برچسب: مازوت سوزی

به گزارش اقتصادران، مسئولان دولتی از محمد جعفر قائم‌پناه گرفته تا فاطمه مهاجرانی پروژه قطعی برق را با اسم شیک «خاموشی‌های منظم» کادو پیچ کرده و تحویل ملت دادند. اکنون که بیش از یک هفته از شروع این ماجرا گذشته، اما به نظر می‌رسد تنها نکته‌ای که در آن لحاظ نکرده‌اند همین نظم است!
همزمان با شروع قطعی روزانه برق گفته شد که این ترجیح دولت بین سوزاندن مازوت و خاموشی بوده است. دوگانه وحشتناکی که عقل سلیم حکم می‌کرد مردم هم به گزینه دوم آن یعنی خاموشی رضایت بدهند. از آنجایی که زمستان است و مشکل گرما نداریم، پذیرش وضعیت ساده‌تر بود. قطع برق البته به معنی اختلال در سیستم گرمایشی منازل و حتی تامین آب ساختمان‌ها نیز است، اما با این وجود، چون در یک بازه زمانی دو ساعته قرار است برق نباشد، به نظر قابل تحمل می‌رسد؛ به خصوص که قرار بود نظمی در کار باشد و از قبل بدانیم در کدام دو ساعت برق نیست.
روز اول به اختلال در سایت شرکت توزیع برق و خطا‌های مکرر «برق من» گذشت؛ اس ام اس‌ها که برای شهروندان ارسال شد خیال مردم راحت شد که «نظم» در کار است. الان، اما بعد از یک هفته شاهد آشفتگی در اجرای خاموشی‌های منظم هستیم. گلایه‌ها از این وضعیت را در شبکه‌های اجتماعی نیز می‌توان دید. ساعت قطعی برق هیچ همخوانی با اس ام اس‌های ارسالی ندارد!
از طرف دیگر در برخی مناطق شرق مکرر برق قطع می‌شود و در بعضی مناطق خاموشی در کار نیست! نه اینکه حرف امیرحسین ثابتی درست باشد و فقط برق خیابان فرشته نرود، اما واقعیت این است که طبق مشاهدات روزمره ما برق مناطقی مثل خیابان فرشته، فاطمی، سهروردی جنوبی، بخش‌هایی از پونک و … تا امروز قطع نشده است! در برخی جا‌ها مثل فردیس کرج هم پیش آمده که در یک روز دو بار برق رفته یا در ساعاتی غیر از ساعات اعلامی برق قطع شده است!
همزمان با این وضعیت یعنی «خاموشی‌های نامنظم» شاهد افزایش نارضایتی‌ها و انتقادات از دولت هستیم. مثلا اسفندیار ذوالقدر، مدیرمسئول «اقتصاد و توسعه» با انتشار عکس و فیلم‌هایی از آسمان دود گرفته قزوین و همدان نوشته: «حامی دولت بودیم، منتقدش هم هستیم؛ متاسفانه آنطور که که شواهد و مستندات نشان می‌دهند، مردم بیچاره هم دارند پیاز را میخورند هم چوب را. هم به بهانه توقف مازوت سوزی در نیروگاهها، قطعی برق کلافه کننده و بی‌یرنامه را متحمل میشوند، هم آلودگی ناشی از مازوت سوزی را.»
رئیس پلیس راهور تهران گفته: «قطع برق مشکل جدی برای ترافیک ایجاد می‌کند و باعث تردد کاذب می‌شود، ما در جلساتی که در ۳ سال گذشته انجام داده‌ایم ۳۰ تقاطع را اعلام کرده ایم که برق چراغ‌های آنها قطع نشود، اما متاسفانه اجرایی نشده است».
مرجان زهرانی، روزنامه‌نگار اصلاح‌طلب نوشته: «واقعا شرکت توزیع برق جای عجیبیه. هر روزی که پیام می‌دادن برق از فلان ساعت تا فلان ساعت قطع میشه، همون روز برق داشتیم. امروز که هیچ پیام و اعلام قبلی نداشتیم، برق قطع شده!»

به گزارش اقتصادران، در حالی که مازوت‌سوزی در کلانشهرها همواره در یک دهه اخیر از سوی مسئولان دولتی تکذیب می‌شد، اما مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری هفته گذشته دستور داد تا مازوت‌سوزی در نیروگاه‌های اراک، کرج و اصفهان متوقف شود.

دلیل پزشکیان حفظ سلامت مردم اعلام و گفته شد که «قرار نیست تعدادی بمیرند تا ما برق داشته باشیم.»

مازوت یک نفت کوره سنگین با کیفیت پایین است که در نیروگاه‌های برخی کشورها استفاده می‌شود، به عبارتی دیگر مازوت یک محصول «روغن کثیف» در نظر گرفته می‌شود.

اما باید پرسید چه می‌شود که نیروگاه‌های کشور از چنین سوختی استفاده می‌کنند؟

استفاده از مازوت؛ اختیار یا اجبار؟

سهم گاز طبیعی از سبد انرژی در ایران بیش از ۷۰ درصد است، در حالی که ایالات‌متحده که نخستین تولیدکننده گاز طبیعی در جهان است و بیش از ۲۳ درصد از کل تولید گاز جهان را در اختیار دارد، تنها ۲۴ درصد از سبد انرژی خود را به گاز اختصاص داده است.

