برچسب: گاز صنایع

به گزارش اقتصادران، آغاز فصل زمستان هر ساله برای صنایع کشور، فصلی پرریسک، پرهزینه و همراه با ابهام در تامین انرژی است و صنایع کشور به دلیل افزایش چشمگیر مصرف گاز در بخش خانگی و اولویت‌بندی شبکه سراسری به تامین نیاز خانوارها، با یکی از چالش‌های سالانه خود یعنی محدودیت در تامین برق و گاز روبه‌رو می‌شوند به طوریکه میزان تخصیص گاز به واحدهای صنعتی با کاهش روبرو می‌شود و در برخی موارد حتی با قطعی برق و گاز نیز روبرو می‌شوند.

در ابتدای آذرماه امسال و پیرو جلسه فولادی‌ها با رئیس جمهوری، مقرر شده تا گاز صنایع صادرات محور در آذرماه مشمول محدودیت قرار نگیرد و طبق تاکید دکتر پزشکیان، صنایع تولیدی نباید در اولویت محدودیت گاز قرار بگیرند.

با این حال، به گفته برخی از تولیدکنندگان صنعت سیمان، با وجود وعده‌های دولت و دستور رئیس جمهوری برای رفع محدودیت گاز صنایع بزرگ و صادرات محور، در هفته‌های اخیر، گاز بیشتر کارخانجات سیمان به طور کامل قطع شده و تولیدکنندگان ناچارند با مازوت انرژی مورد نیاز خود را تامین کنند.

در این رابطه، علی‌اکبر الوندیان – دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان کشور – در تشریح آخرین وضعیت تخصیص انرژی به صنایع سیمانی گفت: در رابطه با تامین گاز صنایع، قرار بود گاز صنایع صادرات‌محور قطع نشود، این موضوع از سوی تولیدکنندگان صنعت سیمان کشور نیز پیگیری شده است؛ چراکه این صنعت حدود ۱۳ تا ۱۴ میلیون تن بازار صادراتی سالیانه داشته و مسئله تامین انرژی برای این صنعت، اهمیت بالایی دارد.

وی ادامه داد: اما بازخوردی که دریافت کردیم منفی بود و متاسفانه این شرایط در حال حاضر تشدید شده است و حتی صنایع سیمان سفید تحت فشار هستند و گاز آنها در حال قطع شدن است و طبق آخرین آمارها، گاز شرکت‌هایی که نباید مازوت مصرف کنند نیز در حال قطع شدن است.

دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان خاطرنشان کرد: اما یکی از نگرانی‌های اصلی ما به تامین برق باز می‌گردد، اخیرا و با توجه به اینکه سوخت نیروگاه‌ها به دلیل بالا رفتن مصرف گاز، کاهش پیدا کرده، به ما اعلام کرده‌اند که محدودیت و کاهش ۴۰ درصدی برق اعمال خواهد شد که از هفته گذشته به‌صورت رسمی ابلاغ شده است.

الوندیان تاکید کرد: در خصوص دریافت سهمیه گازوئیل برای تامین برق (خودتامینی) نیز اعلام شده که امکان دریافت گازوئیل وجود دارد؛ اما قیمت آن آزاد است و هرچند گازوئیل تحویل داده می‌شود، اما قیمت آن بر اساس نرخ بورس و عملا معادل قیمت آزاد محاسبه می‌شود.

وی ادامه داد: در مورد پیش‌بینی روند تولید با توجه به شرایط فعلی و با در نظر گرفتن ورود به فصل زمستان، به نظر می‌رسد حداقل یک دوره حدود ۴۵ روزه محدودیت تا نیمه دوم بهمن‌ماه اعمال شود. البته این موضوع به شرایط روزانه بستگی دارد، با این حال، امیدواریم بتوانیم نیاز سیمان کشور را در این شرایط تامین کنیم؛ اما مشروط بر این است که محدودیت‌ها بیش از این تشدید نشود. با این حال، به‌طور کلی روند تولید با این سطح از محدودیت دچار اختلال خواهد شد.

دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان کشور اظهار کرد: در زمینه تامین سوخت مازوت، در حال حاضر مشکل حادی وجود ندارد و بیشتر نیاز سوخت از طریق مازوت تامین می‌شود، اما زمانی که محدودیت گاز و برق به‌صورت همزمان اعمال می‌شود، چالش تامین انرژی به‌طور جدی بروز می‌کند. شرکت‌هایی که مجوز مصرف مازوت دارند می‌توانند از آن استفاده کنند، اما با افزایش مصرف مازوت وارد پیک ناوگان حمل‌ونقل خواهیم شد؛ چراکه هم نیروگاه‌ها و هم صنایع به ناوگان نیاز دارند و این موضوع باعث تشدید مشکلات حمل‌ونقل می‌شود.

