برچسب: یلدا

به گزارش اقتصادران، در تاریخ کهن ایران، آئین‌ها و جشن‌هایی وجود دارد که همواره خانواده‌ها را به یکدیگر نزدیک می‌کنند. برای مثال شب یلدا که از دیرباز از آن به‌عنوان بلندترین شب سال نام برده می‌شود، در شرایطی فرارسیده که اوضاع و احوال جامعه چندان مناسب نیست. چند سالی است مشکلات اقتصادی و معیشتی باعث شده که برخی خانواده‌ها به سختی بتوانند شب یلدا را در کنارهم جشن بگیرند و برخی دیگر حتی توان برگزاری یک دورهمی ساده و حداقلی را نیز ندارند. متاسفانه طی یک سال اخیر با تشدید بحران اقتصادی و تاثیر فزاینده آن بر زندگی خانوارها، بسیاری از آسیب‌های اجتماعی مانند طلاق، اعتیاد و انواع خشونت‌ها، خانواده‌ها را به سمت فروپاشی کامل سوق داده و شب یلدای آنها را به تلخ‌ترین شب سال تبدیل کرده است.

افزایش افسارگسیخته قیمت خوراکی‌ها مانند آجیل، شیرینی و میوه بسیاری را در حسرت برگزاری یک دورهمی ساده گذاشته و بعضی را به خرید اقساطی اجناس سوق داده است. این وضعیت در حالی رقم خورده که مدیریت کنونی دولت و ضعف نهادهای نظارتی در حمایت از سفره مردم تهیه خوراکی‌های شب یلدا را به یک آرزو بدل کرده است. چنین وضعیتی نه‌تنها خانواده‌ها بلکه فرهنگ و سنت کشور را نیز تحت‌تاثیر قرار داده و موجب شده که شب یلدا در جامعه کمرنگ و به فراموشی سپرده شود.

براساس جدول در هفت‌ماه اول سال ۱۴۰۳ حدود ۱۰۸‌هزارو ۶۷۳ مورد طلاق در کشور ثبت شده است. به بیان دیگر در سال گذشته نزدیک به ۳۹‌درصد از ازدواج‌ها به طلاق انجامیده‌ است. همچنین بیش از ۱۵‌هزار مورد خشونت خانگی ثبت شده است. با این حال این عدد تنها مربوط به مواردی است که به ثبت رسیده و قربانیانی که از شکایت منصرف شدند در این آمار لحاظ نشده‌ است. آمار اعتیاد نیز روند صعودی داشته، به‌گونه‌ای که طبق اعلام مسوولان ستاد مبارزه با موادمخدر، حدود ۸/۱‌میلیون نفر تنها به صورت تفننی موادمخدر مصرف می‌کنند. از سوی دیگر حدود ۱/۲‌میلیون نفر در سال گذشته بیکار بوده‌اند. این عدد مربوط به نیروی کار فعال و کسانی است که به دنبال شغل بودند و افرادی که از یافتن شغل ناامید شده و یا جست‌وجو را کنار گذاشتند در این آمار گنجانده نشده است.

این نکته قابل ذکر است که در موارد ذکر شده، آمار اعلامی دارای محدودیت بوده و برخی از اطلاعات همچنان به‌طور کامل ارائه نشده است. در چنین شرایطی بسیاری از کسانی که سال گذشته دور سفره‌های یلدا گردهم جمع می‌شدند، حالا به دلیل مسائلی همچون طلاق، اعتیاد، خشونت و بیکاری خانواده‌هایشان از هم فروپاشیده و نمی‌توانند یلدای امسال را در کنار عزیزان خود سپری کنند. به جرات می‌توان گفت که سرمنشا تمامی این پدیده‌ها، مشکلات اقتصادی است. قیمت‌هایی که بی‌رحمانه بالا می‌روند و خانواده‌هایی که زیربار این گرانی‌ها نابود می‌شوند.

