برچسب: FATF

به گزارش اقتصادران، در تازه‌ترین اجلاس گروه ویژه اقدام مالی (FATF) ایران بار دیگر در فهرست کشورهای پرریسک باقی ماند. با وجود تصویب لوایح پالرمو و CFT و تلاش‌های داخلی برای هم‌راستاسازی قوانین با استانداردهای بین‌المللی، FATF اعلام کرده است که تعهدات عملیاتی ایران هنوز به طور کامل اجرا نشده و برخی حق تحفظ‌ها بیش از حد گسترده است. این تصمیم نشان می‌دهد که تعاملات فنی و حقوقی با FATF تازه آغاز شده و هنوز اعتماد کامل بین‌المللی ایجاد نشده است.

مهم‌ترین نکته‌ای که کارشناسان اقتصادی به آن اشاره می‌کنند، اثرات ملموس این وضعیت بر مبادلات مالی بین‌المللی ایران است. نبود امکان دسترسی آسان به شبکه‌های بانکی جهانی، به ویژه سوئیفت، هزینه تراکنش‌های ارزی را افزایش داده و تجارت خارجی ایران را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند. برآوردها نشان می‌دهد که هزینه‌های ناشی از محدودیت‌های FATF می‌تواند بین ۱۰ تا ۲۵ درصد افزایش هزینه‌های صادرات و واردات را به همراه داشته باشد.

در داخل کشور، مسئولان بانکی و اقتصادی تلاش دارند با راهکارهای جایگزین، اثرات این محدودیت‌ها را کاهش دهند. اما تحلیلگران معتقدند بدون ایجاد اعتماد بین‌المللی و اجرای کامل تعهدات FATF، این اقدامات تنها موقتی و محدود خواهند بود. برخی از حقوقدانان و کارشناسان مالی نیز تأکید دارند که استفاده بیش از حد از حق تحفظ‌ها باعث شده است که برخی مفاد لوایح تصویب‌شده عملاً کارایی لازم را نداشته باشند و کشور نتواند به شکل واقعی از مزایای عضویت یا خروج از فهرست سیاه بهره‌مند شود.

کارشناسان می‌گویند که ایران برای خروج از فهرست کشورهای پرریسک FATF نیازمند اقداماتی فراتر از تصویب لوایح است. از جمله می‌توان به شفاف‌سازی بیشتر در زمینه تراکنش‌های مالی، اصلاح رویه‌های بانکی، و محدود کردن استفاده از حق تحفظ‌ها اشاره کرد. به عبارت دیگر، بدون ایجاد تغییرات عملیاتی و رعایت استانداردهای بین‌المللی، کشور همچنان با محدودیت‌های مالی و اقتصادی مواجه خواهد بود.

این وضعیت نه تنها بر تجارت و سرمایه‌گذاری خارجی اثر می‌گذارد، بلکه بر اعتماد عمومی و برنامه‌ریزی اقتصادی داخلی نیز فشار وارد می‌کند. فعالان اقتصادی و صادرکنندگان معتقدند تا زمانی که FATF به طور کامل قانع نشود، راهکارهای جایگزین و روابط محدود با شرکای خارجی، تنها می‌تواند مشکلات را تعدیل کند، نه حل. به همین دلیل، ادامه تعاملات جدی و شفاف با FATF، به عنوان یک ضرورت راهبردی برای اقتصاد ایران مطرح است و هرگونه تعلل یا سیاست‌های سطحی می‌تواند هزینه‌های بیشتری به کشور تحمیل کند.

تأخیر در ارسال اطلاعات، مانع خروج ایران از فهرست سیاه FATF شد

در همین رابطه، سیدکمال سیدعلی، معاون پیشین ارزی بانک مرکزی  با اشاره به دلایل تداوم حضور ایران در فهرست سیاه FATF گفت:«در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور، چه در عرصه داخلی و چه در حوزه بین‌المللی، همیشه سیاست بر مسائل فنی غلبه داشته است. این موضوع در پرونده FATF هم صادق است. با وجود آنکه پس از حدود ۱۰ سال، مجمع تشخیص مصلحت، مجلس و سایر نهادهای تصمیم‌گیر در نهایت متقاعد شدند که لوایح پالرمو و CFT به جریان بیفتد، اما فضای سیاسی همچنان بر روند فنی این موضوع تسلط دارد.»

