به گزارش اقتصادران، درگیری بین ایران و آمریکا روز به روز پیچیدهتر میشود و چشم ناظران سیاسی در تهران و سراسر جهان به پاسخی دوخته شده که دونالد ترامپ مدعی است تا ساعاتی دیگر از سوی ایران دریافت خواهد کرد. این تحرک دیپلماتیک در شرایطی صورت میگیرد که آبهای خلیج فارس طی ۴۸ ساعت گذشته، یکی از ملتهبترین دوران خود را سپری کرده و بار دیگر بوی باروت، فضای منطقه را مسموم کرده است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بامداد امروز (شنبه به وقت تهران) در حیاط کاخ سفید و در جمع خبرنگاران، با ادبیاتی که میان تهدید و انتظار نوسان میکرد، اعلام کرد که احتمالاً اواخر امشب پاسخ ایران به پیشنهاد واشنگتن برای پایان دادن به درگیریها را دریافت خواهد کرد. او که در مسیر سوار شدن به بالگرد «مارین وان» بود، در پاسخ به پرسش خبرنگار سیانان درباره احتمال تعلل عمدی تهران، با لحنی ابهامآمیز گفت: «نمیدانم، بهزودی خواهیم فهمید.»
این پیشنهاد که شامل بندهای سختگیرانهای همچون توقف طولانیمدت غنیسازی و بازرسیهای گسترده در ازای لغو مرحلهای تحریمهاست، اکنون روی میز تصمیمگیران در تهران قرار دارد. اما سوال اصلی اینجاست که آیا در فضای بیاعتمادی کنونی، نامهای که ترامپ منتظر آن است، حاوی «بله» صریح است یا پیشنهادی برای تعدیل طرحی که بسیاری از تحلیلگران داخلی آن را فراتر از خطوط قرمز میدانند؟
درگیریهای خلیج فارس چه اثری بر روند مذاکرات دارد؟
درست در زمانی که هیئتهای دیپلماتیک در اسلامآباد و دیگر پایتختها به دنبال راهی برای تثبیت آتشبس بودند، درگیریهای شدید دریایی، معادلات را پیچیدهتر کرد. گزارشها حاکی از آن است که نیروهای آمریکایی روز گذشته در اقدامی تحریکآمیز، دو نفتکش با پرچم ایران را در نزدیکی بندر جاسک و تنگه هرمز هدف قرار داده و از کار انداختند.
این اقدام که تحت لوای «پروژه آزادی» برای کنترل تردد در تنگه هرمز صورت گرفت، بیپاسخ نماند. منابع نظامی از تبادل آتش سنگین و حملات موشکی و پهپادی ایران به سمت ناوهای آمریکایی خبر دادهاند. وزارت خارجه ایران این اقدام ارتش آمریکا را «نقض آشکار تفاهم آتشبس» و «راهزنی دریایی» توصیف کرده است. این تنشهای میدانی، دقیقاً همان «متغیر مزاحمی» است که میتواند هرگونه پاسخ دیپلماتیک تهران را تحتالشعاع قرار داده و کفه ترازو را به نفع تندروها در هر دو سو سنگین کند.
«آزادی پلاس»؛ بلوف یا نقشه دوم واشنگتن؟
ترامپ در سخنان اخیر خود از عبارت جدیدی به نام «آزادی پلاس» پردهبرداری کرد. او هشدار داده که اگر توافق حاصل نشود، واشنگتن مسیر متفاوتی را در پیش خواهد گرفت که شامل بازگشت به پروژه انسداد تنگه هرمز با شدتی بیشتر («به علاوه چیزهای دیگر») خواهد بود.
این ادبیات دوگانه که همزمان از «نامه صلح» و «پروژه آزادی پلاس» سخن میگوید، نشاندهنده فشار شدید دولت آمریکا برای نهایی کردن توافق در کمترین زمان ممکن است. واشنگتن به خوبی میداند که استمرار درگیری نظامی در خلیج فارس و انسداد طولانیمدت تنگه هرمز، اقتصاد جهانی را با شوکی بیسابقه مواجه خواهد کرد؛ شوکی که شاید حتی پای چین و روسیه را بیش از پیش به صحنه درگیری باز کند.
دیپلماسی در لبه پرتگاه
واقعیت این است که ایران و آمریکا در یکی از حساسترین نقاط تاریخی خود قرار گرفتهاند. اصلاحطلبان و طیفهای میانهرو در داخل معتقدند که نباید اجازه داد فرصت دیپلماسی در میان شلیک موشکها گم شود، اما رفتار غیرقابل پیشبینی واشنگتن و حملات اخیر به نفتکشها، فضای اقناع عمومی برای مذاکره را دشوار کرده است.
امشب برای تهران و واشنگتن شب کوتاهی نخواهد بود. اگر پاسخی که ترامپ از آن سخن میگوید، راهی به سوی کاهش تنش باز نکند، خلیج فارس ممکن است شاهد طلوع خورشیدی باشد که درخشش آن نه از آفتاب، بلکه از آتش جنگی گستردهتر در منطقه باشد.
ایران همچنان به دنبال تضمینهای عینی است و واشنگتن به دنبال نتایج سریع است. در این میان، درگیریهای پراکنده دریایی نشان میدهد که آتشبس شکنندهتر از آن است که بتوان روی آن بنایی ساخت. تنها یک اراده سیاسی قوی در هر دو پایتخت میتواند این قطار در حال سقوط را متوقف کند.
دیدگاهتان را بنویسید