برچسب: مسافرت

  • سفر برای ایرانی ها تبدیل به یک رویا شد / گلایه دفاتر مسافرتی از نبود گردشگران نوروزی

    سفر برای ایرانی ها تبدیل به یک رویا شد / گلایه دفاتر مسافرتی از نبود گردشگران نوروزی

    به گزارش اقتصادران، حرمت الله رفیعی از کاهش ۵۰ درصدی سفرهای داخلی، گردشگری ورودی و خروجی کشور خبر داد. او گفت: تعداد زیادی از دفاتر خدمات مسافرتی هم اعلام کرده‌اند که کمتر از دو هفته مانده به آغاز سال جدید و تعطیلات نوروزی، هنوز نتوانسته‌اند جذب مسافر داشته باشند و حتی نمی‌توانند به اتباع خارجی هم بلیت بفروشند.

    ۲۰۰ میلیون تومان هزینه سفر خانوار به کیش

    بررسی‌ها  نیز مشخص کرده است که دلیل گران بودن سفر در ایران، بسیاری از مردم بیش از آنکه برنامه‌ریزی سفر در تعطیلات نوروزی داشته باشند، به رویای سفر می‌اندیشند.

    رئیس انجمن دفاتر خدمات مسافرتی ایران گفت: سفر کیش با احتساب بلیت هواپیما، اقامت هتل و… برای هر نفر ۵۰ میلیون تومان و برای یک خانواده ۴ نفری حدود ۲۰۰ میلیون تومان هزینه دارد. مسئولان گردشگری کشور نیز از عدم تکمیل ظرفیت مراکز اقامتی رسمی کشور خبر می‌دهند.

    رفیعی با بیان اینکه صنعت گردشگری ایران وضعیت افسارگسیخته پیدا کرده، گفت: نوروز ۱۴۰۴ برای آژانس‌ها و دفاتر خدمات مسافرتی، نوروز تلخی نسبت به سال قبل است. آمارها نشان می‌دهد روند صنعت گردشگری دچار عقب‌گرد است و تمام ابزارهای موجود که در اختیار صنعت گردشگری هستند مسیری را طی می‌کنند که به گردشگری ایران آسیب وارد می‌کنند.

    او افزود: مهمترین عاملی که باعث ریزش گردشگر ورودی و خروجی و حتی گردشگری داخلی شده، عدم ثبات نرخ ارز و کاهش ارزش پول ملی است که متاسفانه به‌صورت افسار گسیخته رو به افزایش است و فعالان صنعت گردشگری ایران هم نمی‌دانند باید چه کار کنند؟ در این شرایط مردم نمی‌دانند اصلا باید سفر بروند یا نه؟

    رفیعی تاکید کرد: افرادی که هنوز سفر را در سبد خانوار خود حفظ کرده‌اند هم نمی‌توانند در وضعیت فعلی برای سفر تصمیم بگیرند. متاسفانه سفر به تدریج از سبد خانوار حذف می‌شود و این اتفاق در حالی افتاده است که متولیان، فعالان و دست‌اندرکاران صنعت گردشگری کشور سالیان زیاد زحمت کشیدند تا صنعت گردشگری ایران را در جایگاهی بنشانند که مردم ایران مثل همه جای دنیا بتوانند از سفر و گردشگری همانطور که در آموزه‌های دینی ما نیز تاکید شده بهره‌مند شوند.

    سفر با سیاست‌گذاری‌های داخلی گران شده است

    رییس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرت هوایی و جهانگردی ایران با اشاره به مسئولیت مستقیم دولت در کنترل نرخ ارز افزود: علاوه بر وضعیت نرخ ارز، مالیات هم بدون هیچ ساز و کار مشخصی بر گرده صنعت گردشگری ایران نشسته است و در حالی که در همه جای دنیا گردشگری و حمل و نقل معاف از مالیات هستند، متاسفانه براساس قانون مصوب شده در مجلس، گردشگری معاف از مالیات در بخش دریایی، ریلی و جاده‌ای شده و سفرهای هوایی در آن لحاظ نشده است.

    او افزود: این قانون در هیچ کجای دنیا مرسوم نیست. با این حال باز هم ما مطیع قوانین هستیم و معقتدیم اگر قرار است از فعالین گردشگری مالیات اخذ شود این فرایند باید کاملا شفاف و اصولی باشد. چرا که بستن مالیات‌های سنگین موجب افزایش هزینه پکیج‌های سفر می‌شود و قیمت نرخ هواپیما و هتل را افزایش می‌دهد. به همین دلیل وضعیت ایجاد شده، بزرگترین آسیبی است که به صنعت گردشگری ایران وارد می‌کند.

    رفیعی با اعلام اینکه صنعت گردشگری دچار نابسامانی شده است، افزود: اخیرا مطلع شدم بخشی از زنجیره صنعت گردشگری کشور تلاش می‌کنند نرخ ریالی را برای اتباع و گردشگران خارجی تبدیل به نرخ دلاری کنند و از آن‌ها به جای ریال دلار بگیرند. در حالی که این کار درستی نیست و خطاست. حق نداریم چنین کاری انجام دهیم. ولی متاسفانه بخشی از نابسامانی فعلی در صنعت گردشگری توسط خود تصمیم سازان صنعت ایجاد شده است و با خود رایی مصوباتی را تصویب می‌کنند که آسیب جدی به صنعت گردشگری می‌زند. اگر اینطور است پس ما هم به دفاتر مسافرتی خود بگوییم به جای گرفتن نرخ ریالی از مشتریان خود ارز و دلار دریافت کنند.

    رییس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی ایران با تاکید بر گران بودن سفر به ایران و در ایران اعلام کرد: در دیدار با برخی سفرای خارجی به آن‌ها تاکید کرده‌ایم همان اندازه که ما به کشورتان گردشگر اعزام می‌کنیم شما هم موظفید به ایران گردشگر بفرستید. اما آن‌ها در پاسخ گفتند ما حرفی برای ایجاد توازن در اعزام گردشگران نداریم ولی شما هم باید هزینه‌های سفر به ایران را متعادل کنید و مانند کشورهای دیگر با گردشگران برخورد کنید. چون پکیج‌های سفر به ایران برای گردشگران خارجی گران تمام می‌شود.

    رفیعی افزود: حرف آن‌ها ابتدا با توجه به کاهش ارزش پول ملی کشور برای ما سنگین تمام شد. چون معتقد بودیم سفر به ایران با این شرایط بسیار ارزان است. ولی وقتی نشستیم و محاسبه کردیم، متوجه گران بودن هزینه سفر به ایران شدیم.

    وی گفت: الان هم متوجه شده‌ایم که دفاتر مسافرتی دیگر نمی‌توانند به اتباع خارجی بلیت بفروشند. در حالی که این اقدام خلاف مقررات بین المللی سفر است. نمی‌توان برای حمل و نقل تبعیض قائل شد و گفت چون فلان گردشگر تبعه کشور نیست بنابراین باید مبلغ پرواز را با نرخ بیشتر پرداخت کند. قانونا و به لحاظ مصوبات و معاهدات بین‌المللی حق نداریم قیمت‌های مختلف از اتباع خارجی بابت خدمات گردشگری دریافت کنیم.

    گلایه دفاتر مسافرتی از نبود گردشگران نوروزی

    رییس انجمن صنفی دفاتر مسافرتی ایران با تاکید بر گران بودن سفرهای داخلی افزود: هزینه سفر و مراکز اقامتی در ایران گران است. هزینه حمل و نقل هم گران است و با توجه به شرایط نابسامان اقتصادی و نابسامانی ایجاد شده در صنعت گردشگری چگونه می‌توان انتظار داشت سفرهای داخلی رونق داشته باشد؟

    او افزود: کمتر از دو هفته به نوروز و شروع تعطیلات نوروزی مانده و هنوز دفاتر گردشگری ما نتوانسته‌اند جذب مسافر کنند. اکثر آژانس‌ها با مراجعه به انجمن صنفی گلایه دارند که از حجم گردشگران و مسافران کاسته شده و رزرو و فروش تورهای نوروزی آن‌ها کم شده است.

    رفیعی تاکید کرد: تا زمانی که بخش خصوصی صنعت گردشگری تصمیم گیر و تصمیم ساز نباشد، امیدی به بهبود وضعیت گردشگری نیست.