الوندیان ادامه داد: متأسفانه مشکل تأمین برق بسیار جدی است و برخی واحدهای صنعتی، به‌ویژه شرکت‌هایی مانند کارخانه‌های سیمان سفید مستقر در مناطق شهری، با محدودیت‌های شدید برق روبه‌رو هستند. این محدودیت‌ها عملاً از طریق تابلوهای عرضه اعمال می‌شود و شرایط تولید را با چالش مواجه کرده است.

وی افزود: تأمین برق سبز نیز علاوه بر محدودیت‌های موجود، هزینه‌بر است؛ به‌گونه‌ای که قیمت برق سبز در برخی موارد به حدود ۷ تا ۸ هزار تومان و حتی بیشتر می‌رسد که فشار مضاعفی بر واحدهای تولیدی وارد می‌کند.

دبیر انجمن صنفی صنعت سیمان در پایان گفت: در رابطه با موضوع قیمت گازوئیل نیز، سوخت از شرکت نفت تهیه اما با نرخ فوب خلیج فارس محاسبه می‌شود و تا ۴۰ هزار تومان می‌رسد. البته این ارقام نوسان دارند، اما به‌طور کلی قیمت آزاد هر لیتر گازوئیل نیز در بازار آزاد در همین حدود است و این شرایط فشار مضاعفی را به تولید و صنعت تحمیل می‌کند، اما ظاهرا چاره‌ای جز مواجهه با این محدودیت‌های شدید وجود ندارد و این اتفاق در حال رخ دادن است.

به گزارش اقتصادران، با آغاز هر زمستان، نقشه انرژی کشور وارد مرحله‌ای حساس می‌شود؛ مرحله‌ای که در آن سرمای هوا، نه‌تنها خانه‌ها بلکه قلب صنعت را هم تحت فشار قرار می‌دهد. افزایش مصرف گاز خانگی، کاهش فشار در شبکه و اولویت‌بندی تأمین سوخت، سال‌هاست به یکی از چالش‌های تکرارشونده مدیریت انرژی در ایران تبدیل شده است. در این میان، صنایع بزرگ به‌ویژه در حوزه نفت، گاز و پتروشیمی اغلب به عنوان «مصرف‌کنندگان عمده» معرفی می‌شوند؛ اما آیا این تصویر کامل است؟ یا می‌توان از همین صنایع، بخشی از راه‌حل را انتظار داشت؟

ایران با وجود داشتن یکی از بزرگ‌ترین ذخایر گاز طبیعی جهان، در فصل سرد با پدیده ناترازی گاز مواجه است. رشد مصرف خانگی، فرسودگی بخشی از شبکه، راندمان پایین تجهیزات گرمایشی و وابستگی شدید سبد انرژی به گاز طبیعی، باعث می‌شود در روزهای اوج مصرف، عرضه و تقاضا از تعادل خارج شود.

سال‌هاست که صنایع بزرگ در روایت عمومی، به عنوان یکی از عوامل فشار بر شبکه گاز معرفی می‌شوند. اما بررسی دقیق‌تر نشان می‌دهد که مساله صرفاً «میزان مصرف» نیست، بلکه «نوع مصرف» و «امکان مدیریت آن» اهمیت دارد. صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، برخلاف مصرف‌کنندگان خرد، از ظرفیت‌هایی برخوردارند که می‌تواند آنها را به بازیگرانی فعال در مدیریت بحران انرژی تبدیل کند.

این صنایع به فناوری، سرمایه، دانش فنی و ساختار مدیریتی دسترسی دارند؛ عناصری که در صورت سیاست‌گذاری درست، می‌تواند مصرف گاز را بهینه، منعطف و حتی قابل جایگزینی کند.

مدیریت مصرف گاز در صنایع به‌معنای تعطیلی یا کاهش اجباری تولید نیست. در بسیاری از کشورها، مجموعه‌ای از راهکارها اجرا می‌شود که هم پایداری شبکه را حفظ می‌کند و هم تولید صنعتی را به‌طور کامل متوقف نمی‌سازد.

