدود ۹۰‌دلار و حتی ۱۰۰‌دلار در هر بشکه برسد. برخی موسسات تحلیلی نیز سناریوهایی را مطرح کرده‌اند که در آن اگر جریان عبور نفت به‌طور قابل‌توجهی کاهش یابد بازار با شوکی مشابه شوک‌های بزرگ تاریخی روبه‌رو خواهد شد.با این حال کارشناسان تاکید می‌کنند که بسته شدن کامل تنگه هرمز سناریویی بسیار پرهزینه و بعید است اما تجربه بازار نفت نشان داده است که «ریسک ادراک ‌شده» می‌تواند حتی بدون تحقق سناریوی حاد، قیمت‌ها را به سطوح بالاتری هدایت کند. به همین دلیل تنگه هرمز در شرایط کنونی بیش از آنکه یک عامل عملیاتی باشد به یک عامل روانی موثر در بازار تبدیل شده است.

همزمان با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیکی، اوپک‌پلاس تصمیم گرفته که افزایش محدودی در تولید نفت اعمال کند؛ تصمیمی که اگرچه با هدف آرام‌کردن بازار و جلوگیری از جهش شدید قیمت‌ها اتخاذ شده اما شواهد نشان می‌دهد که میزان افزایش تولید در مقایسه با حجم کل عرضه جهانی بسیار محدود بوده و کمتر از آن است که بتواند نگرانی‌های بازار را برطرف کند.

تحلیلگران به اویل پرایس گفتند که این افزایش تولید بیشتر جنبه سیگنال‌دهی دارد تا اثرگذاری واقعی. در شرایطی که بازار با ریسک اختلال ناگهانی در عرضه روبه‌رو است، افزایش چندصد‌هزار بشکه‌ای تولید نمی‌تواند نقش بازدارنده جدی در برابر شوک‌های احتمالی ایفا کند.از سوی دیگر برخی کارشناسان معتقدند که اوپک‌پلاس با احتیاط حرکت می‌کند زیرا نمی‌خواهد با افزایش شدید تولید، تعادل شکننده بازار را برهم بزند. این ائتلاف در سال‌های اخیر تلاش کرده است با مدیریت عرضه، از نوسانات شدید قیمت جلوگیری کند اما تحولات ژئوپلیتیکی خارج از کنترل آن کارآیی این سیاست را محدود کرده است.

اویل پرایس می‌نویسد که واکنش بازار به تصمیم اوپک‌پلاس نیز نشان می‌دهد که تمرکز اصلی معامله‌گران همچنان بر تحولات خاورمیانه و امنیت عرضه باقی مانده است.

قیمت‌ها پس از اعلام این تصمیم کاهش محسوسی نداشتند و مسیر کلی بازار همچنان صعودی ارزیابی می‌شود.

رقابت چین و آمریکا برسر بازار انرژی

در کنار تحولات خاورمیانه، اویل پرایس در گزارشی جداگانه به رقابت چین و آمریکا در حوزه انرژی پرداخته است.رقابتی که اگرچه در بلندمدت به فناوری‌های نوین مانند هم‌جوشی هسته‌ای گره خورده اما در کوتاه‌مدت بر بازار نفت نیز تاثیرگذار است. چین به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان به‌شدت نسبت به امنیت عرضه حساس است و هرگونه ناامنی در تنگه هرمز می‌تواند به‌طور مستقیم اقتصاد این کشور را تحت فشار قرار دهد.

در مقابل آمریکا که تولید نفت خود را در سال‌های اخیر افزایش داده، تلاش می‌کند نقش فعال‌تری در مدیریت بازار انرژی ایفا کند. با این حال این گزارش تاکید می‌کند که حتی افزایش تولید آمریکا نیز نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین نفت خاورمیانه شود و بازار جهانی همچنان به جریان پایدار نفت از این منطقه وابسته است.

این وابستگی باعث شده است که رقابت ژئوپلیتیکی میان واشنگتن و پکن به‌طور غیرمستقیم بر حساسیت بازار نفت نسبت به تحولات خاورمیانه بیفزاید. تحلیلگران معتقدند که هرگونه تشدید تنش در منطقه، نه‌تنها پیامدهای قیمتی دارد بلکه می‌تواند به بازنگری در سیاست‌های انرژی و ذخایر استراتژیک قدرت‌های بزرگ منجر شود.