    این فعال گردشگری گفت: حجم سفرهای نوروزی ۱۴۰۴ به میزان ۵۰ درصد نسبت به نوروز گذشته براساس رزرو تورها کاهش دارد. البته سال گذشته هم سفر رونق نداشت. ضمن اینکه نوروز سال ۱۴۰۳ براساس گزارش هتل‌ها فقط هتل‌های دو و سه ستاره پر شدند و هتل‌های چهار و پنج ستاره کشور خالی ماندند. امسال در گردشگری ورودی تقریبا نزدیک به صفر هستیم و گردشگری خروجی هم رونق ندارد.

    او با اعلام اینکه نوسان نرخ ارز بر گردشگری داخلی هم تاثیر گذاشته است، افزود: در گزارش آمار سفر کشور ترکیه نیز امسال ایرانی‌ها طلایه‌دار ورود به آن کشور شدند. درحالی که ایران هیچ وقت رتبه اول گردشگران ورودی به ترکیه نبود و همیشه جایگاه سوم را پس از روسیه و آلمان داشت. چرا این اتفاق افتاده؟ چون سفر به روستای وان ترکیه که مقصد گردشگری هم نیست ارزانتر از سفرهای داخلی است.

    کاهش ۵۰ درصدی سفر در نوروز ۱۴۰۴

    رفیعی با اشاره به آمار سفر ۴۲ میلیون گردشگر نوروزی در نوروز ۱۴۰۲ اعلام کرد: آمار سفرهای نوروزی در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال قبل از آن با افت ۵۰ درصدی مواجه شد و در نوروز ۱۴۰۴ نیز در مقایسه با این آمار احتمال کاهش ۵۰ درصدی سفرهای نوروزی نسبت به سال قبل از آن وجود دارد.

    رفیعی تاکید کرد: یک سفر داخلی با اقامت در هتل و بلیت هواپیما و… در نوروز ۱۴۰۴ برای یک نفر حدود ۵۰ میلیون تومان هزینه دارد که مبلغ زیادی است. دولت نیز به جای اینکه این وضعیت را نظارت و کنترل کند به ۵ هزار آژانس هواپیمایی مجوز می‌دهد که از نظر من آژانس‌های فعال به ۵۰۰ آژانس هم نمی‌رسد و برخی دیگر کار غیرقانونی انجام می‌دهند. مسافر از آن‌ها تقاضای سفر می‌کند و پولش را هم می‌دهد و پایش را که بیرون می‌گذارد با او تماس می‌گیرند که اقامت شما در فلان هتل نشد و یک هتل دیگر به مبلغ بیشتر شما را پذیرفته است. مسافر از سفر پشیمان هم بشود و پولش را بخواهد می‌گویند پول را به هتل و… پرداخت کرده‌اند و امکان کنسلی وجود ندارد. یا آن که می‌گویند نمی‌توانند پول مسافر را بازگشت دهند. حالا نظارت دولت کجاست؟

  • تفریح و سفر برای ایرانی ها تبدیل به آرزو شد! / ۷۵ درصد از خانوارهای ایرانی قادر به سفر رفتن نیستند

    تفریح و سفر برای ایرانی ها تبدیل به آرزو شد! / ۷۵ درصد از خانوارهای ایرانی قادر به سفر رفتن نیستند

     

    به گزارش اقتصادران، سال‌هاست که دیگر سفر رفتن هم برای خیلی از خانواده‌ها به یک تفریح لاکچری تبدیل شده است. تا قبل از اینکه دلار به بیش از ۹۰ هزار تومان برسد هنوز بودند کسانی که با تورهای قسطی راهی کشورهای همسایه مانند ترکیه و امارات و‌… می‌شدند. هنوز ایران‌گردی برای خیلی از افراد یک آرزوی محال نبود. اما حالا با این وضعیت که مردم همیشه از معیشت روزانه‌شان هم عقب هستند و توان پرداخت هزینه‌های جاری زندگی‌شان را ندارند سفر رفتن هم برای خیلی‌ها غیر ممکن شده است. حتی همین گشت و گذار در شهرها و استان‌های کشور خودمان. اگر سری به آژانس‌های مسافرتی بزنید حالا در کنار تورهای قسطی خارج از کشور تورهای داخلی هم به صورت قسطی به مردم پیشنهاد می‌شوند. شما می‌توانید ۴ روز را در یکی از شهرهای توریستی ایران بگذرانید و هزینه این سفر را طی چند قسط پرداخت کنید اما نکته اینجاست که حتی این راهکار هم نتوانسته آمار سفرها را افزایش دهد، چراکه پرداخت قسط کالاهای معیشتی برای مردم واجب‌تر از پرداخت قسط سفرهای تفریحی است. نگاهی به قیمت تورهای داخلی بیندازید متوجه می‌شوید که تا چه اندازه هزینه سفرها افزایش پیدا کرده و حتی کسانی که عمدتا با وسیله نقلیه شخصی به مسافرت می‌رفتند هم حالا دیگر از پس هزینه‌های خورد و خوراک و اقامت در شهر دیگر بر نمی‌آیند.

    قیمت‌های میلیون و تفریحاتی که آرزو شده است

    کاهش سهم سفر در سبد خانوار ایرانی

    آمارهای اخیر نشان می‌دهند که سهم سفر در سبد هزینه خانوارهای ایرانی به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته است. مرکز آمار ایران در گزارشی که به‌تازگی منتشر کرده، نشان می‌دهد که سهم سفر در سبد هزینه سالانه خانوارها از۳درصد در سال ۱۳۹۶ به ۱،۶درصد در سال ۱۴۰۱ رسیده است. این کاهش به وضوح نشان‌دهنده تاثیرات بالای هزینه‌های زندگی، به‌ویژه خوراک و مسکن، در تصمیمات مالی خانوارهاست. این درحالی است که برخی گزارش‌ها همچنان بر ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های گردشگری ایران تاکید دارند، اما واقعیت‌های اقتصادی حاکم، فضا را برای تحقق این پتانسیل‌ها تنگ‌تر از پیش کرده است. اگرچه گردشگری می‌تواند منبع درآمد و اشتغال‌زایی باشد، آمارهای موجود در این زمینه از افت چشمگیر قدرت خرید مردم برای سفر و تفریح حکایت دارند. به عنوان مثال، گزارشی از اتاق بازرگانی تهران نشان می‌دهد که هر خانوار تهرانی در سال تنها قادر به صرف ۵،۵میلیون تومان برای سفر و تفریح است که به‌زعم بسیاری از کارشناسان این رقم حتی برای یک سفر یک‌روزه نیز ناکافی است. این در حالی است که هزینه‌های یک سفر متوسط، از جمله هزینه‌های اقامت و حمل‌ونقل، به‌شدت افزایش یافته است. بسیاری از کارشناسان می‌گویند که این کاهش سهم سفر، نه‌تنها به‌دلیل کاهش قدرت خرید مردم، بلکه به‌دلیل عدم توجه به نیازهای این صنعت در سطوح مختلف دولتی و اقتصادی است. وقتی هزینه سفر به یکی از استان‌های جنوبی یا شمالی با سه شب اقامت در هتل‌ها، به رقمی معادل ۱۶ میلیون تومان می‌رسد، برای بسیاری از خانوارها که درگیر چالش‌های روزمره اقتصادی هستند، حتی تصور سفر به خارج از شهر غیرممکن می‌شود.