ساده و محدود شدن سفره‌های یلدایی

سفره گرانی‌ها

شکربیگی افزود: هزینه تهیه سفره شب یلدا نسبت به سال گذشته بیش از دو برابر شده و این رشد قیمتی به‌مراتب فراتر از افزایش درآمد خانواده‌هاست. در نتیجه برخی خانواده‌ها به بسته‌های اقتصادی کوچک‌تر روی آوردند. بسته‌هایی که در عین کوچک‌تر شدن خود با افزایش قیمت مواجه شده‌اند. بسیاری از اقلامی که در سال‌های گذشته به‌راحتی قابل خرید بود امروز از دسترس بخش قابل‌توجهی از مردم خارج شده است. پیامد دیگر، تغییر در شیوه برگزاری آئین‌هاست. سنت‌هایی مانند دعوت گسترده از اقوام و حضور بزرگان خانواده به‌تدریج محدود شده و گردهمایی‌ها به جمع‌های کوچک‌تر تقلیل یافته است. این روند در گذر زمان به کمرنگ شدن سنت‌ها منجر می‌شود. در چنین شرایطی، سفره یلدا بیش از آنکه نمادی از تجمل یا نمایش قدرت خرید باشد به بازنمایی عینی چالش‌های اقتصادی ایران معاصر تبدیل شده و نشان می‌دهد توان اقتصادی خانواده ایرانی تا چه اندازه کاهش یافته است.

تیع گرانی؛ زیرگلوی خانواده‌ها

شکربیگی ادامه داد: از منظر اجتماعی نیز تداوم کاهش قدرت خرید می‌تواند پیوندهای اجتماعی و مشارکت خانوادگی در مناسبت‌های سنتی را تضعیف کند. این مساله به کمرنگ شدن ارتباطات خویشاوندی و کاهش نقش بزرگان خانواده به‌عنوان سرمایه اجتماعی در نهاد خانواده می‌انجامد، نقشی که می‌توانست اعتمادساز، مشارکت‌گرایانه، انسجام‌بخش و نظم‌دهنده تعاملات میان اعضای خانواده و زوج‌های جوان‌تر باشد. تضعیف این نقش در برخی موارد باعث می‌شود زوج‌ها ناچار شوند مشکلات خود را بدون میانجیگری بزرگان حل‌وفصل کنند و همین امر در شرایطی که منیت‌ها پررنگ است، گاه به بن‌بست و حتی طلاق منجر می‌شود. کاهش قدرت خرید همچنین بر هویت فرهنگی خانواده‌ها اثر می‌گذارد. آئین‌هایی مانند یلدا همواره نماد گردهمایی، شادی جمعی و پیوند خانوادگی بوده‌اند. فشار اقتصادی این گردهمایی‌ها را محدود می‌کند و در نتیجه بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان در معرض تغییر قرار می‌گیرد.

تمرکز بر معنا و محتوا

او بیان کرد: در جمع‌بندی باید گفت که کاهش قدرت خرید مردم نه‌تنها سفره‌های شب یلدا را کوچک‌تر کرده بلکه رفتارهای اجتماعی و فرهنگی خانواده‌ها را نیز تغییر داده است. آئین یلدا که نماد شادی، گردهمایی و پاسداشت ارزش‌های نیاکان بوده، امروز به نمادی از فشار اقتصادی بدل شده است. با این حال تلاش مردم برای حفظ معنای این آئین نشان می‌دهد هویت فرهنگی ایرانیان انعطاف‌پذیر است و حتی در شرایط سخت اقتصادی نیز می‌کوشند ارزش‌هایی را که از نیاکان به ارث رسیده، حفظ کرده و به نسل‌های آینده منتقل کنند؛ حتی اگر نمادها کمرنگ‌تر شوند، معنا همچنان باقی بماند.

