زمستان سخت بورس در راه است؟

این صنایع نه تنها به لحاظ ارزش بازار وزنه‌ای سنگین هستند، بلکه بخش عمده‌ای از درآمدهای ارزی کشور را نیز تامین می‌کنند و به نوعی شریان اصلی درآمد کشور و بازارها را این صنایع در دست دارند. عوامل بسیاری روی این صنایع تاثیر دارد و می‌تواند روند معاملات و مسیر سرمایه‌گذاری آنها را تغییر دهد، اما مهم‌ترین وابستگی این صنایع را می‌توان نرخ خوراک دانست. این نرخ به عنوان متغیر اصلی هزینه‌ای، نقش اساسی در تعیین حاشیه سود شرکت‌ها بر عهده دارد و افزایش یا کاهش این نرخ می‌تواند همچون موجی بزرگ بازار سهام و سایر بخش‌های اقتصادی کشور را نیز تحت تاثیر قرار دهد. درست است این نرخ اغلب در زمستان تعیین می‌شود، اما از میانه تابستان تا پاییز ترس از نرخ افزایش بی‌محابای نرخ خوراک در بازار وجود دارد.

در تعریف نرخ خوراک پتروشیمی‌ها باید گفت که نرخ خوراک، بهایی است که شرکت‌های پتروشیمی برای دریافت گاز طبیعی یا گاز غنی‌شده به عنوان ماده اولیه محصولات خود به دولت پرداخت می‌کنند. این نرخ معمولا بر اساس فرمولی مشتمل بر قیمت‌های جهانی گاز و شرایط داخلی تعیین می‌شود. تصمیمات در این حوزه عمدتا در سطوح بالای دولت و وزارت نفت اتخاذ می‌شود و از آنجا که این صنایع بخش عمده سودشان را از صادرات به دست می‌آورند، کوچک‌ترین تغییر در فرمول محاسبه می‌تواند سودآوری را به‌شدت بالا یا پایین ببرد.

بر اساس فرمول فعلی، نرخ خوراک پتروشیمی‌ها از میانگین قیمت گاز در چهار‌هاب جهانی تعیین می‌شود؛ شامل‌هاب‌های هلند، بریتانیا، ایالات متحده امریکا و کانادا. از این میان، دو‌هاب نخست (هلند و بریتانیا) مصرف‌کننده عمده گاز هستند و به‌دلیل شرایط اقتصادی و سیاسی، از جمله بحران‌های انرژی، قیمت بالاتری نسبت به سایر نقاط جهان دارند. از سوی دیگر، دو‌هاب امریکا و کانادا، عمدتا تولیدکننده هستند.

تاثیر نرخ خوراک روی صنایع بورسی

همان‌طور که گفته شد صنایع بزرگ بورسی ارتباط مستقیمی با نرخ خوراک پتروشیمی دارند و بر همین اساس صنعت پتروشیمی چیزی حدود ۲۱ درصد از میانگین ارزش معاملات بورسی را به خود اختصاص داده است.

نرخ خوراک سهم بزرگی در شرکت‌های گازمحور دارد و سهم بزرگی را از بهای تمام شده را تشکیل می‌دهد. برای نمونه شرکتی با ۱۰ هزار میلیارد تومان درآمد سالانه ممکن است تا ۴۰ درصد از هزینه‌های تولید خود را به خوراک اختصاص دهد و بر همین اساس افزایش نرخ خوراک مساوی با کاهش حاشیه سود، افت EPS و فشار بر قیمت سهام است. همچنین کاهش نرخ خوراک نیز مساوری با افزایش سودآوری، جذابیت سرمایه‌گذاری و احتمال رشد قیمت سهم است.

از سوی دیگر نرخ خوراک به صورت روانی نیز روی بازار تاثیر دارد و می‌تواند روند معاملات را به صورت قابل توجهی برهم بزند. در اصل در ابتدا این نرخ به صورت روانی روی بازار ثاثیر می‌گذارد، حتی در برخی موارد باعث می‌شود که سرمایه‌ها از بورس خارج شوند و پس از اعلام نرخ خوراک، به صورت واقعی شاهد تاثیرواقعی نرخ خوراک روی بازار خواهیم بود.

به نوعی می‌توان گفت که هرگونه تغییر در نرخ خوراک می‌تواند مسیر نقدینگی و شاخص‌ها را در بازار تغییر دهد. درحال حاضر صنایع بزرگ بازار همانند فولاد و پتروشیمی رابطه مستقیمی با نرخ خوراک دارند و تغییر اخبار می‌تواند نقدینگی را در این صنایع جابه‌جا کند و درنهایت نیز هرگونه جابه‌جایی تغییر شاخص‌ها را در پی دارد.

کارشناسان پیش بینی می‌کنند که در زمستان سال جاری نیز افزایش نرخ خوراک را داشته باشیم که این موضوع را می‌توان افزایش تورم و افزایش نرخ دلار بازار آزاد و نیمایی دانست. از سوی دیگر این افزایش نرخ باعث شده که حاشیه سود شرکت‌های پتروشیمی به صورت قابل توجهی کاهش یابد، درنتیجه انتظار می‌رود که به صورت منطقی نرخ خوراک برای سال جاری تغییر نداشته باشد تا با افزایش نرخ دلار و کاهش سود پتروشیمی شرایط برای شرکت‌های پتروشیمی کمی ترمیم یابد.

حال اگر شرایط این روزهای بورس ترمیم پیدا نکند و همچنان بازار با کمبود نقدینگی مواجه باشد، این افزایش نرخ خوراک می‌تواند وضعیت بورس را بیش از گذشته وخیم سازد و به نوعی به واسطه این نرخ بازار عقب‌نشینی بیشتری را تجربه کند. بورس تهران ماه‌ها روند اصلاحی را تجربه کرده و حتی متولین بازار نیز نسبت به این موضوع واکنشی نداشته‌اند، حال تجربه این شوک جدید در زمستان و عدم ترمیم بورس تا آن زمان می‌تواند روزگار این بازار را بیش از گذشته تلخ  و بازار مجدد به ته چاه سقوط کند.