    وضعیت سفرهای داخلی و خارجی

    در این زمینه، گزارش‌های منتشر شده از وضعیت گردشگری داخلی و خارجی به‌ویژه در سال‌های اخیر، شاهدی بر عدم هم‌راستایی میان رشد واقعی سفرها و نیازهای اقتصادی مردم است. براساس آمار منتشره از مرکز آمار ایران، که به بررسی وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران می‌پردازد و در تابستان ۱۴۰۳ منتشر شده است، در سال ۱۴۰۰بیش از ۷۵درصد از خانوارهایی که به سفر رفته بودند، وسیله‌نقلیه شخصی داشتند و جالب آنکه ۶۰درصد از خانوارهایی که سفر نکرده بودند نیز وسیله‌نقلیه شخصی دراختیار داشتند. این نشان می‌دهد که امکان سفر به بسیاری از نقاط برای قشر وسیعی از مردم، به دلیل هزینه‌های بالای دیگر اقلام ضروری زندگی، محدود شده است. از طرفی، گزارش‌های فصل زمستان ۱۴۰۲ نیز نشان‌دهنده افزایش تعداد بازدیدکنندگان از موزه‌ها و اماکن تاریخی و فرهنگی ایران است. در این فصل، تعداد بازدیدکنندگان ایرانی از این اماکن به ۴۲۸ هزار ۸۷۵تن و تعداد بازدیدکنندگان خارجی ۷۵ هزار و ۹۶۰تن نفر رسیده است که نسبت به سال گذشته، به ترتیب افزایش ۱۶۵هزار و ۷۱۸ تن و ۱۸هزار و ۶۰ نفر را نشان می‌دهد. براساس گزارش بررسی وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران که توسط مرکزآمار منتشر شده است، تعداد گردشگران ورودی به کشور در زمستان ۱۴۰۲ نیز نشان‌دهنده افزایش ۴۴۷هزار و۶۰۸ نفری گردشگران زمینی و۱۵۶هزار و ۷۸۹ نفری گردشگران هوایی است. این افزایش آمارها اگرچه نشان‌دهنده رونق نسبی صنعت گردشگری خارجی است، اما ناتوانی بخش وسیعی از مردم ایران در استفاده از این امکانات را نمی‌توان نادیده گرفت.

    ۷۵ درصد از خانوارهای ایرانی قادر به سفر رفتن نیستند

    آمارهای موجود درخصوص هزینه‌های سفر نیز تصویر روشنی از وضعیت اقتصادی خانوارهای ایرانی ارایه می‌دهند. در گزارش بانک مرکزی که به تازگی منتشر شده است، هر خانوار ایرانی در سال ۱۴۰۲ به‌طور میانگین ۱۲،۵ میلیون تومان برای تفریح و سرگرمی هزینه کرده است. اما این مبلغ نمی‌تواند پوشش‌دهنده هزینه‌های سفر به مقاصد مختلف باشد، به‌ویژه وقتی که هزینه یک سفر متوسط، شامل اقامت سه شب و حمل‌ونقل، برای هر فرد به بیش از ۱۶میلیون تومان برسد. با این حساب، حدود ۷۵درصد از خانوارهای ایرانی قادر به سفر نخواهند بود، چراکه هزینه‌ها برای بسیاری از آنها بیشتر از خط فقر سفر است. براساس نتایج بررسی‌های اخیر، خط فقر سفر در سال ۱۴۰۳ معادل ۱۵ تا ۱۶ میلیون تومان تخمین زده شده است و تنها حدود یک‌چهارم خانوارها قادر به گذراندن تعطیلات در این شرایط اقتصادی هستند.

    در بخش بین‌المللی سفر با ۳۷ درصد کاهش روبه‌رو بوده‌ایم

    در بخش گردشگری خارجی، آمارهای بین‌المللی از جمله گزارش‌های سازمان جهانی گردشگری un tourism، وضعیت ایران را در مقایسه با قبل از همه‌گیری کرونا (۲۰۱۹) نامناسب‌تر از پیش نشان می‌دهند. طبق آمارهای این سازمان، میزان ورودی گردشگران خارجی به ایران در ۶ ماهه نخست سال ۲۰۲۴، با وجود رشد نسبت به سال‌های گذشته، هنوز ۳۷ درصد کمتر از قبل از کروناست. در نیمه اول سال ۲۰۲۴، ایران میزبان ۳ میلیون و ۱۲۹ هزار و ۴۴۹ نفر گردشگر خارجی بوده که این رقم در مقایسه با سال ۲۰۲۳ با کمی افزایش همراه بوده است. از‌سوی دیگر، صادرات صنایع‌دستی نیز در سال‌های اخیر با افت روبه‌رو شده است. ارزش صادرات صنایع‌دستی ایران بدون احتساب زیورآلات سنتی از ۲۸۱ میلیون دلار در سال ۱۳۹۶ به ۲۲۴ میلیون دلار در سال ۱۴۰۱ کاهش یافته است.براساس گزارش مرکز آمار ایران در زمستان ۱۴۰۲ نیز این ارزش صادرات ۴۱ میلیون دلار بوده که نسبت به فصل قبل کاهش چشمگیری داشته است. این افت در صادرات صنایع‌دستی، به‌ویژه در شرایطی که تلاش‌هایی برای معرفی و گسترش این صنایع در سطح جهانی صورت می‌گیرد، قابل‌تأمل است.

    بحران اقتصادی  و تاثیرات آن بر گردشگری

    با توجه به آمارهای موجود، مشخص است که صنعت گردشگری ایران به‌ویژه در حوزه سفرهای داخلی با مشکلات زیادی روبه‌رو است. از یک‌سو، وضعیت اقتصادی و افزایش هزینه‌های زندگی موجب کاهش قابل‌توجه سهم سفر از سبد هزینه خانوارها شده است و ازسوی دیگر، آمارهای گردشگری خارجی نشان می‌دهند که ایران هنوز نتوانسته به‌طور کامل از ظرفیت‌های خود در جذب گردشگر بهره‌برداری کند.این وضعیت، که با کاهش صادرات صنایع‌دستی و کاهش قدرت خرید مردم برای سفر و تفریح همراه است، نیازمند بازنگری جدی در سیاست‌های اقتصادی و گردشگری کشور است. حمایت از این صنعت می‌تواند به عنوان یک راهکار موثر در رشد اقتصادی و کاهش فشارهای اقتصادی بر مردم، به‌ویژه در عرصه سفر و گردشگری، عمل کند.

     

  • خداحافظی ایرانی ها با مسافرت! / گرانی مسکن و غذا به مردم مجال سفر نمی دهد

    خداحافظی ایرانی ها با مسافرت! / گرانی مسکن و غذا به مردم مجال سفر نمی دهد

    به گزارش اقتصادران، در سال‌های اخیر، مقوله سفر و گردشگری به یکی از بخش‌های قابل توجه در ارزیابی وضعیت اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شده است. در این سال‌ها صنعت گردشگری به دلایل مختلف سیاسی و اقتصادی با چالش‌های زیادی روبروبوده است؛ که تاثیر آن نه‌تنها بر گردشگران خارجی، بلکه بر سفرهای داخلی نیز به وضوح مشاهده می‌شود. در حالی که کشور ایران از ظرفیت‌های وسیع گردشگری و آثار تاریخی و طبیعی برخوردار است، اما متاسفانه واقعیت‌های اقتصادی و اجتماعی به‌شدت سفرها را تحت تأثیر قرار داده است. آمارها نشان می‌دهند که سفر دیگر اولویت اصلی خانواده‌ها در ایران نیست و سهم آن در سبد هزینه خانوار به شدت کاهش یافته است.

    آیا این نشان‌دهنده ناکامی سیاست‌گذاران در ایجاد فضای مناسب برای گردشگری است؟ یا این که این وضعیت به عدم توانایی در تأمین هزینه‌های زندگی و سفر بازمی‌گردد؟

     

    کاهش سهم سفر در سبد خانوار ایرانی

    آمارهای اخیر نشان می‌دهند که سهم سفر در سبد هزینه خانوارهای ایرانی به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته است. مرکز آمار ایران در گزارشی که به‌تازگی منتشر کرده، نشان می‌دهد که سهم سفر در سبد هزینه سالانه خانوارها از۳درصد در سال ۱۳۹۶ به ۱.۶ درصد در سال ۱۴۰۱ رسیده است. این کاهش به وضوح نشان‌دهنده تاثیرات بالای هزینه‌های زندگی، به‌ویژه خوراک و مسکن، در تصمیمات مالی خانوارهاست. این در حالی است که برخی گزارش‌ها همچنان بر ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های گردشگری ایران تاکید دارند، اما واقعیت‌های اقتصادی حاکم، فضا را برای تحقق این پتانسیل‌ها تنگ‌تر از پیش کرده است.

    اگرچه گردشگری می‌تواند منبع درآمد و اشتغال‌زایی باشد، آمارهای موجود در این زمینه از افت چشمگیر قدرت خرید مردم برای سفر و تفریح حکایت دارند. به‌عنوان مثال، گزارشی از اتاق بازرگانی تهران نشان می‌دهد که هر خانوار تهرانی در سال تنها قادر به صرف ۵.۵ میلیون تومان برای سفر و تفریح است که به‌زعم بسیاری از کارشناسان این رقم حتی برای یک سفر یک‌روزه نیز ناکافی است. این در حالی است که هزینه‌های یک سفر متوسط، از جمله هزینه‌های اقامت و حمل‌ونقل، به شدت افزایش یافته است.