یکی از این راهکارها، بهبود بهره‌وری انرژی است. بخش قابل‌توجهی از مصرف گاز در صنایع به دلیل راندمان پایین تجهیزات، مشعل‌ها و بویلرهاست. نوسازی تجهیزات و استفاده از سامانه‌های کنترل هوشمند می‌تواند مصرف را بدون کاهش تولید، به‌طور محسوسی کاهش دهد.

راهکار دیگر، بازیافت حرارت است. در بسیاری از واحدهای پتروشیمی و پالایشی، حرارت زیادی به‌صورت اتلافی از سیستم خارج می‌شود. استفاده از فناوری‌های بازیافت حرارت می‌تواند این انرژی را دوباره به چرخه تولید بازگرداند و نیاز به گاز ورودی را کاهش دهد.

مساله اصلی، نبود برنامه‌ریزی پایدار برای تأمین، ذخیره‌سازی و استانداردسازی استفاده از سوخت جایگزین است. در اغلب موارد، تصمیم‌ها در لحظه بحران گرفته می‌شود؛ زمانی که نه زیرساخت آماده است و نه هماهنگی لازم میان نهادهای مرتبط وجود دارد. یکی از مفاهیم نوین در مدیریت انرژی، «انعطاف‌پذیری مصرف» است. به این معنا که صنایع بتوانند در بازه‌های زمانی مشخص، مصرف خود را کاهش یا جابه‌جا کنند، بدون آنکه تولید به‌طور کامل متوقف شود. این رویکرد نیازمند قراردادهای هوشمند، مشوق‌های اقتصادی و سیستم‌های پایش دقیق است.

در ایران، زیرساخت‌های اولیه این مدل وجود دارد، اما چارچوب حقوقی و اقتصادی آن هنوز به‌طور جدی توسعه نیافته است. اگر صنایع بدانند که در ازای کاهش داوطلبانه مصرف در اوج بار، از مشوق‌های واقعی برخوردار می‌شوند، همکاری آنها از حالت اجبار به مشارکت فعال تغییر خواهد کرد.

صنایع نفت، گاز و پتروشیمی می‌توانند نقشی فراتر از مدیریت مصرف خود ایفا کنند. سرمایه‌گذاری در پروژه‌های ذخیره‌سازی گاز، توسعه فناوری‌های کاهش شدت انرژی و حتی مشارکت در تولید انرژی‌های مکمل، از جمله اقداماتی است که این صنایع را به بخشی از راه‌حل ملی انرژی تبدیل می‌کند.

از سوی دیگر، این صنایع به دلیل ارتباط مستقیم با زنجیره تأمین انرژی، می‌توانند بازوی اجرایی سیاست‌های کلان مدیریت مصرف باشند؛ به شرط آنکه سیاست‌گذار، آنها را نه به عنوان «مصرف‌کننده پرمصرف»، بلکه به عنوان «شریک راهبردی» ببیند.

زمستان هر سال، آزمونی تکراری برای مدیریت انرژی کشور است. آزمونی که نشان می‌دهد حل مساله ناترازی گاز، صرفاً با توصیه به صرفه‌جویی یا اعمال محدودیت ممکن نیست. این مساله نیازمند نگاه سیستمی، مشارکت همه بازیگران و استفاده از ظرفیت‌های مغفول صنایع بزرگ است.

اگر قرار است هر زمستان با همان روایت همیشگی «قطع گاز صنایع» روبرو نشویم، باید جایگاه صنایع در معادله انرژی بازتعریف شود. صنایع بزرگ می‌توانند بخشی از مشکل باشند، اما مهم‌تر از آن، می‌توانند بخشی از راه‌حل باشند؛ راه‌حلی که از دل مدیریت هوشمند مصرف، بهره‌وری، انعطاف‌پذیری و همکاری واقعی میان دولت و صنعت شکل می‌گیرد. شاید زمان آن رسیده باشد که به‌جای خاموش کردن شعله تولید در زمستان، شعله تدبیر را روشن کنیم.

