برچسب: برق

به گزارش اقتصادران، پیمان فلسفی روز گذشته در نشستی با نخبگان و دانشمندان حوزه انرژی و صنعت برق از اتاق فکر “رزما” به بررسی مسئله ناترازی برق در کشور بویژه تهران و ارائه راهکارهای عملی برای رفع این ناترازی پرداخت.

به گزارش اقتصادران، با گذشت دو ماه گرم از تابستان 1403، به نظر مي‌رسد كه در هفته اول شهريور ماه رويكرد شبكه تامين برق كشور با تغييراتي همراه شده و بحران خاموشي‌ها حالا از صنايع به بخش خانگي و خرده‌فروشي‌ها منتقل شده است. اينكه چه دستگاهي و با چه استراتژي خاصي به اين نتيجه رسيده‌اند كه بار اصلي كمبود برق را به بخش خانگي منتقل كنند، ‌مشخص نيست، اما در يك هفته گذشته گزارش‌هاي متعددي از گلايه شهروندان، اصناف، خرده‌فروشان و كسب و كارهاي كوچك از شهرهاي مختلف به دست «اعتماد» رسيده كه نشان‌دهنده اوج‌گيري خاموشي‌ها در بخشي غير از صنايع بزرگ و شهرك‌هاي صنعتي است كه در اوايل تابستان با اين مشكل مواجه بودند.

«بده – بستان» خاموشي ميان بخش خانگي و بخش توليد، از سه سال پيش تاكنون تداوم داشته و گفته مي‌شود با روند فعلي سرمايه‌گذاري در صنعت برق، شرايط ناگوارتري هم در راه است. پژوهش‌ها نشان مي‌دهد كه عمر 15درصد از نيروگاه‌هاي كشور به پايان رسيده و حدود 20درصد از ظرفيت پست‌هاي شبكه دچار فرسودگي و عمر بالاي ۳۰ سال دارند. 15.3درصد از آن نيز عمر بالاي 35 سال را دارد.

اين اميدواري وجود داشت كه با رسيدن به روزهاي پاياني تابستان و بهتر شدن شرايط آب و هوايي، سطحي از نرمال شدن شرايط نيز به وجود بيايد. اما گويا ميزان مصرف برق از انتظارها فراتر رفته است!
4 روز پيش مديرعامل شركت توانير اعلام كرد كه تقاضاي مصرف برق به 77 هزار مگاوات رسيده كه 42 روز و 42 نوبت از ميزان تقاضاي مصرف برق در سال گذشته با اعداد غيرقابل باور عبور كرده است. تقاضاي مصرف برق 77 هزار مگاواتي درحالي از طرف شركت توانير مطرح شد كه اين شركت پيش از اين پيش‌بيني مصرف 75 هزار مگاوات را كرده بود و اين تقاضاي جديد از پيش‌بيني‌ها نيز فراتر رفته است.

حالا به نظر مي‌رسد مديريت ناترازي برق كه ابتدا با قطعي برق كارخانه‌ها و صنايع توليدي آغاز شده بود، در يك هفته اخير بحران قطعي برق را به بخش خانگي و خرده‌فروشي‌ها منتقل كرده است. در طول بروز مشكلات برقي كشور، توانير و مقامات مختلف نيرو دائما به خانوارها هشدار مي‌دادند كه در مصرف برق صرفه‌جويي كنند. در واقع انگشت اتهام اين ناترازي‌ها به سمت خانوارها گرفته مي‌شد، درحالي كه ميزان مصرفه خانگي برق سهم كوچكي از ميزان مصرف برق در كشور را به خود اختصاص مي‌دهد.

مطابق گزارش وزارت نيرو در تير ماه سال جاري سهم بخش خانگي از مصرف برق 27.1درصد بوده و 44درصد مصرف برق در بخش صنعتي بوده است. حتي سهم بخش تجاري (خرده‌فروشان و كسب و كارهاي كوچك) نيز از مصرف برق 7.8درصد بوده است.

خسارت به خرده‌فروشي‌ها

انتقال قطعي برق به بخش خرده‌فروشي‌ها و كسب و كارهاي كوچك، مشكلات ريز و درشت زيادي براي اين دسته از مشتركان ايجاد كرده است. بيشتر اين واحدهاي تجاري در حوزه فروش اقلام خوراكي فعاليت مي‌كنند كه با قطع برق امكان فساد مواد غذايي و دورريز خوراكي‌هاي مانده در يخچال اين فروشندگان زياد شده است.