این کارشناس پولی ضمن اشاره به تأخیر در ارسال اطلاعات از سوی نهادهای ذی‌ربط افزود:«بخشی از اطلاعات و مستنداتی که باید به کنوانسیون‌ها ارسال می‌شد، با تأخیر انجام گرفت. از بانک مرکزی و برخی وزارتخانه‌ها استعلام‌هایی خواسته بودند و چون پاسخ‌ها دیرتر رسید، زمینه ابهام ایجاد شد. در حالی‌که اگر تعامل فنی از ابتدا برقرار بود، شاید ایران امروز از فهرست سیاه خارج شده بود.»

وی در ادامه با اشاره به تجربه دیگر کشورها گفت:«حتی برخی کشورها مانند اتریش نیز گاه به لیست خاکستری نزدیک می‌شوند و موظف‌اند گزارش‌های مالی دقیق ارائه کنند. همچنین، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که سال‌ها به‌نوعی متهم به تأمین مالی گروه‌های تندرو بوده‌اند، هرگز در فهرست سیاه قرار نگرفته‌اند، زیرا با سازوکارهای بین‌المللی همکاری کردند. در ایران اما به دلیل فضای سیاسی و مقاومت‌های داخلی، روند همکاری با FATF کند و پرچالش بوده است.»

سیدعلی: ماندن در فهرست FATF، نوعی خودتحریمی برای ایران است

سیدعلی تأکید کرد:«در نهایت ما باید به جایی برسیم که پاسخگوی نهادهای بین‌المللی باشیم. نقل‌وانتقالات مالی، صرافی‌ها و حتی تراکنش‌های رمزارزی امروز در سطح جهانی زیر نظرند. اگر بخواهیم اقتصاد شفاف و پاسخگو داشته باشیم، باید به سمت انطباق با استانداردهای جهانی حرکت کنیم؛ چه برای رفع تحریم‌ها و چه برای سلامت نظام اقتصادی کشور.»

وی درباره تأثیر ماندن ایران در لیست سیاه FATF بر تجارت خارجی و ثبات مالی توضیح داد:«درست است که بیش از یک دهه است به‌دلیل تحریم‌ها عملاً از شبکه بانکی جهانی حذف شده‌ایم، اما FATF یکی از پیش‌نیازهای مهم برای بازگشت به نظام مالی بین‌المللی است. حتی اگر تحریم‌ها برداشته شود، تا زمانی که در فهرست سیاه بمانیم، بانک‌های خارجی تمایل چندانی به همکاری با ایران نخواهند داشت. این در واقع نوعی خودتحریمی است.»

این کارشناس پولی خاطرنشان کرد:«ماندن در این وضعیت، پیام منفی برای مؤسسات مالی بین‌المللی دارد. از سوی دیگر، نبود شفافیت مالی زمینه‌ساز گسترش پولشویی در داخل کشور شده است؛ پدیده‌ای که خود باعث افزایش فاصله طبقاتی و رشد فعالیت‌های ناسالم اقتصادی می‌شود. بنابراین پیوستن به FATF نه تنها برای تعامل خارجی، بلکه برای سلامت داخلی اقتصاد نیز ضروری است.»

تحریم‌ها مانع اول هستند و FATF مانع دوم

وی در پاسخ به این پرسش که برخی معتقدند عدم عضویت در FATF موجب افزایش ۱۰ تا ۲۵ درصدی هزینه تجارت خارجی می‌شود، گفت:«این ارزیابی درست است. ما در مراودات مالی بین‌المللی به دلیل تحریم‌ها و عدم عضویت در FATF هزینه‌های بیشتری پرداخت می‌کنیم. البته عامل اصلی تحریم‌هاست، اما عدم عضویت نیز این هزینه‌ها را تشدید کرده است. به بیان دیگر، تحریم‌ها مانع اول هستند و FATF مانع دوم.»