به گزارش اقتصادران، بحران انرژی در ایران، به‌ویژه قطعی مداوم گاز در فصول سرد سال، علاوه بر ایجاد مشکلات جدی در صنایع مختلف، آثار منفی عمیقی بر بورس و بازار سرمایه کشور گذاشته است. قطعی گاز، که به‌طور عمده بر شرکت‌های سیمانی، پتروشیمی و فولادی اثر می‌گذارد، نه تنها تولید این صنایع را متوقف می‌کند، بلکه بر اعتماد سرمایه‌گذاران و روند معاملات بازار سرمایه نیز سایه می‌اندازد

این مشکلات، به‌ویژه در شرایطی که رشد مصرف گاز همچنان ادامه دارد و قیمت‌گذاری دستوری به بحران دامن می‌زند، می‌تواند آینده اقتصادی کشور و جذابیت بازار سرمایه را تحت تاثیر قرار دهد. با توجه به این شرایط، آیا اصلاح سیاست‌های انرژی و مدیریت بهینه منابع می‌تواند راه‌ حلی برای بهبود وضعیت بورس و بازگشت اعتماد به بازار سرمایه باشد؟

قطعی گاز در زمستان به بخشی از برنامه سالانه پتروشیمی‌ها تبدیل شده است

بهمن فلاح، کارشناس بازار سرمایه بیان کرد: «با توجه به اینکه قطعی گاز در زمستان به‌طور مداوم رخ می‌دهد، این مساله برای پتروشیمی‌ها از قبل پیش‌بینی شده و به بخشی از برنامه‌های سالانه آن‌ها تبدیل شده است.»

فلاح افزود: «در این مدت، شرکت‌های پتروشیمی معمولا اورهال (تعمیرات دوره‌ای) و نوسازی‌های لازم را انجام می‌دهند و در نتیجه قطعی گاز نمی‌تواند شوک منفی بر روند معاملات بازار وارد کند. بسیاری از تولیدات این شرکت‌ها در این مدت انباشته می‌شود و پس از رفع قطعی گاز، به بازار عرضه خواهد شد.»

او ادامه داد: «قطعی گاز برای پتروشیمی‌ها که نزدیک به ۱۰ سال است در فصل زمستان به‌طور مداوم رخ می‌دهد، دیگر به یک روال عادی تبدیل شده است و فعالان بازار به آن واکنش خاصی نشان نمی‌دهند. این قطعی‌ها از قبل برنامه‌ریزی شده و شرکت‌ها با توجه به آن برنامه‌های خود را تنظیم می‌کنند.»

قطعی گاز خسارت‌های قابل توجهی برای شرکت‌ها به همراه دارد

اما به گفته فلاح، مساله اصلی این است که قطعی گاز، در عمل خسارت‌های قابل توجهی برای شرکت‌ها به همراه دارد. او در این زمینه به مثالی اشاره کرد مبنی بر اینکه در یکی از مجامع سال گذشته، هلدینگ نفت و گاز اعلام کرد که تنها در اثر قطعی گاز، بیش از یک میلیارد دلار خسارت عدم‌النفع متحمل شده است! این ضررها عمدتا به‌دلیل توقف تولیدات پتروشیمی‌ها و صنایع وابسته به گاز است.

یکی از دلایل اصلی افزایش مصرف گاز، قیمت‌گذاری دستوری است

این کارشناس اقتصادی همچنین به افزایش مصرف گاز در کشور اشاره کرد و گفت: «مصرف گاز در ایران به سرعت در حال رشد است و از حدود ۵۵۰ میلیارد متر مکعب به بیش از ۷۰۰ میلیارد متر مکعب رسیده است.»

فلاح تصریح کرد: «این رشد در حالی رخ داده است که تولید گاز کشور به‌طور نسبی ثابت مانده و این مساله منجر به بروز ناترازی در بازار گاز شده است.» او در ادامه افزود: «یکی از دلایل اصلی این افزایش مصرف، قیمت‌گذاری دستوری گاز است که باعث شده مصرف غیرصنعتی به طور غیرمعمولی افزایش یابد.»

مصرف غیرصنعتی گاز در ایران به دلیل قیمت پایین و غیرواقعی، رشد چشمگیری داشته است

فلاح گفت: «مصرف غیرصنعتی گاز در ایران به دلیل قیمت پایین و غیرواقعی، رشد چشمگیری داشته و به نوعی این مصرف بی‌رویه به بحران بزرگی تبدیل شده است.» به گفته او، این شرایط باعث شده که صنایع بزرگ و ارزآور کشور با مشکلات جدی در تامین گاز مواجه شوند.

صنایع بزرگ کشور که ارزش افزوده بالایی دارند و ارزآوری می‌کنند، مجبور می‌شوند تاوان مصرف غیرواقعی گاز در بخش خانگی را بدهند

فلاح در ادامه گفت: «در چنین شرایطی، دولت ممکن است بخواهد برای مقابله با این بحران، صنایع را با سیاست‌هایی تنبیه کند و از آن‌ها بخواهد تا مصرف گاز در بخش خانگی و غیرصنعتی را کاهش دهند.» او تاکید کرد که صنایع بزرگ کشور که ارزش افزوده بالایی دارند و ارزآوری می‌کنند، مجبور خواهند بود تا تاوان مصرف غیرواقعی گاز در بخش خانگی را بدهند.