    بسیاری از کارشناسان می‌گویند که این کاهش سهم سفر، نه‌تنها به‌دلیل کاهش قدرت خرید مردم، بلکه به‌دلیل عدم توجه به نیازهای این صنعت در سطوح مختلف دولتی و اقتصادی است. وقتی هزینه سفر به یکی از استان‌های جنوبی یا شمالی با سه شب اقامت در هتل‌ها، به رقمی معادل ۱۶ میلیون تومان می‌رسد، برای بسیاری از خانوارها که درگیر چالش‌های روزمره اقتصادی هستند، حتی تصور سفر به خارج از شهر غیرممکن می‌شود.

     

      وضعیت سفرهای داخلی و خارجی

    در این زمینه، گزارش‌های منتشر شده از وضعیت گردشگری داخلی و خارجی به‌ویژه در سال‌های اخیر، شاهدی بر عدم هم‌راستایی میان رشد واقعی سفرها و نیازهای اقتصادی مردم است. بر اساس آمار منتشره از مرکز آمار ایران، که به بررسی وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران می‌پردازد و در تابستان ۱۴۰۳ منتشر شده است، در سال ۱۴۰۰بیش از ۷۵درصد  از خانوارهایی که به سفر رفته بودند، وسیله‌نقلیه شخصی داشتند، و جالب آنکه ۶۰ درصد از خانوارهایی که سفر نکرده بودند نیز وسیله‌نقلیه شخصی در اختیار داشتند. این نشان می‌دهد که امکان سفر به بسیاری از نقاط برای قشر وسیعی از مردم، به دلیل هزینه‌های بالای دیگر اقلام ضروری زندگی، محدود شده است.

    از طرفی، گزارش‌های فصل زمستان ۱۴۰۲ نیز نشان‌دهنده افزایش تعداد بازدیدکنندگان از موزه‌ها و اماکن تاریخی و فرهنگی ایران است. در این فصل، تعداد بازدیدکنندگان ایرانی از این اماکن به  سه ۴۲۸ هزار ۸۷۵تن و تعداد بازدیدکنندگان خارجی ۷۵ هزار و ۹۶۰تن نفر رسیده است که نسبت به سال گذشته، به ترتیب افزایش ۱۶۵هزار و ۷۱۸ تن و ۱۸هزار و ۶۰ نفر را نشان می‌دهد.
    براساس گزارش بررسی وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران که توسط مرکزآمار منتشر شده است؛ ، تعداد گردشگران ورودی به کشور در زمستان ۱۴۰۲ نیز نشان‌دهنده افزایش
    ۴۴۷هزار و۶۰۸  نفری گردشگران زمینی و۱۵۶هزار و ۷۸۹ نفری گردشگران هوایی است. این افزایش آمارها اگرچه نشان‌دهنده رونق نسبی صنعت گردشگری خارجی است، اما ناتوانی بخش وسیعی از مردم ایران در استفاده از این امکانات را نمی‌توان نادیده گرفت.

     

    ۷۵درصد از خانوارهای ایرانی قادر به سفر رفتن، نیستند

    آمارهای موجود در خصوص هزینه‌های سفر نیز تصویر روشنی از وضعیت اقتصادی خانوارهای ایرانی ارائه می‌دهند. در گزارش بانک مرکزی که به تازگی منتشر شده است، هر خانوار ایرانی در سال ۱۴۰۲ به‌طور میانگین ۱۲.۵ میلیون تومان برای تفریح و سرگرمی هزینه کرده است. اما این مبلغ نمی‌تواند پوشش‌دهنده هزینه‌های سفر به مقاصد مختلف باشد. به‌ویژه وقتی که هزینه یک سفر متوسط، شامل اقامت سه شب و حمل‌ونقل، برای هر فرد به بیش از ۱۶ میلیون تومان برسد.

    با این حساب، حدود ۷۵ درصد از خانوارهای ایرانی قادر به سفر نخواهند بود، چراکه هزینه‌ها برای بسیاری از آن‌ها بیشتر از خط فقر سفر است. براساس نتایج بررسی‌های اخیر، خط فقر سفر در سال ۱۴۰۳ معادل ۱۵ تا ۱۶ میلیون تومان تخمین زده شده است و تنها حدود یک‌چهارم خانوارها قادر به گذراندن تعطیلات در این شرایط اقتصادی هستند.

     

    در بخش بین المللی سفر با ۳۷درصد کاهش روبرو بوده‌ایم 

    در بخش گردشگری خارجی، آمارهای بین‌المللی از جمله گزارش‌های سازمان جهانی گردشگری un tourism  ، وضعیت ایران را در مقایسه با قبل از همه‌گیری کرونا (۲۰۱۹) نامناسب‌تر از پیش نشان می‌دهند. طبق آمارهای این سازمان، میزان ورودی گردشگران خارجی به ایران در ۶ ماه نخست سال ۲۰۲۴، با وجود رشد نسبت به سال‌های گذشته، هنوز ۳۷ درصد کمتر از قبل از کرونا است. در نیمه اول سال ۲۰۲۴، ایران میزبان ۳ میلیون و ۱۲۹ هزار و ۴۴۹ نفر گردشگر خارجی بوده است، که این رقم در مقایسه با سال ۲۰۲۳ با کمی افزایش همراه بوده است.

    از سوی دیگر، صادرات صنایع‌دستی نیز در سال‌های اخیر با افت روبرو شده است. ارزش صادرات صنایع‌دستی ایران بدون احتساب زیورآلات سنتی از ۲۸۱ میلیون دلار در سال ۱۳۹۶ به ۲۲۴ میلیون دلار در سال ۱۴۰۱ کاهش یافته است.براساس گزارش مرکز آمار ایران در زمستان ۱۴۰۲ نیز این ارزش صادرات ۴۱ میلیون دلار بوده که نسبت به فصل قبل کاهش چشمگیری داشته است. این افت در صادرات صنایع‌دستی، به‌ویژه در شرایطی که تلاش‌هایی برای معرفی و گسترش این صنایع در سطح جهانی صورت می‌گیرد، قابل تأمل است.

     

    بحران اقتصادی و تاثیرات آن بر گردشگری

    با توجه به آمارهای موجود، مشخص است که صنعت گردشگری ایران به‌ویژه در حوزه سفرهای داخلی با مشکلات زیادی روبرو است. از یک‌سو، وضعیت اقتصادی و افزایش هزینه‌های زندگی موجب کاهش قابل‌توجه سهم سفر از سبد هزینه خانوارها شده است و از سوی دیگر، آمارهای گردشگری خارجی نشان می‌دهند که ایران هنوز نتوانسته به طور کامل از ظرفیت‌های خود در جذب گردشگر بهره‌برداری کند.این وضعیت، که با کاهش صادرات صنایع‌دستی و کاهش قدرت خرید مردم برای سفر و تفریح همراه است، نیازمند بازنگری جدی در سیاست‌های اقتصادی و گردشگری کشور است. حمایت از این صنعت می‌تواند به‌عنوان یک راهکار مؤثر در رشد اقتصادی و کاهش فشارهای اقتصادی بر مردم، به‌ویژه در عرصه سفر و گردشگری، عمل کند.

  • هجوم مسافران از زمین و هوا به سمت گیلان! / چند میلیون ایرانی وارد گیلان شد؟

    هجوم مسافران از زمین و هوا به سمت گیلان! / چند میلیون ایرانی وارد گیلان شد؟

    به گزارش اقتصادران، ولی جهانی با اشاره به جزئیات آماری حضور مسافران در تعطیلات اخیر به گیلان گفت: بر اساس داده‌های آماری ستاد هماهنگی خدمات سفر گیلان در سه روز گذشته بیش از ۳۰۰ هزار خودرو از مبادی مختلف وارد استان شدند.

     

    جهانی از ثبت اقامت حدود ۶ میلیون نفر _ شب در گیلان خبر داد و اضافه کرد: این تعداد اقامت در سه روز گذشته در مراکز اقامتی ثابت و موقت گیلان ثبت شده است.

    به گفته وی، بر اساس داده‌های آماری میزان اشغال تخت تأسیسات اقامتی ثابت تحت پوشش اداره کل میراث فرهنگی گیلان ۱۰۸ درصد گزارش شده است.

