بررسی معاملات نشان میدهد که ورود نقدینگی به بازار سهام بسیار کم است و بر اساس همین مولفه به نظر نمیرسد که به همین زودیها بازار سهام بتواند مسیر مشخص خود را پیدا و روند صعودی خود را آغازکند. در اصل بازار سهام درحال حاضر نسبت به ریسکها حساس شده و همین موضوع باعث تغییر مسیر معاملات و خروج نقدینگی میشود.
در چنین شرایطی سازمان بورس پس از روزها بالاخره از بازار سهام حمایت کرد و این حمایت در قالب بیمه سبد سهام سهامداران حقیقی بود و براساس این طرح اگر سرمایهگذاری سبد سهام ۵۰۰ میلیون تومانی خود را حفظ کند و یک سال بعد ارزش سبدش کاهش یافته باشد، صندوق تثبیت تا سقف ۶۰۰ میلیون تومان، معادل ۲۰ درصد سقف طرح، زیان وارده را بهصورت نقدی جبران میکند.
هدف اصلی این اوراق، کاهش نگرانیهای سهامداران کوچک و پوشش ریسک ناشی از نوسانات بازار است. بر اساس اطلاعیه شرکت بورس، ارزش مبنای این اوراق بر پایه سبد سهام سرمایهگذار در تاریخ ۱۷ تیرماه تعریف شده و خریداران میتوانند تنها با پرداخت مبلغ نمادین یک ریال برای هر واحد از این اوراق تا سقف ۲۰ درصد بالاتر از ارزش سبد خود در این تاریخ، پوشش بیمهای دریافت کنند. البته شرط بهرهمندی از این تضمین، عدم فروش یا تغییر در سبد سهام تا تاریخ ۱۶ تیرماه سال آینده است. برخی کارشناسان عقیده دارند که این اقدام را راهکاری موثر برای بازگرداندن اعتماد به بورس و کاهش رفتارهای هیجانی میدانند و تاکید میکنند که با هزینهای ناچیز، سهامداران خرد میتوانند آینده داراییهای خود را با اطمینان بیشتری دنبال کنند. در سوی دیگر برخی تحلیلگران این ابزار را ضعیف شناسایی کرده و عقیده دارند که الزام به ثبات در سبد سهام و نبود انعطاف کافی جذابیت اوراق بیمهای را به صورت قابل توجهی کاهش دهد. به گفته برخی از این تحلیلگران ابزارهایی چون بازار مشتقه و اختیار فروش معامله پذیر گزینههای بهتر و مناسبتر برای مدیریت ریسک هستند؛ چراکه تنوع و ابزارهای متفاوتی وجود دارد.
برخی فعالان عقیده دارند که این ابزار میتواند مسیر بازار سرمایه را سهل سازد و گروه دیگری این موضوع را بدون نتیجه بیان میکنند؛ چراکه معتقدند مهمترین مولفه در بازار سهام اعتماد است و نبود اعتماد میتواند مسیر معاملات را سرخ سازد. هلن عصمت پناه، کارشناس بازار سرمایه درخصوص طرح همیار نوشت: «شرط محدودکنندهای که بر اساس آن فروش هر بخشی از سبد پایه منجر به ابطال اوراق میشود، ممکن است انعطافپذیری لازم در مدیریت سبد را از سهامداران سلب کند. بهعبارت دیگر، اگر سهامدار حتی بخشی از ترکیب پرتفوی خود را که بر اساس تاریخ ۱۷ تیرماه تعیین شده بفروشد، اوراق بیاعتبار خواهد شد.»