واردات گاز از ترکمنستان نشانه‌ای از ضعف در مدیریت منابع انرژی است

این کارشناس اقتصادی همچنین به مشکلات موجود در بخش انرژی کشور اشاره کرد و توضیح داد که ایران که یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز در جهان است، در حال حاضر مجبور به واردات گاز از ترکمنستان شده است. فلاح تاکید کرد: «این وضعیت نشان‌دهنده ضعف در مدیریت منابع انرژی کشور است.»

ناترازی در بخش انرژی، به‌ویژه در بخش گاز، یکی از دلایل اصلی ابهام در آینده اقتصادی کشور است

به گفته فلاح، ناترازی در بخش انرژی، به‌ویژه در بخش گاز، یکی از دلایل اصلی ابهام در آینده اقتصادی کشور است. او افزود: «این عدم‌اطمینان و مشکلات موجود در بخش انرژی باعث شده که سرمایه‌گذارهای بزرگ خارجی تمایلی به حضور در بازار ایران نداشته باشند.»

فلاح گفت: بی‌اطمینانی در مورد وضعیت انرژی و مشکلات ساختاری در این بخش، از دلایل اصلی است که سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را از ورود به بازار ایران بازمی‌دارد.

قطعی گاز عدم‌النفع بالایی را به صنایع فولادی و پتروشیمی تحمیل کرده است

این تحلیلگر اقتصادی به وضعیت بازار سرمایه اشاره کرد و گفت: «در حال حاضر، صنایع پتروشیمی و فولادی کشور با قطعی گاز مواجه هستند و این قطعی‌ها باعث شده که این صنایع سالانه خسارت‌های قابل توجهی از بابت عدم‌النفع تجربه کنند.» فلاح افزود: «این مشکلات باعث شده که بازار سرمایه در وضعیت منفی قرار گیرد و رشد اقتصادی کشور کند شود.»

صنایع پالایشگاهی و بانکی با P/E پایین، فرصت‌های سرمایه‌گذاری مناسب در آینده هستند

فلاح گفت: «در چنین شرایطی، صنایع پالایشگاهی و بانکی با نسبت‌های مالی مناسب و P/E پایین پتانسیل رشد زیادی دارند و می‌توانند فرصت‌های مناسبی برای سرمایه‌گذاری در آینده باشند.»

او همچنین به اصلاح قیمت‌گذاری گاز برای صنایع پتروشیمی اشاره کرد و گفت: «اگر این قیمت‌گذاری اصلاح شود و گاز به‌طور واقعی‌تری برای صنایع پتروشیمی عرضه گردد، این صنایع نیز می‌توانند شاهد رشد بیشتری باشند.»

در نهایت، فلاح بر این نکته تاکید کرد که اگر دولت به اصلاح سیاست‌های انرژی و قیمت‌گذاری‌ها پرداخته و مدیریت بهتری در این حوزه داشته باشد، می‌توان امیدوار بود که وضعیت اقتصادی کشور بهبود یابد و چشم‌انداز بازار سرمایه جذاب‌تر شود.

گفتنی است، معاون اجرایی انجمن فولاد به‌تازگی در گفت‌وگو با سنا از دستور رئیس‌جمهوری برای لغو محدودیت‌ تخصیص انرژی به صنایع صادرات‌محور خبر داده و گفته است که فولادسازان منتظر اطلاعیه رسمی شرکت ملی گاز برای اجرای این دستور هستند.

به گزارش اقتصادران، «سید محمود حمیدی» اظهارکرد: با نزدیک شدن به روزهای سرد سال، بار دیگر سایه بحران گاز بر سر صنایع افتاده است، قطعی گاز صنایع و واحد‌های تولیدی یکی از مهم‌ترین چالش‌های زمستان‌ و پاییز سال گذشته بود که مشکلاتی زیادی برای تولید کنندگان و کارگران آنها به وجود آورد.

وی با بیان اینکه  دولت باید سوخت جایگزین صنایع را آماده کند که صنایع در روزهایی که گاز قطع می‌شود مشکلی نداشته باشند، ادامه داد: گاز از مهم‌ترین حامل‌های انرژی است که علاوه بر ایفای نقش جدی در رفاه جامعه، نقش مهمی در اقتصاد کشور دارد.

