به گزارش اقتصادران، عرفان افاضلی، دبیر کل فدراسیون صنعت نفت، اخیراً به ایلنا گفته است که در حال حاضر چین در ۴۱ پروژه مختلف حوزه انرژی عراق سرمایهگذاری کرده که از این تعداد، ۳۱ پروژه متمرکز بر نفت بوده و در برخی پروژهها از جمله میادین بزرگ نفتی جای شرکتهایی مثل اگزونموبیل آمریکا را گرفتهاند.
به گفته او حجم مبادلات تجاری دو کشور ۵۰ میلیارد دلار شامل ۱۴ میلیارد دلار صادرات از چین به عراق و ۳۴ میلیارد دلار از عراق به چین است که اگر با احتساب سرمایهگذاری چین در عراق محاسبه شود حجم این مبادلات تجاری عددی معادل ۸۰ میلیارد دلار در سال است.
این اظهارات نشان میدهد که چین با افزایش مبادلات با کشورهای منطقه، قصد توسعه صنایع انرژیبر خود و خرید نفت به ارزانترین حالت ممکن را دارد. از طرفی روابط ایران و عراق فراز و نشیبهای بسیاری داشته و در سالهای گذشته گاز و برق صادراتی به عراق مقدار قابل توجهی بوده است.
احسان خاندوزی، وزیر اقتصاد و دارایی، در سال 1401 گفته بود که رشد ٢٠ درصدی تجارت ایران و عراق در آن سال مشاهده شده و برای سال ١۴٠٢ نوید رکورد افزایش تجارت با عراق را داده است.
تحریمهای بینالمللی موجب شده که بسیاری از کشورها در روابط تجاری با ایران تجدیدنظر کنند. به نظر میرسد در حالی که چین، نفت را با تخفیفهای ویژه از ایران خریداری میکند، همچنان در نظر دارد که روابط خود را با دیگر کشورهای آسیایی که در این زمینه مزیت دارند نیز افزایش دهد. این افزایش روابط تجاری، با توجه به این که عراق دومین تولیدکننده بزرگ اوپک محسوب میشود، میتواند تجارت ایران و چین را تحتتاثیر قرار بدهد.
کمریسک بودن بازار عراق
در زمینه تاثیر افزایش روابط تجاری چین و عراق بر ایران، محمدصادق مهرجو، کارشناس انرژی،عنوان کرد که برخلاف روسیه که برخی اوقات نگاه سیاسی و امنیتی را وارد روابط اقتصادی میکند، چین این گونه عمل نمیکند و با کشورها بر اساس منطق اقتصادی صرف رفتار میکند. یک نگرش کلی و رقابتجویانه در پس زمینه روابط چین با جهان وجود دارد. چنین نگاهی در زمینه تاثیر روابط چین و عراق بر ایران نیز تاثیرگذار است. چین همواره بر سر گرفتن بازارهای جدید و تصویب قراردادهای جدید با جهان رقابت میکند.
به گفته او در زمانی که معاهده برجام در شرف تصویب بود، نخستوزیر چین سفری به ایران داشت تا قراردادهای جدیدی با ایران ببندد، اما هیئت دولت ایران در آن زمان استقبال چندانی نکرد. چین در واکنش به این اقدام، با سفر به عربستان و با بنسلمان قرارداد بستند.
بنا بر نظر وی چنین اقدامی نشاندهنده رویکرد رقابتجویانه چین در گسترش روابط اقتصادی خود است و اگر کشوری با چین قرارداد نبندد، روی به بازار کشور دیگری میآورد.
او در ادامه عنوان کرد که به نظر میرسد چین ملاحظات خاصی دارد و در جایی که ریسک سرمایهگذاری بالاست، سرمایهگذاری انجام نمیدهد. اکنون وضعیت سیاسی عراق رو به ثبات است و روابط سیاسی عراق با آمریکا برقرار است. از طرف دیگر عراق تحت تحریم آمریکا نیست و دارنده منابع عظیم نفتی و دومین تولیدکننده نفت اوپک محسوب میشود. بازار پیمانکاری در عراق نیز قوی نیست و چین از این طریق میتواند سود بسیاری کسب کند.
به گفته او نوع قراردادهای چین اکثرا قراردادهای پیمانکاری از نوع امتیازی بوده و در این زمینه وضعیت عراق بسیار مساعد است تا شرکتهای بزرگ چین بتوانند وارد این کشور شوند. چنین شرایطی بهترین شرایط سرمایهگذاری برای چین است.
مهرجو با اشاره به نوع نگاه چین به کشورها برای گسترش روابط اقتصادی خود گفت که ایران نیز باید به همین صورت عمل کند. در حالی که ایران بعد از برجام گمان کرد که با ورود کمپانیهای غربی صنعت نفت متحول خواهد شد، روابط خود با چین را کمرنگ کرد و به نوعی گمان کردند که با ورود غرب، دیگر نیازی به شرق وجود نخواهد بود.
به نظر او نوع نگاه به شرق و غرب باید تقریبا یکسان باشد و در واقع در زمینه روابط با کشورها، ایران باید نگاه اقتصادی داشته باشد. ایران باید تلاش کند تا وزنه تعادل شرق و غرب بشود نه شرایط به گونهای باشد که دیگر کشورها، ایران را به وزنه تعادل خود تبدیل کنند.