همچنین اکنون بیش از ۸۰ درصد تولید برق کشور وابسته به گاز است. در واقع به غیر از نیروگاه‌های برق‌آبی و تجدیدپذیر، سوخت ۸۶ درصد سایر نیروگاه‌های تولیدکننده برق به گاز وابسته است و بیش از ۱۰۱ نیروگاه که از گاز طبیعی استفاده می‌کنند، برق همه صنایع را هم تأمین می‌کنند.

گاز در تأمین سوخت صنایع نیز نقش کلیدی دارد، به‌طوری‌ که هم‌اکنون بیش از ۹۰ درصد صنایع و نیروگاه‌ها وابسته به گاز هستند و بیش از ۳۰ هزار واحد صنعتی بزرگ و مهم کشور که ۹۰ درصد محصولات کشور را تولید می‌کنند، از گاز استفاده می‌کنند.

اما کمبود گاز طبیعی در روزهای سرد سال و اولویت وزارت نفت در گازرسانی پایدار به بخش خانگی و تجاری، موجب می‌شود حجم تخصیص گاز به‌عنوان سوخت پاک به نیروگاه‌ها و صنایع در این فصول محدود یا حتی قطع شود، به همین دلیل هم آنها برای تولید خود مجبور به استفاده از سوخت‌های مایع(از جمله مازوت، نفت کوره و نفت‌گاز) هستند.

این در حالی است که طبق اعلام وزارت نفت، ایران در امسال روزانه حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب ناترازی گاز دارد.(این مقدار در سال ۱۴۰۰ حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب در روز بود.)

دردِ بی‌درمانِ کمبود گاز یا سیاست‌گذاری غلط؟

از طرف دیگر، طی چند سال اخیر خبرهای متعددی از افت فشار گاز از میدان مشترک پارس جنوبی و دیگر میادین گازی ایران به گوش می‌رسد که نشان می‌دهد اگر چاره‌ای اساسی اندیشیده نشود، این ناترازی همچنان روندی افزایشی خواهد داشت.

شاید ساده‌ترین اقدام، اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مصرف انرژی و فرهنگ‌سازی آن باشد که نیاز به مدت زمان بیشتری برای کسب نتیجه دارد.

هر از گاهی هم پیشنهادهایی درباره اعمال سیاست‌های قیمتی و افزایش نرخ گازبها مطرح می‌شود که با توجه به شرایط سخت اقتصادی موجود کشور، تاکنون مورد توجه و بررسی قرار نگرفته است.

به هرحال واقعیت این است که با سیاست بلندمدت حاکمیتی برای گازرسانی به قریب به اتفاق شهرها و روستاهای کشور پس از انقلاب اسلامی و درحالی که ایران هم دومین دارنده ذخایر گازی دنیاست، اکنون چاره‌ای جز اعمال سیاست‌های جدید مانند استفاده از دیگر انرژی‌ها و تنوع‌بخشی به سبد سوخت کشور نیست.

به این ترتیب با توسعه بخش‌های فعال در انرژی کشور، وزارت نیرو هم می‌تواند از انرژی هسته‌ای، انرژی‌های تجدیدپذیر، برق آبی و … برای تولید برق پایدار در همه فصل‌های سال بهره ببرد.

در جدول زیر به خوبی مشاهده می‌کنید که سهم گاز طبیعی در تولید برق کشور به طور عجیبی نسبت به دیگر کشورهای جهان بیشتر است و در همین رابطه نیاز مبرم به بهره‌مندی از دیگر انرژی‌ها در کشور مشهود است.

یه  به گزارش اقتصادران، بحران کمبود برق که همواره در تابستان و روزهای گرم سال گریبان‌گیر صنایع بود، گویا به پاییز و زمستان امسال هم کشیده و گویا قرار نیست فعلاً از لای چرخ بخش تولید و حتی مصرف خانگی خارج شود.

گرچه مسئولان دولت قصد دارند با انتشار خبر توقف مازوت‌سوزی، به‌نوعی خود را دل‌سوز مردم و سلامت عمومی جامعه نشان دهند، اما به نظر می‌رسد با کاهش ذخایر سوخت نیروگاه‌ها، تأمین مازوت هم امسال با دشواری‌هایی مواجه شده است و دولت دیگر چاره‌ای جز توقف مازوت‌سوزی ندارد.

اقدامی که دولت در زمینه توقف مازوت‌سوزی در کشور انجام داد، شاید در نگاه اول از نظر کاهش آلودگی هوا کلان‌شهرها و حفظ سلامتی مردم اقدامی مهم و مثبت تلقی شود، اما این اقدام قطعاً قطعی‌های پی در پی برق را به دنبال خواهد داشت که به شکل دیگر زیست ساکنان ایران زمین را با تهدید مواجه می‌سازد.

نیروگاه‌ها سوختی برای تولید برق ندارند

پس از انتشار اخباری مبنی بر مازوت‌سوزی زودهنگام نیروگاه‌هایی مانند شازند و تبریز، بار دیگر اعتراض به استفاده از این سوخت بالا گرفت. مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها در دومین ماه پاییز، نشان از کمبود گسترده گاز در کشور دارد. چراکه در همین ابتدای شروع فصل سرما، سوخت تخصیص‌یافته اعم از گاز و گازوئیل به نیروگاه‌های کشور کاهش چشم‌گیری داشته است.