حذف تنقلات، بازتاب نابرابری اقتصادی و اجتماعی

شکربیگی همچنین به حذف برخی تنقلات از سفره مردم نیز اشاره کرد و گفت: تغییر شکل سفره شب یلدا و حذف برخی از تنقلات به‌خودی‌خود بازتابی روشن از نابرابری اقتصادی در جامعه ایران است. این وضعیت به‌ویژه در نمایش آئین‌ها خود را نشان می‌دهد، به‌گونه‌ای که خانواده‌های مرفه همچنان قادر هستند سفره‌های پرجزئیات با انواع آجیل، میوه و شیرینی تدارک ببینند در حالی‌ که بخش قابل‌توجهی از خانواده‌ها ناچار به ساده‌سازی سفره یا حذف برخی اقلام شدند. این شکاف همزمان با تضعیف و حذف تدریجی طبقه متوسط سبب شده آئین مشترک یلدا به نمادی از فاصله طبقاتی بدل شود. در گذشته سفره یلدا نماد وفور، شادی جمعی و پاسداشت پیوندهای خانوادگی بود اما امروزه این معنا در بسیاری از موارد جای خود را به محدودیت داده است. کاهش و حذف اقلام سفره، تصویری عینی از فشار تورمی و افت قدرت خرید مردم ارائه و نشان می‌دهد آئین‌های فرهنگی نیز از شرایط اقتصادی جامعه جدا نیستند. در چنین وضعیتی نابرابری اقتصادی بر خاطره و هویت جمعی جامعه سایه می‌اندازد و تجربه آئین یلدا را برای گروه‌های مختلف اجتماعی به تجربه‌هایی نابرابر تبدیل می‌کند.

تضعیف تجربه مشترک آئین یلدا

شکربیگی افزود: فشار اقتصادی کنونی، انسجام اجتماعی خانواده‌ها را نیز تحت‌تاثیر قرار داده است. آئین‌هایی مانند شب یلدا همواره فرصتی برای تقویت اعتماد میان نسل‌ها و کاهش فاصله‌های نسلی بوده‌ اما نابرابری اقتصادی باعث شده تجربه مشترک این آئین تضعیف شود. در نتیجه احساس تعلق فرهنگی در میان برخی از اقشار به‌ویژه طبقات کم‌درآمد کاهش یافته و این تصور شکل گرفته که اجرای کامل آئین‌ها بیش از پیش به طبقات مرفه محدود شده است. با این حال در دل این شرایط دشوار، نوعی مقاومت فرهنگی نیز قابل مشاهده است. بسیاری از خانواده‌ها با وجود ناتوانی در حفظ شکل ظاهری آئین، تلاش می‌کنند جوهره آن را زنده نگه دارند، از جمله از طریق دورهمی‌های خانوادگی، شعرخوانی، قصه‌گویی و بازخوانی روایت‌های نیاکان. این رفتار نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری فرهنگ ایرانی و تلاش جامعه برای تطبیق سنت‌ها با شرایط اقتصادی دشوار است.

کاهش شادی جمعی و فشار روانی

یلدا؛ غلبه نور بر تاریکی

شکربیگی در پایان اضافه کرد: با وجود همه این محدودیت‌ها شب یلدا همچنان آئینی مبتنی بر همبستگی اجتماعی و گردهمایی بین‌نسلی است. فلسفه یلدا در فرهنگ ایرانی ترکیبی از اسطوره‌های کهن، نمادهای طبیعی و کارکردهای اجتماعی است. آئینی که نماد مقابله با تاریکی، امید به روشنایی، تولد خورشید و نوزایی طبیعت به‌شمار می‌رود. در باورهای کهن، یلدا زمان اوج تاریکی است و مردم با بیدار ماندن و گردهمایی خانوادگی به استقبال روشنایی می‌روند. امروزه نیز هرچند شکل ظاهری این آئین ساده‌تر شده اما تلاش مردم برای حفظ معنای آن نشان می‌دهد هویت فرهنگی ایرانیان همچنان زنده و پویاست و حتی در شرایط دشوار اقتصادی راهی برای انتقال ارزش‌ها و امید به نسل‌های آینده پیدا می‌کند.