به گفته عصمتپناه، این شرط باید با دقت بیشتری مورد بازنگری قرار گیرد تا ضمن حفظ کارایی ابزار، امکان مدیریت فعال پرتفوی نیز برای سرمایهگذار فراهم باشد. اوراق اختیار فروش تبعی «همیار» که از سوی صندوق تثبیت بازار سرمایه برای حمایت از سهامداران خرد در دوره پساجنگ طراحی شده است، موفقیت این طرح بهشدت وابسته به ثبات سیاسی و اقتصادی کشور خواهد بود. او هشدار داد در صورتی که تحریمها ادامه یابند یا فضای تنشهای سیاسی افزایش پیدا کند، آثار مثبت این طرح عملاخنثی خواهد شد و نمیتوان انتظار تحقق اهداف حمایتی آن را داشت. بودن بازار ثانویه برای این اوراق است؛ چرا که امکان معامله مجدد یا خروج پیش از سررسید برای سرمایهگذاران وجود ندارد و این موضوع انعطافپذیری سرمایهگذاری را کاهش میدهد. اگرچه این ابزار میتواند در کوتاهمدت نقش حمایتگر داشته باشد، اما برای اثربخشی واقعی نیازمند بستر اقتصادی و سیاسی با ثبات، توان مالی کافی و طراحی دقیقتر از منظر اجرایی و دامنه شمول است.
در شرایطی که بیاعتمادی در میان سهامداران به دلیل آثار جنگ و ناپایداریهای اقتصادی افزایش یافته، چنانچه قیمت اعمال این اوراق بالاتر از ارزش ذاتی سهام تعیین شود، این ابزار میتواند صرفا به ابزاری برای نمایش رشد موقت شاخص کل تبدیل شود؛ موضوعی که بهجای بازسازی اعتماد، ممکن است آن را در بلندمدت تضعیف کند. برای تقویت پشتوانه مالی طرح، دولت منابعی را به صندوق تثبیت تزریق کند یا از طریق انتشار اوراق مشارکت، منابع لازم برای تضمین بازپرداختها را فراهم آورد. همچنین شفافسازی فرآیند محاسبه ارزش سبد داراییها از طریق انتشار روزانه گزارشهای حسابرسی مستقل، از دیگر مواردی بود که عصمتپناه برای ارتقای کارایی و افزایش اعتماد به این ابزار مطرح کرد.
بازار از نگاه معاملات
طی سومین روز کاری هفته یعنی دوشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۴، شاخصهای بازار سرمایه با تغییر روند توانستند تا حدودی سبز شوند و برهمین اساس شاخص کل بورس تهران با افزایش ۲۶ هزار و ۴۸۹ واحدی معادل ۰,۹۸ درصدی روبه رو شد و به تراز ۲ میلیون و ۷۳۴ هزار واحدی رسید. همچنین شاخص کل هم وزن نیز یک هزار و ۸۳۵ واحد معادل ۰.۲۲ درصد رشد کرد و به عدد ۸۳۱ هزار و ۳۳۴ واحدی رسید. در سوی دیگر معاملات نیز شاخص کل فرابورس ۱۴۵ واحد رشد کرد و در جایگاه ۲۴ هزار و ۷۷۳ واحدی ایستاد. از میان ۶۵۸ نماد بازار سرمایه در این روز ۲۵۸ نماد مثبت و ۲۵۱ نماد نیز منفی بودند. همچنین ۷۱ نماد معادل ۱۱ درصد از نمادها در صف خرید و ۱۲۰ نماد معادل ۱۸ درصد از نمادها در صف فروش قرار داشتند. در بازار روز گذشته در مجموع ارزش معاملات به ۷۱۱ هزار و ۲۸۴ میلیارد تومان رسیده که ۶ هزار و ۸۲۲ میلیارد تومان آن یعنی یک درصد از کل معاملات را شامل شد، ارزش معاملات بازارسرمایه در مقایسه با سایر روزها و هفتههای معاملاتی همچنان پایین است.
طی روز دوشنبه صنایع نساجی، خدمات رفاهی متنوع، تولید فلزات گرانبهای غیرآهن، بانکها و موسسات اعتباری، فعالیتهای مرتبط با اوراق بهادار، سرمایهگذاری، مواد شیمیایی-متنوع، فرآوردههای نفتی، سیمان آهک و گچ، خودرو، محصولات لبنی، تولید کود و ترکیبات نیتروژن، محصولات پاککننده، محصولات فلزی، محصولات کشاورزی، خرده فروشی به استثنای وسایل نقلیه موتوری، نوشیدنی و قطعات خودرو بیشترین بازدهی مثبت را تجربه کردند.
دیدگاهتان را بنویسید