بررسي‌هاي ميداني «اعتماد» هنگام قطع برق در بخش تجاري نشان مي‌دهد كه اين دسته از مشتركان برق اضطراري هم ندارند و مي‌گويند قطع برق موجب ضرر و زيان هنگفتي براي كسب و كار كوچك آنها شده است. فارغ از گرماي كشنده‌اي كه اين روزها روي پايتخت خيمه زده، مواد خوراكي نيز كه بايد در يخچال نگهداري شوند، فاسدشدني هستند و دو ساعت قطع برق براي اين مشتركان، شرايط نامطلوبي را به جاي گذاشته است.

نوسان ولتاژ در بخش خانگي

علاوه بر قطعي گسترده برق در بخش خانگي، به دليل دستكاري و كاهش ولتاژ برق، بسياري از لوازم برقي دچار آسيب و نقص كاركرد شده‌اند. حتي برخي شهروندان مي‌گويند امكان استفاده همزمان از وسايل برقي را ندارند و با افت ولتاژ مواجه مي‌شوند. پريدن فيوز به دليل بار زياد شبكه به موضوعي عادي تبديل شده كه هزينه‌هاي مضاعفي براي شهروندان به دنبال داشته است. همچنين با قطع برق، امكان استفاده از آب شهري به دليل افت فشار شديد و خاموش بودن پمپ‌هاي آب وجود ندارد و اين مشكلي است كه در ساختمان‌هاي چند طبقه بيشتر احساس مي‌شود.

چرا توليد برق متنوع نمي‌شود؟

وابستگي بالاي توليد برق به گاز، باعث شده تا در كنار افت توليد گاز پارس جنوبي تامين گاز كشور هم با چالش مواجه شود و توليد برق را نيز تحت تاثير قرار بدهد، از همين رو سوالي مطرح مي‌شود كه اصولا چرا تنوع‌بخشي به سبد توليد برق از طريق انرژي تجديدپذير در دستور كار نيست؟ اتفاقي كه علاوه بر كمك به حل ناترازي، امنيت توليد انرژي كشور را افزايش مي‌دهد و منجر به كاهش آلودگي زيست‌محيطي و آب مصرفي مي‌شود.

همين الان گفته مي‌شود كه ايران داراي پتانسيل توليد ۱۲۴ هزار مگاوات برق از منابع تجديدپذير است كه ۷۱ هزار مگاوات آن انرژي خورشيدي و ۴۹ هزار مگاوات آن مربوط به انرژي بادي است. اين درحالي است كه آخرين آمار وزارت نيرو مربوط به تير ماه امسال نشان مي‌دهد كه فقط 1.3درصد از برق ايران توسط انرژي تجديدپذير توليد شده است، آن‌هم درحالي كه مطابق همين آمار، ‌ميزان راندمان (بهره‌وري) نيروگاه‌هاي حرارتي ايران در پايان سال گذشته چيزي حدود 40 درصد بوده است!

نياز به سرمايه‌گذاري داريم

تابستان امسال هم به زودي تمام مي‌شود و شرايط برق به وضعيت نرمال برمي‌گردد، اما با رشد روزافزون تقاضاي مصرف برق در ايران، كمبود برق بار ديگر خود را نشان خواهد داد. در حال حاضر به نظر مي‌رسد كه تنها راهكاري كه براي عبور از اين بحران توسط مسوولان وزارت نيرو و توانير مطرح مي‌شود صرفه‌جويي در مصرف برق است. چنان‌كه وزير نيرو ديروز گفته بود كه «مردم بهتر است از پنكه براي خنك شدن استفاده كنند!» و در پاسخ به اينكه چنين كاري منسوخ شده نيز پاسخ داده بود كه «در ژاپن هنوز از پنكه استفاده مي‌شود.»

گرچه جلوگيري از هدررفت برق و صرفه‌جويي در مصرف چيزي نيست كه كسي با آن مخالف باشد و حتي راهكارهاي قيمتي نيز براي آن درنظر گرفته شده است، اما راهكار درست سرمايه‌گذاري و جذب پول براي پروژه‌هاي نيروگاهي به ويژه نيروگاه‌هاي تجديدپذير است. اينكه در ژاپن مردم از پنكه استفاده مي‌كنند تا در مصرف برق صرفه‌جويي شود نه به مردم ايران ارتباطي دارد و نه در گرماي طاقت‌فرساي 50 درجه جنوب كشور قابل اجراست.