سیدعلی تصویب لوایح پالرمو و CFT را گام نخست در مسیر همکاری دانست و افزود:«گام بعدی، اثبات اجرای واقعی تعهدات است. دولت آقای پزشکیان می‌تواند این روند را سریع‌تر پیش ببرد، چرا که منافع آن برای کشور بسیار بیشتر از ادامه مخالفت‌ها است و موافقت مشروط در عمل یعنی نپذیرفتن.»

وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت:«تجارت بدون FATF ممکن است انجام شود، اما شفاف نیست. در این حالت، فعالیت‌ها از مسیر صرافی‌ها یا ارزهای دیجیتال صورت می‌گیرد که کشور در این زمینه‌ها آسیب‌های زیادی دیده است. برای بازگشت به تعامل بانکی جهانی، ابتدا باید تحریم‌ها رفع شود و بلافاصله بعد از آن، عضویت در FATF به‌عنوان گام دوم ضروری است. بدون این دو، حتی بانک‌های چین، روسیه یا امارات نیز تمایل جدی به همکاری نخواهند داشت.»

به گزارش اقتصادران، بهنام ملکی اظهار کرد: پس از تصویب کنوانسیون پالرمو در مجمع تشخیص مصلحت نظام و ابلاغ آن از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران به گروه ویژه اقدام مالی، خبری منتشر شد مبنی بر اینکه FATF از ایران دعوت کرده اطلاعات بیشتری ارائه بدهد که این خبر نکته روشن و مثبتی است. بخصوص اینکه این روزها اکثر خبرهایی که از اقتصاد ایران شنیده می‌شود رضایت‌بخش نیست.

وی افزود: برداشت من این است تعامل ایران با گروه ویژه اقدام مالی بهتر خواهد شد و از این حیث می‌توانیم شاهد تسهیل مبادلات تجاری خود با سایر کشورها باشیم. اگر این اتفاق رخ دهد می‌توانیم سیستم‌های بانکی‌مان را از این حالت سنتی و قدیمی خارج کنیم و به سمت مدرن‌سازی و هماهنگ شدن با استانداردهای نظام پولی جهانی برویم.

این اقتصاددان با بیان این‌که در حال حاضر به دلیل قرار داشتن در لیست سیاه FATF در صادرات و واردات دچار مشکل هستیم گفت: یکی از پیش نیازهای شکسته شدن تحریم‌ها پیوستن به FATF است.

ملکی درباره ظرفیت‌هایی که در نتیجه عدم پیوستن به FATF برای ایران از دست رفته است، گفت: ارائه عدد و رقم در این زمینه بر عهده نهادهای آماری است که چنین آماری وجود ندارد؛ اما بدیهی است ما بر این‌که صادرات و واردات داشته باشیم و این وسط پولمان خورده نشود باید به سیستم‌های مطمئن و امن مبادلات تجاری بپیوندیم.

وی با بیان این‌که برخی بازرگانان ما توسط صرافی‌های واسط در ترکیه و دوبی نقره‌داغ شده‌اند با ذکر مثالی گفت: بسیاری از صرافی‌ها از تحریم‌های ظالمانه علیه ایران و هم‌چنین قرار نداشتن در یک سیستم رسمی مالی و تجاری با دنیا سوءاستفاده می‌کنند.

این کارشناس اقتصادی با ذکر مثالی درباره ضررهایی که به دلیل قرار نداشتن در یک نظام مالی رسمی متوجه تجار ایرانی می‌شود، گفت: یکی از دوستان بیان می‌کرد برای واردات مواد اولیه و قطعات کارخانه‌اش از فرانسه رقم بالایی را به صورت یورو به یک صرافی واسط در ترکیه که در ایران هم فعالیت داشته پرداخت کرده است. بعد از این‌که پول را به صرافی داده متوجه شده که این صرافی دفتر دستکش را جمع کرده پول را به نوعی بالا کشیده است! وقتی چنین اتفاقی می‌افتد تولیدکننده و سرمایه‌گذار ناامید می‌شود و دیگر سراغ کار تولیدی نمی‌شود و پولش را به بخش‌های دلالی انتقال می‌دهد.