مردم در بلندترین شب سال

در شرایطی که شب یلدا فرصتی برای شادی و خرمی بود حالا به نمادی از سختی‌ها تبدیل شده است. چه بسا خانواده‌هایی که سال گذشته این مراسم را برگزار می‌کردند اما حالا به دلایل گوناگون دیگر قادر به برپا کردن سفره یلدایی نیستند. وضعیت کنونی و دشواری‌های مردم برای برپا کردن سفره یلدایی، واقعیت امروز جامعه است. قیمت‌های لحظه‌ای و سرسام‌آور کمر خانواده‌ها را شکسته و در نتیجه حتی برگزاری یک جشن معمولی به آرزو بدل شده است. در کشوری که غم چیره شده و جامعه نیاز به شادی دارد، یلدا را می‌توان تلخ‌ترین شب سال نامید.

آئین‌های اجتماعی زیر فشار اقتصاد

سیاوش سارانی -پژوهشگر حوزه جامعه‌شناسی اقتصادی – عنوان کرد: در وهله اول، قصد دارم به برخی اعداد و ارقام اشاره کنم تا وضعیت اقتصادی مردم روشن‌تر شود و وقتی از افت معیشت یا افزایش فشار اقتصادی بر خانواده‌ها صحبت می‌کنیم، دقیقا بدانیم منظور چیست. هزینه خانوار معمولا به چند دسته اصلی تقسیم می‌شود: مسکن، خوراک، پوشاک، بهداشت و سایر موارد مرتبط. براساس آمارها، حدود ۴۰ تا ۴۵‌درصد هزینه‌های خانوار به مسکن، ۲۵‌درصد به خوراک و مابقی به سایر نیازها اختصاص دارد. با توجه به اینکه موضوع مورد بحث سبد هزینه‌های خوراکی خانوارهاست، تمرکز بیشتری بر این بخش خواهیم داشت.

هر سال انستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی همراه با دانشکده علوم تغذیه دانشگاه علوم‌پزشکی تهران، آماری تحت‌عنوان «سبد غذایی بهینه» منتشر می‌کند. این سبد در سال ۱۴۰۴ برای یک خانواده چهارنفره، حدود ۱۴‌میلیون و ۱۹۷‌هزار تومان برآورد شده که تقریبا معادل ۱۴‌میلیون تومان است و نسبت به سال قبل ۵/۶۲‌درصد افزایش داشته است.

لازم به ذکر است که آمار سبد غذایی بهینه برای خانواده چهارنفره ارائه شده و انستیتو و دانشکده علوم تغذیه معمولا در این چارچوب داده‌های خود را منتشر می‌کنند. فاصله میان درآمد خانوار و هزینه‌های واقعی به ویژه در بخش خوراک که همواره از نرخ تورم و افزایش دستمزدها عقب بوده در سال‌های اخیر عمیق‌تر شده و سال ۱۴۰۴ نیز از این قاعده مستثنا نبوده است. نتیجه این امر کاهش هزینه‌هایی است که غیرضروری جلوه می‌کنند و آئین‌های فرهنگی، مانند شب یلدا از جمله مواردی هستند که تحت‌تاثیر این فشار اقتصادی قرار می‌گیرند.

در حوزه علوم اجتماعی، آئین‌هایی مانند شب یلدا سه کارکرد اصلی دارند: اول، به عنوان رفتاری اجتماعی، همبستگی جمعی و حس تعلق به جامعه را تقویت می‌کنند؛ دوم، از طریق بازتولید اعتماد و تعاملات انسانی، سرمایه اجتماعی را افزایش می‌دهند و سوم، به عنوان کنش‌های نمادین در بازتولید هویت فرهنگی جامعه نقش دارند و امکان انتقال ارزش‌ها و هنجارها از نسلی به نسل دیگر را فراهم می‌کنند. با وخامت وضعیت معیشت، این آئین‌ها کمرنگ‌تر می‌شوند و سه پیامد اجتماعی مهم دارند: نخست، تضعیف پیوندهای اجتماعی و کاهش همبستگی جمعی؛ دوم، کاهش اعتماد اجتماعی به دلیل کاهش تعاملات چهره‌به‌چهره و سوم، بروز اشکال خودبیگانگی فرهنگی و کاهش بازتولید هویت فرهنگی در جامعه. تداوم این روند، مسائل یادشده را عمیق‌تر خواهد کرد و چشم‌انداز روشنی برای کاهش فاصله درآمد و هزینه در کوتاه‌مدت وجود ندارد.