به گزارش اقتصادران، بازار جهانی طلای سیاه بامداد روز شنبه ۲۸ فوریه با یکی از سنگین‌ترین شوک‌های ژئوپلیتیک سال‌های اخیر مواجه شد؛ حمله نظامی اسرائیل به تهران، معادلات امنیت انرژی را به‌طور ناگهانی وارد فاز بحران کرد و کارشناسان احتمال می‌دهند تا قیمت‌ها در روز دوشنبه ۲ مارس در مدار صعودی قرار گیرند. انتظار می‌رود واکنش اولیه بازارها این باشد که معامله‌گران، پیش از هرگونه ارزیابی دقیق از خسارات میدانی، سناریوی اختلال در عرضه نفت خاورمیانه را در قیمت‌ها لحاظ کنند.

نفت همواره به تحولات ژئوپلیتیک حساس بوده، اما زمانی که پای درگیری مستقیم میان بازیگران کلیدی منطقه‌ای به میان می‌آید، این حساسیت به جهش‌های چندین دلاری تبدیل می‌شود. ایران نه به عنوان یکی از تولیدکنندگان تاثیرگذار اوپک بلکه به‌عنوان بازیگری اثرگذار در امنیت تنگه هرمز، نقشی فراتر از سهم رسمی خود در صادرات نفت دارد. از همین رو، هرگونه تهدید علیه زیرساخت‌های انرژی، پایانه‌های صادراتی یا مسیرهای ترانزیتی، بلافاصله در قالب «حق بیمه ریسک جنگ» در قیمت‌ها منعکس می‌شود. بهای شاخص برنت در روز جمعه ۱۷ فوریه (روز قبل از شروع جنگ) با رشد ۳٫۵درصد به ۷۳٫۴دلار در هر بشکه یعنی بالاترین حد از ژوئن ۲۰۲۵ رسید.

تنگه هرمز؛ گلوگاه ۵۰۰ میلیارد دلاری

نخستین نگرانی بازار، امنیت تنگه هرمز است؛ شاهراهی که حدود یک‌پنجم نفت مصرفی جهان از آن عبور می‌کند. تجربه‌های گذشته، از جنگ نفتکش‌ها در دهه۱۳۶۰ تا تنش‌های سال‌های اخیر، نشان داده که حتی تهدید غیرمستقیم به انسداد این گذرگاه می‌تواند قیمت‌ها را به سرعت ملتهب کند. اکنون با حمله مستقیم به تهران، معامله‌گران احتمال واکنش متقابل ایران را نیز در سناریوهای خود گنجانده‌اند؛ واکنشی که می‌تواند دامنه درگیری را به آب‌های خلیج فارس بکشاند. در چنین شرایطی، بازار نه‌تنها ریسک کاهش صادرات ایران، بلکه احتمال اختلال در صادرات عربستان، امارات، کویت و عراق را نیز در نظر می‌گیرد. هرگونه ناامنی در مسیر کشتیرانی یا افزایش هزینه بیمه نفتکش‌ها، عملا عرضه موثر را کاهش می‌دهد؛ حتی اگر تولید فیزیکی تغییر محسوسی نکند. احتمال گسترش درگیری‌ها در منطقه، پریمیوم ریسک ژئوپلیتیک را به‌طور محسوسی افزایش داده است. برخی برآوردها حاکی است که بین ۸ تا ۱۰ دلار از قیمت فعلی هر بشکه نفت، ناشی از همین ریسک تنش در خاورمیانه و احتمال اختلال در تنگه هرمز است؛ شاهراهی که سالانه صدها میلیارد دلار نفت و مشتقات نفتی از آن عبور می‌کند.

از شوک روانی تا کمبود واقعی

با توجه به تعطیلی بازار جهانی نفت در روز‌های شنبه و یک شنبه، واکنش بازار هنوز مشخص نیست ولی این واکنش بیش از آنکه ناشی از کاهش بالفعل عرضه باشد، ریشه در «شوک انتظارات» خواهد داشت. بازارهای کالایی، به‌ویژه نفت، بر مبنای انتظارات آینده قیمت‌گذاری می‌شوند. زمانی که احتمال درگیری گسترده افزایش می‌یابد، معامله‌گران برای پوشش ریسک، موقعیت‌های خرید خود را تقویت و این رفتار جمعی، قیمت‌ها را به سرعت بالا می‌برد. با این حال، اگر درگیری‌ها به زیرساخت‌های نفتی ایران یا تاسیسات حیاتی منطقه آسیب برساند، بازار از فاز روانی وارد فاز کمبود واقعی عرضه خواهد شد؛ مرحله‌ای که می‌تواند جهش‌های چند ده دلاری را نیز توجیه کند. تحلیلگران هشدار می‌دهند که در صورت هدف قرار گرفتن پایانه‌های صادراتی یا پالایشگاه‌های بزرگ، ظرفیت مازاد اوپک به‌تنهایی پاسخگوی شوک نخواهد بود.