ملکی تاکید کرد: وقتی ما عضو نهادهای مالی بین‌المللی مثل FATF نیستیم طبیعی است که هر فرد یا هر کشوری به خودش اجازه می‌دهد از این نقطه ضعف ما سوءاستفاده کند. اما وقتی ما تحریم نباشیم و با قرار گرفتن در نهادهایی مثل FATF به صورت رسمی مبادلات خود را انجام دهیم می‌توانیم ال‌سی باز کنیم، حساب رسمی داشته باشیم بانک‌های دو طرف ملزم هستند برای پول‌هایی که جابه‌جا می‌شود رسید ارائه دهند. کارها سرعت می‌گیرد و هزینه‌هایی که در نتیجه تحریم‌ها متوجه اقتصاد کشور می‌شود حذف می‌شود. همین حالا اقتصاد ما درگیر یک نظام اداری اختاپوسی ناکارآمد است و ما نپذیرفتن FATF که نوعی خودتحریمی محسوب می‌شود این اقتصاد را ناکارآمدتر کرده‌ایم.

ملکی درباره این شائبه که کشورهایی مثل آمریکا و اسرائیل در FATF نفوذ دارند و می‌توانند در صورت حضور ما در این نهاد مالی مشکلاتی برایمان ایجاد کنند، گفت: ما نباید به خاطر یک سری ملاحظات کوچک از منافع بزرگ خود چشم‌پوشی کنیم. ممکن است سایه سیاست بر نهادهای بین‌المللی وجود داشته باشد و برخی قدرت‌ها در این نهادها اعمال نفوذ کنند، اما در ساختارهایی مثل FATF که مقداری دموکراسی وجود دارد فشار این قدرت‌ها کمتر است.

وی ادامه داد: این اصلا توجیه ندارد که به دلیل میزان اثرگذاری برخی کشورها در FATF خودمان را از این نهاد مالی کنار بکشیم. این یعنی استقبال از خطر. اتفاقا ما باید در راستای دفاع از منافع ملی در مجامع و نهادهای بین‌المللی حضور داشته باشیم و موثر عمل کنیم تا بتوانیم حجم تحرکات علیه کشور را مدیریت کنیم. در حال حاضر ما جزو اقتصادهای تاریک هستیم و از این جهت در رده‌های خیلی پایین قرار داریم. اگر خود را از نهادهای بین‌المللی نیز کنار بکشیم منزوی می‌شویم.

بنابراین گزارش، در پی تصویب کنوانسیون پالرمو در مجمع تشخیص مصلحت نظام در روز ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ و ابلاغ این قانون به دولت در روز ۳۱ اردیبهشت، به تازگی گروه ویژه اقدام مالی موسوم به FATF از رئیس مرکز اطلاعات مالی کشور برای مذاکره حضوری دعوت رسمی به‌عمل آورده است. بررسی CFT به عنوان یکی دیگر از لوایح نیز در دستور کار مجمع تشخیص است و تصویب آن نیز می‌تواند ایران را یک گام به خروج از لیست سیاه FATF نزدیک کند.

به گزارش اقتصادران، قفل ۶ ساله اف‌ای‌تی‌اف بالاخره شکست و مذاکره مستقیم ایران کلید خورد.  مرکز اطلاعات مالی اعلام کرد که گروه ویژه اقدام مالی موسوم FATF بعد از ۶ سال، از رئیس مرکز اطلاعات مالی کشور برای مذاکره حضوری دعوت رسمی به‌عمل آورد.

این مذاکرات مستقیم در مسیر عادی‌سازی پرونده ایران، تعلیق اقدامات تقابلی و خروج کشورمان از فهرست کشورهای پرخطر موسوم به لیست سیاه اف‌ای‌تی‌اف در شهر مادرید اسپانیا برگزار خواهد شد.

کنوانسیون پالرمو چندی قبل در مجمع تشخیص مصلحت نظام تصویب و تودیع این سند نزد امین اسناد سازمان ملل متحد در دستور کار وزارت امور خارجه کشور قرار گرفت و پیگیری انجام فرآیند تصویب کنوانسیون CFT نیز در جریان است.