این اظهارات بدان معناست که گاز و گازوئیل در کشور برای اختصاص دادن به نیروگاه‌ها وجود ندارد! حال به دنبال مشکلات فراوان ایجادشده برای مردم در پی سوزاندن سوخت مازوت، با مصوبه‌ جدید هیئت دولت، استفاده سوخت مازوت در نیروگاه‌های اراک، اصفهان و کرج ممنوع شد.

60 درصد مخازن سوخت نیروگاه‌ها خالی است

با توجه به اظهارات رجبی‌مشهدی، در حال حاضر تنها 40 درصد از مخازن سوخت نیروگاه‌ها پر است و بخش عمده این 40 درصد را مازوت تشکیل می‌دهد. با وجود کمبود اسفناک گاز و گازوئیل در کشور و دستور توقف مازوت‌سوزی، نیروگاه‌های حرارتی در کشور چاره‌ای جز تعطیلی ندارند. نیروگاه‌هایی که بیش از 70 درصد از برق مصرفی را تولید می‌کنند.

در شرایطی که از مسئولان انتظار می‌رود که در کنار کاهش آلودگی هوا، فکری به حال تأمین برق و گاز کنند، محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی رئیس‌ جمهوری، پس از جلسه کارگروه ملی کاهش آلودگی هوا اعلام کرد که خاموشی‌ها ناگزیر پیش خواهند آمد و قرار نیست تعدادی بمیرند تا ما برق داشته باشیم.

به گفته‌ او مقرر شده وزارت نیرو ساعت‌هایی را در طول سال تنظیم و برای مدتی که نیاز است خاموشی اعلام کند. همچنین برای کم کردن خاموشی‌ها باید چند درجه‌ هوای خانه و ادارات کاهش یابد تا گاز و برق کمتری مصرف شود.

مصرف‌کنندگان باز هم متهم ردیف اول!

اظهارات معاون اجرایی رئیس جمهوری نشان از آن دارد که مسئولان نمی‌توانند همزمان دو مشکل را با هم حل کنند. گرچه توقف مازوت‌سوزی امری درست است، اما نباید خاموشی‌های مکرر بهای آن باشد. توقف خاموشی‌های پی در پی در گرو افزایش سرمایه‌گذاری و حل مشکلات زیرساختی صنعت برق است.

به نظر می‌رسد دولت چهاردهم همچون دولت‌های پیشین، از مسئولیت‌های خود به جهت جبران کمبود برق شانه خالی می‌کند و همچون سنوات گذشته انگشت اتهام را به سمت مصرف‌کنندگان نشانه می‌گیرد. گویا مسئولان نگران مرگ مصرف‌کنندگان هستند، اما نگران تعطیلی کسب‌وکار و بیکار شدن آن‌ها نیستند.

صنایع در تابستان با قطعی‌های مکرر برق و در زمستان به دنبال کمبود گاز با قطعی‌های مکرر گاز روبه‌رو هستند. اما حال نگرانی‌ها بابت ادامه قطعی‌های برق در زمستان نیز بالا گرفته است. در چنین شرایطی، در فصول سرد سال، صنایع نه برق خواهند داشت و نه گاز؛ این به معنای مرگ تولید است.

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت چهاردهم، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس ضمن اشاره به دستور متوقف کردن مازوت‌سوزی نوشت که برای مدت محدودی، خاموشی منظم، جایگزین تولید سم برای عموم شهروندان خواهد شد.

در همین زمینه، مهدی بستانچی، رئیس شورای هماهنگی شهرک‌های صنعتی سراسر کشور در پستی در شبکه اجتماعی ایکس، ضمن ارزنده دانستن تصمیم توقف مازوت‌سوزی، نسبت به خاموشی‌هایی که معاون اجرایی رئیس جمهور گفته لاجرم پیش می‌آید، ابراز نگرانی کرد. چراکه به گفته او، دستاورد تعطیلی بی‌برقی صنایع در تابستان 1403، کاهش حدود 30 درصدی تولید بوده است.

مانع‌تراشی‌ها را نمی‌توان کم‌کاری دانست!

فرشید شکرخدایی، رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تامین مالی اتاق بازرگانی ایران، در مورد بحران کمبود انرژی در کشور و راه‌های برون‌رفت از آن عنوان کرد: مسئولان باید قبلا به فکر راهکار پیدا کردن می‌افتادند؛ چراکه مشکلات کشور در چند سال اخیر به وجود نیامده است.

به گفته او، در مورد موضوع افزایش مصرف، بارها راهکار بهینه‌سازی بخاری‌ها و تعویض بخاری‌ها از سوی اتاق بازرگانی مطرح شد. اما 12 سال است در دولت‌های مختلف کسانی که ذره‌ای دلسوز کشور و ملت نیستند مانع اجرای این طرح شدند و حال باید پاسخ‌گو باشند. مانع‌تراشی‌ها را نمی‌توان کم‌کاری دانست.

