به گزارش اقتصادران، در حالی که منطقه قفقاز جنوبی سالها از تنش و درگیری میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان رنج برده، توافق صلح تاریخی که اخیراً در کاخ سفید و با میانجیگری دونالد ترامپ امضا شد، بهعنوان نقطه عطفی در این مناقشه طولانیمدت مطرح شده است. ترامپ که این توافق را «مسئله کلیدی» خواند، مسیر ترانزیتی جدیدی بین نخجوان و آذربایجان را به نام خود «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی» نامگذاری کرد. این اقدام، بازتاب گستردهای در رسانهها داشت و واکنشهای مختلف منطقهای و بینالمللی را برانگیخت.
اهمیت و پیامدهای تحولات در قفقاز
تحولات اخیر در قفقاز اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که این منطقه همواره صحنه منازعات قومی، ارضی و ژئوپلیتیکی بین ارمنستان و آذربایجان بوده و نقش کشورهای بزرگ و قدرتهای منطقهای مانند روسیه و ایران در این معادلات بسیار حساس است. ایجاد کریدور ترانزیتی جدید و تغییر نام آن به نام ترامپ، به معنای نفوذ اقتصادی و سیاسی بیشتر آمریکا و تغییر توازن قدرت در منطقه است.
از سوی دیگر، توافق صلح میتواند زمینهساز توسعه اقتصادی و ارتقای ثبات منطقهای باشد، اما نگرانیهایی نیز درباره پایبندی طرفین به تعهداتشان و مداخلههای خارجی وجود دارد که ممکن است ثبات شکننده این منطقه را به خطر بیندازد.
واکنش قابل تامل ایران
وزارت امور خارجه ایران با صدور بیانیهای ضمن استقبال از صلح و ثبات در قفقاز، بر ضرورت رعایت حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشورهای منطقه تأکید کرد. ایران با ابراز نگرانی از هرگونه مداخله خارجی که امنیت و ثبات منطقه را تهدید کند، بر اتخاذ تدابیر سیاسی، حقوقی و اقتصادی برای حفظ منافع ملی خود تأکید نموده است.
در بیانیه ایران آمده است که ایجاد مسیرهای ارتباطی و بازگشایی شبکههای ترانزیتی زمانی موثر و مفید خواهد بود که در چارچوب منافع متقابل کشورهای منطقه باشد و بدون دخالت قدرتهای خارجی صورت گیرد. تهران همچنین آمادگی خود را برای ادامه همکاریهای سازنده با هر دو کشور، در قالب سازوکارهای منطقهای مانند ۳+۳، اعلام کرده است.
توافق صلح اخیر و تغییر نام کریدور زنگزور به «مسیر ترامپ» نشاندهنده ورود جدی آمریکا به بازی قفقاز و تلاش برای تثبیت نفوذش در این منطقه حساس است. این تحولات میتواند به دو صورت تاثیرگذار باشد. یا به عنوان فرصتی برای کاهش تنشها، توسعه اقتصادی و ارتقای امنیت منطقهای عمل کند؛ یا موجب تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی، تغییر موازنه قدرت و افزایش بیثباتی شود.
واکنش ایران که همزمان استقبال از صلح را اعلام میکند و هم هشدار نسبت به مداخلات خارجی میدهد، نشاندهنده حساسیت تهران نسبت به تغییرات ژئوپلیتیکی پیرامون خود است. در شرایطی که منطقه قفقاز محل رقابت نفوذ میان قدرتهای بزرگ است، حفظ تعادل و احترام به منافع ملی کشورها کلید اصلی دستیابی به ثبات و امنیت پایدار خواهد بود.