برخی پیش‌بینی‌های کارشناسی این‌گونه است که در صورت عضویت ایران در FATF، اقتصاد کشور می‌تواند شاهد تحولات قابل‌توجهی باشد. رشد اقتصادی پایدار یکی از دستاوردهای مهم خواهد بود. پیش‌بینی می‌شود که رشد اقتصادی ایران در ۵سال پس از عضویت از ۲.۸‌درصد به ۴.۵‌درصد افزایش یابد. همچنین جذب سرمایه‌گذاری خارجی به میزان قابل‌توجهی افزایش خواهد یافت. انتظار می‌رود که میزان FDI از کمتر از یک‌میلیارد دلار در حال حاضر به بیش از ۵میلیارد دلار در سال برسد. این افزایش، علاوه بر تامین منابع مالی جدید، موجب ورود فناوری‌های پیشرفته و بهبود بهره‌وری در صنایع داخلی خواهد شد.

پذیرفتن اف‌ای‌تی‌اف اتفاق خوبی است

مهدی پازوکی، اقتصاددان در همین خصوص می‌گوید: این‌که ایران اف‌ای‌تی‌اف را بپذیرد و این‌که سیستم بانکی ایران بتواند با دنیا کار کند، اتفاق خوبی است؛ منتها این نکته را نباید فراموش کرد که مشکل اقتصاد ایران تنها با اف‌ای‌تی‌اف حل نمی‌شود.

وی با اشاره به نظام تصمیم‌گیری کلان اقتصادی کشور، می‌افزاید: ما باید ببینیم که این نظام، بخردانه، منطقی، علمی و در جهت منافع ملی تصمیم می‌گیرد!؟ ولی در کل پذیرفتن اف‌ای‌تی‌اف روی اقتصاد ایران اثرگذار است.

این اقتصاددان تصریح می‌کند: مشکل اصلی ما تحریم‌هاست و باید تحریم‌های ناجوانمردانه از بین رود، ولی پذیرفتن اف‌ای‌تی‌اف نشان می‌دهد که ایران می‌خواهد مقررات بین‌المللی را بپذیرد؛ این درست مثل فیفا در فوتبال می‌ماند.

پازوکی توضیح می‌دهد: شما اگر مقررات فدراسیون بین‌المللی فوتبال را رعایت نکنید، هیچ تیمی حاضر نیست با تیم ملی شما مسابقه دهد؛ حتی یک تیم محلی، چون اگر مسابقه بدهد، محروم می‌شود.

وی یادآور می‌شود: در حوزه اقتصاد هم برای این‌که با جهان، تجارت داشته باشیم، باید سیستم بانکی ما با سیستم بانکی کشور هدف بتواند کار کند. وقتی اف‌ای‌تی‌اف را نپذیرید، این امکان وجود ندارد، یعنی هیچ بانک خارجی برایتان ال‌سی باز نمی‌کند و گشایش اعتبار نمی‌کند.

این اقتصاددان تاکید می‌کند: البته وقتی سیستم بانکی شما ۴۰ سال از دنیا عقب است، دیگر ربطی به اف‌ای‌تی‌اف ندارد. ما باید خودمان را به‌روز کنیم و در مدیریت و نظام تصمیم‌گیری اقتصادی، سیاست‌هایی را در پیش بگیریم که تحریم‌های ناجوانمردانه را برداریم و با جامعه جهانی کار کنیم.

پازوکی با اشاره به احتمال اجرایی شدن مکانیسم ماشه، متذکر می‌شود: همین الان اگر ایران با کشورهای ۱+۵ تفاهم نکند، وارد یک جنگ تمام‌عیار اقتصادی می‌شود.

وی در عین حال می‌گوید: حالا اگر تحریم‌ها برداشته شود، اما اف‌ای‌تی‌اف را نپذیریم، به طور قطع سیستم بانکی و شرکت‌های خارجی به ایران نمی‌آیند، ولی به این معنا هم نیست که اگر اف‌ای‌تی‌اف را بپذیریم، حتما شرکت‌های خارجی به ایران می‌آیند. این شرط لازم است، کافی نیست.