وی یادآور شد: برای مثال طرح تعویض کولرهای آبی در کشور به هشت سال پیش بازمی‌گردد. کسانی که در وزارت نیرو با این طرح مخالفت کردند، باید اکنون پاسخ‌گو باشند و دادگاهی شوند. باید کاری کرد که این خیانت‌ها به کشور به راحتی فراموش نشود، چراکه در حال حاضر دیگر نمی‌توان کاری کرد.

این فعال بخش خصوصی در مورد کمبود برق بیان کرد: موضوع برق همین است. سود شرکت توانیر از محل انتقال برق، حدود 80 همت تا 90 همت است. این پول باید صرف توسعه برق در کشور می‌شد، اما به خزانه دولت و سپس به جیب کارکنان و مسئولان رفت. کل پول نفت و مالیات و عوارض پرداخت‌شده، خرج همین کارکنان می‌شود و همین افراد مصوب تمام ناکارآمدی‌های امروز هستند. جالب این جاست که همین افراد طلبکار هم هستند!

کاسبان تحریم باید پاسخ‌گوی وضع کنونی کشور باشند

شکرخدایی با اشاره به تحریم‌ها و تأثیر آن بر بروز بحران ناترازی گاز عنوان کرد: کسانی که موضوع بی‌اثر بودن تحریم‌ها را فریاد زدند، باید جواب پس بدهند. زیرا بلایی که بر سر این کشور آمده، ناشی از نبود تکنولوژی و نبود سرمایه‌گذاری در کشور است. افت فشار گاز در پارس جنوبی ناشی از نبود سرمایه‌گذاری است.

وی ادامه داد: تمام کسانی که مخالف FATF و مخالف حل مشکل تحریم‌ها بودند، مسبب وضع موجود هستند. بدون ارتباط با دنیا، بدون حل شدن مشکل FATF و بدون پشتیبانی از بخش خصوصی، مشکلات کشور حل نمی‌شود. کسانی که تولید نفت و گاز را به نیروهای غیرمتخصص واگذار کردند، باید پاسخ‌گو باشند که بعد از پنج سال، چه پیشرفتی در تولید نفت و گاز کشور صورت گرفته است؟

او با ذکر مثالی در همین زمینه تشریح کرد: در سال‌های 93 و 94، یک شرکت ترکی قصد راه‌اندازی یک نیروگاه ۵۰۰۰ مگاواتی در ایران داشت، اما افرادی در مپنا مانع این کار شدند و گفتند توان داخلی این کار وجود دارد. در حالی که قرار بود آن اقدام از طریق سرمایه‌گذاری پنج میلیارد دلاری انجام شود. این مانع‌تراشی‌ها دست به دست هم دادند و علت وضع اسفناک امروز هستند.

مشکل ناترازی انرژی نیست؛ نبود انرژی است!

شکرخدایی ضمن اظهار ناامیدی نسبت به تصمیمات دولت، تصریح کرد: مشکل کمبود شدید گاز و برق را نمی‌توان ناترازی نامید. امسال در فصل زمستان صنایع با مشکل قطعی برق روبه‌رو خواهند شد. باید مشکلات را عیان کرد. توقف مازوت‌سوزی امر مطلوبی است و نباید با سلامت مردم بازی شود، اما باید همه مشکلات را صادقانه گفت.

او اضافه کرد: تورم افسارگسیخته و تولید ناخالص داخلی پایین، خروجی نحوه حکم‌رانی در کشور است. کمترین کار، بیان واضح مشکلات است؛ چه در حوزه برق، گاز و آب. چراکه به‌زودی مشکل قطع آب در سراسر کشور هم اتفاق خواهد افتاد. این مشکلات نشان‌دهنده ناکارآمدی کسانی است که در این سال‌ها کشور را اداره کردند.

صنایع و بخش خصوصی؛ قربانی اختلافات دولت با دنیا

رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تامین مالی اتاق بازرگانی ایران در مورد پیامدهای نحوه حکم‌رانی که به آن اشاره داشت، تأکید کرد: ملت ایران به دلیل نابخردی و شعارهای گزاف، بشدت از مسئولان مطالبه دارند. صنایع و بخش خصوصی کشور، قربانی اختلافات با دنیا هستند. کشور قربانی تفکر کسانی است که همین حالا پست و مقام می‌گیرند و سر سفره تحریم نشسته‌اند.

او با متذکر شدن انکار مازوت‌سوزی توسط بسیاری از مسئولان عنوان کرد: تصمیم دولت چهاردهم مبنی بر توقف مازوت‌سوزی امری صحیح است. سال گذشته، وضعیت آلودگی هوا بسیار بدتر از حال حاضر بود. از این رو، توقف مازوت‌سوزی تصمیم درستی است و نباید مردم سرطان بگیرند و شهرها آلوده شود. از طرفی، وضعیت هوا نشان‌دهنده آن است که مازوت‌سوزی عامل تعیین‌کننده‌ای در آلودگی هوا بود و مسئولان بسیاری در سال‌های گذشته همین مازوت‌سوزی را انکار می‌کردند.

به گفته وی، امسال هم مشکل برق و هم مشکل گاز، گریبان‌گیر مردم خواهند شد و شاید دولت‌مردان، نمایندگان مجلس و حکم‌رانان از خواب بیدار شوند و فکری به حال این کشور کنند. صنایع امسال با قطع برق و گاز روبه‌رو خواهند شد. در کشوری که مملو از انرژی است، کمبود آب، برق و گاز وجود دارد و این واقعیتی دردناک است.