وی گفت: قطعی گاز در فصل سرد، خسارات زیادی به صنایع کشور از جمله پتروشیمی‌ها، فولادی ها، سیمانی‌ها و نیروگاه‌هایی که هزاران کارگر درآنها مشغول به کارند تحمیل می‌کند. قطع گاز صنایع بزرگ برای جبران کمبود گاز در زمستان راهکار مناسبی نیست. این در حالیست که عدم سرمایه‌گذاری در حوزه گاز و توسعه‌نیافتگی میادین گازی در کنار مصرف بالا از دلایل ناترازی گاز در کشورمان است.

وی یادآور شد: اگر شعار رشد ۸ درصدی اقتصاد داده می‌شود پس باید اقدمات اساسی مانند تامین برق و گاز صنایع صورت بگیرد. اگر قرار باشد گاز و برق با هم قطع شود مشکلات واحدهای تولیدی و کارگران تشدید می‌شود. مزایای مزدی کارگران کاهش می‌یابد، دستمزدشان کم می‌شود و در مواردی بیکار می‌شوند.

وی تصریح کرد: بسیاری از صنایع در فصل سرما گلایه دارند که قیمت سوخت گازوئیل چند برابر شده و نمی‌توانند سوخت تهیه کنند. مسئولان  باید  در مقام حمایت بربیایند و سوخت جایگزین به قیمت گاز طبیعی در اختیار صنایع و واحدهای تولیدی قرار دهند.

به گزارش اقتصادران، بنا بر اعلام سعید شجاعی، معاون برنامه ریزی وزارت صنعت، معدن و تجارت، میزان خسارت به صنایع در سال گذشته را رقمی نزدیک به ۳۰۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرده بود که از این رقم خسارت قطعی برق به صنایع ۱۷۳ هزار میلیارد تومان و خسارت ناشی از قطعی گاز به حدود ۱۲۰ تا ۱۳۰ همت برآورد شده است. حالا و با قرار گرفتن در آستانه فصل سرما، نگرانی فعالین شهرک‌های صنعتی از جایگزینی قطعی برق با قطعی گاز بیش از پیش شده است.

تعادل دما فعلا مشکل را حل کرده؛ اما تنها تا آغاز فصل سرد

حمید معینی، مدیرعامل شرکت «ایران ابزار» واقع در شهرک صنعتی عباس‌آباد پاکدشت در مورد وضعیت قطعی گاز صنایع در فصل سرد به جهان‌صنعت نیوز می‌گوید: در حال حاضر، وضعیت تولید مشکلی ندارد و احتمالاً تا یکی دو ماه آینده نیز بدون دغدغه می‌توان تولید را ادامه داد. اما با سرد شدن هوا و کاهش فشار گاز، مشکلات مجدداً آغاز می‌شود. معمولاً با کاهش دما و افزایش مصرف خانگی، سهم گاز صنایع کاهش می‌یابد و قطعی گاز در شهرک‌های صنعتی اتفاق می‌افتد.

در همین رابطه، برخی از اعضای هیئت‌مدیره شهرک‌ها ادعا می‌کنند که با پیگیری‌های خود باعث پایان قطعی برق شده‌اند، در حالی که همه فعالان صنعتی می‌دانند علت اصلی این مسئله صرفاً کاهش دمای هوا و در نتیجه کاهش مصرف برق برای وسایل سرمایشی بوده است. در ماه‌های گرم سال، بخش عمده‌ای از برق برای تأمین سرمایش مصرف می‌شود و از سوی دیگر، بخش مهمی از گاز کشور نیز برای تولید برق در نیروگاه‌ها اختصاص می‌یابد. در نتیجه، در فصول گرم با کمبود برق و در فصول سرد با کمبود گاز مواجه‌ایم.

در حال حاضر، وضعیت تولید برق و تأمین گاز مطلوب است و مشکل خاصی وجود ندارد. البته این وضعیت تقریباً هر سال در این مقطع زمانی تکرار می‌شود. تنها مسئله‌ای که برای برخی صنایع وجود دارد، کمبود آب است که البته در مورد ما چندان بحرانی نیست، زیرا مصرف اصلی‌مان محدود به آب آشامیدنی و بهداشتی کارکنان است. با این حال، صنایعی که مصرف آب بالایی دارند همچنان با چالش روبه‌رو هستند.
معمولاً به‌محض سرد شدن هوا و افزایش مصرف خانگی، گاز صنایع دو روز در هفته قطع می‌شود و به‌نظر می‌رسد امسال نیز همین الگو تکرار شود. در یک سال خاص، وضعیت بسیار بحرانی شد و فشار گاز آن‌قدر پایین آمد که واحد ریخته‌گری ما به‌مدت حدود یک ماه تعطیل شد، چون کوره‌های ریخته‌گری به فشار بالای گاز نیاز دارند و نمی‌توانستند فعالیت کنند. در آن دوره، گاز تنها برای پخت‌وپز و گرمایش قابل استفاده بود و عملا در تولید کارکردی نداشت.