در خصوص سبک برگزاری این آئین‌ها، کاهش توان اقتصادی خانواده‌ها به ویژه در طبقات پایین موجب کوچک‌تر شدن سفره و حتی صرف‌نظر کردن از برگزاری آن می‌شود. هرچه فاصله درآمد و هزینه کمتر باشد امکان برگزاری این آئین‌ها با کیفیت و غنای بیشتر فراهم می‌شود. این امر مستقیما با سرمایه اجتماعی خانواده‌ها ارتباط دارد و کاهش آن، تضادهای فرهنگی و اجتماعی میان طبقات مختلف جامعه را تقویت می‌کند.

به گزارش اقتصادران، کارگران حتی از برگزاری یک دورهمیِ ساده‌ی شب یلدا هم محروم هستند. این را هم از زبان خودشان می‌شنویم و هم قیمت‌های بازار تصدیق می‌کند.

طبق اعلام رئیس اتحادیه خشکبار و آجیل‌فروشان تهران، قیمت هر کیلوگرم آجیل شب یلدا در خرده‌فروشی‌ها، بسته به کیفیت، بین ۷۰۰ هزار تا یک میلیون و ۳۰۰ هزار تومان است. همچنین صدرالدین نیاورانی، عضو اتحادیه آجیل و خشکبار اعلام کرده که قیمت آجیل شب یلدا به کیلویی ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان رسیده است. قیمت میوه نیز در بازار نوسان دارد و سهم قابل توجهی از هزینه‌های سفره‌ی یلدایی را به خود اختصاص می‌دهد. طبق اعلام رسمی، قیمت هر کیلو انار در میدان ۶۰ تا ۲۰۰ هزار تومان، هر کیلو خرمالو ۷۰ تا ۱۰۰ هزار تومان، هندوانه سبز ۱۵ تا ۲۵ هزار تومان، نارنگی ۶۰ تا ۸۵ هزار تومان، کیوی ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تومان و پرتقال جنوب ۱۰۰ تا ۱۲۰ هزار تومان است.

باید یادآور شویم هزینه‌های اعلام شده، رسمی و بسیار حداقلی است و با قیمتهای بازار فرق دارند. با این اوصاف هزینه‌ی آجیل و خشکبار، میوه و شام شب یلدا برای یک خانواده ۴ نفره چیزی بین ۴ تا ۵ میلیون تومان می‌شود. این در حالی است که بسیاری از خانواده‌ها به خصوص پدربزگ و مادربزرگ‌های بازنشسته میزبان جمعیتِ بیشتری از خانواده‌ی خود هستند و باید چند برابر برای برپاییِ جشنِ شب بلند یلدا هزینه کنند. حقوق ناچیز اما امکانِ برگزاریِ  این جشنِ سنتی را از آن‌ها گرفته است.

حقوق معلمان زیر خط فقر است/ هزینه‌ی یک شب، یک سومِ دریافتی است

کوروش شریعتی، معلم پیمانی و فعال صنفی معلمان غیررسمی است؛ از او درباره هزینه‌های شب یلدا پرسیدیم و اینکه امسال معلمان چه وضعیتی دارند و با این وضعِ قیمت‌ها سفره‌ی شب یلدای آن‌ها چگونه است؟ شریعتی می‌گوید: حقوق یک معلم رسمیِ با سابقه ۲۹ سال نهایتا ۲۵ تا ۲۶ میلیون تومان است. این بیشترین درآمدی است که یک معلم دارد و با این تورم، حتی یک معلم رسمی هم از پس هزینه‌های زندگی خود بر نمی‌آید.

او ادامه می‌دهد: خیلی از معلمان همین حقوقِ زیر خط فقر را هم ندارند. اگر بخواهیم از نظر اقتصادی و بر اساس خط فقر حساب کنیم، فرهنگیان عملاً زیر خط فقر قرار دارند؛ حتی می‌توان گفت زیر عدد صفر و در وضعیت منفی هستند.