نفتی که توسط دولت قبضه شده باید دوباره ملی شود

شکرخدایی یادآور شد: همین حالا هم زیر پای ما، مملو از انرژی است. اما وزارت نفت، حاضر نیست بخش خصوصی ایرانی منابع زیرزمین را استخراج کند و بفروشد. آن‌ها عنوان می‌کنند که بخش خصوصی باید منابع را استحصال کند و به وزارت نفت به قیمت پنج دلار بفروشد تا وزارت نفت همان را به قیمت ۸۰ دلار به فروش برساند. این نفت باز هم توسط دولت قبضه شده، اما باید دوباره ملی شود.

وی خاطرنشان کرد: مسئولان می‌گویند که بنزین ارزان است. اما به این نکته توجه ندارند که نفت و بنزین برای مردم است و متعلق به دولت نیست. کسی بنزین ارزان به مردم نمی‌دهد، بنزین خودشان را به آن‌ها می‌فروشند. اگر به صورت‌مالی پالایشگاه‌ها نگاه شود، مشاهده می‌شود که آن‌ها حق‌العمل‌‎کاری می‌کنند. آن‌ها نفت مردم را خریداری نمی‌کنند.

او ادامه داد: اگر پالایشگاه‌ها نفت را به قیمت 70 دلار می‌خریدند و به بنزین تبدیل می‌کردند، آن موقع باید قیمت بنزین جهانی می‌شد. اما نفت به طور رایگان در اختیار پالایشگاه‌ها قرار می‌گیرد و پالایشگاه‌ها آن را فرآوری می‌کنند و حق‌العمل دریافت می‌کنند.

آن طور که شکرخدایی توضیح داد: در حال حاضر، دولت، نفت ملت را رایگان برمی‌دارد و از طرفی موضوع جهانی‌کردن قیمت فرآورده‌های نفتی را به میان می‌آورد. باید گفت که نفت ملی نیست و متعلق به دولت شده است. خروجی آن هم وضع موجود است. دولت ناکارآمدی خود را فریاد می‌زند و باید حجم آن کوچک شود و هزینه‌های آن کاهش یابد. لازم به ذکر است که هزینه‌های جاری دولت در بودجه سال بیش از 50 درصد افزایش یافته است.

3 پیامد اقتصادی قطعی برق

این فعال بخش خصوصی با اشاره به پیامدهای اقتصادی قطعی برق توضیح داد: قطع برق به معنی کاهش ارزش اقتصادی شرکت‌ها، سقوط بورس و خروج سرمایه از کشور است. سرمایه‌گذاران خارجی و داخلی، در کشوری که ناتوان از تامین برق و گاز موردنیاز صنایع است، سرمایه‌گذاری نمی‌کنند. برخی از مسئولان می‌گویند به سرمایه‌گذاری خارجی نیازی نیست و همین نیروهای غیرمتخصص حاضر در صنعت نفت و گاز، کشور را اداره خواهند کرد. سوال آن است که با کدام پول می‌خواهند کشور را بسازند؟

به اعتقاد رئیس کمیسیون سرمایه‌گذاری و تامین مالی اتاق ایران، بخش خصوصی، اقتصاد ایران دیگر به استیصال رسیده است و امیدی وجود ندارد. همین امسال هم فرصت وجود داشت. در کمیسیون انرژی اتاق ایران هماهنگ شده بود که یک سرمایه‌گذار چینی، پنج میلیارد دلار در ایران سرمایه‌گذاری کند و طرح تعویض بخاری‌ها را پیش بگیرد و پنج سال بعد پول خود را بگیرد. اما افرادی در وزارت نفت و در سازمان برنامه، مانع این طرح شدند.

شکرخدایی در نهایت یادآور شد: اکنون نصف پاییز گذشته و حتی یک بخاری هم تعویض نشده است. بسیاری از افراد این موضوع را رسانه‌ای کردند اما بروکراسی کشور اجازه نمی‌دهد که حتی یک بخاری گرید G در ایران، با گرید A تعویض شود. گویا نمی‌خواهند مردم از بحران گاز نجات پیدا کنند.

به گزارش اقتصادران، این اتفاق در چند سال گذشته رخ داده و چیز جدیدی نیست. کلانشهرهای ایران در فصل سرد سال باید در انتظار آلودگی ناشی از سوختن مازوت یا گازوییل باشند و تولید برق بدون این دو سوخت استراتژیک امکان‌پذیر نیست.

روزنامه اعتماد نوشت: اما چرا این اتفاق افتاده است؟ به دلیل «ارزان بودن» گاز در ایران، نیروگاه‌های ایران به خط مقدم تولید برق تبدیل شده‌اند و گویا در انحصار ایجاد شده که صرفه اقتصادی نیروگاه‌ها را وابسته به همین گاز ارزان کرده، خبری از تنوع در سبد تولید برق ایران نیست.

آمارها نشان می‌دهد که سهم گاز طبیعی از تولید برق در ایران از ۳۵ درصد سال ۱۳۶۴ به حدود ۸۶ درصد در سال ۱۴۰۲ رسیده است. در واقع ۹۳ درصد از رشد تولید برق کشور در چهار دهه اخیر بر عهده گاز طبیعی بوده و در حدود ۷ درصد باقیمانده توسط فرآورده‌های نفتی و انرژی هسته‌ای انجام شده است.