در فصل سرد معمولاً شرایط از فصل گرم کمی بهتر است. در نبود برق، عملاً کل واحد تعطیل می‌شود، اما در نبود گاز می‌توان برخی فعالیت‌ها مانند ریخته‌گری را در روزهای دیگر هفته انجام داد. بنابراین، بحران گاز اگرچه جدی است، اما در مقایسه با بحران برق شدت کمتری دارد.

صنایع فولادی بیش از صنایع دیگر در معرض آسیب ناشی از قطعی گاز هستند. تنها در سال گذشته ضرر و زیان این صنایع از قطعی گاز ۳ میلیارد دلار بوده است. مصرف بیش از اندازه گاز در فصول سرد و عدم توجه به توسعه و نوسازی زیرساخت‌ها مساله ناترازی را به بحرانی لاینحل تبدیل کرده که تنها از فصلی به فصل دیگر و از برق به گاز تغییر مسیر می‌دهد. طبق پیش‌بینی کارشناسان و فعالین صنعتی، امسال صنایع کوچک، متوسط و بزرگ حداقل با ۲ ماه قطعی گسترده گاز روبه‌رو خواهند بود. کاهش تولید و خسارات بیشتر در انتظار آن‌ دسته از صنایعی است که بیش از سایرین به مصرف گاز وابستگی دارند؛ صنایعی مانند سیمان، پتروشیمی و فولاد که نیازمند روشن بودن مداوم کوره‌های خود هستند. صنایع فولادی ایران به دلیل دسترسی آسان به منابع گازی، سهم بزرگی در تولید ناخالص داخلی و صادرات صنعتی کشور دارند که با ادامه وضع موجود این مزیت نیز از دست خواهد رفت. صنعت سیمان نیز به همین وضعیت دچار است؛ طبق گفته‌های فعالین این صنعت برای اولین بار صنعت سیمان در تابستان ۱۴۰۴ درگیر محدودیت گاز و ناچار به جایگزینی مازوت شده است.
نایب رئیس کمیسیون صنعت اتاق ایران می‌گوید: صنایعی که خوراک گاز بالایی دارند مانند سیمان، فولاد و پتروشیمی زیان بیشتری را از قطع گاز متحمل می‌شوند. یک کارخانه سیمان ممکن است در سال هزار‌میلیارد تومان سودآوری داشته باشد. اگر این مجموعه سه روز در هفته محدودیت گاز داشته باشد با ماهی ۱۰‌میلیارد تومان زیان مواجه می‌شود که عدد بزرگی است. از طرف دیگر مصرف‌کننده هم با قیمت بالای کالا مواجه می‌شود. همان‌طور که نتیجه قطع برق صنعت سیمان در بهار امسال، گران شدن دو تا سه برابری قیمت سیمان بود.

عضو هیات نمایندگان اتاق بازرگانی ایران درباره راهکارهای این بحران نیز گفت: باید قیمت حامل‌های انرژی جهانی شود تا پدیده قاچاق گازوئیل و بنزین اتفاق نیفتد و الگوی مصرف هم اصلاح شود. با این اقدام گاز واحدهای تولیدی قطع نمی‌شود، اشتغال کاهش نمی‌یابد و اقتصاد نیز ضربه نمی‌خورد.

در نهایت، سپردن سرنوشت قطعی گاز در کشوری که دومین منابع گازی جهان را در اختیار دارد، به تغییرات جوی و امید بستن به افزایش و کاهش دما نشانه زخم عمیق بی‌تدبیری و بی‌برنامگی در مسئولانی است که علاقه چندانی به شنیدن صدای کارشناسان ندارند. شهرک‌های صنعتی که تابستان را با قطعی مکرر برق سپری کردند، برای فصل سرما نیز به استقبال قطعی گاز رفته‌اند، و پی کاهش تولید را به بدن مالیده‌اند.

