به گزارش اقتصادران، درحالیکه دونالد ترامپ بار دیگر با عقبنشینی از گزینه حمله نظامی بهایران تلاش کرد بازار جهانی نفت را آرام کند قیمتها همچنان در سطوح بالا باقی مانده و معاملهگران نسبتبه آینده عرضه انرژی در خاورمیانه بدبین هستند. هرچند نفت پس از لغو دوباره حمله آمریکا حدود ۲درصد افت کرد اما ادامه انسداد تنگه هرمز، کاهش ذخایر نفتی و تردید درباره سرنوشت مذاکرات تهران-واشنگتن باعث شده بازار دیگر بهسادگی با «توئیتدرمانی» آرام نشود.
نفت برنت در معاملات روز سهشنبه با افت ۲دلاری بهحدود ۱۰۹دلار رسید و نفت خام آمریکا نیز تا محدوده ۱۰۷دلار عقب نشست. این کاهش پس از آن رخ داد که ترامپ دوشنبهشب برای چندمین بار گزینه حمله نظامی بهایران را کنار گذاشت؛ اقدامی که بخشی از فشار روانی بازار را کاهش داد. با این حال بسیاری از تحلیلگران معتقدند بازار بیش از گذشته نسبتبه خبرهای سیاسی مقاوم شده و دیگر صرف اعلام عقبنشینی یا وعده توافق نمیتواند روند صعودی نفت را متوقف کند.
بررسیها نشان میدهد که بازار نفت اکنون بیش از هر زمان دیگری بر اختلال واقعی عرضه تمرکز کرده است. از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه و بستهشدن تنگههرمز روزانه میلیونها بشکه نفت از چرخه طبیعی صادرات خارج شده و همین موضوع نگرانی عمیقی درباره آینده ذخایر جهانی ایجاد کرده است. در چنین فضایی حتی کاهش مقطعی قیمتها نیز بیشتر بهعنوان فرصت خرید دیده میشود تا آغاز یک روند نزولی پایدار.
بازار سرگردان میان جنگ و توافق
بازار جهانی نفت طی هفتههای اخیر درگیر یک دوگانگی پیچیده بوده است: از یک سو اخبار مربوط بهاحتمال کاهش تنش یا توافق میان ایران و آمریکا منتشر میشود و از سوی دیگر واقعیت میدانی منطقه همچنان از تشدید بحران حکایت دارد. همین تضاد باعث شده نفت در یک مسیر پرنوسان اما صعودی حرکت کند.
تحلیلگران میگویند اظهارات ترامپ درباره لغو حمله نظامی فعلا از شکلگیری شوک فوری در بازار جلوگیری کرده اما نتوانسته نگرانی اصلی معاملهگران را برطرف کند. تیم واتر، تحلیلگر ارشد شرکت «کیسیام ترید» معتقد است بازار اکنون در حال بررسی این موضوع بوده که آیا عقبنشینی ترامپ نشانه واقعی کاهش تنش است یا صرفا یک مکث تاکتیکی.
این تردید بهدلیل آن است که بحران هرمز همچنان ادامه دارد و هر روز توقف جریان نفت فشار بیشتری بر بازار وارد میکند. تحلیلگران شرکت آیانجی نیز هشدار دادند که هرچند ممکن است بازار بهمرور نسبتبه اخبار سیاسی بیتفاوتتر شود اما حجم اختلالات عرضه آنقدر بزرگ است که نمیتوان اثر آن را نادیده گرفت. از نگاه آنها ادامه توقف صادرات نفت از خلیجفارس بهتدریج بازار را وارد مرحلهای میکند که دیگر ذخایر استراتژیک نیز قادر بهپوشش کامل کمبود نخواهند بود.
در این میان موضوع مذاکرات ایران و آمریکا نیز خود بهعاملی برای نوسان تبدیل شده است. بازار نه آنقدر خوشبین است که روی توافق سریع حساب باز کند و نه آنقدر مطمئن که خطر جنگ گسترده را نادیده بگیرد. همین وضعیت خاکستری باعث شده معاملهگران همزمان سناریوی «توافق موقت» و «تشدید بحران» را در قیمتها لحاظ کنند.
سپری که در حال فرسایش است
یکی از مهمترین دلایل مقاومت بازار در برابر افت بیشتر قیمتها، نگرانی فزاینده درباره وضعیت ذخایر جهانی نفت است. آمریکا و متحدانش طی ماههای گذشته برای کنترل بازار بخش قابلتوجهی از ذخایر استراتژیک خود را مصرف کردند اما اکنون نشانههای فرسایش این سپر دفاعی آشکار شده است.