انرژی‌های تجدیدپذیر و برقابی نیز در رشد تولید برق ایران نقش ناچیزی داشته‌اند که این موضوع نشان از عدم توازن در سبد تولید برق است. این در حالی است که هم‌اکنون در دنیا زغال‌سنگ ۳۵ درصد، گاز طبیعی ۲۳ درصد، انرژی برقابی ۱۵ درصد، انرژی‌های تجدیدپذیر ۱۴ درصد، انرژی هسته‌ای ۹ درصد و سایر منابع انرژی ۴ درصد از کل تولید برق را برعهده دارند.

وابستگی زیاد تولید برق به گاز طبیعی و از طرفی ناترازی در تولید و تقاضای گاز به ایجاد چالش در تامین سوخت نیروگاه‌ها به‌ خصوص در فصل زمستان منجر شده است. بخشی از کمبود گاز در فصل زمستان با سوزاندن سوخت مایع مانند گازوییل و مازوت در نیروگاه‌ها جبران می‌شود که خود مشکلات زیاد زیست محیطی و حتی فنی به دنبال دارد.

نیروگاه‌های برقابی‌ خاموش شدند

در ایران حدود ۱۲ گیگاوات ظرفیت نیروگاه برقابی نصب شده وجود دارد که حدود ۱۳ درصد از کل ظرفیت نامی نیروگاه‌های کشور است. سهم نیروگاه‌های برقابی در تولید برق کشور از سال‌های ۱۳۶۴ تا ۱۳۷۲ حدود ۱۴ تا ۱۵ درصد بوده است. با توسعه نیروگاه‌های حرارتی، در سال‌های اخیر سهم نیروگاه‌های برقابی از تولید برق بین ۳ تا ۷ درصد کاهش یافته است. البته ســهم انرژی برقابی از تولید برق جهان نیز در این سال‌ها روند کاهشی داشته، به‌طوری که از ۲۰ درصد در سال ۱۳۶۴ به ۱۵ درصد در سال ۱۴۰۱ کاهش یافته است.

انرژی تجدیدپذیر؛ کمتر از یک درصد از برآوردها!

برآورد موجود این است که مجموع پتانسیل انرژی‌های تجدیدپذیر شامل انرژی خورشیدی و بادی در ایران ۱۲۰ هزار مگاوات است، اما در اتفاقی عجیب تا پایان سال گذشته فقط حدود ۱,۰۳۶ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر در کشــور نصب شده که کمتر از یک درصد از کل پتانسیل برآورد شده است. این در حالی است که در سال ۱۴۰۱ انرژی‌های تجدیدپذیر با تولید ۱۴ درصد از کل برق تولیدی جهان در جایگاه چهارم قرار گرفته‌اند. اما سهم تجدیدپذیرها در تولید برق ایران بســیار ناچیز بوده و با تولید کمتر از ۲ میلیارد کیلووات‌ساعت برق در ســال ۱۴۰۱ حدود نیم درصد از کل برق تولیدی کشور را به خود اختصاص داده‌اند.

برق هسته‌ای؛ ‌کمتر از ۲ درصد

در ایران نیروگاه اتمی بوشهر به عنوان تنها نیروگاه هسته‌ای کشــور با ظرفیت هزار مگاوات در حال فعالیت بوده و واحدهای دوم و سوم نیروگاه اتمی بوشهر در حال ساخت هستند. در سال‌های اخیر انرژی هسته‌ای حدود ۹ درصد از برق جهان را تامین کرده و از این نظر، در رتبه پنجم بوده است . اما سهم انرژی هسته‌ای از تولید برق در ایران حدود ۱.۸ درصد است. بنابراین گزینه دیگر برای افزایش تنوع سبد تولید برق، افزایش ظرفیت نیروگاه‌های هسته‌ای از طریق تکمیل واحدهای جدید نیروگاه اتمی بوشهر است.

گاز ارزان، رقابت را از بین برد

هره‌برداری از ذخایر عظیم گاز در کشور منجر به ایجاد این ذهنیت در سیاستگذاران شد که باید از این مزیت راهبردی تا جایی که می‌شود، استفاده کرد و در نتیجه این نگرش، بخش اعظم افزایش در تولید برق کشور متکی بر ســوخت‌های فسیلی به‌ویژه گاز طبیعی شد. در دهه ۱۳۷۰ با توسعه و بهره‌برداری از میدان گازی پارس جنوبی اتکا به گاز در تمامی عرصه‌ها ازجمله توسعه نیروگاه‌های گازی شدت بیشتری یافت و در کنار آن تحویل گاز بسیار ارزان به این دسته از نیروگاه‌ها منجر به سلب توان رقابتی در توسعه و ساخت سایر نیروگاه‌ها شد.

با بررسی سهم هر یک از منابع انرژی در رشد تولید برق در این سال‌ها، جهت‌گیری مذکور کاملا نمایان است. از سال ۱۳۶۴ تا سال ۱۴۰۱ تولید برق کل جهان ۱۹۵ درصد و ایران ۷۹۰ درصد رشد داشته است، اما جز فرآورده‌های نفتی، سهم تمامی منابع انرژی اولیه در سبد سوخت حاصل از این رشد تولید برق در جهان افزایشی بوده است.