  • محرومیت اقشار ضعیف از سفر و تفریح

    محرومیت اقشار ضعیف از سفر و تفریح

    به گزارش اقتصادران، مرکز پژوهش‌های مجلس به بررسی وضعیت گردشگری داخلی از منظر دسترس پذیری برای اقشار مختلف جامعه و ارائه بسته تقنینی پرداخت. در این گزارش آمده که با بررسی وضعیت آمار و ارقام شاخص‌های کمی‌وکیفی گردشگری داخلی می‌توان به‌وجود مساله جدی در امکان بهره‌مندی از مزایای گردشگری در بین دهک‌های متوسط و پایین و افراد معلول و سالمند جامعه پی برد.

    بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ از نظر کمیت (به‌جز ایام محدودیت‌های بیماری کرونا) گردشگری داخلی در ایران رو به افزایش بوده است. با وجود این آمارها نشان از کوچک شدن سهم سفر و تفریح از سبد هزینه خانواده‌های ایرانی دارد. کمیت سفرها به‌دلیل عواملی چون تکرار سفر خانوارهای برخوردار یا افزایش سفرهای اجباری بوده و این امر موجب توسعه کیفی این حوزه نشده است.

    یکی از موارد قابل‌توجه عدم توزیع متوازن مکانی و زمانی سفرهای داخلی در سراسر کشور است، به‌طوری‌که بیش از ۵۰ درصد سفرها در محدوده کمتر از ۲۰ درصد استان‌های کشور و عمدتاً در ایام نوروز و چند تعطیلی متراکم مناسبتی صورت می‌گیرد. علاوه‌بر آن عمدتاً این سفرها با خودروی شخصی (۷۷ درصد) و مبتنی‌بر اقامت در خانه آشنایان و بستگان (۷۶ درصد) است.

    بررسی نسبت هزینه‌های تفریح به هزینه کل در سبد مصرفی خانوارها

    بررسی نسبت هزینه‌های تفریح و سرگرمی به هزینه کل در سبد مصرفی خانوارهای شهری نشان می‌دهد طی سال‌های گذشته سهم هزینه‌های تفریح و سرگرمی با کاهش قابل‌توجهی روبه‌رو بوده، به‌طوری‌که سهم هزینه‌های مربوط به تفریح و سفر از ۰.۷۱ درصد سال ۱۳۹۰ به ۰.۳۸ درصد در سال ۱۴۰۰ رسیده است.

    این امر سبب شده سهم‌های هزینه اقامت، حمل‌ونقل، خرید سوغاتی و هزینه تور و گشت در برنامه‌های سفر خانوار ایرانی کاهش یابد که نمایی از کاهش کیفیت گردشگری داخلی است. همچنین فقدان آمار و ارقام مستند در مورد وضعیت بهره‌مندی معلولین و سالمندان از مزایای گردشگری موجب شده تا امکان بررسی دقیق این حوزه فراهم نشود.

    هرچند شواهد عینی نشان از دسترس پذیری پایین این گروه به سفر دارد و فقدان سیاست های حمایتی جهت بهره‌مندی از سفر برنامه‌ریزی شده برای این قشر مشهود است. این شرایط در صورتی رخ داده است که جمعیت سالمندان و معلولین کشور روند رو به رشدی را طی می کند و در سال های گذشته از سفر با کیفیت و برنامه‌ریزی شده محروم بودند.

    یکی از راه های کاهش هزینه های سفر و برخورداری از تخفیف ها، انجام سفرهای گروهی و یا تور است، درحالی‌که گرایش عمومی به این‌گونه از سفرها روند رو به رشدی را نشان نمی دهد. همچنین وضعیت تعداد سفرهای خانوار در استان‌های مختلف نشان از فقدان سیاستگذاری مبتنی‌بر الگوی آمایش سرزمینی است. به شکلی که مقاصد گردشگری مکمل در مجاورت مناطق پرجمعیت تقویت نشده است تا به کاهش مسافت و افزایش فرصت دسترسی منجر شود.

    این موضوع را می‌توان در کنار توزیع و ساماندهی تعطیلات به‌منظور مدیریت زمانی سفرها به‌عنوان ابزار سیاستی نیز مورد نظر قرار داد. بررسی عملکرد سیاست‌های موجود نشان می‌دهد که به‌دلیل عدم ضمانت اجرایی، ابهام در متن قوانین، عدم تأمین اعتبار در بودجه‌های سنواتی و ناهماهنگی بین‌بخشی، ظرفیت‌های قانونی موجود برای توسعه گردشگری دسترس‌پذیر ناموفق بوده و لازم است تا در قبال آن اقدامات تقنینی و نظارتی صورت گیرد.

    بنابراین این مرکز پیشنهاد کرد تا ضمانت اجرایی و امکان نظارت بر سند راهبردی گردشگری توسط شورای‌عالی میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فراهم شود. همچنین ماده (۳) و تبصره‌های آن از فصل دوم قانون حمایت از حقوق معلولان مصوب سال ۱۳۹۸ با رویکرد دسترس‌پذیری سفر و بهره‌مندی افراد معلول از زیرساخت و تأسیسات گردشگری اصلاح شود.

    برای تقویت گردشگری داخلی و افزایش سفرهای اختیاری با تأکید بر دسترس‌پذیر کردن تمامی اقشار جامعه، پیش‌نویسی با محوریت ارائه وام کم‌بهره، اولویت‌بندی توسعه زیرساخت‌های گردشگری بین‌راهی، تهیه اطلس و برنامه گردشگری تخصصی با تأکید بر ظرفیت‌های بومی و محلی، بهبود زیرساخت حمل‌ونقل عمومی و همچنین مدیریت تعطیلات در کشور ارائه شود.

    در این گزارش همچنین آمده که حساب های اقماری گردشگری ابزاری کارآمد برای سنجش وضعیت گردشگری و مبنایی برای تصمیم‌گیران و سیاستگذاران است که تدوین آن در چند مرحله توسط شورای‌عالی میراث فرهنگی و گردشگری (۱۳۹۶) و سند راهبردی توسعه گردشگری (۱۳۹۹) مدنظر قرار گرفت، اما با گذشت زمان، متأسفانه نتیجه عملیاتی از آن به‌دست نیامده است. طی سال‌های گذشته ارائه نظام آماری گردشگری ازسوی وزارت میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی مورد غفلت قرار گرفته است.

    عدم ارائه آمار رسمی از داده‌های گردشگری توسط مرکز آمار

    مرکز آمار ایران نیز بعد از پایان دوران بیماری کرونا، آمار رسمی از داده‌های گردشگری ارائه نکرده است. شایان ذکر است که وقفه در ارائه حساب های اقماری را نمی‌ توان به حساب مسائل دوران کرونا گذاشت و چالش اصلی در حال حاضر مرتبط با راهبری و به نتیجه رساندن این اقدام است.

    گردشگران داخلی ایران در سال ۲۰۲۰ بالغ بر ۹۳ هزار و ۸۹۴ میلیارد تومان هزینه کرده بودند که این رقم نسبت به سال قبل از آن با افت ۳۹.۷ درصدی مواجه شده بوده است. دلیل این افت نیز اوج‌گیری بیماری کرونا در آن سال است. بعد از سال ۲۰۲۰ گردشگری داخلی روند رو به رشدی را طی کرد، به‌طوری‌که در سال ۲۰۲۱ هزینه‌کرد گردشگران داخلی ایران ۴۸.۹ درصد رشد داشته و به ۱۳۹ هزار و ۷۷۲ میلیارد تومان رسیده است. درحالی‌که بر اساس آمارها، چشم‌انداز هزینه‌های گردشگری داخلی در سراسر دنیا روند رو به رشدی را نشان می‌دهد، ایران نیز تحت‌تأثیر روند جهانی قرار دارد.

    بر اساس نتایج آمارگیری از گردشگران ملی مرکز ملی آمار ایران در سال ۱۴۰۰، از جامعه ۲۶ میلیون و ۳۰۲ هزارنفری خانوار کشور، حدود ۷۰ درصد از آنان در سال ۱۴۰۰ سفر نرفته و تنها هفت‌میلیون و ۷۸۸ هزار خانوار معادل ۳۰ درصد خانوارهای کشور در این سال به سفر رفته‌اند.

    از سوی دیگر نگاهی به تعداد سفرهای بومی اعضای خانوار برحسب سفر با اقامت شبانه یا بدون اقامت شبانه نیز نشان می‌دهد. در سال ۱۴۰۰، حدود ۴۲ درصد سفرها با اقامت شبانه و ۵۸ درصد بدون اقامت شبانه بوده که البته درصد خانوارهای سفر رفته در طول سال ۱۴۰۰ از بهار ۱۳۹۸ کمتر است.

