به گزارش اقتصادران، داراییهایی که در گذشته بهعنوان «پناهگاه امن» شناخته میشدند اکنون سیگنالهای متفاوتی ارسال میکنند؛ برخی در حال افزایش هستند و برخی دیگر عملکردی ناامیدکننده دارند. این وضعیت این پرسش را پررنگتر کرده است که در شرایطی که حتی داراییهای امن نیز بیثبات شدهاند، سرمایهگذاران سرمایه خود را به کدام سمت هدایت میکنند.
طلا؛ قدیمیترین پناهگاه مالی
طلا یکی از قدیمیترین داراییهایی است که در زمان بحرانهای اقتصادی و سیاسی مورد توجه قرار میگیرد. این فلز گرانبها هزاران سال به عنوان ذخیره ارزش، ابزار مبادله و مهمتر از همه، پناهگاه مالی در زمان آشفتگیهای اقتصادی عمل کرده است.
عملکرد طلا در سالهای اخیر نیز نشاندهنده همین جایگاه است. قیمت طلا در این دهه حدود ۲۴۰ درصد افزایش یافته و تنها در سال جاری حدود ۱۸ درصد رشد کرده و چندین بار رکوردهای تاریخی خود را شکسته است. نگرانی از تورم، بیثباتی ژئوپلیتیکی و افزایش بدهی اقتصادهای بزرگ از مهمترین عوامل تقویتکننده قیمت این فلز بودهاند.
با این حال طلا نیز از نوسانات بازار مصون نیست. در دورههایی که وحشت در بازارهای مالی گسترش مییابد، سرمایهگذاران گاهی برای جبران زیان در سایر بازارها، حتی داراییهای سودده خود مانند طلا را نقد میکنند. این موضوع میتواند باعث افت ناگهانی قیمت شود. با این حال تحلیلگران معتقدند این افتها معمولاً کوتاهمدت است و طلا به دلیل نقش سنتی خود در پوشش ریسک تورم، تنشهای ژئوپلیتیکی و بیاعتمادی به ارزهای فیات، دوباره مورد توجه قرار میگیرد.
مزیت اصلی طلا این است که خلاف ارزهای کاغذی، عرضه آن با سیاستهای پولی بانکهای مرکزی افزایش نمییابد و ریسک طرف مقابل نیز ندارد؛ به این معنا که هیچ دولت یا نهادی نمیتواند در پرداخت آن نکول کند. به همین دلیل در دورههای بیثباتی جهانی همچنان جایگاه مهمی در سبدهای سرمایهگذاری تدافعی دارد.
اوراق قرضه دولتی؛ گزینهای قابل پیشبینی اما پرچالش
اوراق قرضه دولتی، بهویژه اوراق خزانهداری آمریکا و اوراق قرضه آلمان، برای دههها بهعنوان پایه سرمایهگذاری محافظهکارانه شناخته شدهاند. در این سازوکار، سرمایهگذار به دولت پول قرض میدهد و در مقابل پرداختهای منظم بهره دریافت میکند و اصل سرمایه در زمان سررسید بازگردانده میشود.
جذابیت اصلی این اوراق، قابل پیشبینی بودن بازدهی آنهاست. خلاف طلا که بازدهی مشخصی ندارد و میتواند نوسان داشته باشد، اوراق قرضه در صورت نگهداری تا سررسید سود مشخصی ارائه میدهند. همچنین در شرایط افت شدید بازار سهام، سرمایهگذاران معمولاً به سمت اوراق قرضه حرکت میکنند و همین امر قیمت آنها را افزایش و بازدهی را کاهش میدهد.
با این حال این داراییها نیز در سالهای اخیر با چالشهایی روبهرو شدهاند. در محیطهایی که نرخ بهره افزایش مییابد، قیمت اوراق قرضه موجود کاهش پیدا میکند و سرمایهگذارانی که پیش از سررسید مجبور به فروش شوند ممکن است متحمل زیان شوند. افزون بر این، نگرانیها درباره تورم و پایداری مالی اقتصادهای بزرگی مانند آمریکا و آلمان نیز بر کاهش جذابیت این بازار تأثیر گذاشته است.
کوچ به سمت ارزهای امن
در بازار ارز نیز سه واحد پولی به طور سنتی بهعنوان پناهگاه امن شناخته میشوند: دلار آمریکا، ین ژاپن و فرانک سوئیس.