دلیل کاهش سهم فرآورده‌های نفتی می‌تواند هزینه بالای تولید برق در چند دهه اخیر با افزایش قیمت جهانی نفت و تمایل به سرمایه‌گذاری در بخش‌های دیگر باشد. زغال‌سنگ بین منابع انرژی در رشد سبد تولید برق جهان پیشتاز بوده است، گاز طبیعی و انرژی‌های تجدیدپذیر نیز سهم قابل‌ توجهی داشته‌اند. اما در مورد ایران ۹۳ درصد از رشد تولید برق برعهده گاز طبیعی بوده و در حدود ۷ درصد باقیمانده بیشتر توسط فرآورده‌های نفتی و انرژی هسته‌ای انجام شده است. انرژی‌های تجدیدپذیر و برقابی نیز در رشد تولید برق ایران نقش ناچیزی داشته‌اند که نشان از عدم توازن در سبد تولید برق است.

به گزارش اقتصادران، فصل سرما از راه رسید و بار دیگر کمبود انرژی در کشور نمایان شد. مردمی که تازه می‌توانستند اندکی به خاطر قطع نشدن پی‌درپی برق نفس تازه‌ای بکشند، حال باید نگران قطعی گاز باشند. با توجه به وضعیت بحرانی کمبود گاز در کشور، شاید دیگر قطعی برق و گاز، تفکیک‌پذیر به فصول گرم و سرد سال نباشد.

پس از ورود اولین موج سرما به کشور خبری مبنی بر قطعی گاز برخی از شهرهای استان اصفهان منتشر شده است. بر اساس اعلام شرکت گاز استان اصفهان، روز سه‌شنبه سوم مهرماه در برخی از مناطق شهرهای اصفهان و «درچه» به علت تعمیرات، شبکه جریان گاز قطع شد و حال روز سه‌شنبه دهم مهرماه نیز جریان گاز به علت تعمیرات در دو شهرستان «شهرضا» و «آران و بیدگل» اصفهان قطع خواهد شد.

یک خبرگزاری درباره چرایی قطع گاز این استان و ارتباط آن با کمبود گاز موجود در کشور از شرکت ملی گاز ایران پیگیری‌هایی انجام داده است.

توسعه شبکه گازرسانی علت قطعی‌هاست

حسن موسوی، سرپرست روابط عمومی شرکت ملی گاز، در پاسخ به چرایی قطعی گاز شهرهای استان اصفهان گفت: «بر اساس نیاز جامعه، درخواست گازرسانی همیشه وجود دارد و این قطعی‌ها در راستای توسعه گازرسانی است. محله‌ها و خانه‌های جدید در شهرها، درخواست اشتراک گاز دارند. این موضوع نیازمند شبکه‌گذاری، اشتراک‌پذیری و نهایتاً برقراری شبکه گاز است.»

به گفته موسوی، این قطعی‌ها که به صورت محدود و با برنامه‌ریزی پیشین انجام می‌شود، با هدف پاسخگویی به نیازهای مردم و توسعه شبکه اعمال می‌شود.

همچنان مدیریت مصرف تنها راهکار شرکت ملی گاز است

با شروع فصل سرما، موضوع ناترازی یا به بیان دقیق‌تر، کمبود گاز، بار دیگر مطرح شده است. موسوی در پاسخ به این سوال که چه تمهیداتی از سوی شرکت ملی گاز به منظور رفع کمبود گاز انجام شده است توضیح داد: «ظرفیت تولید گاز مشخص است و در طرف مقابل در زمستان، میزان مصرف از سمت مشترکان افزایش می‌یابد. میزان تولید و میزان درخواست مشترکان، برابری ندارد و همیشه اختلافی وجود دارد. برنامه شرکت ملی گاز این است که با اولویت‌بندی و مدیریت، گاز مبادی ذی‌ربط تامین شود.»

او درباره قطعی گاز صنایع افزود: «بر اساس قراردادی که با صنایع و مشترکان خاص بسته می‌شود، پنج ماه از سال یعنی همان فصول سرد سال باید از سوخت جایگزین استفاده کنند. این موضوع در قرارداد ذکر شده و سوخت جایگزین از طریق محدودیت گاز صنایع به صورت پایدار تامین می‌شود. تامین گاز شبکه خانگی، نانوایی‌ها و مشترکان خاص، اولویت شرکت ملی گاز ایران است و تلاش می‌شود که گاز این مشترکان قطع نشود.»

موسوی در مورد ارائه برنامه قطعی گاز به صنایع تشریح کرد: «اختلافی که بین تولید و مصرف وجود دارد، با دو روش قابل حل است: افزایش تولید یا کاهش مصرف. افزایش تولید در حیطه وظیفه کاری این شرکت نیست و مربوط به مبادی بالادستی می‌شود. اما در مورد کاهش مصرف و بهینه‌سازی مصرف، شرکت ملی گاز در راستای مسئولیت اجتماعی خود، هرساله برنامه‌هایی را تدوین و از طریق رسانه‌ها و برنامه‌های خاص، مشترکان را ترغیب می‌کند تا نکات مصرف بهینه را رعایت کنند. از این طریق می‌توان مصرف گاز را در بخش خانگی کاهش داد تا در ازای آن، محدودیت بخش‌های دیگر مانند صنایع کمتر شود. این برنامه به مرور زمان و با همکاری مردم، منجر به کاهش فاصله تولید و مصرف گاز خواهد شد.»