به گزارش اقتصادران، سعید شجاعی در نشست «واکاوی هزینه‌های تحمیلی برق و گاز به صنعت» در اتاق بازرگانی تهران با اشاره به محدودیت‌های انرژی در سال گذشته گفت: از فروردین به‌صورت غیرپیوسته و از نیمه اردیبهشت به‌صورت پیوسته محدودیت‌های برقی در کشور اعمال شد که این محدودیت عملاً بیش از یک ماه زودتر از سال‌های گذشته بروز کرد.

به گفته وی پیش‌بینی رشد برای حوزه صنعت و معدن در سال گذشته ۴.۵ درصد بود اما در پایان سال تنها ۱.۶ درصد رشد محقق شد، هرچند این رقم در شرایط اعمال محدودیت‌ها نتیجه مدیریت ویژه بوده است.

شجاعی توضیح داد که هزینه‌های انرژی در سال‌های اخیر با رشد قابل توجهی مواجه بوده و در بخش برق تعرفه‌ها ۳۲۰ درصد افزایش یافته است. بر اساس فرمول‌های محاسباتی، نرخ اعمالی برای صنعت با نرخ اعلامی تفاوت دارد و در عمل آنچه صنایع پرداخت می‌کنند، بیشتر است.

وی در توضیح وضعیت صنعت فولاد افزود: هم‌اکنون این صنعت برای هر کیلووات ساعت برق حدود ۷ سنت پرداخت می‌کند؛ در حالی که اگر تأمین برق صرفاً بر مبنای تعرفه‌ها انجام شود این عدد تا ۱۲.۳ سنت افزایش خواهد یافت؛ در حال حاضر برخی صنایع عملاً ۱۲ سنت به ازای هر کیلووات ساعت پرداخت می‌کنند.

شجاعی در ادامه، یکی از چالش‌های اصلی را مقایسه هزینه پرداختی صنایع با بخش خانگی دانست و اظهار کرد: هزینه برق صنعت نسبت به خانگی در ایران برخلاف بسیاری از کشورهای منطقه و جهان بالاتر است و این مسئله بار مالی را عملاً بر دوش بخش صنعت گذاشته است.

او افزود: صنایع کشور در بخش برق نزدیک به ۸۰ درصد آنچه در ایالات متحده پرداخت می‌شود را پرداخت می‌کنند.

رشد ۲۶۳ درصدی تعرفه گاز صنایع

شجاعی همچنین با اشاره به وضعیت مشابه در بخش گاز توضیح داد: تعرفه گاز صنایع، طی چهار سال اخیر ۲۶۳ درصد رشد داشته است. بر اساس بررسی‌ها، میزان هزینه اعمالی به نسبت تعرفه اعلامی حدود ۱.۴ برابر است و صنایع عملاً بیش از آنچه در بخشنامه‌ها پیش‌بینی می‌شود پرداخت می‌کنند.

معاون وزیر صمت به صنعت فولاد به‌عنوان نمونه اشاره کرد و گفت هزینه پرداختی آن در مقایسه با کشورهای تولیدکننده فولاد مانند لهستان، اسپانیا، فرانسه و ایتالیا به‌مراتب بیشتر است. به گفته شجاعی، سهم هزینه انرژی در فولاد مبارکه از ۸ درصد در سال ۱۴۰۱ به ۲۲ درصد افزایش یافته و رشد هزینه‌های انرژی در این صنعت، طی سه سال اخیر ۳۹۲ درصد بوده است در حالی که رشد فروش تنها ۸۳ درصد بوده است.

شجاعی همچنین گفت: کشور به نقطه‌ای رسیده است که باید تصمیم بگیرد آیا همچنان انرژی را به‌عنوان یک مزیت برای توسعه صنعتی حفظ خواهد کرد یا از این سیاست عبور می‌کند و به سمت رویکرد دیگری حرکت خواهد کرد.

وی تاکید کرد: در سطح دولت طرح‌هایی در حال بررسی است که جنبه‌های قیمتی و سیاستی متفاوتی دارد اما اختلاف نظرهای جدی در این زمینه وجود دارد و به نظر می‌رسد کمیسیون انرژی و محیط زیست اتاق بازرگانی تهران بهترین محل برای بررسی این مسائل و ارائه راهکار باشد. او تصریح کرد که روند موجود مزیت انرژی ارزان را برای توسعه صنعتی کشور به شدت کمرنگ کرده و ضرورت دارد در کوتاه‌ترین زمان تصمیمی مشخص در این حوزه اتخاذ شود.