    روند سفر ایرانیان نشان می‌دهد هم‌زمان با افزایش جمعیت، میزان سفرها نیز با افزایش نسبی همراه بوده است که با شیوع کرونا این روند متوقف شد، اما با بررسی آمار سفرهای نوروزی در سال ۱۴۰۲ مشاهده می‌شود سفرها روند افزایشی نسبت به دوران کرونا به‌دست آورده است. به‌طوری‌که طبق گزارش دبیر ستاد مرکزی هماهنگی خدمات سفر در سال ۱۴۰۲ از ۲۵ اسفندماه سال ۱۴۰۱ تا ۱۵ فروردین‌ماه سال ۱۴۰۲، درمجموع ۵۷.۱ میلیون نفر شب اقامت ثبت‌شده که نسبت به‌مدت مشابه سال گذشته، ۱۷ درصد رشد داشته است.

    بین سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ در کل از نظر کمیت (به‌جز ایام محدودیت‌های بیماری کرونا) گردشگری داخلی در ایران رو به افزایش بوده که برمبنای داده‌های موجود، سرانه سفرهای خانوارها چند برابر شده است. بااین‌حال افزایش کمیت سفر را نمی‌توان نشانه موفقیت یا بهبود شرایط دانست.

    همچنین متوسط هزینه‌های غیرخوراکی خانوار ایرانی شهری از سال ۱۳۸۵ تا سال ۱۳۹۹ روند صعودی را طی کرده، اما شتاب رشد هزینه‌های فراغتی (شامل تفریح و سرگرمی، هتل، مسافرخانه، مسافرت‌های دسته‌جمعی) کمتر بوده است. به‌عبارتی نسبت هزینه‌های فراغتی به هزینه‌های غیرخوراکی سالیانه خانوار با کاهش روبه‌رو بوده و سبد فراغتی خانوار با تغییر معناداری روبه‌رو شده است.

    کاهش سهم هزینه های تفریح و سرگرمی در سبد خانوار

    درحالی‌که گردشگری حق تمام اقشار جامعه است، شواهد نشان می‌دهد که دسترس‌پذیری به آن برای اقشار کم‌برخوردار سال به سال کمتر می‌شود. براساس آمار و بررسی‌های موجود، با وجود اینکه مراکز اقامتی سطح بالا (به‌دلیل بهره‌مندی خانوار برخوردار و گردشگران خارجی) ضریب اشغال نسبتاً مساعدی داشتند اما مراکز اقامتی متوسط و پایین ضریب اشغال نزولی داشتند.

    با وجود این مجموع اقامت در هتل‌های کشور در تعطیلات نوروز سال ۱۴۰۲ نسبت به نوروز سال ۱۴۰۱ با کاهش ۱۳ درصدی روبه رو بود. این درحالی است که سهم ارائه خدمات به خانوار ایرانی در فضاهای خدماتی کوچک‌تر (ازجمله اقامتگاه‌های بوم‌گردی یا خانه مسافرها) در کشور نسبت به هتل‌ها بیشتر است.

    بنابراین برنامه‌ریزی جهت به‌کارگیری ظرفیت کامل هتل‌های سطح متوسط و پایین از یک‌سو و استفاده از ظرفیت‌های اقامتگاه‌های بوم‌گردی به‌منظور بهره‌برداری دهک‌های پایین و متوسط، امری ضروری است. همچنین توسعه اقامتگاه‌های ارزان‌قیمت با سطوح خدماتی متفاوت می‌تواند گزینه‌های ممکن را در اختیار اقشار مختلف باشد.

    بر این اساس معافیت‌های مالیاتی و کاهش هزینه‌های حامل‌های انرژی با تأکید بر واحدهای اقامتی و هتل‌های مخاطب قشر متوسط و پایین سبب کاهش هزینه‌های جاری اقامتگاه هدف و درنهایت امکان ارائه تخفیف‌های ویژه و افزایش سطح اشغال آنها خواهد شد.

    همچنین با استفاده از ارائه منابع یارانه سفر به افراد کم‌برخوردار به تناسب سطح درآمدی و دهک‌های درآمدی هم گردش مالی صنعت افزایش پیدا می‌کند و هم اطمینان از تحقق هدف که افزایش گردشگری (سفر) مردم است بالا می‌رود.

    بر اساس گزارش هزینه و درآمد خانوار کل کشور مرکز ملی آمار، در سال ۱۴۰۲ هزینه تمام‌شده یا بهای تولید و ارائه خدمات تأمین مکان و غذا در یک سال منتهی به بهار سال ۱۴۰۲ نسبت به‌مدت مشابه سال گذشته ۱۱۳.۱ درصد رشد داشته است. این میزان رشد قیمت تمام‌شده بخش خدمات اثر مستقیم بر قیمت مصرف‌کننده خدمات ازجمله بالا رفتن هزینه‌های سفر دارد و عملاً باعث شده تا بسیاری از خانوارهای دهک‌های پایین جامعه از رفتن به سفر محروم شوند.

    در تابستان سال ۱۴۰۲ با افزایش قیمت بلیت هواپیما و کمیاب شدن آن، فشار هزینه‌های سفر برای خانوار دهک‌های متوسط و بالا هم بیشتر شده که این امر سبب می‌شود بخش گردشگری و خدماتی کشور دچار آسیب‌های جدی شوند و بسیاری از دهک‌های برخوردار نیز ناچار به تغییر الگوی سفر و یا محرومیت از آن شوند.

    بررسی نسبت هزینه‌های تفریح و سرگرمی به هزینه کل در سبد مصرفی خانوارهای شهری نشان می‌دهد طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ این نسبت با کاهش قابل‌توجهی روبه‌رو بوده است. در این شرایط گردشگری داخلی تحت‌تأثیر روند منفی هزینه‌های تفریح و سرگرمی قرار گرفته، به‌طوری‌که سهم هزینه‌های مربوط به تفریح و سفر از ۰.۷۱ درصد سال ۱۳۹۰ به ۰.۳۴ در سال ۱۳۹۹ و به ۰.۳۸ در سال ۱۴۰۰ رسیده است. طی دو سال بحران کرونا به‌دلیل محدودیت‌های کرونایی خانوارها کمتر سفر رفته‌اند و کمتر به امور تفریحی پرداختند، این میزان حتی در سال ۱۳۹۸ حدود ۰.۵۴ درصد بوده است.

  • چرا سفر به شمال از چشم مردم افتاد؟!

    چرا سفر به شمال از چشم مردم افتاد؟!

    به گزارش اقتصادران، طی سه سال اخیر عمده سفرهای نوروزی به‌ویژه در هفته اول نوروز به سمت استان‌های جنوب کشور بوده است. مقاصد گردشگری فارس و هرمزگان و پس از آن بوشهر و خوزستان سهم قابل‌توجهی از مسافران نوروزی را به خود اختصاص داده‌اند.

    اگرچه هنوز آمار رسمی از سوی مراکز آمار کشور مبنی بر تعداد بالای مسافران و پربازدیدترین مقاصد اعلام نشده است، اما مشاهدات عینی و میدانی نشان می‌دهد که تعداد مسافران و گردشگران به استان‌های شمالی کشور حداقل در نیمه اول تعطیلات نوروز کمتر از سال‌های گذشته بوده است که شاید عمده دلیل آن را باید در برودت هوا و بارندگی طولانی یک هفته‌ای در این استان‌ها دانست که این امر حتی از میزان اقامت به سبک چادر در خیابان‌ها کاست و شمال کشور کمتر شاهد چادرزنی در هر مسیر و معبر در شهرها و روستاها بوده اس. این در حالی است که در تابستان سال گذشته به‌دلیل پایین آمدن سطح درآمدی و معیشت خانوارها و نبود مراکز اقامتی و خدمات کافی پدیده «چادر سفر» به شکل فراگیر گسترش یافت و شهرها و روستاهای شمالی با این پدیده زشت که شاید بتوان نامش را گردشگری فقیرانه گذاشت، مواجه بوده‌اند.