دلار آمریکا؛ دلار آمریکا برای دههها ارز ذخیره جهانی و مقصد اصلی سرمایه در زمان بحران بوده است. این جایگاه بر پایه اندازه اقتصاد آمریکا و عمق بازارهای مالی آن شکل گرفته است. با این حال در سال ۲۰۲۵ فشارهایی بر این ارز وارد شد.
سیاستهای تعرفهای دولت دونالد ترامپ موجی از فروش داراییهای آمریکایی ایجاد کرد و نگرانیها درباره پایداری بدهی این کشور افزایش یافت. شاخص دلار در طول سال ۲۰۲۵ حدود ۹.۴ درصد کاهش یافت. اگرچه دلار در پی تشدید تنشهای خاورمیانه بهبود کوتاهمدتی را تجربه کرده، اما برخی تحلیلگران معتقدند جایگاه بلندمدت آن بهعنوان پناهگاه امن تا حدی تضعیف شده است.
ین ژاپن؛ ین ژاپن به دلیل مازاد حساب جاری بزرگ ژاپن، جایگاه این کشور بهعنوان بزرگترین طلبکار جهان و نرخهای بهره بسیار پایین، همواره یکی از ارزهای امن محسوب میشده است. با این حال ین در سال ۲۰۲۵ مسیر پرنوسانی را طی کرد. این ارز پس از تقویت در اوایل سال با اعلام افزایش نرخ بهره بانک ژاپن، در سهماهه پایانی به دلیل تغییر در رهبری دولت و سیاست مالی انبساطیتر به شدت تضعیف شد. در حال حاضر نیز گمانهزنیها درباره احتمال مداخله ارزی در توکیو ادامه دارد.
فرانک سوئیس؛ در میان این سه ارز، فرانک سوئیس در سالهای اخیر عملکرد قدرتمندتری داشته است. بیطرفی سیاسی سوئیس، بدهی پایین دولت و اقتصاد متنوع این کشور از عوامل تقویتکننده این ارز محسوب میشود. فرانک در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳ درصد در برابر دلار افزایش یافت و در سال ۲۰۲۶ نیز به تقویت خود ادامه داد و به بالاترین سطح ۱۱ ساله خود در برابر دلار رسید.
رفتار واقعی سرمایهگذاران در کوتاهمدت
روند بازارها در کوتاهمدت، نتایجی غیرمنتظره به همراه داشته است. طی هفته گذشته میلادی، دلار در مسیر ثبت قویترین عملکرد هفتگی خود در یک سال قرار گرفت، در حالی که قیمت طلا در همین مدت بیش از ۳ درصد کاهش ثبت کرد. یکی از دلایل این وضعیت، افزایش قیمت نفت پس از حملات به ایران و در نتیجه بالا رفتن انتظارات تورمی بوده است.
این شرایط احتمال کاهش نرخ بهره توسط فدرال رزرو در کوتاهمدت را کاهش داد و سناریوی «نرخ بهره بالاتر برای مدت طولانیتر» از دلار حمایت کرد؛ عاملی که معمولاً فشار کاهشی بر قیمت طلا وارد میکند. با این حال، با کاهش قیمت نفت از روز گذشته، مسیر طلا و دلار نیز اندکی تغییر کرده است؛ اما به نظر نمیرسد در کوتاهمدت، استراتژی پولهای بزرگ را تغییر دهد، زیرا روند بازارها در سایه جنگ خاورمیانه، بسیار شکننده است.
در همین حال ین ژاپن تحت فشار قرار گرفته است، زیرا بازارها انتظار دارند بانک ژاپن برای مدت طولانیتری افزایش نرخ بهره را متوقف کند.
در بازار اوراق قرضه نیز شرایط متفاوت بوده است. بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله آلمان به بالاترین سطح خود از فوریه ۲۰۲۶ رسیده و در مسیر بزرگترین افزایش هفتگی در یک سال قرار دارد. از آنجا که قیمت اوراق قرضه و بازده آنها در جهت مخالف حرکت میکنند، افزایش بازده نشاندهنده فروش قابل توجه در این بازار است؛ نشانهای از اینکه حتی بازارهای سنتاً امن نیز در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی و تغییر انتظارات نرخ بهره مصون نیستند.