نظام انرژي ايران نياز به سرمايه‌گذاري جديد براي حفظ وضع موجود و بهبود روندهاي آينده دارد و حتي تخمين زده مي‌شود كه تا سالي 100 ميليارد دلار بايد براي سرمايه‌گذاري‌هاي جديد به بخش انرژي ايران تزريق شود. اگر سرمايه‌گذاري جديد در اين حوزه وجود نداشته باشد؛ اين ناترازي هر ساله افزايش مي‌يابد. كاهش سرمايه‌گذاري در صنعت برق طي سال‌هاي اخير، تجهيزات فرسوده و تصدي‌گري و نرخ‌گذاري دولت در اين صنعت ازجمله دلايلي است كه باعث افزايش هر ساله ناترازي برق شده است. كارشناسان همچنين معتقدند بخشي از كمبود برق فعلي كشور ناشي از انحصاري است كه به بهانه حمايت از ساخت داخل دراختيار برخي شركت‌ها قرار دارد. آيا بهتر نيست به جاي راهكارهايي چون استفاده از پنكه، به سمت رفع اين انحصارها و توليد پايدار شبكه برق حركت كرد؟

به گزارش اقتصادران، پس از انتخاب تمامی وزرای معرفی شده از سوی رئیس جمهور به مجلس، اولین وزیری که در خصوص یکی از این بحران‌ها راهکار خود را ارائه کرد، محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت بود. اظهارات وزیر جدید نفت در خصوص راهکار‌های رفع ناترازی انرژی، اما آب سردی را بر پیکر انتظارات و پیشنهادات اقتصاددانان برای حل این موضوع ریخت.

پاک نژاد که صبح پنجشنبه، یکم شهریور در نخستین روز کاری‌اش در وزارت نفت، با استقبال جواد اوجی، وزیر نفت دولت سیزدهم وارد دفتر کار خود شد و در خصوص راهکار وزارت نفت برای خروج از بحران ناترازی انرژی گفت: بنده به‌طور دقیق راهکار‌های عملیاتی را برای رفع این چالش در ذیل سرفصل‌های برنامه به نمایندگان مجلس شورای اسلامی و کمیسیون تخصصی ارائه کرده‌ام، البته این موضوع به معنای آن نیست که امکان رفع کامل ناترازی در کوتاه‌مدت وجود داشته باشد، اما این امکان فراهم می‌شود که ناترازی تاحدودی تعدیل شود.

وی با اشاره به اقدام دولت سیزدهم در حوزه دیپلماسی انرژی برای واردات گاز از ترکمنستان در قالب سوآپ گاز افزود: از آنجا که بخشی از این گاز در داخل مصرف می‌شود، ازاین‌رو به رفع ناترازی گاز هم کمک می‌کند.

وزیر نفت در زمینه برنامه‌های وزارت نفت دولت چهاردهم برای رفع ناترازی بنزین نیز گفت: هم‌اکنون هرگز راهکار‌های قیمتی برای رفع ناترازی بنزین مدنظر نیست.

پاک‌نژاد ادامه داد: راهکار‌های غیرقیمتی رفع ناترازی بنزین نیز به بخشی فراتر از وزارت نفت یعنی در همکاری با دیگر سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها بازمی‌گردد؛ راهکار‌هایی مانند استفاده از خودرو‌های کم‌مصرف یا خودرو‌های برقی و مواردی از این قبیل که در دستور کار خواهد بود تا بدون افزایش قیمت بنزین امکان ایجاد تعادل در تراز تولید و مصرف فراهم شود.

سخنان وزیر جدید نفت در خصوص عدم امکان رفع کامل ناترازی در کوتاه مدت در حالی بیان شد که هم اکنون کشور به دلیل کمبود گاز و ناتوانی در تامین برق، به ناچار تابستان‌ها برق خانه‌های مردم و صنایع را گاه و بیگاه قطع می‌کند و در زمستان نیز از تامین کامل خوراک و انرژی صنایع پتروشیمی و فولاد عاجز است. این امر ضربه‌های مهلکی را به صنعت و تولید کشور وارد می‌کند و با تعطیلی بیش از حد صنایع، صادرات و ارز آوری محصولات پتروشیمی و فولادی را دچار مشکل می‌کند که می‌توان اثر آن را بر افزایش نرخ ارز دید.

آمار منتشر شده از صادرات چهار ماه نخست سال ۱۴۰۳ زنجیره فولاد کشور نشان می‌دهد حجم صادرات آهن و فولاد با کاهش ۱۴ درصدی، تحت تاثیر فاصله نرخ ارز نیمایی و بازار آزاد و افت میزان تولید به دلیل قطعی برق بوده است.