این معلم گفت: مثلا حقوق من با وجود داشتن مسئولیت معاونت مدرسه حدود ۱۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است که بعد از کسر بیمه و بیمه تکمیلی، نهایتاً حدود ۱۵ میلیون تومان باقی می‌ماند. این مبلغ برای فردی که زن و فرزند دارد واقعاً کفاف زندگی را نمی‌دهد و معمولاً تا سوم یا پنجم ماه، کل حقوق تمام می‌شود.

شریعتی می‌گوید: با این وضعیت مشخص است که خرج شب یلدا برایمان زیاد است. احتمالا امسال هم بسیاری از معلمان مجبورند سفره‌ی شب یلدای خود را کوتاه‌تر  و دورهمی‌های خود را محدودتر کنند.

این معلم در ادامه درباره هزینه‌های شب یلدا اظهار کرد: اگر بخواهیم یک سفره یلدای بسیار ساده و در حد یک خانواده‌ی ۳ تا ۴ نفره بچینیم، حداقل بین ۳ تا ۵ میلیون تومان هزینه دارد. یعنی منِ معلم اگر بخواهم یک شبِ یلدای ساده برای خانواده‌ام بگیرم باید یک سوم از حقوقم را صرف کنم. ببینید ارزش حقوق چقدر پایین آمده که منِ معلم باید یک سوم حقوقم را صرفِ یک شب کنم!

وی گفت: فرهنگیان از نظر اقتصادی جزو ضعیف‌ترین اقشار جامعه هستند. حمایت‌های رفاهی آموزش و پرورش بسیار محدود است و عیدی یا کمک‌های مناسبتی در حدی نیست که حتی هزینه رفت‌وآمد را جبران کند. خیلی از معلمان جز کار معلمی هیچ منبع درآمد دیگری ندارند و به سختی زندگی می‌گذرانند.

شریعتی افزود: وضعیت نیروهای حق‌التدریس، خرید خدمات و نهضتی یا پیش‌دبستانی حتی از این هم بدتر است. یکی از دبیران حق‌التدریس مدرسه ما، ماهانه حدود ۹ میلیون تومان حقوق می‌گیرد. واقعاً با این مبلغ نمی‌توان زندگی را اداره کرد. همانطور که گفتم یک معلم رسمی باسابقه با ۲۵ میلیون درآمد ماهانه نمی‌تواند از عهده هزینه‌های اولیه زندگی بربیاید چه برسد به معلمان غیر رسمی که حقوقشان حتی زیر ۱۰ میلیون تومان است!

جشن شب یلدا و یک عقب‌ماندگیِ چند ماهه 

عبدالعظیم همایونی، فعال صنفی کارگران، با اشاره به افزایش شدید هزینه‌های معیشت، از ناتوانی کارگران در تأمین هزینه‌های ساده‌ای مانند سفره شب یلدا خبر داد.

همایونی گفت: واقعیت این است که سفره کارگران بسیار محدود شده است. حقوقی که امروز کارگر دریافت می‌کند، کمتر از یک هفته دوام می‌آورد و اگر بخواهد حتی یک جشن ساده مثل شب یلدا برگزار کند، یعنی بخواهد فقط یک شب هندوانه و مقدار کمی میوه برای خانواده‌اش تهیه کند، مجبور می‌شود از جای دیگری بزند. ممکن است همین جشن ساده باعث شود اقساط بانکی او عقب بیفتد و جبران آن هم ماه‌ها زمان ببرد.

این فعال کارگری با اشاره به شکاف عمیق بین دستمزد و تورم گفت: حقوق کارگر باید متناسب با تورم افزایش پیدا کند. ما نمی‌گوییم حقوق‌ها نجومی شود، فقط انتظار داریم شکافی که بین تورم و دستمزد ایجاد شده، پُر شود.