در چنین سناریویی، نگاه‌ها به ائتلاف اوپک‌پلاس دوخته می‌شود. عربستان سعودی و امارات، به عنوان دارندگان اصلی ظرفیت مازاد، احتمالا برای مهار جهش قیمت‌ها تحت فشار قرار خواهند گرفت. اما افزایش تولید، علاوه بر ملاحظات فنی، تصمیمی سیاسی است. ریاض در سال‌های اخیر نشان داده که تمایل دارد قیمت‌ها در سطوحی باقی بماند که منافع بودجه‌ای این کشور را تامین کند. از سوی دیگر، اگر درگیری ابعاد منطقه‌ای پیدا کند، حتی افزایش تولید عربستان نیز نمی‌تواند ریسک امنیتی تنگه هرمز را خنثی کند. در چنین حالتی، مساله اصلی نه میزان تولید، بلکه قابلیت انتقال امن نفت به بازارهای جهانی خواهد بود.

 واکنش بازیگران بزرگ؛ آمریکا، چین و اروپا

ایالات متحده، به عنوان بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان، درکوتاه‌مدت می‌تواند بخشی از خلأ عرضه را از طریق افزایش صادرات شیل جبران کند. با این حال، زیرساخت‌های صادراتی آمریکا محدودیت‌هایی دارد و افزایش سریع تولید نیازمند زمان و سرمایه‌گذاری است. در عین حال، واشنگتن ممکن است برای آرام‌سازی بازار، به آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت متوسل شود؛ اقدامی که پیش‌تر در بحران اوکراین نیز تجربه شد. چین و کشورهای اروپایی، به عنوان واردکنندگان عمده انرژی، بیشترین آسیب را از جهش قیمت‌ها خواهند دید. افزایش بهای نفت، به‌ویژه در شرایط شکننده اقتصاد جهانی، می‌تواند موج تازه‌ای از تورم را رقم بزند و سیاست‌های انقباضی بانک‌های مرکزی را پیچیده‌تر کند.

افزایش قیمت نفت تنها به بازار انرژی محدود نمی‌شود. بهای بالاتر سوخت، هزینه حمل‌ونقل، تولید و مواد اولیه را افزایش می‌دهد و در نهایت به رشد سطح عمومی قیمت‌ها منجر می‌شود. تجربه شوک‌های نفتی دهه ۱۹۷۰ نشان داد که ترکیب جنگ و جهش انرژی می‌تواند اقتصاد جهانی را وارد دوره‌ای از «رکود تورمی» کند. اکنون نیز برخی اقتصاددانان هشدار می‌دهند که اگر درگیری اسرائیل و ایران و آمریکا به جنگی طولانی‌مدت تبدیل شود، رشد اقتصادی جهان به‌طور محسوسی کاهش خواهد یافت. بازارهای سهام ممکن است تحت فشار قرار گیرند، در حالی که دارایی‌های امن مانند طلا و دلار تقویت شوند.

 سناریوهای پیش‌رو

آینده قیمت‌ها به‌شدت و دامنه درگیری بستگی دارد. سه سناریوی اصلی قابل تصور است:

۱. درگیری محدود و کوتاه‌مدت:

** در این حالت، جهش اولیه قیمت‌ها پس از چند روز فروکش می‌کند و بخشی از حق بیمه ریسک تخلیه می‌شود.

۲. گسترش منطقه‌ای بدون انسداد هرمز:

** قیمت‌ها در سطوح بالا تثبیت می‌شوند و دامنه نوسان افزایش می‌یابد.

** نفت می‌تواند به سرعت وارد کانال‌های قیمتی بسیار بالاتر شود و رکوردهای جدیدی ثبت کند.

با توجه به‌شدت و دامنه درگیری‌ها، احتمال می‌رود بازار ترکیبی از سناریوی دوم و سوم را در نظر گرفته باشد و به همین دلیل باید منتظر نوسانات شدیدی در بهای طلای سیاه بود.

واقعیت این است که در لحظات بحرانی، نفت بیش از هر کالای دیگری به ابزار سیاست تبدیل می‌شود. حمله اسرائیل به تهران، صرفاً یک رویداد نظامی نیست؛ این رخداد، معادلات انرژی، بودجه دولت‌ها، تورم جهانی و حتی سیاست‌های پولی را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

اگر کانال‌های دیپلماتیک فعال شوند و دامنه درگیری مهار شود، بازار به‌تدریج به تعادل بازمی‌گردد. اما در صورت تشدید تنش‌ها، طلای سیاه ممکن است وارد دوره‌ای از جهش‌های پی‌درپی شود؛ جهش‌هایی که پیامدهای آن فراتر از بازار انرژی خواهد بود و اقتصاد جهانی را با آزمونی تازه روبه‌رو خواهد کرد.