افزایش مازوت‌سوزی به دنبال کمبود گاز

موسوی در حالی درباره استفاده از سوخت جایگزین صحبت می‌کند که پیشتر ساناز جعفرزاده، مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و بهره‌برداری تولید شرکت برق حرارتی، در گفت‌وگو با ایرنا نسبت به استفاده از این سوخت هشدار داده بود. او درباره مشکل تامین خوراک نیروگاه‌ها گفت: «اگر تخصیص گاز به نیروگاه‌ها قبل از شروع پیک مصرف گاز رخ ندهد و در دو ماه مهر و آبان، نتوان مصرف سوخت مایع به‌ویژه نفت‌گاز را در نیروگاه‌ها صفر کرد و تمرکز بر ذخیره‌سازی انجام نشود، به طور قطع زمستان سختی برای تولید پایدار برق نیروگاه‌ها خواهد بود.»

او همچنین از افزایش دو برابری مصرف مازوت در نیروگاه‌ها نسبت به سال گذشته خبر داده است.

این بحران نتیجه سیاست‌های کلان مدیریتی در حوزه گاز است. بنا بر گفته سرپرست روابط عمومی شرکت ملی گاز، علناً صنایع و بخش‌های خاص مکلف شده‌اند از سوخت جایگزین استفاده کنند. به نظر می‌رسد نیروگاه‌های حرارتی که مجبور به استفاده از مازوت شده‌اند هم از بخش‌های خاص کشور محسوب می‌شوند!

این در حالی است که استفاده از مازوت در نیروگاه‌ها و صنایع، مشکلات بزرگی به وجود آورده است. پیروز حناچی، شهردار پیشین تهران، اخیراً توضیح داد:«در زمستان‌ها معمولاً صنایع چاره‌ای جز مازوت‌سوزی ندارند و اگر تدبیری اندیشیده نشود، شرایط بدتر هم می‌شود و مازوت‌سوزی به بهار و تابستان هم می‌رسد. در حال حاضر، 40 درصد از آلودگی هوا مربوط به ذرات ثابت است که همان صنایع و نیروگاه‌ها را دربر می‌گیرد. همچنین سالانه هفت هزار نفر در تهران بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می‌دهند.»

اما با توجه به مشکلات متعدد مازوت‌سوزی، به نظر می‌رسد راهکار شرکت ملی گاز برای صنایع و نیروگاه‌ها، همواره استفاده از سوخت‌های جایگزین است. سوخت جایگزین معنایی جز مازوت ندارد که تاکنون مشکلات اسفناکی پدید آورده است.

ضرورت توجه به میادین گازی با در نظر گرفتن برنامه هفتم توسعه

حال که راهکار مدیریت مصرف تا این حد مشکلات کلان ایجاد کرده، چرا مبادی بالادستی قادر به جبران ناترازی گاز از طریق افزایش تولید نیستند؟ چرایی این موضوع را می‌توان در افت فشار میادین گازی یافت. میادینی که در برنامه هفتم توسعه درباره ضرورت توسعه‌شان صحبت‌های زیادی شده است.

مطابق برنامه هفتم توسعه، دولت با گسترش مخازن ذخیره‌سازی گاز می‌تواند تاحدی کمبود گاز را برطرف کند. تعیین تکلیف میادین مشترک نفت و گاز نیز از مواردی است که برنامه هفتم توسعه به آن اشاره کرده و در همین زمینه، عقد قراردادهای بهره‌برداری مشترک از میادین و همکاری با کشورها منطقه، بالاخص عراق، قطر، عربستان سعودی، ترکمنستان و امارات را پیشنهاد داده است. این همکاری‌ها در نهایت می‌تواند ظرفیت تبدیل ایران به هاب گازی منطقه را به ارمغان آورد.

شایان ذکر است بهره‌برداری از میادین مشترک گازی، مستلزم سرمایه‌گذاری و بهبود روابط بین‌الملل است. حال باید پرسید آیا ذی‌نفعان به منظور بهره‌برداری از این میادین مشترک و افزایش ذخیره گاز، اقدامی انجام خواهند داد یا همچنان قرار است راهکار ناکارای مدیریت مصرف در زمینه تامین گاز پیاده شود؟ به نظر می‌رسد پاسخ مشخص است.

در همین زمینه، شرکت توانیر که خود ناتوان از تامین برق مصرفی مورد نیاز در فصل تابستان بود، در اطلاعیه‌ای با اشاره به کاهش دمای هوا و افزایش مصرف گاز طبیعی، بر ضرورت مدیریت مصرف گاز برای حفظ ذخایر سوخت نیروگاهی تاکید کرد. شاید بهتر باشد این شرکت به جای نصیحت مردم، اقدام به توسعه ظرفیت نیروگاهی و افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر کند تا گاز کشور در نیروگاه‌های حرارتی ناکارآمد و کم‌بازده هدر نرود.