وی ادامه داد: امروز فاجعه اینجاست که سفره کارگران روزبه‌روز کوچک‌تر می‌شود؛ به‌طوری که بسیاری از کارگران حتی برای خرید یک هندوانه ساده هم جلوی خانواده خود شرمنده هستند. دولت می‌گوید با سبد کالا جبران می‌کند، اما کالابرگ سیصد هزار تومانی در شرایطی که قیمت میوه به کیلویی ۲۰۰ هزار تومان رسیده، عملاً تأثیری ندارد.

همایونی درباره هزینه سفره شب یلدا گفت: برای یک خانواده چهار نفره در شهری مثل زنجان، اگر بخواهیم یک سفره بسیار ساده و حداقلی بچینیم، حداقل بین ۶ تا ۷ میلیون تومان هزینه دارد؛ آن هم بدون تشریفات خاص، فقط با هندوانه و یکی دو نوع میوه و یک شام ساده.

وی افزود: شکاف بین حقوق کارگر و تورم به حدی رسیده که اگر حداقل دستمزد کارگر ۵۰ میلیون تومان هم باشد، باز هم زیر خط فقر قرار می‌گیرد. با این حال، دستمزدِ بسیاری از کارگران حتی به ۱۵ میلیون تومان هم نمی‌رسند.

یک سوال مشترک را  از یک کارگر و یک بازنشسته هم پرسیدیم؛ اینکه شب یلدا را چگونه می‌گذرانند؟ اگرچه کارگران و بازنشستگان درآمدهای متفاوتی دارند اما این دو می‌توانند نماینده‌ی طیفِ زیادی از آن‌ها باشند.

نه آرامش بازنشستگی را دیدیم و نه خوشیِ برگزاریِ اعیاد و مراسم را! 

باقر، بازنشسته یکی از شرکت‌های خصوصی است و چون حقوقش کفاف هزینه‌های زندگی را نمی‌دهد بعد از بازنشستگی و با وجود مشکلات قلبی و بیماری در همان شرکت مانده تا با گرفتن دو حداقل حقوق، اوضاع زندگی‌اش کمی بهتر شود. از او درباره شب یلدا می‌پرسم و می‌گوید: خانه‌ی ما، خانه‌ی پدربزرگ مادربزگ است. ۴ فرزند دارم که همه رفته‌اند سرِ خانه و زندگیِ خودشان و هر کدام یک خانواده شده‌اند. خانواده‌ی بزرگ من جمعا ۱۵ نفره است و برای شب یلدا باید یک مهمانیِ نسبتا بزرگ برگزار کنم که هزینه‌ی آن بین ۸ تا ۱۰ میلیون تومان می‌شود.

او می‌گوید: مستمری و حقوق دوران بازنشستگی‌ام جمعا حدود ۳۰ میلیون تومان می‌شود که برای یک شب باید نزدیک به یک سوم از این حقوق را خرج کنم.

باقر می‌گوید: همانطور که بازنشستگی قرار بود برای ما یک دوره‌ی آرامش و فراغت از کار باشد، شب یلدا و بسیار از رسم و رسوم دیگر قرار بود مایه‌ی شادی و خوشحالی باشد اما نه بازنشستگی برایم دوره‌ی آرامش است و نه این رسم و رسوم مایه‌ی شادی. حداقل دلِ منِ بازنشسته با این رسم و رسوم دیگر خوش نمی‌شود و اتفاقا استرس هم می‌گیرم.

سال‌هاست که یلدایی نداریم

علی، کارگر یک کارخانه در سیستان و بلوچستان است. او کمی بیشتر از حداقل حقوق می‌گیرد اما چند ماهی است که همین حقوق حداقلی را هم به صورت علی‌الحساب دریافت کرده است.

از او می‌پرسم شب یلدا را چگونه می‌گذرانید؟ او اما یک پاسخ کوتاه می‌دهد: «خانم اینجا خیلی وقت است که دیگر مردم شب یلدایی نمی‌گیرند. خیلی‌ها این رسم و رسوم را کنار گذاشته‌اند. مردم از پسِ هزینه‌های ساده‌ی خورد و خوراک هم بر نمی‌آیند چه برسد به شب یلدا!»