    این در حالی است که وزیر گردشگری از همان ابتدا، وعده سفرهای در استطاعت و ارزان را که امکان سفر برای همه فراهم شود، داده بود. اما در مقابل شاهد سفرهای حقیرانه بودیم که ضربه سنگینی به صنعت گردشگری وارد کرده و مردم را در شرایط سخت قرار داده است. چرا که به دلیل کمبود خدمات و امکانات لازم، چادرها در هر نقطه‌ای از مقاصد گردشگری مستقر شد و هیچ چارچوب خاصی در جهت حفاظت از محیط‌زیست، جمع‌آوری زباله‌ها و فرهنگ و آداب سفر تعریف نشده است.

    البته، در نوروز ۱۴۰۳، شمال کشور کمتر شاهد این پدیده بود که دلیل اصلی آن را نباید در افزایش خدمات گردشگری یا ارزان‌تر شدن مراکز اقامتی یا افزایش سطح درآمدی افراد دانست بلکه صرفا سرد بودن بیش از حد هوا در ۱۰ روز اول تعطیلات عامل اصلی این اتفاق بود. این در حالی است که بر اساس مشاهدات صورت گرفته جنوب کشور بیش از دیگر مقاصد مورد استقبال قرار گرفت که این امر را می‌توان ناشی از آب و هوای مناسب این منطقه در این فصل گردشگری دانست که پیک مسافران نوروزی را می‌توان در این منطقه مشاهده کرد. به همان اندازه که میزان چادرزنی مسافران در شمال کاهش یافت در مقاصد گردشگری جنوب همچون خوزستان، هرمزگان و بوشهر افزایش چشمگیری داشت و چادرهای مسافران تقریبا در اکثر مناطق و بخش‌های این مقاصد به پا شد. در مقابل مانند دیگر پیک‌های سفری، اقامتگاه‌ها سهم کمی در مقایسه با حجم عظیم مسافران داشتند. زیرا هزینه‌های چشمگیر اقامتی امکان سفر باکیفیت و استاندارد گردشگری را از مسافران گرفته و سفرهای بدون اقامت در مراکز اقامتی را کاهش و سفرهای اقامت در چادر را افزایش داده است.

  • نبض سفر خانوارها کند شد

    نبض سفر خانوارها کند شد

    به گزارش اقتصادران،  «سفر» از سبد هزینه جمع قابل توجهی از خانوارها حذف شده است. نتایج نظرسنجی در شبکه‌های اجتماعی درباره «تعداد مسافرت‌ها» و همچنین «محل اقامت مسافران» نشان می‌دهد، فقط ۱۵درصد از نظردهنده‌ها در یک‌سال اخیر، بیش از ۲بار سفر رفته‌اند. بوم‌گردی، کمترین و خانه اجاره‌ای بیشترین سهم از محل اقامت را دارد. آمار رسمی کشوری نیز می‌گوید، هزینه سفر و تفریح خانوارها نسبت به نیمه دهه۹۰ نصف شده است. معاون سابق گردشگری پیامدهای اقتصادی و اجتماعی فقر سفر را تشریح کرد.

    نبض سفر خانوارها در کشور بر اساس یک جامعه آماری از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی ها بیانگر «خروج بزرگ» از بازار تفریح و گردشگری است. نتایج این نظر‌سنجی حاکی از آن است که نزدیک به نیمی از نظردهنده‌‌ها یعنی 44‌درصد در سال‌جاری حتی یک بار هم سفر نرفته‌‌اند. علاوه بر این از جمع 56 درصدی کسانی که سفر کرده‌‌اند 15‌درصد اقامت‌‌شان در «چادر» بوده و 22‌درصد برای کاهش هزینه و پرداخت اشتراکی اقامت در خانه‌‌های اجاره‌‌ای ساکن شده‌‌اند.

    شش‌درصد از این میزان هم اقامتگاه‌‌های بوم‌‌گردی را انتخاب کرده‌‌اند که نشان از بازار متزلزل این حوزه دارد. اگر جامعه آماری نظرسنجی مقیاسی از وضع موجود کل بازار سفر باشد در این صورت می‌توان گفت، بخش قابل‌توجهی از خانوارها توان مسافرت رفتن ندارند.  روزنامه «دنیای‌اقتصاد» در هفته اخیر یک نظرسنجی در شبکه‌‌های اجتماعی خود در تلگرام و اینستاگرام با دو پرسش را مطرح کرد: «شما به همراه خانواده‌‌تان از ابتدای 1402 تاکنون چند بار سفر کرده‌‌اید» و «محل اقامت شما در سفر کجا بوده است». نتایج این نظرسنجی نشان می‌دهد که 44‌درصد یعنی نزدیک به نیمی از پاسخ‌‌دهندگان حتی یک سفر هم نداشته‌‌اند. در مقابل 15‌درصد بیش از دو بار سفر کرده و نبض گردش و تفریح مطابق استانداردهای جهانی در زندگی‌‌‌شان تپیده است. (بر اساس پژوهش‌‌های منتشر شده در استاندارد جهانی برای خانوارها حداقل سه سفر در یک سال است.)

    آمارهای مرتبط با اقامت و تفریح هم بر اساس این نظرسنجی نشان می‌دهد 22‌درصد یعنی نزدیک به یک‌چهارم از پاسخ‌‌دهندگان خانه‌‌های اجاره‌‌ای را برای اقامت برگزیده‌‌اند. این مقوله نشان می‌دهد سفرهای گروهی خانوادگی یا دوستانه مدنظر توریست‌‌ها بوده و آنها ترجیح داده‌‌اند با تقسیم کردن مبلغ اقامت به واسطه تورم در بازار سفر، ‌‌ هزینه‌‌هایشان را کاهش دهند. این نظرسنجی همچنین نشان می‌دهد 15‌درصد از چادر به عنوان محل اقامت بهره گرفته‌‌اند. انتخاب چادر به عنوان بی‌‌کیفیت‌‌ترین محل اقامت‌‌ به واسطه ارزان‌‌ترین گزینه، البته تبعاتی را هم برای آلودگی محیط‌زیست و هم برای جامعه میزبان گردشگر (به لحاظ ایجاد مشکل در تردد و منظر شهری) به دنبال دارد که در چند گزارش در ماه‌‌های اخیر به آنها پرداخته شده است.

    نتایج این نظرسنجی همچنین نشان از استقبال 6 درصدی از بوم‌‌گردی‌‌‌‌ها دارد. از آنجا که صاحبان بوم گردی‌‌ها غالبا جامعه بومی و محلی در شهرها و روستاهای کوچک هستند‌‌، نتایج این نظرسنجی زنگ هشداری برای متولی توریسم برای خروج این گروه از شاغلان از بازار گردشگری با ادامه این روند است. 12‌درصد از پاسخ‌‌دهندگان نیز گزینه ویلای شخصی را انتخاب کرده‌‌اند که احتمالا همان 15 درصدی هستند که بیش از دو بار سفر کرده‌‌اند.

    سهم تفریح و سرگرمی از کل سبد هزینه خانوار

    آمارهای مرکز آمار از حذف سفر

    مرکز آمار ایران در گزارشی که اخیرا منتشر کرد از افت چشمگیر سهم سفر در سبد هزینه سالانه خانوارها در کشور از سه‌درصد در سال 1396 (پیش از شروع عصر تورم بالا) به 1.6 در سال 1401 خبر داد. این سهم نشان می‌دهد با افزایش هزینه‌‌های زندگی به‌ویژه خوراک و مسکن به عنوان موارد غیرقابل حذف در سبد هزینه خانوار، ‌‌ سهم توریسم تقریبا به نصف کاهش یافته است. علاوه بر این گزارشی که اتاق بازرگانی تهران نیز منتشر کرد حکایت از آن داشت که هر خانوار تهرانی در طول سال تنها می‌تواند 5.5 میلیون تومان برای سفر و تفریح و رستوران هزینه کند که در خوش‌بینانه‌‌ترین حالت تنها هزینه یک سفر خواهد بود.

    روایت معاون سابق گردشگری از رکود سفر

    ولی تیموری معاون گردشگری سابق وزارت میراث فرهنگی و گردشگری بیان می‌کند: فارغ از نظرسنجی‌‌‌‌ها و پژوهش‌‌های انجام شده درباره سفر ایرانی‌‌ها، می‌توان کاهش حجم سفرها را در جامعه حس کرد که این امر تبعات اجتماعی و اقتصادی در جامعه خواهد داشت‌‌، تبعاتی که نه خوشایند مسوولان است و نه فعالان حوزه توریسم.