بررسی تولید ماهانه پتروشیمی‌های اوره و متانولی بورسی نیز نشان می‌دهد که کمبود گاز موجب شده تا متوسط تولید ماهانه این پتروشیمی‌ها در ۴ ماه سرد سال (آبان تا بهمن)، %۱۸ پایین‌تر از متوسط ۸ ماه دیگر سال باشد..

کاهش ماهانه حدود ۷۰ هزار تنی تولید طی ماه‌های سرد سال ۱۴۰۲، ناشی از قطعی گاز موجب عدم النفع ۱.۱ میلیارد دلاری در این پتروشیمی‌ها شده است.

از طرفی بررسی خاموشی صنایع در دوره گرم سال نشان می‌دهد که این فشار در سه سال اخیر شدت یافته و روند جدیدی آغاز شده است؛ ازسال ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ در دوره گرم سال بطور متوسط %۱۱ درصد تقاضای برق صنایع در فصول گرم سال تامین نشده، اما این میزان در سه سال اخیر به %۳۸ رسیده است.

همچنین وزیر نفت به راهکار واردات گاز از سایر کشور‌ها برای کاهش ناترازی در کوتاه مدت اشاره کرد بی‌آنکه بداند واردات گاز نیز به منابع ارزی نیاز دارد و اکنون کشور با محدودیت منابع ارزی روبرو است. بانک مرکزی همواره مهمترین علت محدودیت شدید در واردات خودرو را کمبود منابع ارزی اعلام کرده است حال آنکه راهکار وزیر جدید نفت برای کنترل ناترازی بنزین، واردات خودرو‌های کم‌مصرف و برقی است.

یعنی وزیر نفت از یکسو خواهان واردات گاز برای رفع ناترازی آن و از دیگر سو خواهان واردات خودرو برای رفع ناترازی بنزین است که نشان دهنده عدم تسلط وی بر موضوعات کلان اقتصادی نظیر وضعیت ترازپرداخت‌های ارزی کشور و راهکار‌های اصولی رفع ناترازی نظیر تشکیل بازار انرژی، کشف قیمت واقعی و کنترل قاچاق و مصرف است.

پاک نژاد در حالی برای رفع ناترازی بنزین، راهکار‌های قیمتی را در دستور کار نمی‌داند و به استفاده از راهکار‌های غیرقیمتی اصرار دارد که تجربه دولت سیزدهم نشان داد علی‌رغم تمامی راهکار‌های غیرقیمتی مانند بازگشت دوباره کارت سوخت و الزام استفاده از آن و محدودیت‌های سهمیه‌ای نتوانست رشد مصرف بنزین در کشور را کنترل کند.

براساس آمار‌های موجود، ایران اکنون به واردکننده بنزین تبدیل شده است و در صورت تداوم این وضعیت، هر سال نیاز به واردات بنزین و ارز برای این واردات، بیشتر خواهد شد. همانطور که از نمودار زیر پیداست، در صورت ادامه مصرف بنزین با شیب سال ۱۴۰۰ به بعد، مصرف روزانه بنزین در کشور به ۲۳۲ میلیون لیتر و در صورت ادامه مصرف با شیب سال‌های ۹۰ تا ۹۹، به ۱۵۵ میلیون لیتر خواهد رسید؛ اما نکته اساسی، اجتناب ناپذیر بودن کسری بنزین تا سال ۱۴۱۰ است.

در حالی که روند تولید بنزین کشور نیز در سال‌های گذشته صعودی بوده، اما به دلیل قیمت پایین بنزین در ایران نسبت به تمام کشور‌های دنیا، مصرف و قاچاق آن با سرعت بیشتری از تولید پیشی گرفته و ناترازی در این حوزه را تشدید کرده است.

بر اساس برآورد‌های کارشناسی، امسال ارزش واردات بنزین به ۶ تا ۷ میلیارد دلار خواهد رسید. در سال‌های ۹۶ تا ۱۴۰۱ ایران نه تنها واردکننده بنزین نبود که در تمامی این سال‌ها بنزین را هم صادر می‌کرد و در سال ۹۹، ارز صادرات این کالای استراتژیک به ۲.۹ میلیارد دلار نیز رسید.