این کارشناس اقتصادی می‌افزاید: ما برای این‌که شرکت‌های خارجی به ایران بیایند، باید تلاش کنید که تحریم‌ها را برداریم. به نظر من رابطه ایران با جهان توسعه‌یافته به نفع ماست. حتی به نظر من رابطه اقتصادی ایران با آمریکا به نفع ایران و به ضرر رقبای منطقه ماست، ولی تندروها این موضوع را متوجه نیستند. یعنی اگر شرکت‌های آمریکایی بیایند در صنعت نفت سرمایه‌گذاری کند، برای ما امنیت می‌آورد؛ چراکه اگر به آن پروژه و شرکت تعرضی شود، شرکت آمریکایی است که آسیب می‌بیند، در نتیجه این کار را نمی‌کنند.

دچار مشکل جهالت اقتصادی هستیم

پازوکی در ادامه می‌گوید: اف‌ای‌تی‌اف ۳۵ عضو اصلی  و ۱۸۹ عضو همکار دارد. ما قرار است عضو همکار اف‌ای‌تی‌اف باشیم. من امیدوارم ایران در سایر موارد هم سعی کند با سازمان‌های بین‌المللی مراوده خود را بیشتر کند؛ چراکه هر چه مراوده ایران بیشتر شود، این به نفع ماست.

وی تاکید می‌کند: یک مشکلی که اقتصاد ایران دارد، جهالت اقتصادی است. برخی از تندروها به دلیل این‌که آشنایی با دنیا ندارند، وقتی بانک جهانی گزارشی درباره ایران می‌دهد، می‌گویند این استکبار جهانی است؛ در حالی که گزارش را وزارت اقتصاد برای آن‌ها می‌فرستد.

این کارشناس اقتصادی تصریح می‌کند: ما بحران جهالت داریم. من اعتقاد دارم رابطه ما با دنیا هر چه صمیمانه‌تر شود، به نفع ملت ایران، جامعه ایران و توسعه ایران است.

خبر اف‌ای‌تی‌اف بازارها را تغییر داد

پازوکی در ادامه با اشاره به نزولی شدن بازارهای طلا، سکه و ارز با انتشار اخبار مثبت سیاسی، می‌گوید: انتشار خبر جدید اف‌ای‌تی‌اف را روی بازارهای مالی دیدیم که اثرگذار بود. ما دیدیم که قیمت ارز که در هفته گذشته روند صعودی داشت و به ۹۴ هزار تومان نزدیک شده بود، روند نزولی پیدا کرده و حتی به کانال ۹۰ هزار تومان نزدیک شده است.

وی می‌افزاید: البته این سیگنال‌ها محدود است و به دنبال آن ما باید سیاست‌های بخردانه در همه جوانب به کار ببریم. یعنی همین الان اگر آقای پزشکیان اعلام کند که وزیر امور خارجه، آقای عراقچی با اختیار تام در نروژ و به طور مستقیم با آمریکا صحبت کند، چند هزار تومان دیگر هم نرخ ارز پایین می‌آید.

وی تاکید می‌کند: سیاست‌های تعامل‌جویانه و دیپلماسی فعال باید گسترش پیدا کند که تحریم‌ها از بین رود، ولی تندروها این را به عنوان وادادگی قلمداد می‌کنند؛ در حالی که این یک سیاست است. شما اگر برای منافع ملی مذاکره کنید، این مذاکره قابل تحسین است.

این اقتصاددان تصریح می‌کند: من اعتقاد دارم که اگر تحریم‌ها برداشته شود، قطعا نرخ ارز پایین می‌آید؛ آن هم زمانی که صادرات نفت بالا رود و درآمدهای نفتی بیشتر شود. اما این را تندروها نمی‌خواهند بپذیرند.

پازوکی عنوان می‌کند: حالا نکته این جاست که اگر تحریم‌ها را هم بردارند، ایران نمی‌تواند بیشتر از ۲.۷ میلیون بشکه نفت صادر کند؛ در حالی عراق بیش از ۴ میلیون بشکه نفت در روز صادر می‌کند و اصلا جای ما را در اوپک گرفته است، زیرا شرکت‌های آمریکا و اروپایی در صنعت انرژی این کشور سرمایه‌گذاری کردند و درآمد عراق بالا رفته است.

وی خاطرنشان می‌کند: من اعتقاد دارم هر چه ایران به سمت اقتصاد جهانی برود و روابط بیشتری داشته باشد، به نفع اقتصاد ایران خواهد بود.