به گزارش اقتصادران، بررسی تطبیقی قیمت اقلام خوراکی در ایران و چهار کشور همسایه، تصویری هولناک از سقوط قدرت خرید ایرانیان را به نمایش میگذارد؛ در حالی که تبلیغات مدام بر ارزان بودن کالاها در ایران تاکید میکند، اما دادههای آماری نشان میدهد که شهروند ایرانی برای خرید کالاهای سادهای چون برنج و تخممرغ، مبالغ دلاری و حتی گرانتر از ساکنان ثروتمند دبی و ریاض پرداخت میکنند اما فاجعه اصلی در ردیف درآمدها است؛ جایی که درآمد ۱۱۵ دلاری ایرانیان، آنها را در مقابل کالاهای اساسی بیدفاع کرده و سفرهی ملی را به یک دهم حجم خود در کشورهای همسایه کاهش داده است.
سفرهی ایرانیها دیگر با ریال چیده نمیشود، به طوری که دادههای تطبیقی میان ایران و چهار کشور همسایه نشان میدهد که با یک «دلاریزاسیون» بیرحمانه در بخش اقلام خوراکی روبرو هستیم. به طوری که براساس داده های جدول زیر، برنج در ایران ۳.۴ دلار از تمام ۴ کشور دیگر از جمله عربستان، امارات، عمان و ترکیه گرانتر است؛ این یعنی شهروندان ایرانی برای خرید برنج، حتی از ساکنان دبی که درآمدی ۱۴ برابر ایرانی ها دارند، پول بیشتری میپردازند.
درحالی که قیمت گوشت در ایران ۱۳ دلار است و با عربستان برابر است، اما یک تفاوت بزرگ دارد و آن این است که درآمد یک عربستانی ۱۰ برابر یک ایرانی است برای مثال متوسط درآمد ماهیانه در ایران ۱۱۵ دلار است؛ درحالی که درآمد ماهانه در امارات ۱۶۳۳ دلار یا ۱۴ برابر ایران است یا آنکه درآمد ماهانه در ترکیه ۷۷۰ دلار حدود ۷ برابر ایران است.
این ارقام نشان می دهد که یک شهروند اماراتی با درآمدش میتواند ۶۵۳ کیلو مرغ بخرد، اما یک شهروند ایرانی با کل درآمد ماهانهاش تنها میتواند ۸۲ کیلو مرغ تهیه کند و این یعنی سفرهی ایرانی به شدت کوچک و «دلاریزه» شده، در حالی که درآمدش «ریالی» و درجا زده است.
اما قیمت برنج در ایران با ۳.۴ دلار رکورددار در منطقه است و این نشاندهنده شکست کامل سیاستهای حمایتی از تولید داخل و تأمین این کالای اساسی است و این سوال به ذهن می رسد که چطور ممکن است در کشوری که ادعای تولید برنج دارد، برنج از اماراتی که ۱۰۰ درصد واردکننده است گرانتر باشد؟
این بررسی قیمتی در مورد قیمت شیر در ایران که ۰.۳ دلار است و تنها کالایی است که قیمت آن در ایران فاصله معناداری با کشورهای همسایه دارد نیز صدق می کند اما این ارزانی صرفا یک «تله آماری» است چراکه در ترکیه قیمت شیر ۱ دلار است اما درآمد مردم آن ۷ برابر ایران است و این یعنی قدرت خرید شیر در ترکیه همچنان ۲ برابر ایران است درحالیکه در عمان و عربستان که شیر حدود ۲ دلار است، سطح درآمدها هم به قدری بالاست که این هزینه در بودجه خانوار اصلاً دیده نمی شود.
کالایی که دیگر «جایگزین گوشت» نیست
قیمت مرغ نیز شاید در ایران ۱.۴ دلار باشد اما در تمام ۴ کشور دیگر، مرغ بین ۱.۸ تا ۲.۵ دلار است و نکته اینجاست که در آن کشورها، مرغ ارزانترین پروتئین در دسترس است که به راحتی توسط همه اقشار خریداری میشود اما در ایران، به دلیل سقوط درآمد به ۱۱۵ دلار، حتی مرغ ۱.۴ دلاری هم برای بخشی از جامعه به کالایی لوکس تبدیل شده است و این مقایسه نشان میدهد که در امارات، نسبت قیمت مرغ به درآمد ۰.۱ درصد است در حالی که در ایران این نسبت ۱.۲ درصد است؛ یعنی فشار هزینه مرغ بر جیب یک ایرانی ۱۲ برابر بیشتر از یک اماراتی است.
الگوی درآمدی نزدیکتر اما موفقتر
حتی ترکیه که مانند ایران با چالشهای تورمی روبروست، درآمد ۷۷۰ دلاری یا نزدیک به ۷ برابر ایران دارد، در حالی که قیمت اقلامی مثل برنج و تخممرغ در آنجا از ایران ارزانتر است که این نشان میدهد که تورم ترکیه با مدیریت درآمدها جبران شده، اما در ایران، درآمدها سرکوب و قیمتها رها شده است.
بررسی دقیق تر سبد غذایی ایران در مقایسه باکشورهای همسایه نشان میدهد که حتی در کالاهایی مانند شیر و روغن که در ظاهر قیمت کمتری نسبت به همسایگان دارند، شهروند ایرانی در «تلهی قدرت خرید» گرفتار شده است در حالی که درآمدهای ماهانه در کشورهای حاشیه خلیجفارس تا ۱۴ برابر ایران است، پرداخت ۱.۵ دلار برای روغن یا ۱.۴ دلار برای مرغ، باری سنگین بر دوش خانوادههای ایرانی میگذارد که عربستانی ها یا اماراتی آنها هرگز آن را حس نمیکنند بنابراین ادعای ارزانی کالا در ایران، تنها یک مغالطه آماری است و در واقعیت، ایرانیان گرانترین پروتئین و لبنیات منطقه را نسبت به درآمد ناچیز خود مصرف میکنند.