دادههای وزارت انرژی آمریکا نشان میدهد هفته گذشته حدود ۹/۹میلیونبشکه از ذخایر استراتژیک این کشور برداشت شده و سطح ذخایر بهحدود ۳۷۴میلیونبشکه رسیده است یعنی پایینترین سطح از تابستان ۲۰۲۴ تاکنون. همزمان نظرسنجی رویترز نشان میدهد ذخایر تجاری نفت آمریکا نیز احتمالا بیش از ۳میلیونبشکه کاهش یافته است.
این کاهش ذخایر درحالی رخ میدهد که بسیاری از تحلیلگران نسبتبه قابلیت واقعی برداشت از ذخایر جهانی تردید دارند. طی هفتههای گذشته بحث «حجم مرده» ذخایر بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است یعنی بخشی از نفت موجود در خطوط لوله و کف مخازن که عملا امکان برداشت سریع آن وجود ندارد و برای حفظ عملکرد شبکه باید باقی بماند.
همین موضوع باعث شده بازار بهاین جمعبندی برسد که اعداد بزرگ ذخایر جهانی لزوما بهمعنای دسترسی واقعی بهنفت نیست. درنتیجه هر روزی که اختلال صادرات خاورمیانه ادامه پیدا میکند نگرانیها درباره کمبود واقعی عرضه افزایش مییابد.
از سوی دیگر محدودیت در نرخ برداشت روزانه نیز مشکل مهمی است. حتی اگر آمریکا و اروپا بخواهند از ذخایر خود برای جبران کمبود استفاده کنند ظرفیت آزادسازی نفت بسیار پایینتر از کسری ناشی از توقف صادرات خلیجفارس است. بههمین دلیل بازار بهتدریج وارد مرحلهای شده که در آن مفهوم «کمیابی ساختاری» بیش از گذشته مطرح میشود.
روسیه، هند و بازآرایی بازار انرژی
درمیانه بحران تحولات مربوط بهنفت روسیه نیز اهمیت زیادی پیدا کرده است. دولت آمریکا روز دوشنبه معافیت تحریمی مربوط بهنفت روسیه را برای ۳۰روز دیگر تمدید کرد تا کشورهای آسیبپذیر از نظر انرژی بتوانند خرید نفت روسیه را ادامه دهند. این تصمیم نشان میدهد واشنگتن بهخوبی میداند حذف کامل نفت روسیه از بازار در شرایط فعلی میتواند بحران انرژی را تشدید کند.
در همین حال موضع هند نیز پیام مهمی برای بازار داشت. سوجاتا شارما، مقام ارشد وزارت نفت هند بهصراحت اعلام کرد دهلینو صرفنظر از معافیتهای تحریمی آمریکا بهخرید نفت روسیه ادامه خواهد داد. او تاکید کرد تصمیم هند صرفا براساس منطق تجاری اتخاذ میشود و تحریمها تاثیر تعیینکنندهای بر این روند ندارد.
این موضع نشان میدهد بسیاری از اقتصادهای آسیایی درحال فاصلهگرفتن از سیاستهای سختگیرانه انرژی غرب هستند. برای کشورهایی مانند هند امنیت انرژی اکنون مهمتراز ملاحظات ژئوپلیتیک شده است. همین موضوع میتواند در بلندمدت بهبازآرایی بازار جهانی نفت و شکلگیری بلوکهای جدید انرژی منجر شود.
در چنین شرایطی بازار نفت بیش از هر زمان دیگری نسبتبه آینده حساس شده است. اگرچه توئیتها و عقبنشینیهای مقطعی ترامپ میتواند برای ساعاتی التهاب بازار را کاهش دهد اما معاملهگران بهخوبی میدانند که بحران اصلی هنوز پابرجا بوده؛ بحرانی که بهتنگه هرمز، کاهش ظرفیت واقعی ذخایر و شکنندگی زنجیره جهانی انرژی گره خورده است. بههمین دلیل بسیاری از تحلیلگران معتقدند حتی اگر بازار در کوتاهمدت دچار اصلاح شود تا زمانی که وضعیت هرمز و مذاکرات تهران-واشنگتن بهطور قطعی روشن نشده نفت همچنان در مسیر نوسانهای شدید و تمایل بهقیمتهای بالاتر باقی خواهد ماند.