لزوم اصلاح در ماه عسل

عموما دولت‌ها پس از روی کار آمدنشان وارد دوران ماه عسل می‌شوند و هنگامی که صحبت از اصلاحات اساسی در کشور می‌شود، با اشاره به وضع خوب فعلی رابطه دولت – ملت، گامی در این جهت برنمی‌دارند. دولت‌ها این وضعیت را تا جایی ادامه می‌دهند که بحران‌ها به شرایط حاد برسند، اما آن هنگام به دلیل مشکلاتی که بحران‌ها در زندگی مردم به وجود آورده است، سرمایه اجتماعی دولت نیز کم شده و حالا که در صدد اصلاح برمی‌آید، دیگر از حمایت قبلی مردم برخوردار نیست و با سد محکم آن‌ها مواجه می‌شود.

نمونه این اتفاق را در افزایش قیمت بنزین در آبان ۹۸ شاهد بودیم؛ بنابراین انتظار می‌رود وزیر جدید نفت پیش از آنکه ماه عسل دولت به پایان برسد و با سیلی واقعیت از خواب بیدار شود، از ابتدای کار بر اساس توصیه کارشناسان پیش برود و برنامه‌های دقیق و درستی را به سرعت برای رفع ناترازی انرژی در کشور اجرا کند.

به گزارش اقتصادران، علی آبادی، وزیر پیشنهادی نیرو امروز در صحن علنی مجلس و در جریان بررسی صلاحیت خود، گفت: اعتقاد دارم که می‌توانیم مبتنی بر فناوری‌های روز شرایطی را فراهم کنیم که به جای گران فروختن برق به مردم از ایشان سهمیه یارانه برق را به قیمت واقعی بخریم.

وی افزود: مردم مخیر می‌باشند که برقشان را مصرف کنند یا به قیمت‌های بین‌المللی یا صنعتی گران بفروشند و به این ترتیب به ارزش واقعی آنچه در اختیار دارند پی ببرند

به گزارش اقتصادران، پیش‌تر به جای قطع برق، عملیات جبران افزایش بار مصرف به شکل «افت ولتاژ» و خاموش شدن بخشی از یک ساختمان صورت می‌گرفت.

صبح امروز نیز هوای کثیف در پایتخت از بامداد تاکنون مستقر است.

این‌ها محصول «دورهمی مدیران شهر و سیاست‌گذاران» طی سال‌های اخیر و غفلت از «رویه نامتعارف مصرف انرژی» است که امروز به شکل «شهر غیرقابل سکونت» خودنمایی می‌کند.

به گزارش اقتصادران، «نیروگاه‌ها برای تامین برق تحت فشار شدید هستند و پرسنل ۲۴ ساعته و بدون استراحت فعالیت می‌کنند»؛ این صحبت‌های یک مدیرعامل نیروگاه در کرمان است.

بر اساس اطلاعات شناسه قبض یک مشترک خانگی، خانواده‌ای از ابتدای سال تاکنون ۵۷ هزار ۱۶۰ کیلووات ساعت برق مصرف کردند. این مصرف برق معادل محله‌ای با ۲۵۰ واحد مسکونی در تهران است. خانه این مشترک پرمصرف در «منطقه یک» پایتخت قرار دارد.

مطابق آمار ماه گذشته EI، رشد تولید برق ایران در سه سال گذشته از همه کشورهای اروپایی بیشتر بوده اما همچنان ۱۰ درصد از نیاز مصرف در اوج‌بار تامین نمی‌شود.

شرکت توانیر گزارش داده از هر ۴ مشترک خانگی، یک مشترک پرمصرف، بدمصرف یا بسیار بدمصرف است.

بخش خانگی مهم‌ترین دلیل ناترازی برق در فصل تابستان هستند و نیمی از بار شبکه در این ایام تنها به وسایل سرمایشی نظیر کولر اختصاص دارد.

رحیم زارع کارشناس انرژی مصرف بالای برق در ایران را به دلیل وسایل پرمصرف دانسته و معتقد است که وقتی وسایل قدیمی استفاده می‌شود، مصرف برق بالاست و نمی‌توان انتظار صرفه‌جویی از مردم داشت.

اما سیما غفاری دیگر کارشناس انرژی می‌گوید که ریشه مصرف بالا قیمت برق است، وقتی برق بی‌ارزش باشد، کسی توجهی به قدیمی یا جدید بودن وسایل ندارد و اگر قیمت اصلاح شود، مصرف هم اصلاح خواهد شد.

مطابق ماده ۴ قانون مانع‌زدایی از صنعت برق دولت ملکف است، برق فراتر از الگوی مصرف شده توسط مشترکان خانگی را بدون یارانه عرضه کند. مرکز پژوهش‌های مجلس اجرای دقیق این قانون را عامل کاهش مصرف معرفی کرده است.