    تیموری با اشاره به سفر «ارزان» به عنوان یکی از برنامه‌‌های متولی گردشگری می‌‌گوید: زمانی که از سفر ارزان صحبت می‌‌کنیم به معنای کاهش کیفیت سفر نیست. سفر ارزان به این معناست که دولت مجموعه برنامه‌‌هایی را طراحی کرده و سوبسیدهایی را در نظر می‌گیرد که هم گردشگر امکان سفر باکیفیت را داشته باشد و هم فعال حوزه توریسم نیاز نباشد پایین‌‌تر از قیمت خدماتش را عرضه کند. با این حال در ایران به نظر می‌رسد چنین امکانی در حال حاضر وجود ندارد.  تبعات کاهش سفر در ایران از دیگر موضوعاتی بود که معاون سابق گردشگری وزارت میراث فرهنگی و گردشگری به آن توجه کرد. او در این زمینه بیان می‌کند: افراد با اهداف مختلفی نظیر پر کردن اوقات فراغت، رفع استرس‌‌ها‌‌، جدا شدن از زندگی روزمره و … سفر می‌کنند، بنابراین به شکل منطقی با کاهش سفر این اهداف نیز محقق نخواهد شد.

    به گفته تیموری علاوه بر تبعات روانی و اجتماعی پایین آمدن نرخ سفر‌‌، خدمات گردشگری نیز از این موضوع تاثیر می‌‌پذیرد. او می‌گوید: بخشی از زیرساخت‌‌های حوزه توریسم توسط بخش خصوصی تامین می‌شود. با کاهش سفرها بخش خصوصی انگیزه خود برای سرمایه‌گذاری در این بخش را از دست می‌دهد و علاوه بر آن زیرساخت‌‌های موجود نیز دچار فرسودگی شده و تجهیزات‌‌شان به‌روز‌رسانی نمی‌شود.

    او می‌‌افزاید: با کاهش درآمدها میزان ماندگاری گردشگر در یک مقصد نیز کم می‌شود. به عنوان مثال اگر پیش‌تر توریست سه یا چهار شب در یک مقصد اقامت داشت، این عدد به یک تا دو شب می‌‌رسد. علاوه بر این انتخاب محل اقامت نیز دچار تغییر شده و از هتل سه ستاره به هتل دو یا یک ستاره یا اقامتگاه گردشگری می‌رود، ‌‌ هر چند که شاهدیم خانه‌‌ اقوام و خانه‌‌های اجاره‌‌ای جایگزین این موارد شده‌‌اند. استفاده از وسیله نقلیه شخصی به جای حمل‌ونقل عمومی، افزایش چادرخوابی و پارک‌‌خوابی و… از دیگر تبعات افت گردشگری داخلی به گفته تیموری است. او می‌افزاید: با ادامه این روند شاهد تعدیل نیروی انسانی فعال در بخش خدمات گردشگری و پایین آمدن کیفیت در این حوزه خواهیم بود که در نهایت کیفیت توریسم در ایران را تحت‌‌الشعاع خود قرار می‌دهد. او می‌‌گوید: متولی گردشگری باید به شکل اورژانسی به فکر راهکاری برای توسعه گردشگری داخلی باشد. آغاز سال نو شمسی و نوروز در پیش است، در این بازه زمانی ما اوج سفرها را خواهیم داشت و از همین الان باید فکری کرد که بخش بزرگی از شهروندان ایرانی بتوانند سفر کنند و از مزایای آن بهره ببرند.

    پیامدهای اجتماعی کاهش سفر از زبان ایمانی جاجرمی

    حسین ایمانی‌جاجرمی دانشیار دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به اینکه در زندگی اقتصادی و اجتماعی شهری امروز بخش خدمات یکی از بخش‌‌های مهم به حساب می‌‌آید، می‌‌گوید: ما در عصر پسافوردیسم هستیم. در این عصر عمرکارخانه‌‌‌‌ها و اداره‌‌های بزرگ دولتی تمام شده و سهم عمده‌‌ای از بار اشتغال روی دوش بخش خدمات نظیر کافه‌‌ها، رستوران‌‌ها، ‌‌ هتل‌‌ها و… قرار دارد. او با بیان اینکه اگر به دنبال توسعه اقتصادی در سطح شهری و کشوری هستیم باید بخش خدمات آن را جدی بگیریم‌‌، می‌‌افزاید: چنانچه برنامه‌ای برای این بخش نداشته باشیم شکوفایی شهر و زیرساخت‌‌های مرتبط با آن اتفاق نمی‌‌افتد، از این روست که باید در سیاست‌‌های کلان، این بخش را جدی گرفت و به آن توجه کرد.

    به گفته این استاد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی تفکر مقامات و مسوولان در ایران همچنان بر پایه مدل‌‌های کلاسیک اقتصاد است. او می‌گوید: بر اساس این دیدگاه کارخانه‌‌های بزرگ و نهادهای دولتی و شبه دولتی که توان استخدام گسترده داشته باشند اهمیت دارند. این در حالی است که در شرایط کنونی نه توجیهی برای آنها وجود دارد و نه ما دارای منابع اقتصادی برای تشکیل‌‌شان هستیم. در مقابل بخش خدمات شهری باید جدی گرفته شود. او یکی از مولفه‌‌های تمایزگذاری میان زندگی مدرن نسبت به زندگی سنتی را به مقوله «فراغت» و «تفریح» مرتبط می‌‌داند و اضافه می‌کند: در زندگی مدرن گرچه فرد از رفاه بیشتری برخوردار است اما در کنار آن تنش‌ها و پیچیدگی‌‌های بیشتر را هم در سبک زندگی‌اش تجربه می‌کند. برای جبران این تنش‌‌ها انسان مدرن نیاز به فراغت دارد و یکی از فعالیت‌‌هایی که در دوران فراغت انجام می‌شود سفر است.

    ایمانی‌جاجرمی ادامه می‌دهد: سفر اگر در قالب دوستانه و خانوادگی باشد می‌تواند مشکل انزوا و تنهایی را حل کند. با ابزارهای ارتباطی مدرن شهروندان در غار تنهایی خود هستند و فرصت‌‌هایشان برای بودن در کنار هم محدود شده است. رابرت پاتنام جامعه‌‌شناس ایتالیایی در یکی از آثار خود به نقش تلویزیون در کاهش نقش سینما و تئاتر و سایر برنامه‌‌های جمعی اشاره کرده بود، او امروز اذعان می‌کند با ورود تلفن‌‌های همراه جمع شدن خانواده در کنار هم به واسطه دیدن یک برنامه تلویزیونی خود بدل به یک آرزو شده است.

    این استاد دانشگاه معتقد است سفر را نباید تنها در چارچوب یک فعالیت تفریحی دید، بلکه توریسم می‌تواند راه‌حلی برای مسائل مردم باشد. ایمانی جاجرمی توضیح می‌دهد: متاسفانه در ایران سرمایه‌گذاری چندانی برای هتل‌‌داری، غذاخوری‌‌ها یا رستوران‌‌های غذای ارزان یا تفریحات عام نکرده‌‌ایم و همین موضوع فرصت‌‌های گردشگری را محدود کرده است. از سوی دیگر فرهنگی در جامعه و در کلان‌شهر تهران حاکم شده که سفر را به شمال و چند مقصد محدود می‌‌دانند، این در حالی است که در کشوری هستیم که تنوع جغرافیایی قابل‌توجهی دارند هر چند زیرساخت‌‌ها برای رسیدن به آنها محدود است.

    او از قطار به عنوان یکی از این زیرساخت‌‌ها نام می‌‌برد و می‌افزاید: توسعه شبکه حمل‌ونقل ریلی در ایران محدود است و همین باعث شده دسترسی به برخی مناطق چندان آسان نباشد. به گفته ایمانی‌جاجرمی در کشورمان طبقه مرفه مشکلی در سفر داخلی و خارجی ندارد، ‌‌ او می‌‌گوید: با این حال کسانی که در این طبقه قرار دارند معدود هستند. در مقابل اکثریت جامعه درآمد متناسب ندارند و امکان گردش ارزان و باکیفیت نیز برایشان مهیا نیست. همین موضوع سبب می‌شود تجدید قوا و روحیه برای زندگی و شاداب بودن برای جمع بزرگی از ایرانی‌‌ها فراهم نباشد و آنها فرصت آشنایی با فرهنگ‌‌های مختلف در کشورمان را از دست بدهند.