او نسبت به بهبود روابط با غرب اظهار امیدوار کرد و گفت که همون طور که نسبت به احیای روابط با غرب امید وجود دارد، با چین نیز باید روابط گسترش پیدا کند. افزایش روابط باید به گونهای باشد که کمپانیهای معتبر و قوی وارد کشور شوند تا برای صنعت نفت ما سودآور باشند.
در این زمینه به نظر این کارشناس انرژی، به دلیل جذاب بودن بازار عراق و تحریم نبودن فروش نفت آن، کمپانیهای بزرگ نفتی چین به راحتی میتوانند سرمایهگذاری کنند.
نگاه اقتصادی چین به کشورها
مهرجو در رابطه با روابط ایران و چین عنوان کرد که به دلیل تحریمهای موجود، ایران مجبور است تخفیفهای زیادی به ازای هر بشکه نفت قائل شود. پالایشگاههای نفت چین از 2016 تا 2023 تقریبا 6- 7 میلیون بشکه توان پالایشی خود را افزایش داده و در تلاش هستند تا بتوانند این روند را حفظ کنند. حفظ چنین روندی نیاز به نفت خام دارد. کشورهایی مثل روسیه و ایران که تحت تحریم فروش نفت قرار دارند یا سقف قیمتی دارند، میتوانند گزینه مناسبی برای چین باشند چرا که این کشورها مجبورند نفت خود را با قیمت پایینتری بفروشند تا ریسک خرید را کاهش دهند. خرید برای پالایشگاههای چینی صرفه بسیاری دارد چرا که در چنین شرایطی قیمت کمتری برای خوراک میپردازند و در حقیقت افزایش سود قابل توجهی را خواهند داشت. به نظر او، این افزایش سود بیشتر از طریق روسیه اتفاق میافتد چرا که 4-5 برابر ایران به ازای هر بشکه نفت تخفیف میدهد. از طرف دیگر میزان تولید نفت خام و صادرات نفت خام روسیه تقریبا 4-5 برابر ایران است. روسیه روزانه 10 میلیون بشکه نفت خام تولید میکند که تقریبا 3.5 میلیون بشکه را مصرف کرده و نزدیک به 5.5 تا 6.5 میلیون بشکه توان صادراتی دارد.روسیه اگر بخواهد این حجم را بدون تخفیف به بازار شرق آسیا عرضه کند، خریداران کمی استقبال خواهند کرد.
مهرجو در ادامه در رابطه با صادرات نفت خام ایران گفت که پارسال یک میلیون و چهارصد و پنجاه هزار تا یک میلیون و پانصد هزار بشکه نفت خام صادر شده است. این رقم در مقابل 6.5 میلیون بشکه صادراتی روسیه، رقم زیادی محسوب نمیشود. تخفیف ایران به دلیل مرغوبیت نفت خام صادراتی از نفت اورال روسیه بالاتر است. از طرف دیگر تخفیف ایران نسبت به روسیه کمتر است اما هیمن تخفیف باعث شده که حاشیه سود پالایشگاههای چین افزایش پیدا کند. این موضوع برای پالایشگاهها و خریداران نفت چین قابل چشمپوشی نیست. چرا که اگر به ازای هر بشکه نفت خام، 4 الی 5 دلار هم تخفیف داده شود، چون میزان فرآورده با تخفیف فروخته نمیشود، حاشیه سود پالایشگاههای چینی افزایش مییابد. مزیت خرید نفت خام از روسیه برای هند نیز همین موضوع است.
به گفته او پالایشگاهها سبدی از محصولات را خریداری میکنند و با ترکیب کردن آنها، به عنوان خوراک مصرفیشان به کار میگیرند. این پالایشگاهها هر چقدر که بتوانند نفت سنگین بیشتری خریداری کنند، حاشیه سود بیشتری نسبت به پالایشگاههایی که نفت سبک استفاده میکنند، دارند. در واقع هرچه نفت اورال روسیه با تخفیفهای بیشتری خریداری شود، برای این پالایشگاهها مقرون به صرفهتر خواهد بود.
مهرچو در رابطه با نگاه چین به ایران گفت که چین نفت خام را از عربستان و عراق میخرد و روابط با این دو کشور برای چین بسیار حائز اهمیت است. اما چین در رابطه با ایران ملاحظاتی به خرج میدهد. یکی از ملاحظات در رابطه با احیای روابط ایران با کشورهای حاشیه خلیح فارس بوده که خود چین برای احیا روابط ایران و عربستان گام بزرگی برداشته است. از طرف دیگر چین در رابطه با روابط ایران با اروپا و آمریکا نیز ملاحظاتی دارد تا بتواند قراردادهایی چون قرارداد 25 ساله را در شرایط بهتری منعقد کنند.
در آخر مهرجو ضمن تاکید بر نگاه اقتصادی چین با دیگر کشورها عنوان کرد که چین در حال حاضر با توجه به ظرفیت قابل توجه عراق، به چشم تامینکننده به این کشور نگاه میکند. از طرف چین روزانه 4.2 میلیون بشکه نفت خام تولید کرده و مابقی نفت خام مصرفی یعنی روزانه 15.5 میلیون تا 16.6 میلیون بشکه را باید وارد کند.
طبق اظهارات این کارشناس انرژی، به نظر میرسد افزایش روابط چین و عراق ممکن است منجر به کاهش واردات نفت خام ایران توسط چین شود. اما به دلیل تخفیفهای گسترده ایران به چین و نیاز مصرفی بالای چین، به نظر میرسد همچنان واردات نفت ایران توسط چین ادامه داشته باشد.
